# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00066559:0111
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00066559:0111?run=39
# Title: Aufzeichnungen von Leibniz zur Rechenmaschine (shelfmark LH XLII,5)
# Folio [58]r, page id 00066559:0111
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00066559&page=111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00066559/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 57 lines, status machine
# Lines: 57 recognised, mean confidence 0.95
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

oc
100000
Muthina Arithmetica.
Rotae additionis sunt quae cistulae Pascalianae sunt implantatae, possunt et appeltari
Decadicae, quia quae sequitur sinistrorsum, decuplo amplius valet, quam quae praece.
dit dextrorsum.
Machina Multiplicationis constat ex Rotis multiplicardis et Rotis Multiplicantibus.
Rotae Multiplicatae vel multiplicandae sunt, quibus numerus multiplicandus exprimitur
Hae Rotae habent dentes mobiles, ut scilicet modo plures modo pauciores emineant
quot scilicet sunt unitates numeri multiplicandi. Et Rota quae unitates in multi–
plicando exprimit ponitur in prim a operatione sub Rota additionis 1. quae
decades sub Rota additionis 10. quae centurias sub rota add. 100. ita ut
rotae multiplicandaedentes inter circum agens circumagant dentes apprehen–
et
cum
es retae additimis superpositae. Ita si numera multiplicandus sit 3bs.
Rota Multiplicanda ca eminent dentes  prima operatione, ponetur
sub 1. iIn qua eminent dentes 6. ponetur cubu 10. in qua eminent dentes
3. ponetur sub 100.
si numerus alius sit. v.g. 364. facili negotio effi–
cietur, ut in Rota ubi nunc eminent dentes 5. emineant tantum 4.
Numerus sit major, v.g. 1365. Quatuor Rotae multiplicandae adhivebuntur
Et plures quidem semper in promtu erunt, sed eae quibus opus non est
etsi machinae affixae sint poterunt tamen ita locari et in axe suo huc
illuc moveri, ut quando non adhibentur extra caeterarum attactum sint
Praeter dentes mobiles habeant
eaedem rotae alium ordinem dentium immobilium, quabus sibi invicem impli-
positae.
cantur: ut una nota circumacta circumagantur eodem tempore omnes, quia
et Rotae inter se et num erus dentium cujuslibet est idem
otae multiplicantes sunt inaequalis. Alia est ut 1. alia ut 2. alia ut 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9
in comparatione ad aliam quandam Rotam exiguam concentricam Rotae mul.
tiplicandae primae seu unitates continenti (hoc loco 5.) implantatam, dentibusque immobilibus
instructam. Cumque et rotae multiplicantes sint dentibus instructae, hinc si
Rota multiplicans, v. g. 4. (seu quae Rotae Concentricae quadrupla est) Rotae con–
centricae applicetur, Rota multiplicante semel circumacta, Rota concentrica
eodem tempore circumagetur quater, et cum ea Rota quoque Multiplicanda  cus
haec Concentrica implicata esst, quater circumagetur; et Rota una multiplicanda
quater circumacta faciet quater circumagi caeteras multiplicandas adhibitas ones
quia dentibus sibi invicem implicantur.
Eae autem quater circumactae, quater
quoque singulis suis dentibus agent in dentes Rotae additionis, ac proinde uni–
tates suas quater in cistulam additionis transferent. brientur ergo sub
in cistula additionis 365. quater, seu 460
Atque daec prima ope.
Done jn totum numerum Multiplicantem fuisse 24 et ita post multiplicatio–
ratio est
nemper 4. restare multiplicationem per 2. seu potius per 20. Aufer Rotam
Multiplicantem . Et ejus loco suppone Rotae Concentricae Rotam multiplicantem 2
Et quia 2. numerus est non unitatum, sed decadum Tota multiplicationis Machina
promoveatur uno passu sive gradu ita ut eta Muffiplicationis 5. poratur sub rota
additionis 10. et 6. sub 100. et 3. sub 1000 ita Rotam Multiplicantem 2. circum-
age. circumagentur bis Rotae multiplicantes omnes, ac proinde prioribus 14b0 addent:
730d, quae cum 1460. faciunt 8760
quae in cistula Additionis eminebunt
verte.) Ivis. 
iti  i t  i