# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Page: https://leibnizlegible.com/page/851387705:1069
# Permalink to this reading: https://leibnizlegible.com/page/851387705:1069?run=74
# Title: [Johannis Wallis S. T. D. Geometriae Professoris Saviliani, in Celeberrima Academia Oxoniensi; Opera Mathematica] Johannis Wallis S. T. D. Geometriæ Professoris Saviliani, in Celeberrima Academia Oxoniensi; Opera Mathematica (shelfmarks Leibn. Marg. 100:1/2, Stück 1; Leibn. Marg. 100:1/2)
# Folio 1049, page id 851387705:1069
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=851387705&page=1069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851387705/jpgs/default/00001069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
# Lines: 63 recognised, mean confidence 0.93
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line: the recognised lines in reading order, one per line.

De Lesrsnticis.
vasa sine futione ferre poslent,) Rerem se ita dilatasse aftirmat ut spatium Septua-
secuptum illius quod prius habuit occuparexit.
Alonoratistimus Borlius noster, absque caloris ope, Tola vi Cua elastica Aerem
se dilaralse expertus elt, in locum priltino majorem vicibus primum o; tum, vici
bus saltem 35, (sed majoris achue expantionis capacem esse si sparium eHet quo
rECIPErEtT:) deinde, plusquam ricibus 60: cum, ricibus plusquam 252: (quae plus-
quam dupla est expantionis Hersennianae, ri caloris obtente, quae tamen tancum
non incredibilis existimata tuerat:) Dux recenser ille, inter Lxperimenta lua PBy-
Sico. Mechanica de Aeris Clatere, _c. Fxperim. 6.
Post id temporis, sed jam anre Oetennium vel Nlorennium plus minus, (ut idem
retert in Experimentis nuper Pdicis de Admiranda Aeris Parefactione,) P. Xpan-
pantionem illam, aliis mediis, mulco adhue promoric; nempe, ulque ad vices (al-
cem 8000, (ri sua Flastica Sola, ab(que caloris opc:) atque, iterato experimento
eriam adhruc major inventa erac: quibus Fxperimentis eriam ipse incertui.
Idemque, Experimento adhuc alicer instituro, (prout ibidem secensetur) ad vi-
ces perrenit plusquam 10000, (seu plusquam Decies Millecuplum loci quem prius
occuparerat idem Aer,) imo ad locum occupandum ricibus 23760 majorem.
FEquidem, inter ingeniola illa acque Tubeilia Rxperimenta Plorentina ante pau-
cosannos edita, inventus est Aer, non modo ablque Caloris ope, led de ablque
ope (quam Boplius adhibuerat) Anilia Pneumaticae, Tolius Lxperimenti Forri-
celliani auxilio, expantus in molem Paltem 27Z vicibus pristina majorem.
Acquis interim spondere poltt, etiam in expantionum harum actu praesticarum
maximis, comprectionem omnem penitus sublatam esse . Ouod ni factum fueric,
etiam adhuc majoris Fxpantionis capax censendus erit Aer. Onem itaque ju
dicemus, ex renuissimis, eilque maxime conrolutis, parciculis, et Elatere Forti prae-
diris, compoticum esse. Ouippe secus, rix cositari potelt quomodo in tam vactam
amplicudinem, tola Tua Vi F. laltica (sublata ri extrinsecus comprimente) se dila-
tare posset exiguus Aer
Cumque se ita sponte dilataturus Foret (E abessent impedimenta) quem hic
habemus Aer; manifestum inde est, quod parem huic Comprectionem jam susti-
neat. Sed majoris adhne Compressionis capacem eAse, non est quod dubitemus;
imo quotidie experimur.
Fluc reterri postune Sclopeti Pneumarici dicti, seu Spiritatis, (nottri Wind eun
appcHanE) Experimenta, a Morsenno recentica; ubi, a compresso Aere, globulus
magna ri projicitur, tanquam a pulrere Pyrio. In quo camen luma qua potue.
runt indultria non in minorem quam partem quindecimam, ejus quem prius oc
cuparerat loci, aerem vi comprimere raluerunt: es quidem eriam de hoc dubitat,
qui illa incticuit, Mersennus ipse (Phaenom. Pneumat. PrOP. 32.) an in partem
, an spocius dicendum fueric, ob Fallaciam aliquam quam Experimento Tubesse
Suspicacus elt.
Item quae in Machina Compressiva Ca Societate Resia Londini in hunc ysum
parata) insticura sune Experimenta: in qua comperius est Aex in Colici spacii
Parcem S, vel etiam  (aesimam, vel duodecimam,) ri coerceri.
Faque quae habet Borlius idem (a quo ee exetera desumpsi) Fxperimenta Con-
deplationis Aeris a Frieore. Alcerum quidem; in quo, quum Glaciem Sale mix-
tam circumpoluerat undiquaque vali riireo quo concinebatur conclusus Aer, (eo
modo qui in congelanda aqua adhiberi solet,) concractum deprehendic in lparium
quod ad pristinum erac uc 247 ad 25B plus minus; (quae mulio minor est quam
quae ri mechanica obcineri lolet; quippe hic non nili8 pristini spacii ririrue.
hoc est, ut fere; cum illic adhibita ri mechanica rix cancundem retineretur: dum
tamen trisus sic achibicum cancum tuerit ue aquae conselandae abunde lusticeret,
Tummumque hyemis apud nos rigorem superaveric.) Alterum; quo quum Cila-
ciem vel Nirem Sale mixcam ral similiter circumpoluerar, cui Reris exiguum 
Aqua mulcum includebacur, Aqua ri Frisoris expanla (urpore consclationi proxi-
ma) Aerem sic comprestic ut intra partem Duadrazesimam seu 3 priltini spacii
concluderetur; torcius adtue eundem compreltura linon (quod contisic) ras
iplum rumperetur. Oux quidem Concractio, leu Condensatio, ucut minor (ic
quam modo dicta Pxpanlio seu Raretactio,, (eo quod Aer jam Fueratu in Iacu Or-
dinario, insigniter comprestus;) multo tamen major est quam vel hybernum Fxi-
BUS, (auc illud arciticiale, hyberno Forrius, ) vel vis Mechanica hactenus actibica,
RETEF
Pocuerit eficere.