# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0005
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0005?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 3 (shelfmark Lh 2, 3, 3)
# Folio 3r, page id 00068400:0005
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068400&page=5
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 74 lines, status machine
# Lines: 74 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

Propositum nobis est in Legum juris civilis rationes inquirere,
Tertium principium est religio: nam cum in multis sensus huma ut eas interpretari possimus. Icti enim est non verba tantum legum tenere
nitatis et virtutis amor obtundatur, salaque propria utilitas obti- sed vim et potestatem l. 17. D. de LL.
Eactem sti
niersalis ic octa rationa seu pandentia profecta cerrigens actiares
ominuen liberoemne vim ccogendi habens sea necessitatemequandam imporens
Est autem Lex enuntiatio dirigens actiones humanas vim cogendi habens.
Omnis emuntiatio capax est interpretationis, et duplex est interpretatio, una
dicti 28 X6, altera sententiae Tus Scarojas Interdum enim verba obcura
sunt interdum clare quidem locutus est Legislator, sed aliud dixit quam in mente
habuit. Dixit autem vel disparatum pro disparato quod rarius est, vel dixit
quo frequentius, genus pro specie, aut speciem pro genere, priore casu
opus est restrictione, posteriore opus est extensione verborum. Sententia
autem Legislatorise, seu quid in mente habuerit, cognitum erit, si rationes
quae illum ad legem ferendam movere nobis sint compertae. Nam ex
praesumta Legislatoris voluntate legem latam ad similia extendemus,
l. non possunt 12. D. de Legibus. Ita lex duodecim tabularum proximam
qui sic animatus est, cum super omnia Deum amare necesse est, agnatum tutorem esse jusserat, ujus ratio esse videtur, quia ubi sucessionis
commodum est, ibi tutelae onus esse debet; quin imo qui spem succesendi
bonum cedere Deum amanti, et viros bonos vicissim dei amicos esse habet providere potest, ne patrimonium depereat. Itaque et imponi tutelam invito
itaque licet non praemiis poenisque moveantur hos tamen velut necessario successori aequum est, et non deregari volenti. Quaeritur jam quis liberti sit
tutor, dicdum ut si quis dicendum est, ipsum patronum, qui impuberem
manumisit, nam et ille succestionis commodum habet. Similiter ex praesumtam
Voluntatem legislatoris legem generalem ex aequitate restringemus
Legis latorem
haec enim est natura aequitatis
Legum Rationes quae torem movere vel malo vel bono-
titulo consentur. Matum titulum habent, quae sumuntur ex affectibus ejus
aut privata utilitate cum publico bono pugnante.  lae in legibus inter-
pretandis ex hujusmodi rationibus nullum jus Sumitur? Quae bonum
titulum habent, sunt verae vel apparentes. Apparentes, quae nituntur
to
gis
principiis quibusdam quae specie  justi et aequi sibi testator efformati,
l quae licet erronea sint, aut parum accurata, tamen sequenda sunt
neque enim nostrum privatorum aut Magistratuum inferiorum est abrogare
leges, et corrigere legislatorem, cum fieri possit, ut ipsimet errent,
qui legislatorem erroris accusant. Vera rationes sumuntur vel ex
jure naturae vel ex ratione status; et spectatur vel virtus civium
vel sufficientia rerum; et rationes quae tempore legislatoris valebant
vel subsistunt adhuc, vel mutato rerum statu cessant, lice non
ideo lex cessat, licet minus sit favorabilis. Hujusmodi rationes ex
 non cuivis loco seu civitati, nec luivis civitatis tempori convenientes,
postulant cognitionem historiae et Geographiae, ex quibus prapositio minor seu
assumtio syllogisimi discenda est, quemadmodum propositio major ex ethicis
accurate
Rationem alicujus, propositionis reddere, est eam a priori demonstrare.
politicisque
principia demonstrationum sunt definitiones et axiomata. Quibus accedunt
nonnunquam experimenta, et propositiones quaedam ve concessae sive assumtae quas
vocant hypotheses; et denique theoremata am ante demonstrata. Sed e nunc
sufficiat modum exponere definitiones et axiomata investigandi et Ante
omnia investigandae sunt definitiones ex illis demonstrandi. Demonstratio est syllogismus
scientiam pariens. Scine est rem per causam nosse, seu nosse causam cur affectio
aliqua subjecto insit. Quae petenda est ex essentia subjecti sive definitione. Definitio Rei
investigatur, si vria ejusdem subjecti individua alia complures sumantur, quae
de re praedicantur, vel de quibus ipsa praedicatur, sive sint ejus individua, sive specles
sine genera, aut abctiones y et seuper quaratur ratio cur inum de alterodicatur
sive ob homonymiam
aut tropos singulorum
verborum, sive ob amphibu
liam aut figuras quae
in connexione verborum
deprehenduntur. De
Metap Homonymiis
vid. Arist. lib. 1. cag3.
Top. cap. 13. de
metaphoris aliisque tropis
tum in rhetor; tum in
arte poetica:
neque ad consequentias
possunt trahi, professa
enim injustitia non nisi
per vim obtinet