# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com # Page: https://leibnizlegible.com/page/00068529:0112 # Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068529:0112?run=74 # Title: Leibniz-Handschriften zur Militaria LH 36 # Folio 56v, page id 00068529:0112 # Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 57r); this page is its left half. # Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068529&page=112 # Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068529/jpgs/default/00000112.jpg # Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 95 lines, status machine # Lines: 95 recognised, mean confidence 0.93 # Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German. # Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text. # Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote". # After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line. e ToR Menelis BetLreis commususu Tormentorum in Gallia solent esse speries 6. Tormentum Majus Colubiina. Bastarda. Media. Fulco taleunentus Torm. diam dius. 6. lin. 4. long. 16 10 2 ped. Colubi Dium. 4 digs. 11. Iin long. ped. 11. Bastardadium. 3 Media diam. 2 digs. colin. cong. 82 ped. Falco. diam. 2 deus alin. long7 ed ped. Fal His adde Tormentum cujus di– aliud cujus diam 4 digs. longs 9n ped. Glob. lib. 12 Est et alra Tabula ta espis sacer sacer sacer colobr. Colabr. Colubr. Colubr Torm. Torm. Colub. Colerb. oc Olib. il 1300 1guo Ruo 220o no variis modis institui potest qmparuo, italicet fater sit longiaer formento proportione, non tamen absolute et licet brevius sit tormentum proportionaliter, tamen ad majorem distantam enuttet globum sitormenta ejus demetrilongiori longius et vulidius jaciunt, quia pulvis recensus in congiori dintius globum cuxellit ita simpliciter cumo pulveris impositus globus vix propelleretur. Deinde aer, ipse expollantus in congiori major, ergo magis resistens exprils oni ergo plus pulveris accenditur Adde quod longiora communiter etiam ditiora et graviora ergo firmiora, nec ita facile subsultant, ergo validior viimpetus imprimitur globo. sed non debet esse longitudo nimia, nimis crescet resister ia aeris dejiciendi (3). (+ vera ratio quod si ninia longitudo, utpulvis satis rarefactus sit, antequam rmenti latera. Et ea plus nocere potest, qui tum superest aut aeris adruo dilatandi, juvare possit +) favet experientur, nam colubrina cujus globus 2olibia Tum, ut ad tantam distantiam projiciet gnlobum, ad quantam tormentum ejusdem diametri, plusrequirit lveris, dantur enim illi comminuiter 4 glob et tormento duo trientes. videtur ergo nonnihil efficere connitudo. Referunt et tormenta lonsicta, quae ob contractum vitium fuere decurtata, et devenore meliora possumus in genere asserere, ita disponenda esse omnia ut dum puliis accensus est, globus e canna equedia ur f uno potest pulvis esse accensus etsi aer ejus nondum satis dieptatus +). sed haec pendent abt experientia Majori tormenti di formenta, mo e respectu diametr idem in primu sic considero) globus longius ejaculantur nam certum expenentia clobos majores longius ferri, et globus orx calapulta 10 pedem non perveniet ad quartam partem spatii quond emetietur emissus ex tormeni pedum. Et globi plures minores non ferentur tam longe quam unicus globus. etcata pulla minatissimis olan dibus instructa minuitur jactus. Multomagis miauetur si eadem manente diametro minuatur pondus proferreo globo sumatur lignens. Hinc plunibeque aiptior ferreo quad spatium percurendum, sed non in vedin ad infringendum, nam glans ferrea aut etiam glans stanneaeui instretur glabus ferreus cubus Moracem ferreum perfringet, cui plumbea non nocuiset caterum et glans plumbea vi adigi potest incannem, non ferre quae perfringeret. Rta Globus gravior in specie it longius, quia diutrus resistit ergo pulvis totisacienditur cert tormentum explosum sine clobo non edit dimidiumsonum. plures globi mipores majorem habent superficiem ergo intigis illis resistit aer, et haec restistentia aeris ob unguam celenitatem hic valde potabilis magis quam in mota gravium, aer enim magis esustit motui majori. Glibus ligneus non videtur esse crpax