# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com # Page: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0067 # Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0067?run=74 # Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 3 (shelfmark Lh 2, 3, 3) # Folio 34r, page id 00068400:0067 # Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35v); this page is its right half. # Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068400&page=67 # Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000067.jpg # Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 90 lines, status machine # Lines: 90 recognised, mean confidence 0.94 # Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German. # Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text. # Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote". # After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line. De Legum interpretatione, rationibus, applicatione, systemate circus Eppantiationes locum habeti interpretatio sargumentario, et Methodus Etprimum Enuntiatio omnis interpretationem recipit. Est autem interpretatio duplex dicti et sententiae, (H(S Hi Srarojas, saepe enim non satis dicimus quae dicere voluimus, tunc non sufficit verba intelligere, sed inquirendum est in rationes, quae dicentem movere potuere. Itaque scire leges non est verba eorum tenere sed vim et potestatem . 17. de Legibus vel quod idem est, tum cumet Interpretatio vero dicti est tum singulorum verborum, tum connexionis, sive Etymologiae vel syntaxeos interpretatio singulorum verborum tollit tum obscuritatem cum nullus apparet sensus, tum nimiam ut ita dicam claritatem, cum apparet multiplex. Hec, autem fit exponendo significationem tum propriam, tum tropicam, quam scilicet locus t explicandus postrilat Ad homonymia, tollendas utile est cap. 13. lib. 1. Topic. De quatuor metaphorarum speciebus agit Aistoteles lib. de Arte Poetica. Quomodo autem definitiones investigentur, infra pluribus explicabitur Interpretatio connexionis rursus tollit vel obscuritatem vel nimiam claritatem seu Amphiboliam utrumque autem fit exponendo sensum tum proprium, tum figuratum. Nam quod est tropus in singulis verbis, id est in connexione figura. Argumentatio est vel ab antecedenti quae dicitur Pyobatio, vel ad consequens quae dicitur consequentia. Possimus enim vel legem aliquam sive aliam se enuntiationem ex rationibus probare, vel possumus exipsa cunc lusiones ducere, quorum prius magis theoreficum est, ser vitq ad constituendam juris artem posterius practicum est servitque legum axplicationi ad causas forenses. Sed quemadmodum theoria servit prexi, ita obti rationes legum conclusionibus exlege ducendis Interpretatio sententiae est investigatio eorum quae non tam dixit Legislator, quam in mente habuit, circa negotium praesens, sive quae exeo animi statu tunc fuisset dicturus, si veresset in neate e si prpes homines genoraliter ninis qua nacaue earan rato suestit ia om itaque qui rur diarojar interpretatur, non tam est interpres fuisset quastie unt ageu pro alio divant enuntiationis, quam ipsius enuntiantis, supplensquae ille imperfecte circat dixit, supplens tamen non ex propria sed enuntiantis sententia. Interpretatio corectione uni potest c est tum ex rationibus, tum ex affectibus tumexnitionibus habent enuntiantis. Sed in Legum applica explicatione, un est habenda ratio autem gitur talis suiment cars affectaum Legislatoris, quod secus esse videtur in explicatione Affectuum ratio videtur haberi posse in legibus privatis, quas testator dinit ultima voluntate interpretandis, nam de rebus propriis constituit dit Sed in Legibus publicis interpretandis non est habenda ratio affectuum Legislatoris, est enim Magistratus non Dominus sed administrator rerum publicarum rerum. Et ipsi profitentur Legislatores non audent affectus profiteri, sed omnia videri volunt egisse rationibus. Itaque licet affectus Legislatoris nobis ex historia illorum temporum, vel rita constet, et facile conjici possit, quid ille quorsum ille fuisset inclinaturus, quidve allatis in medium praetextibus rationum fortasse responsurus, non est tamen ea mens livitatis, ut hominis etiam defuncti inconsultae libidini vel facilitati etium dice pestservi post multa secula adhuc serviat, et male collocabitur conjectandi solertia in vitiis legislatorum ex historia eruendis stabiliendisque. Fatendum est tamen affectus saepe transire in rationes sive ad principia quaedam stabilienda in servire, praesertim in rebus morulibus et civilibus, ubi cum multa sint ab utraque parte commoda et incommoda plerumque homines non ea satis exacte inter se conferunt ponderantque sed inspectis tantum quibusdam commodis praesentm praesenti mentis affectioni congruentibus in eam partem praecipites ruunt. ita Legislatores lucro dediti qui commerciorum tantum rationem maxime habent: cnfta a pocspuae pe au aels cengrait es picardedis sestis dequitur Hhomonymiam seu aut pus he ut ectio specinliter falsa eni sequerentur si verbis insisterem si Bican etiem gener quam supplemento hin aliquando subjecta prim et reciproca inquirimus quibus praedicatum prim inest, cicet fortasse legislator tantum specia les casus enumeraveri de quo plurus infra. quod fit investigando rationem communem cur pita in plurbus subjectis insit +vita ejus vel