# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com # Page: https://leibnizlegible.com/page/786373555:0123 # Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/786373555:0123?run=74 # Title: [Danielis Stahlii Compendium Metaphysicae In XXIV. Tabellas] Danielis Stahlii Compendium Metaphysicæ In XXIV. Tabellas (shelfmarks Leibn. Marg. 32; ZEN Leibn. Marg. 32) # Folio 55, page id 786373555:0123 # Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=786373555&page=123 # Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/786373555/jpgs/default/00000123.jpg # Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 118 lines, status machine # Lines: 118 recognised, mean confidence 0.91 # Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German. # Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text. # Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote". # After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line. 3 instrumentalem veram esse absque actu secundo. VIF A c. 8. Perra in pariece pendens, est tancum instru mencum, non vero pocest dici caula inkrumenta. dis, quia non cA conticura in actu secundo. Recenset nurem Aristoceles multa, quano- mine instrumenci reniune. Nam i dicic in strumenca posse vocari causas secundas respectu primae. Sic DELM esse eaulam primam; omnes caulas reliquas esse sccundas, de sic instrumen. ta primae mulcorum est sencentia A qua abe- Nocandum aucem hic, quando menrio AC seciei quod sc incellixenda species secialissima Nam eriam caula aequiroca potest producere effectum ejusdem spccici, sed non specialissimaer verum cancum tubalterna sed gnando men- eio tic speciei simpliciter, uc hoc loco Ac; lem perincelligimus seciem secialissimam. Ucquan do dico, homo et equus lunc diverlae speciei, sensus est non de specio lubolterna, sic enim sunc ejusdem speciei; sed specialissima seu inti. onteonos, porius dicimus, causas secundas et B ma. Flac dirisio causx essiciencis, quia maxi- iam causas principales. Et quod accinet alta- cum exemplum de Deo ee caulis secundis, con- currie quidem DEVS ex communi lenten tia uc caula univertalis ad operaciones reliqua rum caularum parciculirium; sed hôc ipse non impedic, quo minus illa caula; cura quibus concurrie, bnc coula principales. II. dicuneur instrumenta parres vivencium dissimilares; ue me est coonita et uticata, nos non debet mo. rario Venimus eroe ad IV. qua dividitur causa efticiens in liberam ee nacuralem. Quae quid Ent, Facile perspiciet, qui doctrinam de pocencia libera es nacurali, de qua supra eximus, incel- ligir. Causa enim libera nihil aliud eA, quam pocencia libera eraducta in actum, vel res babens mmanus, pes, oculus. Vbi quidem nonnulli ob. C potenciam liberam eraductam in actum. Caute jieiune, instrumencum non posse esse partem. ejus, cujus est imstrumencum; dc v. 5. manum cum sic pars corporis humani, non posse essee. jus instrumencum. Sed Philoponuo in praefac nd prior. aval. dieic: manum esse instrumemum anime parcem autem non anime, sed corporis. Et Ammonius diere, nihil absurdi esse, aliquid esse instrumentum, es quoque parrem ejus, cujus est instrumentum. Nam, inguitu alicubi fieri pocest, uc idem pars instrumeneumque sit adducie ex aurem efficiens nacuralio rel et ipsa potencia nacuralio eraducta in actum; vel res habens poren- ciam nacuralem ad actum productam. Sic ignisi quando comturie lignum, est cause nacuralis quiahabet porenciam nacuralem, (nempecalo. rem) per quam estectum cuum (combuctionem) octu producir. Hoo aurem quando scribico ambulat, curriti _c. est caula etticiens libera quia pocencia illas qua lcriliere poccu, est libe ra, quia ab ejus roluncate dependet, scriberes emptum de matu. III. dicanine intiumenca. De non seribere, Ccribere hoc de scribereillud. qualirates, quarenus infertiunt substancris ad muneris Funsctionem: Hoc est, quatenus con- sideramcut qualitaces respectu alicujus effectus Substancialis, vel quatenus in una subctancia ec. meranda, alia substancia sis qualicaribus ucieur. IV. dicuorur instrumenca instrumenca ida arrium guxe Acistoreles efsectiva vocat. Diciluraurem instrumencumm effectirum, non quod proprie a liquidefficiar, sed quia est instrumencum ariis, quae Diridicur ulcerius V. cauta efficiens in in- cernam et exiernam. Durdam enim causa ct Eiciens producie effectum in se, quaedatm exira se. Ie dicicur incerna, haec externa. Sic ienix quando producic calorem in aqua vel aere, est couss externa: non enim produeir in le, led ex era se ealorem. Sed hic quis objiciae: si omnes causa es- ciens est exierna nulla erie incernia de perconle- est habicus effectivus. Sic quia incus eR instru. L quens male dividicur in bic incernam s exiernam. mencum alicujus arris, recte refertur ed inctru- menta eFectira seu hommu, etiamsi nihil et hiciae, Sed mere passive se habedc. Dancur de instruMENEa, qux Aristoceles VOCAE elV practica, de sunt illas quae inservigne disciplina illi, quae dicitur Ocsonomica, quae detinitur, quod _E EEs eantiun habilus practicus. Einc sC. quod etiam illius inttrumenta dicantur r egnto re. V. Dicuncur instrumenta quaedam disci Sed orius est verum; cum caulx intematine ma- reria e Lorina, excerna auem efficiens e inis. P posterius: Resp. Flac objectio speciem pex se Fere non omnino incpram. Verum Racim porest dici. aliud esle causam esse exierram velincernam, aliud esse, causan efficienrem esse excernam vel incer- nam. Vel, aliud esse; quando hae differenciae, incernum vel externum esse, eribuuneur causa in plinae, quae toca sunt propier aliam, Wt Zaxvo. l genere; aliud; quando cribunneur alicui seciet romlun respectu inrinns _c. Sic ammoniur probonie quaectionem: Parsne, an instrumentum mentum. causarum, nempe cause efsicienit. Causa in ge. nero dividiene in incernam d exiernam, et hoe modo differencia ilta se ita habet, ut omnis causa efficiens Er causa externa. Quando ducem ac- cribuuntur lix differemix caux, etticienti, tunc ctiam quaedam caulx efficiens est interna: Ouod declaramus ulrerius ica: Dicitur causa externa vel incerna. 1. comparaiione effectus. 25 comparatione subjecti, in quo ipsa caus a vel prin- sipiumo causandi eot vel non est. Ou ando divi- dL PBe 2ba. aC elle inceru Sed accedimur none ad III. dirisionem. qua causa efficiens dividitur in unoam a a guidocam. Caulaunivoca est, qua puna effectum ejusm Beciei. Conud aquivoca est, que preau– o stdum diversa a so esiei