tanti impetus quam ferreus si tantum conciperet, partes separarentur (tan forte majorem impetum etinet minoremque aeri communicat pliumbeus vel ferreu? +) adde quod porosior ergo magis ab aere impeditur f, hoc nihril et remediaibite +) denique prius ejicitur, quam totus pulvis accendatur imprimis in jactu arcuato ubi globus longum spatium in aere emetibur et sub finem fertur resistit dum globus fluvium lacum patudem transuittio. Si tenu ae laercis oenne lamitti astantiae. Epperientia hoc reflatur si dis sclopetu explodas versus siopu deunde facius ad huc semel collocando situtas aqua plenas secundum lineamitineris, ajunt glandem plumbeam inclinari ad aliquot digitos. Volunt aliqui ictum ex mari interram validiorem, quam contra. cum tamen idem si medium. videtur fier, quod aer corcatormentum crassior magis resistit ergo accenditur totus pulvis, re ferum Geobus fortigagit in murum, quam havem eb secundum hanc proportionem deberet 3 aut 4 naves penetrare eum tam en plerumque in navi lem aneat, satio quia navis exdit, ut lana obtundit ictum, sive quia compriuntur simul aer qui recurrit in ipsum globum, sive ob alia vam fugiens. Nervis in sicco etam verementin inaliqua a tormento distantia, quam sub ipsum exito raves. vehementius feritur ravis ad no venieus sed contrarium socidet ratio et experientia. Forte alicubi cum tormentur catapulta nimis muro admota satu volunt quidam vim globi majorem esse red or inter orificium et murum non tam subilo ceda valens, fuit quasi reflexus et globum repulit aerquam, quod cum ditius sit tiagis onerari potest considerandum re et certior ictus, et tota ves in globum impendetur, ut si quae tormento impenditu Gonsi in glaebum reflectatur, uet animalium diffcilior, motus, si solum lubrieutas it sed Gavitas tormento ertum est Tormentum bellicum ad 2 vel 3 passu retrocedire quaeritur an ediatur Globus. Autores variant sed dico primum non absolvi etrocessionem ante toma globum egressam. Nam volunt Erardus et aliimi suggestis inferiorum alarum tormenta unica instiu et se subducant Eostibus. Et ante Rupello aem volubili annexr, etita disposita ut dum unum tota ut dum exploduntur proprio motu eis rati impo sita erant duo tormenta bellica i re but globus, qui tamen quadrante abergasset, si ante ejus egressum fuisset absoluta retrocessio. Puto cumglobus sim egreditur residcessionem adhur admodum exienam esse. Hinc rittota nonnullorum disquisitio de errore ictuum secundum variam dispositionem tormentorum Nemper in situ honzentali recerdens cormentum rete B ex D in C, respicit A ut ante. cum tamen in situ elevato, recedens non amplius respiciat A sed C. secum retro rapit, sed hoc quoque exiguum tus fieri cqpositum ex duobus uno qui 7 est tormenti retrorsum. unde oblequito inea aB Esssed quia linea CF. Xigua, parum hoc considerandam linea Animae tormenti continnatae, altero, qui ot sed glumoidetur quod sope in sicu foritontt lobum vi exhalationis ignea initio attolli supra lineam ho lescendere globum aut 3 vel e pedes temperem deflecteta fieri non deberet. Kethio altior et multi ferunt car assus scopum attingant cumtanto pulvere si minor sit distantia supra nultas ita ee compositas ut ad 20d non parallela cirreae Animae, quia crassiora suntt ad candum decurrat, sed descendat. Quidum asseruit se globum per circulos d aut ade saepe um horzontatite s posita creduntumr habenit situm elevatum 1o in longitu dinempositos, ad 300 passies secunda aut tertia explosione trajecisse, sed testibus opus praxi tamen assumi potest, ac si per licot tantisper ascendat rursusque descendat eenssm ta por 4tertia circiter lineas. Modus experiendi tempis alsit specta scopi et notavi cormento A et scopo B. et observet intervallum inter sonum explosionis et sonum percu caepe non interjici tempus pronuntiandi duas syllabas, ut fere credibile sit observari Mersennus 100 exapedis seu 120 passibus geometrit hoecem cormentum et optime inno tescet expientia. obsen an ex huo passibus non descendas infra scopum, inde cd passibus, et erva, donec incipias infra jactus honzontalis, de but en blane variat, ob andi in Geometricos jactus honzontatis non excedit. taque