# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00066559:0133
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00066559:0133?run=39
# Title: Aufzeichnungen von Leibniz zur Rechenmaschine (shelfmark LH XLII,5)
# Folio [69]r, page id 00066559:0133
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00066559&page=133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00066559/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 51 lines, status machine
# Lines: 51 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

Sit AC CAB MBETICA
in qua non additio tancum et subtractio,
sed et Multiplcatio, nullo: Divisio vero
pene nullo animi labore peragantur.
un aliquot abhinc annis instrumentum, quoddam quod qui portat
passus isse suos ne cogitans quidem  primum vidissem, statim
subiit animum cogitatio, posse toti Arithmeticae simili machinament,
genere subveniri, ut non numeratio tantum, sed et additio cum
subtractione, et multiplicatio cum divisione, homine successus secu
ro, ab ipsa machina, recte disposita, facile promteque peragerentur
Nondum Pascalii Cistula tunc mihi innotuerat, credo nec publice satis
notam fuisse.
ed ubi primum in praefatione cogitationum ejus postju
marum (: Triangulum enim Arithmeticum ejus Parisis demum vidi:) Machina
Numericae solum nomen animadrerti, statim amicum Parisiensem perliteras aga
vi, quid hoc rei esset
quo cum didicissem Machinam ejusmodi hc ex
tare, ab Amplissimo Carcavio per literas petii explicationem Effectus sali
quem praestaret; qui respondit, Additionem et Subtractionem recta
caetera per consequentias tantum, additione et subtractione repetitis, calcud
alio accedente, in ea perfici.
Rescripsi, me aliquid amplius promittere audere, ut scilicet multiplica
non minus quam additio, in machina, summa celeritate ac certitudine
ficiantur.
Id ille ut non ingratum fore respondit ita
ad Institutum meum hoc loco apud illustrem Academiam R
exponendum, animos fecit
onte omnia sciendum est duas potissimum Mdehinae partes esse aliam Additioni (sultra
aliam Multiplicationi (divisioni) destinatam; alteramque in alteram duci debere
Machina Additionis (subtractionis) cum Pascaliana, in summa congruit. Sed adjicien
tamen est aliquid Multiplicationis apsilicandae gratia, ut scilicet plures imo omnes, Rotae additionis,
sint circumagi eodem tempore, nulla alteram perturbante, nec ideo minus, praecedente qualibet, ubi t
semel circumacta est unitatem in proximam sequentem transferente. Hoc si in cistula
liana nondum praestitum est, non difficulter ei adjicietur
odition
rum inaequalium: tota ergo machina Tria Rotarum genera habebit: Ratas. Numeri Multis
Rotas numeri Multiplicantis
Rote Additionis seu Decadicae sunt, quae jam nunc in Cistula Additionis Pascaliana visin
et repraesentantur in figura adjecta numeris. 1. 10. 100. ete. harum quaelibet decem den
Rotae Numerum Multisolicandum restraesentantes sunt tum inter se tum Rotis ad
iisque immobilibus instructa est.
nis aequales, decemque itidem dentibus instructa, sediis motilibus ut scilicet modo emineant dem
modo 6. ete. prout scilicet numeu Multip licandus in iis repraesentandus est quinario se
Harum Rotarum tot esse debent, quot cyphris constare potest multisolicandus, v. mion
impraesentiau
riusve etc..
multiplicandus 365. constat cyphris tribus: 3. et 6. et 5, Ergo adhibendae sunt rotae totui
His rotis numerus multiplicandus implantabitur, si efficietur, ut ex reta dextra emi-
neant dentes 5 ext sstra 6. ex sinistra 3. quod ut subito facileque peragi possit, industria
medra
peciltari opus est, quam hic exponere longum foret