# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068208:0050
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068208:0050?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Mathematik LH 35, 15, 6
# Folio 25v, page id 00068208:0050
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26r); this page is its left half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068208&page=50
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068208/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 94 lines, status machine
# Lines: 94 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

Fingamus itaque Deum intio omnem Mundi visibilis materiam divisisse in partes
inter se aequales et magnitudine inter maguas parvasque quae nunc sunt medias isu
cuplicem motum indidisse, unum cujusque partis circa proprium centrum, alterrum plurium
simul circa tot centra quot nuuc habentur sidera, hoc est Fixae, Planetae et Cometa
celeritate etiam mediocri seu media. Et compositum ex materia circa idem centrum mota
imposterum Vorticem vocabimus. (+ Leucippus apud Laertium vocabat A1H quanqua
mihi ut dicam quod res est sutius videatur quam libet partem rursus cincipere ut exigrum vorticem,
Ex motu partium cira proprium
eorumque innumeras statuere varietates in infinitum. 1)
centrum factum est ut angulis detritis rotundarentur, et ramenta detrita spatium inter plutos
globulos impleret, et in varios gradus subtilitatis abirent, atque impetu suo in subtilitatem indefini
tam dividerentur quo semper satis celeriter gublossitum continue
variantes interlabi et loca omnia replere possint. Et fatilius inpetu illo materiae impresso
exiguae quam magnae partes rusus subdividuntur, quia exigna plus habent superficiei pro ratione
molis, itque ita pluribus ambientibus et dividere conantibus exposita sunt, et pro exiguitate sua minuesistum
Fiunt etiam ex ramentorum somplexu quaedam corpora majuscula. Habemus ergo tria Elementa
Materiam subtilem primi ilementi ae satecdivisine rt innumerabilibus modis sub–
divisam, globulos met secundi Elementi motu rotundatos, et materiam tertii
elementi majusculamnde motui ita aptam. Ex primo Elemento corpon Lucentiasive soles et Fixae
ex secundo Materia coelorumtransparens, ex tertio materici corporum opacorum ut planeta
et nostrae terrai conflata est. Possumus etiam in universum compere considerare vorticem
in  in tres regiones dividere, quorum proximm procedentem quidem in imnonsum excedit
sed ad nos minus pertinet. prima est Vorticis solaris seu orbis nostri magni slanetas solare
et in his terram nostram comprehendentis, altem est Regio ieliquorum
Vorticum seu Astrorum omnium, tertia est Regio  trans siderea, reliqui
Mrundi qui nobis aspectabilis non est, de quo nihil dicere habemus
Cum plus materiae detritumimo formatum esset, quam ad re plendos angulos globulo-
rum, si se tangerent esset opus, et globuli vi motus circa centrum vorticis a centro recedere
conarentur, fortius quam corpora quae majorem pro ratione molis superfictem habent, hivi factur
est ut sublilior materiae pars Medium vorticis repleret, et ibi solem componeret. Conatus autem
totius materiae a centro recedendi, qqui in globulis tamen maxime validus est, Lumen appellatur
sol autem rotundus fis, conatu illo recedendi globulorum, et ipso nisu Materio subtilis influentis
in omnes partes, de quo mox. Et vero etsi materia solis vel fi
ersus
t contribuere fingeretur,
Vortices fixarum sive
poru
solium sibi vicinorum, credendum est ita dispositos atque ea ratione motos, ut quam minimum sibi
tamen conatus globulorum lumen efficeret, etsi minus validum
obstent. Et inde fit ut quilibet vortex polos suos habeat minus remet magis remotos a polis
vicinorum quam ab eorum Eclipticis, nam si polis se langerent, autue consentirent motu
et abirent in unum vorticem, aut dissiderent et se valde impedirent. E porro ex incompre–
hensibili varietate situs fixarum, sequitur vortices magnitudine inaequales esse, quaelibet enim in
centro est sin vorticis et quilibet vortex circa suam fixam vertur, nequenim aliter luminis
ratio reddi potest. Si inaequales sunt sequitur partes remotiores a polo unius tangere partes
aus a polo remotas alterius, exquo sequitur Materiam continuo efflutae ex vortice per
loca a potis maxime remota, et influere per muxime vicina continue influere in vorticem
per polos versus centrum, et inde rursus effluere per partes a centro remotas. Nam vortex
unus tangens plures unum propius ad potum summ tangentis in polo enim vortex quisque minus
resistit vicinis vorticibus, minoremque a suo centro recedendi vim habet, cum contra alis qui
partebus suis a polis suis remotis partes ejuspolo viciniores tangunt ibi majorem habeant
vim. Et materia inflacus r per loca polo vicina in centrum vorticis tanto impetu
inflat interiora ejus rursusque exire conatur,  ut glebulos secundi elementi non tantum
vertas Eclipticam sed et versus ipsos polos in omnes partes expellat, atque ita globulos viciuoru
ab inflaxu prohibeat. Eaque vis faacit ut fortius sit lumen Fixae, quam si mu spatium circa
centrum vacuum et sine vi agendi conciperetur; attamen globuli ipsi secundi Elementi
nutus vorticis qua fortior est  partem regionis extimae alterius vorticis qua debilior est
recupant et ingrediuntur, donec aequilibrium virium intrare et repellere conantium ha
beatur cum et necesse sit globulorum in alterius vorticis regionem nimis se extendentium
velocitatem circuitiis refringi, quam tamen retinere conantur. Itaque intra limites coerceri debent
delata cum exire nisi per multos ciritas anfractus, non possit
Lab ambientibus globulis cohibeatur, conceptum tamen hypetum intus continuans, in gistum
ex
fertur, phaesertim cum in medio itinere dum influit simul et recto motu versus potum,
circulari totias vorticis ferretur unde motum quendam spiralem habet intra corpus solis et
Materia autem intra solem
ad oppositum punctum solis per venitus quod polo opposito respondet, inde versus Eclipticam
reflectitur. Solem autem rotundum esse, necesse est, quemadmodum vitrea ampulla vi inflanti
rotunda fit; sed in medio turbinis exacte non erit, nec poli perfecte in eadem recta erunt, nec
Ecliptica erit circulus exactus ob vicinorum vorticum inaequalitates. Porro, cum vis globutoram
recedendi a centro vorticis lumen solum versus Eclipticam solis mittere posset vis materiae
blem inflantis et in omnes partes exitum quaerens, globulosque impellens  facit ut
in omnes quoque partes lumen mitiatur  sequeretur tamen hinc majorem esse lacem solis
mittendum est lumen versus Eclipticam, quia vortex versus polos arctior est vi vicinorum
nullum est phaenomenon quo hoc dijudicari possit, nisi si Cometa aliquis tantum spatium in nostro
vortice conficeret ut primum versus Eclipticam ende versus polos, tum rursus versus Eclipticam
videretur, ita enim ex vi suminis habita ratione distantiae a sole judicari posset, an tumen
sit versus Eclipticam proportione fortius.
quod ad globulis secundi Elementi vorticem
versus Eclipticam sui vorticis, quam alibi, quia conspirant otus conatus recedendi ipsorum globulorum
et ipsius vorticis, nisi consideremus compensari hoc aliquantum posse ex eo quodlongins
Led
taliaque corporum utcunque
exiguorum interstitia
tet minore impedimenta
quam corpora minus
solida
dubito
De) (+t nam motus in potis prope
ullus +)
+ppimi Elementi
subtilitate sua per
omnes angulos
niam in bentens