# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com # Page: https://leibnizlegible.com/page/00068347:0001 # Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068347:0001?run=74 # Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 6, 12 # Folio 1r, page id 00068347:0001 # Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half. # Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068347&page=1 # Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068347/jpgs/default/00000001.jpg # Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 76 lines, status machine # Lines: 76 recognised, mean confidence 0.90 # Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German. # Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text. # Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote". # After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line. Herbert dialogue betveen a Tutor aud his pupill about Religion. f. pag. 219 in fol. Adolescens quaerit a moderatore, an usus rationis et Logicaelimitatus ar sit certisque tantum scientus astrictus; quia intelligat in cathedris et scholis Theo- logorum; es rationi renuntiandum esse. Moderator altius orsus, tres ait scientias praecaeteris aestimandas Mathematicen, Theologiam it Philosophiam; sed his collatis Mathematicen mire summe certam deprehendi, sed finc ignobiliorem, nam potissimum ad vitae corporea commoditates et mechanica adminicula dirigi; Theologiae finem esse nobilissimum sed ut passim Graduatis doceatur, principia parum certa esse. In sola phtosophia, principiorum certitudinem cum finis nobilitate conjunctam esse. copsistereque, cam in recto csit ic sc begeficro rationis usu ad consequendam quantum possibile est felicitatem. qua qui rem nuntium remittat, et qui tanto dei beneficio se abdicet, ut alias doctrinas sequabur ei simlem videri homini stae solem clausis fenestris exitudenti, ut ad lamen candelae studere possit Lactant. lib. 4. c. 18. Superstitiosi sunt qui superstitem memoriam defunctorum, colunt Cic. lib. 1. de nat. Deor. superstitio inquit est timor inanis Deorum. Plulanho lib. acxi 12,61 5 norias sunt seb, sa mores, qui damones metu adacti corunt oligidius Figulas apod Gellium nescio qua subtilitate religentee esse oportet 1. s Fortitudinis est, quae virtus est cardinalis) nihil timere religiosum nefas Duostenendas inperationibuis primo– nisi evidens ratio magnum periculum ostendat; de inde Deum esse communem humani reneris patrem (a quod etim oratio domini inculcat +) Unde sunt articuli vere Latholica io religionis quinque sequentes 1. Esse Deum supremum, 2. Huic cultum maximum deberi. 3 optimum Dei cultum in virtute consistere. 4 Lapso ver sincera poenitentia opus esse, quae in emendatione consistit. 5Ese praemia et poenas et in hac vita, et in futur quicquid in religionibus particularibus cum his pugnat non est admittendum Religionibus autem particularibus examinandis cogitandum est C T. nunquid sit in illis, quod cum articulis fidei caltolicae pugnal, 2. an quae ab autoritate ducuntur niti dicuntur probationes sufficiente n habeant sufficientes. 3. qua si careant, an quae probatione carent, ut necessaria ad salutem, an vero tantum ut pae credibilia proponantur an revelationes quae olim factae dicuntur, novis revelationibus confitmentur. 5 An saltem An praecepta fidei non satis probatae saltem ad virtutem conducant excitentque. 6. Quid aliae nationes opponant, qua- rum diversa est fides a nossra 7. An qui fidei dicuntur articuli obstent paci publicae, et bono communi. A omnia huc redeunt, ut examinemas, primum an vera sint quae traduntur Nec putandum est, hoc modo religionem arctis limitibus iri conclusam. Nam vel soli quiaque articuli dabunt qu in quo tota vita exercere te ac deinde an non saltem conducibilia Notae verae religionis, vil certe verisimilioris, sunt major antiquitas, itaque unde ili excidunt Scopo, quorum religiai initium in Historia assignatur; major aniversalitas, unde sectae suspectae; proficere indies possis Sed tame meter religionem illam vere catholicami quinque articulor fatendum est nullum repecici ucui perfecte competant hae duae nota. Ex traditionibus partlicularibus rejicienda sunt quae cum religione rationis pugnant; suspecta habenda, quae sacerdotum commodis velificantur Discernere opatet Verum, verisimile possibile, falsum ( inter possibile et fassum interponi poterat improbabilet). Sunt quodam dogmata per se vera quae additionibus quibusdam rerisimilia tantum, vel etiam possibilia, vel plane tandem absurda redduntur. Alcoranis egregie praecipit honorandum esse supremum unicumque Numen hoc verum est. Additur extraordinaria viac innolescere cultumd Dei debere id verisimile est; Mahometi ab Angelo traditam fidem, possibile; perfectam esse corani religionem, Duae illae magnae notae antiquitatis, et decumenicitatis, ut sicdicam, ex divina providentia et saluti necessariam, falsum. consequuntur cui repugnant aut aetatem aut gentem, carere requisitis veri cultus Religio catholica recte stabilienda explicanda est ususque quinque articulorum estendendus, deinde videndum quomodo specialibus religionibus catholica dogmata mnsceantur. Denique in autores et istoria religionum inquiremus. Antiquissima videtur rligio Aegyptiorum, quorum dynastiae saliorum un Mose ribu Ab uisdem Astrorum observationes et naturalis philosophia. Ab ay e lo traditiones trauscendunt, 13 nup 30 atut iisdem Magicae artes, et termes apud eos autor chemia habetur, quem et sethosis seculas est, et sapientia instituti fuisse scribuntur. saciriotes Aegyptiorum, donec divelatianus suidateste (imo in fallor, domitianus) libies eorum c chymicos elies e telipt sino taem nsa alus n