# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0008
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0008?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 3 (shelfmark Lh 2, 3, 3)
# Folio 4v, page id 00068400:0008
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068400&page=8
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
# Lines: 66 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

quod scilicet ut Ubpiam
definit h. spectat ad
singulorum utilitatem
insitus sit ille humanitatis sensus, hinc oritur conscientiae-
stimulus, ut scilicet homo qui secus agit, sibi ipsi non satis faciat
sentiatque intus quosdam laniatus et ictus, quae poena est naturalis
Tertium principium est religio: nam cum in multis sensus huma ut eas interpretari possimus. Icti enim est non verba tantum legum tenere
nitatis et virtutis amor obtundatur, salaque propria utilitas obti- sed vim et potestatem l. 17. D. de LL.
conscienti melosrae stimulus
neat quae satis tutos homines ab hominibus praestare non potest
quoties best impunitatis spes est; ideo summa denique juris
naturalis perfectio petenda est a cultu Dei, id est substantiae
summe intelligentis ac summe potentis, quam nemo nec fallere
nec effugere potest. Itaque Deus efficit, ut idem sit utile
et quo fit ut idem sit Utile et honestum, nullum vitium impun
peccatum impune, nulla praeclara actio inanis et praemii expers.
scaeterum apud sapientes religio et honestas seu virtutis amor idem
contendere ad
est illi enim sciunt feliciter vivere, esse in omnibus sequi perfectionem
stie in maxime animi; quoniam sciunt natura, natura
ducem sequi, optune affectum esse erga universum, et persuasum esse
qui sic animatus est, cum super omnia Deum amare necesse est, agnatum tutorem esse jusserat, ujus ratio esse videtur, quia ubi sucessionis
de providentia summi rerum antoris omnia optime gubernantis, nam
bonum cedere Deum amanti, et viros bonos vicissim dei amicos esse habet providere potest, ne patrimonium depereat. Itaque et imponi tutelam invito
idem non potest non esse securus et felix, namscit enim omnia in
itaque licet non praemiis poenisque moveantur hos tamen velut necessario successori aequum est, et non deregari volenti. Quaeritur jam quis liberti sit
sapienti
amvis felicitate
virtutis corollario fruuntur, imo virtus, cum anm summem animi
gadium voluptatem pariat, ipsa praemium sibi est. Si quis
vero  ad  veram sapientiam non pervenit, apud eum
religio aliquid separatum est a virtute, itaque  honestati superaddis
Exempli causca solus unor honesti neminem solus sapiens
In universum manifetum est tus esse
Porro quia jus est ratio recta qurtenutre dictamen rectae rationis
circa ea quae pertinent ad perfectionem humanae societatis, et humanae
societatis perfectissima est civitas, hinc jus publicum dicitur quod
dirigitur ad perfectionem ipsius civitatis quatenus livitas esitant extra
ex
civitatim non habeat locum: ita ut extra civitatem non habeat
locum, et poc jus fullu daturque jns publicum etiam natinale, Reliquum
privatum appellatur, etsi enim inter duas civitates ageretur, tamen quia
civitat quaelibet personae instar est, jus privatum locum habet; secus est
si plures civitates in unam ditionem coalescant novamque constituaat
majorem priori civitatem. jusManifestum quoque
est non tantum privatum sed et publicum vel na turale vel tivile esse
legitimum esse. Necesse est enim quaedam jura publica esse communia, quae
jus civite vel scriptum
in utraquaque civitate obtinere debeant
est vel consuetu dinarium scriptum quod cne introducitur et conservatur
Scriptura, consuetudinarium, quod monibus tacito consensu introducitur, et
hominum assuefactione conservatur, ideo validius est. discitur ex hominum
landibus et vituperiis. Est juri naturali bestum simile, quia homines trahit
ut natura, ita et consuetudo, quae est altera natura
tria noneste vivere, neminem laedere
praecepta juris primaria
suum cuique tribuere prinmstoneste vivere est praeceptum institiae universalis
alterm
id est omnem virtutem colere, quia interest societatis. Neminem aedere
est praeciptum justitiae particularis commutativae,  ut scilicet
aequalitas Geometica servetur, ne quis minus habeat quam aute, alter autem
plus homines enim erea possistiones suas aequales censendi sunt, cum de patriminio
bonis eorum bonis e quae in potestate habent agitur, sine ulla Bdp0bcoc 0ADEI.
Tertium, suum cuique tribuere est praeceptum institiae distributivae, circa com
Momnia inter singulos distribuenda, ubi locum habet consideratio merntorum cujusque
et publica utilitas.