# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0109
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068400:0109?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 3 (shelfmark Lh 2, 3, 3)
# Folio 55r, page id 00068400:0109
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 56v); this page is its right half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068400&page=109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
# Lines: 61 recognised, mean confidence 0.96
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

De Jurisdictione
Materia est ex difficullimis in toto jure, quia judicanda
ex jure publico, seu statu reipublicae, qui saepe est mutatus fuit
entiu Regiusus politicus, eligarchicus, remocraticus, Tyrannicus,
et hodie ex oligardria et Monarchia Mixtus. Iiti autem
veers in digestis imaginem ve veteris reipublicae servantes,
ita loquuntur sab imperatoribus, ac si in libera Rep. viverent
Magistratus duo habet officium seu obligationem, et potestarem
agendi ea ad quae obligatus, fingendique officio; hinc Magistratus
etiam vocari solent potestates.
Erant autem duo Magistratuum
genera, Majores et Minores. Minores exercebant partem muneris
Regii. Regibus enim exactis duo Consules annm Regum officium
facebant; sed cum consules, in expeditionibus essent Censui praefuere
censores, velut domesticae disciplinae; poterant Reges lutos instituere
hoc aedilium curulium postea mgnus fint, unde ab aedilibus plebis distin-
quebantur. His accessere praetores qui loco Regis jus dicebant.
sub imperatoribus hi Magistratus potestatem paulatim amisere,
ita ut Constantinus M. etiam relictam ab aliis imaginem
sustulerit. Unde saepe  suspicatus sum, roligionem ab eo
mutatam, non amore aeterna vitae, sed ut liberius mutaret
Rempublicam. Sed Dhus omnia in optimum finem direxit
s sit ratione officii
etdendum mihifuit
quod majores Magistratus habebant in ordine ad jus seu
leges. Habebant, enim facultatem leges explicandi, ampliandi
restringendi, et si opus esset corrigendi. Itaque paucis definiri potest
Furisdictio, potestas libera administrandi leges  prout bonum publicum
exigit Honc praetores Administratores legum vide Lic. 1. lib. 1. de LL
et Aristot. 1. 3. polit. passim. Sed hanc potestatem Regiam
circa Leges, populus in avilitus tantum causis sive ex contractu
vel quasi contractu, sive ex delicto, vel quasi delicto ageretur
Magistratibus concesserat; n cum vero de capite et salute civis
Ex his apparet quid
Romani ageretur, sibi servaverat.
sit jmrisdictio, jam ut intelligatur quoque quid sit imperium
cogitandum est praetorem circa causas civiles pro suo arbitrio subere
atque imperare potuisse civibus, itaque pot estas praetoris in libera
republica consistebat in quadam Majestate poterat enim
pro suo arbitria et prudentia jubere aliquid fieri: nam jurisdictio
respectaum habet ad leges; imperium vero ad ipsum Magistratus
arbitrium. Ita conciliabimus duo loca Utriani, (3. ch. t. cum
. 12. de jadic. nam in l. 5. dicitur potestatem judicis dandi esse
jurisdictionis quia in statu Monarchico ex praescripto legum
praetores dabant judices; at l. 12. respicit ad liberam Rempublicam
ubi praetores non jussi a legibus, sid ex suo arbitrio judices dabant.
Hudierna jurisdictio,
si scilicet ipsi judicare nollent.
quam Territorialem vocant, alterius plane naturae est, nam
inter jura incorporalia haberi potest, et cum territorio ad haeredes
transmittitur, quin et alienari potest Adhaeret enu jurisdictio territorio, ut servitus praedio
jam ut intelligatur quid apud Romanos merum, quid mixtum
imperium smerit. Scienum est imperium esse facultatem
jubendi et (quae huic cohaeret) contumaces coercendi, quam cum
abso hanc absolutam et nullis limitibus coercitam sibi resi
retinuit populus. Magistratibus tantum dedit juris dictioni mixtam
seu jurisdictionis limitibus cvercitam, quartum scilicet satis esset
le
ad tuendam junsdictionem. Et cum jurisdictionem capitatem sibi
reservasset populas, et hinc factum est ut tautatim merum imperium
sumi cospent pro imidictiore crinnali. Quonum tumbn