# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068532:0216
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068532:0216?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Physica LH 37, 3
# Folio 110v, page id 00068532:0216
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 109r); this page is its left half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068532&page=216
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068532/jpgs/default/00000216.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 97 lines, status machine
# Lines: 97 recognised, mean confidence 0.94
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

quaesivi
trustra innumera machinamenta quaesivi ad efficiendum
ut aliquod comprimaturs in quibus soliu vel compressionis
olam
vel tensionis ostenderetur Tensionem perse, vel compressionem
solam nihil agere, aut totum agere. Nam in experimento
etem
l ostendi quidem funiculum a sola aeris pressione
suspendi et Mercurium, pressione licet tensione licet aeris interni
ejus ablata. Sed nulle experimentam demonstra reperire
potui quo ostenderem an non fortasse similiter pressione
aeris externi sublata, solaque tensione intermi remanente
effectus fiere fieret: ac proinde proprie non tensioni
nec de compressioni, sed utrique simul, seu ipsi
difformitati ascribendus sit effectus cui scincet
quam natura non nisi coacta, admiltt in mundo
admittat in Mundo. Nullum inquam, nam
etsi in Recipiente Exhausto, pressione aeris extra
Tubum ablata Mercurius descendat, modo scilicet
aere purgatus sit, id tamen fieri putandum est,
ad hoc tamen responderi potest, eum a tensione
aeris extra Tubum, quippe summe dilatati,et
se contrahere conantis fortius trahi, quam a tensione,
aeris spatium in Tubo relictum implentis. Cum
ergo post multam inquisitionem de Experimento ad
quaestionem tam profundam resolvendam apto desferarem
ecte occasione Onstrumdenti inclinationum, quod longe
quaesieram, prope positum inveni. Esto Tubus qualis
instrumenti inclinationum) A ejus neo sit mercurius
In eo ita fit locetur Mercurius ut neutrum extremum
neque A. neque B. attingat. Hoc facto Tubus claudatur, quod ope Epistomii alicujus circumalti
Intelligatur primum aer in Tubo esse ordinarius, unfarile fieri potest
seu neque tensus neque compressus modo sciliet Tubusit
Horczontalis. Hoc facto Tubus erigatur si si in situr
perpendicularem A sursum, d deoisum spectante, noteturgam.
in quantam altitudinem Mercurius ponidere suo descendat
ita enim necessario intelligitur quantum comprimat
aerem suib se, seu inter se et D. et quantum tendat
aerem supra se seu inter se et A. Hoc facto Tubus
iterum aperiatur ponatur de labi in per altitudinem
ex
superio
pedis seu in ccdd manifestum est aerem in AC. spatio unius pedis
matio comprehensum, unjus nunc  implere debere
spatium A A- Cc pedum duorum, ac proinde
esse duplo tensiorem dlatatiorem. Contra aerem
inferiorem, qui in dB. spatio quatuor pedum initio
comprehensum, nunc comprehendi tantum spatio
est indentum
pedum trium Est ergu tensio prior ad posteriorem ut
compressioor ad posteriorem, ut 4 a 3. ad 4. His
ita notatis aperiatur Tubus, AB. utrinque et sublata
ita omni compressione, actensione, aeveque in statum
ordinarium remisso, Mercurius ponatur in loco cedd
(cum antea positus suerit in loco cd.) Tubuaterum
utrinque elaudatur origaturus. Eventus ed altitudo descensus
futura quaestionem nostram infallibili demonstratione
determinabit. Nam si tensio sola compressio violenta
est, tensio vero non nisi per accidens quatenus sequitia
compressionem. sequitur eaudem fore compressionem nunc
quam ante eadem enim est vispremens ac proinde aeri
in spatio dd LB. trium pedum, rdigetur in spatium q pedum
quod est ad prius seu compressio, quae est in reciproca ration A.
spatiorum ratione serit ut agte  ad priorem seustalum naturo Caute descensum sit ad copressionem post descensum
erit quemadmodum eni ante: ut scilicet status ante compressio tpri ad posterioret, ut 3 ad 4. Quia spatia
u ut 4a
D. distantia unius pedit ab
ab A. seu lineaAC unius pedis, distantia
linca DC
a Bquatuor pedum assumta
N. Baroscopiri inquo Embolylla
ne terio moventur. Ati surs ivita
ur
N. nova immistenda. Expericadum in diversis
per s
gradibus. Experiendum in Camera claus a
seu vase olauso exiguo. An notabitus
dittia altitudinis vius aere libero?
Hinc diffra intertaberum et clausum
in aere libero inseratur summo
Tubo aer diversae magnitudums
ad explorandam diversitatem
desia hendo aperiat glnne
tramen Mercurius, au desi
hac vesicar Embotumque uidera
Tensio
aligur. d
s
tiedatur
nongitudini totur tubu
posita tensione falsum
semper descendera ad idem
an ct
Axinipso aere externo funienlus
in tensio
aeri vidlenta est
suut ut 1 ad