# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068194:0655
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068194:0655?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Mathematik LH 35, 12, 1
# Folio 327r, page id 00068194:0655
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068194&page=655
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068194/jpgs/default/00000655.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 137 lines, status machine
# Lines: 137 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

in qua
Machina Progressionum
motus tardissimus et celerrimus
viresque maximae et minimae, quousque materia
permittit, ostendi possunt.
sunto Trochleae quotcunque sibi aequales, magnitudinis datae; a. b. c. d. c. f
cuilibet earum praeter primam a. implantata sit alia Trochlea eminene
eren
concentrica g. h. 1. K. l. cujus sit decima pars majoris. Conjungan-
tur Trochleae chordis eum in modum, ut eadem chorda applicetur circum
ferentiae praecedentis majoris a. et circumferentiae sequentis nimoris g.
similiter b et h. item C et K. item e et l. Haec jam constructio est.
Motus celerrimus in hac Machina ita producetur.
Circumage Trochleam majorem primam a. semel. eodem tempore circuma.
getur trochlea minor g. decies, quare et cherda Trochlea b.. Ergo Trochlea
minor h cum sua majore c. centies et i. cum sua majore d. millies,
et K cum e. decies millies; et l. cum f. centies millies. Ergo quo tem
pore Trochlea a circumagitur semel, circumagetur Trochlea f. ei aequaliss.
centies millies.
Pone circum actionem Trochleae a. esse celeritatis ordi
nariae, erit circumactio Trochlea f. centies millies ordinaria major. Si
plures Trochles esse supponantur erit motus millies millies. Idque continuari
potest, quousque Machinae sunt capaces.
Jor
ulti Motus tardissimus fiet, inverso modo. Nimirum si circumagatur
Trochlea f. semet motu ordinario; eodem tempore Trochleae primae, a. non nisi
pars centesima millesima circumagetur. Erit ergo motus ejus centies millies ordi
nario; tardior, tametsi continuus:
Ergo Vires quantaecunque minimae erunt, si applicentur Trochleae
primae, et vires quantulaecunque maximae erunt, si applicentur Trochleae
ultimae.
Cum enim potentia fiat ex ductu gravitatis (alterius ve potentiae
absolutae) in celeritatem, manifestum est, id quod centies millies exius est
alio, posse ei aequiponderare, si grave Trochleae primae, leve ultimae applicetur.
Objectiones seu difficultates.
Dbjicietur Trochleam primam non nisi maxima difficultate circumactum iri. Po
stremas enim etsi ex materia levissima supponerentur, millies, decies millies,
centres millies, amplius quam ante ponderaturas, et atomum quantulameunque po-
stremae Trochleae impositani magni ponderis fore; ac proinde aerem ipsum
ejus motui fortissime obstiturum.
Responderi potest, primo
hanc objectionem esse tantum contra motum celerrimum viresque Trochleae pri-
mae applicatas; non contra tardissimum viresque ultimae appensas. Deinde
non desunt, nobis vires maxima, si modo recte applicentur, quales sunt
pulveris Purii Aerisque compressi aut distracti. Circumagatur ergo Tro-
chlea prima aliquousque, pulvere prrio applicato; necesse erit, aut omnia rumpi
aut ultimam eodem tempore centies millies circumagi. Si repetenda
saepius circumacio est, ac pulvis pyrius sumtuosior videtur; aere idem prope-
modum effici potest.
Objicietur ergo potius omnia ruptum iri. Fateor, si nimium continuetur haec deca–
dica progressio: at stari potest intra mediocritatem, quousque scilicet Rotae chalybeae
fortissimae, et chordarum loco catenae ferreae, impetum perferre possunt. Ac
ne ob celeritatem motus chorda seu Catena Trochleam deserat, solaque moveatur
impediri potest, si in Trochleae Circum ferentia sint, eminentiolae, sive dentes, an-
nulis caterae respondentes atque inter movendum interserti
sus Machinae Progressionum
potest
Hi sunt multi, eorumque nonnulli plane admirandi. (1) Motus tardissimi usus esse ad
construendum Motum quasi-perpetuum, eumque nibiluinus rigutarem, quem naturalis causa
(ut Ventus initio restituat, antequam totus decurrerit, de quo quia operae pretium vide
tur separatim dicam.
(2) Motus celerrimi usus esse potest ad novi generis Molen
dina virium admirandarum construenda. Quae corpora crassa fortissime comminuant, quae
corpora durissima efficacissime, secent tornentve. qquae idem intra hictum oculi mullies agant
qo ie siuise
tu
atque ita
atque ita tantundem efficiant tem
pore exiguo, quantum 100 alies
machinae homines ve longo. Po-
terunt etiam hac machina Ex
perimenta physsica innumera
hactenus intentata suscipi,
sunt enim quidam innumerabilium
Experimentorum velut fontes, ut
Thermometrum sive Fluddi sive Dre
belii; perspicilla sive Metii sive
Johannidae; Tubus Torricellianu;
Recipiens Gerickii; speculum
Villettae, quibus unis institui
possunt applicationes innumera.
biles: ita ausim dicere, hanc
quoque Machinam multorum Experimen–
torum Parentem fore. Constat
enim omnes alterationes in pa-
tura fieri motu quodam celerri–
mo insensibili. Quare dubium
nullum est Motu quoque celerrimo
sensibili nova phaenomena plurima
detectum iri. Constat motu produ–
ci calorem, apparebit ergo, quanto
motu, quis caloris gradus in quae
corpora. An aqua, an aeri ipse
calor censibilis imprimi hac ratio
ne possit. Jum an corpora possint
misceri, subigi, ad fermentatio-
nem unionemque deduci; vicissim
an separari, in fluxum redius
praecipitari compertum est pul.
verem plunbeum qui in Horologio
arenario assidue versato, diu
mansit, alias plane a plumbo com
muni qualitates acquisivisse, ac
difficulter fundi. Relatum
mihi est a celebri quodam Me-
dico, in Austria Graecum nestio
quem, auri bracteolas molae
exiguae versatili incredibilis velo-
citatis, imposuisse aurum in mas
Sam quandam fluidam Mercu-
rio currenti similem abiisse, ac
demum continuato motu, in pul–
verem rubicundum concidisso
Hujus narrationis etsi fidem
penes autorem esse velim
constat tamen corpora motu
celerrimo quantum humanae
vires machinaeque assequi possunt
magnas in corporibus mutatio
nes productum
iri
(3.) Motus celerrimi ltardis-
simiquse imul, ut scilicet vires
celeriter onu tarde levetur;
usus erit ad maximas moles
elevandas, viribus minimis. Tarde
fateor. Sed hoc saepe nihil refero
si tamen celeritate opus est
poterunt, virium loco Marchinae
Aereae, aut palvis pyrius, aut ani
malia plura adhiberi. Quare non
dubitem maximas rupes ope instru
taeder
us nula difpingi posse
quo casuR
chleis, eadem pro–
portione sibi rectius inferentur.