# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com # Page: https://leibnizlegible.com/page/00068401:0177 # Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068401:0177?run=74 # Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 4 # Folio 89r, page id 00068401:0177 # Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 90v); this page is its right half. # Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068401&page=177 # Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068401/jpgs/default/00000177.jpg # Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 93 lines, status machine # Lines: 93 recognised, mean confidence 0.95 # Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German. # Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text. # Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote". # After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line. pariter et pudicibus constat leres etiam male constitutas in ATIONALE DIGESTORUM quae contra conscientiam non prooemium quendas esse. itaque si recte assent concepta id est si essent clar et in varios casus sesficicu non nisi Legislatorit aut eorum consiliar pertineres si leges recte conceptae essent, non opus esset investigatio rationas rationum nam etsi male essent constitutae tamen essent sequendae tum privatis, tum magistratibus inferioribus, in illis scilicet qu omnibus quae contra conscientiam non sunt; alioquin isti sibi Legislatoriam aliquam potestatem vindicarent qualis est utique abrogare aliquam legem vel ex toto vel ex parte. Sed nunc sive bene sive male sunt constitutae, sufficit eas esse male conceptas, ut ingrasiis etiam nostris cogamur in eaum rationes inquirere cogamur Male concepta sunt Leges, si vel sint pugnantes, vel obscurae, vel laris satis verbis coneta non tamen satis exprimant mentem dicentis (saepe enim fit ut homines aliud dicant, quam dicere voluerunt; vel denique multa negotia incerta relinquant quod vitium est non singularum legum, sed systematis totias. si leges directa fronte pugnent nec altera alteram abrogare ponatur. item si obscuritas sit insuperabilis, habendae supt, pro non scriptis antur Si veuo obscuritas non certis argumentis, sed conjecturis tolli possit, item verborum si appareat similibus conjecturis, aliud dixisse abiud in animo habuisse Legistatorem eg magnis satis argumentis tolli possit, significatio reperta pro lege habenda est, nec opus est investigare rationes. Si vero interpretatio verborum conjecturalis sic satis incerta sit, sequenda est ea legis sententia cujus ratio potior reddi potest. ratio enim caeteris Conjecturis magnum pondus addet. Quod si appareat Legis latorem aliud dixisse quam voluit, sive dictum a sententia differre, potissimum sententiae investigandae instrumentum praebet ratio, quae legislatorem utem dictum a sententia tum quando disparatum vim et potestatem dicitur pro disparato, quod r est, tum quando genus enuntiatum est pro specie seu quanto Legis lator justo generalius locutus est, unc enim si excetio ex. ipsis Legibus sumi non possit. casu si restrictio sumenda est ex rationibus; non loquor autem de eo casu, quo lex exceptionem per ipsam sui naturam patitur, hoc enim non est vitium legis, neque enim exceptiones illas quae e sponte patent ex aliis regulis, regulae ita regulae: qui si quis mutuam pecuniam pecuniam solierit actione de rebus redi tenetur,) non est necesse cuilibet subjici necesse est. uniseri adictiione corfi subjici req exceptionem :(nisi solverit). In universum enim in alio ritulo stabilitur, omne debitum solutione perimi s T differt denique dictum a sententia, tum quoque quando species enuntiata est pro genere, seu quando leges cafus casuum quorundam specialium mentionem faciunt cum tamen etiam it in illis aliis similibus idem voluisse Hint etiam odia restringenda qvia ilia magnum ad hnc dubium e et quae contra rationem C vore extendendos, sequitur potest gilus haec minus rationis habent, e pla psa non sut trahenda ad con sequentias adhuc dubium esse, an l quousque ictis liceat verba legis restringere aut extendere. Et quidem non id licere, nisi ex presunta mente legistatoris ex praesumta aut saltem conjecturata mente Legislatoris. Haec autem cessat, si Legislator diserte vetet hujusmodi interpretationes fieri, quod alicubi in Novellis secit instinianus tametsi ejus prohibitio parum hodie curetur Cessabit etiam si conjecturae non sint satis fortes, quo casu satio nam tunc satius hab erit, negotium de quo agitur habere pro indefinito nondum definito, solutionemque ejus quaerere ex jure naturali, quod in omnibus casibus faciendum est, ubi lex cessat. Sed cum non appareat sit satis liquidum quae conjecturae sint satis fortes, hinc magna controvensiarum seges enasci potest praserum si magnum sit volumen legum, uparumue i + infringereque interpretando Fsive ut 70 SX )ot differat 400 7us Srarojas dictum a sententia) enim sesi n num tenere, sed Hcessante enim ratione cessat lex sed loquorde restrictione quae correctionem quam dam continet