# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0007
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0007?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 3 (shelfmark Lh 2, 3, 3)
# Folio 4r, page id 00068400:0007
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068400&page=7
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
# Lines: 68 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

Tit. 1. de justitia et jure
Institia est caritas sapientis, seu quae boni prudentisque viri arbitrio
congruit. Sine est virtus mdvel affectum hominis erga
hominem, benevolentiam scilicet atque odium, malerans ac dirigens secundum
rectam rationem. Ut scilicet in aliis virtutem amemus vitia odio habeamus
Justum  vel Licitum,  illicitum, Debitum
Liberum est, quod estviro bono et prudenti possibile, impossibile,
necessarium, contingens. Nam quae facta laedunt pietatem nostram
vel verecundiam, et emnino quae Hinc lus est poteptas moralis,
Obligatio necessitas moralis. Nam quae facta laedunt pietatem
et omnino
nostram aut verecundiam, aut quae contra bonos mores sunt,
ea nec facere nas posse credendum est l. 15. D. de condit. et demoust
juris tamen vocabulum varias habet acceptiones alias, vid. L u et
penult l. penult. et ult. D. de inst. et jur. interdum enim jus
qui inione quae societatem
(Qui in hoc titulo praevalera videtur)
humanam dirigit et conservat. Quo sensu jus est vel naturale
vel gentium vel civile. Ins naturale Isti definiunt quod
natura omnia animalia docuit, cum scilicet homines faciunt ex
recta ratione, quod animalia ex instinctu naturae. Huc pertinet
conjunctio maris et foeminae, educatio, prolis eterre videtai
hac si negligant homines sunt bestiis deteriores. Jus Gentium
a
hic
quod possremum tamen
est circa ea quae sola rectaratio homines docere potuit, ut deum
colere, pietas in parentes et patriam; contractus, et societates
civiles, et tr quod nefas hominem homini insidiari nefas.
jus civile est quod civitati placuit.. Hac Ictorum divisio
non est sumta ab intrinsecis differentiis: nihil enim refert an
homines aliquid cum bestiis commune habeant et magna est
inter ipsas bestias in hac re varietas. Summa ergo juris
divisio est, quod aliud est Naturale, aliud Legitimum seu Positivum
quod non valeret, nisi esset receptum. Naturale tres habet
gradus pro tribus principiis ex quibus potest demonstrari, quaequorum primum est
st necessitas seu confernatio sui ex quae sequitur unum quemque
omnia agere debere, quae ad parem colendam requiruntr et vitandas
querelas requiruntur. secundum principium est, haits, publica
selicitas, ut tantum non male nobis sed et quam optime sit
Ounde sequitur pro publico bono laborandum, quod etiam in nos
redundat Tria autem sunt principia ex quibus ad justitiam oolend
juste agendum movemur, primum est utilitas propria, ut scilicet
nemini noceamus, ne quovelas ut par sertetur ac querelae ne vel hunc
cui noenimus, vel alios vicissim in nos extimulemus; deinde ut omnes
quoad licet juvemus, quia bonum commune vicissim in nos redum
itqque honesti
alterum est humun sensus humanitatis,, nam etsi nullum nobis
periculum creetur tangitur tamen alienis malis, et aliena felicitate
delectamur, cum videmus virtutem praemia merita consequid: et in
hoc cnsis affectu hominis erga hominem consistit justitia et
nomen viri boni;umex primo capite operatur, prudens vel potius
am qui
callidus magis quam bonus dicetur; nam ubi mspes
metusve sit spes fallendi miscebit sacra profanis. Itaque iste
qui ex utilitate operatur unus cum aliis hominibus utilem tantum amicitio
colet, alter honestamd e veram. cum vero omitus comitnibus
+e erga omnes
aequaliter affecti
cimus nos geramus
nisi tantia ac
tantum virtatem
amemus vitia odio
habeamus
fut paulo aute
definivimus
HN. 3. h. et pri
inst. de 1. N. G. et C.