# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068536:0017
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068536:0017?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Nachträge LH 37, 7
# Folio 9r, page id 00068536:0017
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10v); this page is its right half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068536&page=17
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068536/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
# Lines: 60 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

De  subterraneorum
origine
scheda pripsp;
subterranea vel ex terra crumpunt, vel effodiuntur. Exumpant:
hamor exhalatio saer, ignis. Effodiuntur terra insignis, suecus concretus
lapis, metallum. Humor est aqua vel succus. Aqua tenuis et fere
simplex, succus vero crassus et mixtus semper. Aqua est vel fontana
vel putealis. Et putealis crumpit ex puteorum lateribus vel vado.
Ad originem aquae ex terra erumpentis investigandam considerandum
est in regionibus calidioribus raros esse fontes, et amnes  posse aquae ex
imbribus collectae receptacula esse tam magna, ut non depleantur donec
novi imbres nives ve solutae superveniant. In siccissimis etiam locis
intra terram a puteariis aqua invenitur si quando enim puteos
efodiunt ad pedes ducentos aut trecentos ex earum vata et lateribus
uberes exiliunt aquarum aberes venae (+ hinc poterit etiam tons
effici  in loco siceo, modo sit inaequalis, si a latere in montem cuniculus agatur +)
e esset in terra aliquod receptaculum supra fontem, aquas exsese tanquam
cassellum emittere posset; sed fatendum est hactenus metallorum
fossores qui penitus excusserunt quosdam montes, nihil tale reperisse
qui Nullus imber ultra decem pedes in ferram penetrat (t hoc
falsi convincitur exporientia metallariorum qui sciunt in terram
penetrare ad 100 orgyias et ultra +) Loci editi aquam instar spongiae
commissurae tamen saxorum
exaillant, quod jam Aristoteles dixit
plerumque vix atavam partem digiti latae sunt. In raris terris
et saxis, earumque commissuris itemque fibris et venis ac caveruis aer
frigefactus in aquam abire potest; et fiunt primum parvae guttae, et exhis
collectis magnae. indicio sunt pro fundiores putei et cuniculi nam alibi uno loco f
sunt madidi, alio stillant, vet etiam aquae vim emittunt. (+ quaerendum quando
tatus paxa madida, et stillantia, sub terra, an id aeri in illis densato tribui
possit  Commissurae saxorum se exonerant in proximas venas vel fibras.
fibrae in venas, venae strictae in latiores; atque hae in puteos vel ccniculos
(+ commissara suxorum dat absagen dib gostrinee; fibra siluss, vena ganga
in locis maritimis aqua putealis salsa est;
tam mare quam fluvii per venas et fibras aquam et se fundunt, unde
puteyspsoust, cunculus stollu,)
fluvii riptas altius implentes saepe oppidorum in planis locis sitorum
cellas subterraneas complent. Aqua fontana Rrequenter oritur ex vaporibus
non raro ex imbrius rarius a mari et fluviis vicinis; putealis contra freguentius
a nari et fluviis vicinis, ras non raro ex imbribus, raro ex vaporibus.
Succus oritur vel cum res sicca misertur humidae, et mixtum coquitur,
cum humor rei siccae miscetur eamque vel tambit vel eam subigendo
corrodendoque, praesertim si calor accedat qui mixtum coquat. 
Thermae non calefiunt materia per quam fuunt quae sit instar calcis vivae,
ejus enim cvis aqua mox restinguitur, sed succo pingui, qui instar pissasphalsi
in aqua ipsa ardet, necesse est autem norum continuo asferri aut regenerari
Aqua quo purior eo magis candida est. Bitumen quoddam liquidum ideo
caudidum est, quia mitis calor ipsum eterra expressit. Indicio est succini caudidi
quod ex eo constat dulcedo; flavum, quia major calor, iccirco acrimonia quadam
justatum commovet. nigrum quia plerumque maximus. Id enim terra fundit,
ut taeda ignis vi coacta picem nigram, cum resinae quas sol elicit plerumque
caudidae sint aut subflavae aut mellei coloris, aut rubrae, raro ujurae.
Ex terra fluunt fontes aquae dulcis, pinguis, salsae, amarae, acidae
astringentis, aeris; itaque hi sapores omnes intra terram gignuntur, at
non austeras et acerbus, qui videntur esse fructuum aut liquorum ex fructibus
quos stirpes ferunt. Aqua vel succus saporem habet, vel quia rem ejus
saporis solvit, vel quia mixtura aliqua calore cocta est (+ vel quia duo
permixta inter se pugnantia gignunt novum +) aquae fiunt astringentes
ab alumine, amarae a intro, mali saporis a sulphure vel bitumine
ater puo crus epa po ceir asoue siaui etit aerum