# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00051018:0113
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00051018:0113?run=25
# Title: Leibniz-Handschriften Aufzeichnungen zur Rechenmaschine LH 42, 5
# Folio 57r, page id 00051018:0113
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00051018&page=113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00051018/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 25, 2026-08-02T22:37:17Z — 57 lines, status machine
# Lines: 57 recognised, mean confidence 0.95
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

1000000
100000
1000.
Muchina Arithmetica.
Rotae additionis sunt quae cistulae Pascalianae sunt implantatae, possunt et appellari
Decadicae, quia quae sequitur sinistrorsum, decuplo amplius valet, quam quae praece
dit dextrorsum.
Machina Multiplicationis constat ex Rotis multiplicaniset Rotis Multiplicantibus.
Rotae Multiplicatae vel Multiplicandae sunt, quibus numerus multiplicandus exprimitur
Hae Rotae habent dentes mobiles, ut scilicet modo plures modo pauciores emineant
quot scilicet sunt unitates numeri multiplicandi. Et Rota quae unitates in multi-
plicando exprimit poniturim prim a operatione sub Rota additionis 1. quae
decades sub Rota additionis 10. quae centurias sub rota add. 100. ita ut
rotae multiplicandaedentes inter circum agen circumagant dentes apprehen-
s relae additimis superpositae. Ita si numera multiplicandus sit 365.
Pota Multiplicanda ii qua eminent dentes prima operatione, ponetur
sub 1. in qua eminent dentes 6. ponetur sub 10. in qua eminent dentes
3. ponetur sub 100.
si numerus alius sit. v.g. 364. facili negotio effi-
S
cietur, ut in Rota ubi nunc eminent dentes 5. emineant tantum 4.
Numerus sit Major, v.g. 1365. Quatuor Rotae multiplicandae adhibebuntur
Et peures quidem semper in promtu erunt, sed eae quibus opus non est
etsi mactinae affixae sint, poterunt tamen ita locari et in axe suo huc
illuc moveri, ut quando non adhibentur extra caeterarum attactum sint
Praeter dentes mobiles habeant
positae.
eaedem rotae alium ordinem dentium immobilium, quabus sibi invicem impli-
cantur: ut una notacircumacta circumagantur eodem tempore omnes; quia
et Rotae inter se et num erus dentium cujuslibet est idem.
Rotae multiplicantes sunt inaequalis. Alia est ut 1. alia ut 2. alia ut 3. 4. 5. b. 7. 8.9.
in comparatione ad aliam quandam Rotam exiguam concentricam Rotae mul.
tiplicandae primae seu unitates continenti (hoc loco 5.) implantatam, dentibusque immobilibus
me
instructam. Cumque et rotae multiplicantes sint dentibus instructae, hinc si
Rota multiplicans, v. g. 4. (seu quae Rotae concentricae quadrupla est) Rotae con-
centricae applicetur, Rota multiplicante seme circumacta. Rota concentrica
eodem tempore circumagetur quater, et cum ea RRota quoque Multiplicanda u cui
haec Concentrica implicata esst, quater circumagetur; et Rota una multiplicanda
quater circumacta faciet quater circumagit caeteras multiplicandas adhibitas omnes,
quia dentibus sibi invicem implicantur. Eae autem quater circumacae, quater
quoque singulis suis dentibus agent in dentes Rotae additionis, ac proinde uni-
tates suas quater in cistulam additionis trans ferent. Orientur ergo sub
in cistula additionis 365. quater, seu 460
Atque daec prima ope.
Done jam totum numerum Multiplicantem fuisse 24. et ita post multiplicatio-
ratio est
nemper 4. restare multiplicationem per 2. seu potius per 20. Aufer Rotame
Multiplicantem 4. Et ejus loco suppone Rotae Concentricae Rotam multiplicantem Z
Et quia 2. numerus est non unitatum, sed decadum Tota multiplicationis Machina
promoveatur uno passu sive gradu ita ut acta Mussiplicationis 5. ponatur sub rota
additionis 10. et 6. sub 100. et 3. sub 1000, ita Rotam Multiplicantem 2. circum
age. Circumagentur bis Rotae multiplicantes omnes, ac proinde prioribus 1460 addent:
E
7300. Quae cum 1460. faciunt 8760
quae incistula Additionis eminebunt
(pete) Divis 10