# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068606:0408
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068606:0408?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Varia Physica LH 37, 4
# Folio 181v, page id 00068606:0408
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 182r); this page is its left half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068606&page=408
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068606/jpgs/default/00000408.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 95 lines, status machine
# Lines: 95 recognised, mean confidence 0.96
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

enim controversiam illam de raro et denso 
A ab omni memoria agitatam. defendunt plerique
recentiorum, idem corpus non posse nunc manm nunc
minus spatium occupare, nisi parte accedente aut
decedente, et ratuo est, quia non distinquunt extensio
nem a corpore. Ego vero ostendam quare Cartesius
putat corpus comprimi non nisi materic
er
saepe accidere puitem, audeo tamen asserere, dari
aliud compressionis genus, quo idem spatium
eadem corporis quantitas nunc majus num minus minus nuncmajus nuncminus
spatium implet. Quod cum paradoxum plerisu
philosophis exactioribus videatur en demodi
strationem. Pone si fieri potest quod dico
factum esse, et sphaeram in fig. 15. comprimi
in aliam quadruplo minorem Nihil lind
videamus an aliquid impossibile inde sequa.
tur. Nihil aliud sequetur quam materiam
in sphaera minore moveri quadraplo cilius quam
in majore. Ita locus tempore compensabitur
Ex his patet n materiam non consistere
in extensione, sed in motu, et nihil aliud
esse multam materiam quam multum motum.
dus inuunifestum est si inspicias figuram 9
nanifestum cirmi est initer angustras, ceb
tentundem materiae transire, quantum materiae
data tempore, transit per. L spatium medium.
 b  bc vel fd. tantum materiae
mutato situ ef. in eeff transire debere
aequali tempore; tum pertangustias ee bec.
ac proinde
tum per laxatatem ffd. df
materiam in ef vel Df esse naturalem in
bee angustiis densatam seu compressarm
se laxitate rarefactam seu tensam.
on. necessaria,
Res est fabor paradoxa sed actuali
quam divisibilitas continui in partes 
innfinitas, (qua ex hac ipsa demonstratione
sequitur,) aliaque naturae interioris admiranda.
Opensum est
a me alibi quicquid movetur
simul esse inpluribus locis, sed in unoquaque
tanto minus Hinc illa compensubius
compensatio temporis et loci, ut plus materiae
Celeriter mo quam motae a snatio minore.
Capi, minus materiae tarde motae  spatiam
majus implere possit. Materia Quatuor unciae librae aquae
pedes culici simtaent spatium. impleant spatio minuti tertii transeant per
a capacitatem pollicem
cubi cum si una libra  quae spatii spatio tempore
per minutum
minuti quatuor minulorum tertiorum perr
pollicis cubici spatium transit. Quatuor
librae ejusdem liquoris sp unius minuti
tertii transibun per spatium in idem
At inquies ita est, si temporis tractum
lu quam ante
impossibile est. Fateor
assumas. sed instanti dato
corporis in eodem spatio
At respondeo nec ullam revera quietem.
notui nullum in motu esse momentum quietis
et quod movetur loc dato non instanti
non quiescere sed conari, seu incipere moveri
Euc ergo dibersitatem Raritatis densitatis qu
quibus omnia naturae admoranda peraguntur ad motum reducta , osensumque naturam diversitat
et ex ea pendentem compressionem et tensionem,
et rarefeeri ejus interfertione
Cintrudenda
punctis repraesentatur
asto enim sphaera major al.cd minor efgh.
Area sphaerae grajoris intrusada in mino
rem repraesentatur punctis circulorum
iquoque in miinore circulis punctatis. Pro
circulis autem angulisrasss re apse
intelligendi sunt cum ergo sprara mino
jam tum cannulo et sphaerala alium
in
clusa consistat, patet novos annulos
interponendos spatum non invenire
nisi materia compressa celerrimo in
tu elidatur
ut infra demonstrabo
c proinde nullam sine mentibus in
mundo motum perpetuum esse
posse. Quo theoremate nullum
c praeclarius in tota philosophia
demonstrat enim necessitatem
tis non Materiae tantum,
sed et octigntis, et ipsam fcnbis
naturam
quae est sequi harmoriam
id est diversitatem, identitate com–
pensatam