# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068328:0030
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068328:0030?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 4, 5
# Folio 15v, page id 00068328:0030
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12r); this page is its left half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068328&page=30
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068328/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
# Lines: 64 recognised, mean confidence 0.96
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

item educatio et conversatio, nullae enim ideo jnnatae Clerio pheumatolaque
Gasseud. dub. 9 Cartes.  Nec sapiens ex quavis consitutione corporis aut, quavis
gente aeque facile pascitur. Vid Gessend. Ranimadvers. in Epicari philos. tom. 2. p. 
ite p. 30. Homo est creatura plexilis et philoso fia animi Medicina est media
flectendi quibusdam Entra moratia. si homines sequerentur rationem non opus esset
tot legibus et splectendi medus. Abusus in his mediis sunt superstitio, et hyrannis
illam Ecclesa Romana, haec in quibusdam Monarchis. Superstitio facit ex bono mat
tyrannis vetat concedenda (+ superstitio transtt bonum malo permutat in animo,
tyrannis in actu ipso 1) Iaque ambitiosi miferis et simplicibus aqueos tendunt, ut
si criminibos se implicent. Remedia, dissimulatio et patientia
Hinc patet
quanti sit nosci Leges naturae, prae positivis; et legislatores ac guberna
tores esse virtuosos, debent enim nomines liveros facere et ad ve summum bonum, seu bene
In seietate vivendum ducere, non legibus opprimere et servos facere prrvati commodi
causa: poena facit, ut idealegis sit potentior quam dea affectas. Quod si id reme
dium non sufficiat,  membrum inflexibile vel tollendum instartuypi vel carcere
ut in furiole, vel exilio et morte ut hu facinoroso. Ei qui ideam legis non habet nec
poena infligitur, nec actiones imjutantur. Hinc simplicibus minus impetamus.
legum ignorantia minus excusat, saltem ob negligentiam imputatur cum debeba
mus impedire. Involuntariorum igitur principia ignorantia et vis. Videantur
R achelius et pafendorffins,
deus non est causa peccati, quia ipsius espectu
peccaetum est non Ens, nihilue habet realitatis. Actio hamana naturaliter consideratu
potentiam exprimit dei, et hacsenus bona est, mala fit secundum homines per leges
est ergo omissit determinationis secundum legem praescrintam seu privatio. vitios
ergo non puniantur, si legum incapaces. percatum est Ens morale cuius autor, non dens, sed
nomines. Et ideo saepe sibi vitro vertunt quae licere debebant. vid pufend. Sunsur. Universal.
C.7. 8. g. si homines naturae legem sequerentur vitia essent, sed non peccata. Superstitio
et Hyrannis fecere ut perre impossibile nunc sit esse insentem. Obj. Deus omnia facit
per homines etiam Entia moralia. I d sufficit  nos omnia a deo accepisse, non tamen dicen
dum omnia a deo fieri Melivi est durandi sententia, nec landabilis est Machiva, quae semper
movenda est ab opifice, ut horologiam. Qui hominum actiones dejpropire esse statuum,
faciunt eum autorem peccati, quicquid verbis protestentur. vid Clerici s nefiratolous.
sect. 3. C. 6. 5. 12 13.
Cap. 5. de Bono et malo deque hominis verb et summo bono, etero ac summ ulo
Bonum etnalum sunt respectiva, ad alcud nempe ad summum, sed de c rasae sunt
opiniones. Sibidinem sequitur pestitia e debilitatio, amtitio laboribus istrahita vero hq
ambitiosi occupationibus distrahuntur a vero bono oitaque illis instituenda est ad opiniones
aelioram vulgi praesertim. vid spinos. de Emend. intollect. Recherch de la verite lic. 2, c.
de divibus et dignitatibus Gassend. Animado. in phil. Exic. t. 2. p. 19. Summum hominis
sodnum est est voluptas quae virtutibus comparatur. Et summum matum dolor ex
ona
vitus in virtute cognitio des et curtura debita dei, sui, et reum, vatium contra
vera bona sunt media pervenendi ad summum. Sic modicae devitrae, honor et rcreatio.
quidam objiciunt virtutem esse per se amabilem deum esse amandum propter scipsum
sed contrarium et rationi et sacus litens consentit; Homines quatenus virtutem
aseentus est sapiens, mentisque potentia pollens interim haec et in Capientissin
valde limitata est, et a potentia causarum externarum infinite superatur Ut testa
tur dolores a morbis, a tyrannis, ab imprudentibus a forturtis externis sed ubi tuo
efficio tunctus es, caetera equo animo ferenda, cum sciamus nos partem esse naturae, et
omnia ex aeterno dei decreto remunque cursu necessario sequi. Natienter ferendum
quod mutari nequit, et nihil appetendum, nisi quod necessarium est, e cortero
dicendum at voluntas Tua Felices ergo qui prater animi et fortunae
bona  constitutionem nacti sunt, ut indolenter agere, et sapientie studio se oble
ctare possint. Felices et illi qui morbios et alia mata providento et temperantia
levicra reddunt; posterioribus contentiore studio opus un Gassend. L. 2. p. 25: p. 19
113
virtus intellectualis in serentus, horalis in volantate et affectibus haderandis
viitates tres: cognitio amor, et cultus divirus, 2. sui, 3 societatis.
pro quibus unde Theologia, E Medicaprs, et stractica. Consequenbiae et quasi praemia, summum trominis
sardipale
summum bonum constibuentia animi tranquillitas, livertas, pax gandrum; sanitas, seuritas seu
mitium adichonaum fis opposita, ipnorentia reslectus et lasio dei sui, boeretatis int inmnaus
quod constituunt