# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/00068606:0411
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/00068606:0411?run=74
# Title: Leibniz-Handschriften zur Varia Physica LH 37, 4
# Folio 183r, page id 00068606:0411
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 184v); this page is its right half.
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068606&page=411
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068606/jpgs/default/00000411.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 92 lines, status machine
# Lines: 92 recognised, mean confidence 0.97
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

necesse est ess
Corpus magneticum supra  definivi
in tellure aut in Terrella materia movetur per
meridianos. 
in eo premi versus centrum per prop. 13. sed et ibi
et comprimi quantum possibile est in globum exiguum
spatium quantum possibile est exiguum prop. 28.
quando dicio compressione autem dugeturgu
motus materiae inclusae ac proinde conatus se liberandi
seu vis Elastica prop. 36. Qui si intantum auctus
est, ut motum cntinent cortia includen cohaesionemve
Corticis includentis superet, rumpitur corpus
Materiaque compressa libertatem nacta displodetur redibitque
en toti
in aequilibrium materiae primae, ac pro inde per
prop. 32. fiet lumen.
Hro propositio Gilbertus Terram dixit esse
magnetem, ego demonstravi omnia corpora motu circulatione
materiae per meridianos firmata esse magnelica
quar nec exiguo non tantum Et hanc firman-
dorum corporum sive etiam Gyprorum rationem
esse maxime universalem et necessariam in natura
ac pro inde corpora sensibiliam innumeras Terrellas
exiguos continere, et ipsos illassolaris eodem
glbs, (qualis est totius Materiae
plane modo solidatos videri. Praesertimi cum
fieri possit, ut totus ille orbis mragnus st  ad
alium quendam incomparabiliser majorem instar
exgua ut exigua bulla ad Tellurem nostram.
Hoc posito patet solem continue lucere, quia
materia heterogenca ext seu dispergenda
turbansque ad cum attrahitur  velut
ad centrum uudique deprimitur quadam secio
gravitatis per prop. 13. Ibique camulata contiine
comprimitur et. Elaterio. udem consistentiam
superante dissergitur. per prop. 30. et 34.
incredibili copia in idque ob so Magni orbis
solaris magnitudinem et incredibili copia, et
inexhausta reparatione. Hinc intelligitur
etiam n quiddam soli non absimile in centro
terrae non absurde credi. Patet etiam quomod.
ignis apud nos et ala generetur et alatur.
Generatur ictu fortiter comprimente, ita enim
exiguae quaedam partes nimis fortiter compressae
difrumpuntur seu ignescunt. Alitur si in materiam
inciderit quae similes particulis igni maturas
seu valde compressis abundat, hae enim in aere ia flamma ina rarefacto
rarefacto collocatae, rumpuntur ipsae quoque ut
vesicae, aut vitra in Recipiente vasa vitica
recipiente exhausto; augentus proinde et c
aeris rarefactionem et continuant caeterarum
quoque attractarum displosionem, attrahi autem ceteras + id est a materia circumjacente urgeri
manifestum est ut locus nimes exhau continua
displosione exhaustus repleatur. Unde intelligitur
quam cohaereant inter se causae gravitatis, Elateris,
Magnetis, Lucis
seu celeritat motus partium interiorum scurructer
ob compressionem an tg tandem consistenti
id est celeritatem motus partium exterirum
licet, seu corticis,
Simile quiddam deprehendi potest in Bullis aqua
infunde aquam vasi, ita ut superficies ejus spumesca
seu bullis operiatur. Inde digitum immerge.
senties ingenti fremituo non eas tantum quas
altigisti bullas dirumpi, sed et vicinas attrahi
in locum dis ruptarum, et ubi adaccessere
similiter rumpi. Quia aqua eo licus ubi bulla
erusitupta est redditus est rarior, ac proinde nova
bulla accedit, quae in loco rariore et ipsa
facile rumpit. Sed quia raritas ista exigu
est, ideo non nisi bullae vicria primis vicinae
attrahuntur quae a remotioribus circumjacen–
tibus deseruntur, quia si omnes bullae cohae-
rentes attrahi deberent, vinceret gravitas
vim altractionis. Igitur circa digitum
quippediplosi formatur circulus
scintillave primea. vacu
bullis
ed in bu
lis quas in lampade
pidente circa flamma
tinuo displodi, et ex vicinia reparari de
my, et attractio fortior est, bb rarefacti
iem majorem, et major bullarum tena
citos, unde quicquad olei superest ad flammam
attrahitur. Haecadmonenda putavi, ut intelligatur
Hunde in  ardente, elegans est
spectaculi et gravitatis dum undique ad ceutrum
seu ad flanimam concurritur, et ila
teris, cum  inflammata displosaus
rursus ad circum ferentiam rejicium
tur. Quae antienen, ut intelligatur