# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/10520/text
# Catalogue record: 10520 — Leibniz an Wilhelm Ernst Tentzel
# Incipit: Quod non creberrimè ut vellem scribo,
# Date: 1692-08-08 (92-07-29)
# Sender: Leibniz — Addressee: Tentzel
# Akademie-Ausgabe: AA I,8 N. 216
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=10520&katnr=5474
# AA I,8: its series at leibnizedition.de: https://www.leibnizedition.de/de/reihen/reihe-i/
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-867437
# Title: LBr. 915 · Tentzel
# Folios: Bl. 8–10 (from the shelfmark LBr 915 Bl. 8-10): 6 pages, canvases 15–20, page ids DE-611-HS-867437:0015 to DE-611-HS-867437:0020
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-867437&page=15
# Lines: 320 recognised on 6 of 6 pages, mean confidence 0.91
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 8r — DE-611-HS-867437:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867437/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
A Mo. TenZ. 29 iul. 1692
s
obitissune et (luce vii fautor Honoratisime
Quod non creberrime, ut vellem scrivo, rogo ut imputes
distractionibus meis. S Gratias ago, quod meis
locum das saepe meliorem quam merentur 
um me doctiinae fua plane singularis cultotem apud
CE profifect, nolo qui quam auribus dari putes. Idem
enim nuspiam dissimulo, sed v. deo eandem seu esse
sententiam omnium, qui literis scimul pretium ponere
Me vero habere Duulum Ayinicum, nescio qui tanguam
a me perscriptum Eibi potuerit significare Gleditschius
nec haber nec habere scripsi. Oportet ertoris
aliquid subesse. Cecum plane sentio plane Tudolho
nam
il
Tibi nihil in nis Chymicum
esse praeter characteres. Et omnino aduodum
assenticr et 
hactenus apud me, harum rerum, si quis alius a tot
annis cariosum, aborat aurificinae fides. Nummus
 Nummus ille, ex auro quod credebatur fecisse
qui se parrnem de Chaos appellabat, jussu Ferdi
uandi II vere quidem percussus est, sed magnis
rationibus suspectissima est Baronis illius ars nam
consili tunc gestorum quam
paron itri Wventelus. Secheri fides omnium inine
nec
u
apud me valet quem contradicto rici referre
alter qqui Frater
e veutoso fuisse ventoso
comperi es inuero nalino
ne dicam malis
e
1.
seio ontim
et mire cuiser otes s erege
cu
ui hominem
Non dissimulavi
ntis
apud optimum Morhofium, cum pautantationum
intimius novic
obitum ad ne inviseret Historias eses
pleras omnes mihi dubias, non nullas
cito falsas videri. ise Boylius vir caetera
egregius, indulgebat nartationibus inter amicos
explorato
nomnilis subinde
quod expertus sum i coram familiari ter usus
quodam
velut fato quodam ulul
ejus consuetudine
atatismo quodam philosophico aboraret
onnihil plerque Chemica doctis, et facillime meracula
te
videas
ac vsiones credere mi mirnclosis narrationibus
sieum ta miris auditionibus capi ac miraculis
fidem habereut solent Et contingit ipsis tabia
audine et legere assuebis, quod his qui

## Folio 8v — DE-611-HS-867437:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867437/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
in monasteriis intes credulos et praoccupatos educantur
possum ego nonnullos ex
sinctorum Chemicorum
tis
caleludario
id est Adeptorum Calpleu expungere quos in eo
numere  habere solent. De caeteris expecto
ong ex ex qalko Canonisationem
processum paulo severiorem expecto. Et omnino
quod de miraculis et.
Nec tamen negare
esse
autim ideo dixerim Non-Entia quae chemici
aut
jactant, alii irrident. illud sed expecto
qui obis sed Eliam illum Artistam patieatem
expectabo, qui nos do magnalia illa
amplius in dubium revocare vetet. Illud
scro quae in Rolfinciam dixerat Becherus ina
inanisimo jacten sro Mercurionm  Corporum,
cujus nec granum sincerum ipse certo spondere
poterat) inanissimae jactantiae plena fuisse;
Laborato et in laboratorio Monacensi
noc mira ille orbi Chemico pollicebatur.
magnum frigus fuisse, ipso Rechero rarissime
saccedente
manum admoliente, aut potius verborum
 quam operum artifice potiore. unde nuspiam
consistere dia potuit, cum immensis promissis homium
enit
enimos eregeret Y animos magnatum lactaret,
quibus cum eventus non javeret et destituente
 destituente Vulcano Dominum mutabat
ocultio etiam incessens quos desouemt quibus non
eventu
 Tandem jactarle fortuna
in cornubia obiit mops et cum abi cuman tum
satisfecerat.
 fassus tum demum a se mineralia nisci. Scilicet
cotomtis re
mondum antea piderat mineras nisi per Transennam
et qui et annuam pl habebat philosophiam
ex
et quotannis t suam philosophiam mutabat.
paec ideo dico, quod video multas Historia ejus
viri ignaros decipi scriptis ambiguis et in speciem
magnae scientiae adornatis.
Nollem tamen
homines a chemia studio remittere, quo nullum est
uturus ad noscenda naturae arcana. Sed methodo
 Et vio sed hactenus pleraque in ea fortum casui
id est beresia divino beneficio non methollo indaguantis
debentur cum
in hoegenerplus
pre
unde homines spli idiotae, et Empirici meri aliquand
+
a

## Folio 9r — DE-611-HS-867437:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867437/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
 Monj. Tenzel 29 jul. 169V
du
startium quiuuue Jomno Grotio lomes vit
qu
 qui nunc est inter Comiles legationis ab illmo Grotio
susceptae,  de Starkiano nummo ex Morea allato
nihil mandivi, nec tamen negem. Abest ille nunc
tonem aneum se habere ipse mihi asseverabit chevale
rius nobilis Gallus, sed inde ad ephebis apud nos educatus
Cum adeset ipse, non aderat nummus itaque nec oidi. Aflige
et adipiscedi cuddum narranti  
libenter credoa severanti amplis et jum alibi
C
e
tur Quantum et huic et aliis sit tribuendum amici
OHonianis sit i tribuendum dispiciant
sitici, ego parvi facio nummis aneos unde nihil
dispiciant eriti
scas. omniaque censeo ad aliquem usum reperenda.
Majoris longe facio quas tu passim in emdit simis Tuis
dialogis Termanicis recenses partaricos et Germanicos
nummos; et nihi visus est in ilalia nummus in quo
sic enim legi) et equus. publica quaeso
aut communica eetypos reliquorum quos habere
potias
ATaula
memoras. Vellem veros doctos colligere quicquid in
Romanorum nummis et inscriptionibus ad germanicam
perticiet potias quam de regibus cariae aut syriae
cogitare Quanquam nec ea doctrinam pernam.
Tomardus vir doctrinae latis ime fusa, cum quo alique
subinde Cammere um polo et s nunc inter rei nummarile
prfacipes merito suo referendus, cum quo subinde
vetus commerium venovo, nisit mihi puper
quam Hardoninus in Norisium publicavit
ot gracum
Novisius delritum nummum de samaria interpretati
in sromacedonicis
Hardoninus non paulo felicius de Caesarea
scilicet in epochis syporum novam Norisius Epochan
dedit provinciae samariae, fundatam in Nummo
in quo legens O EEBAET RN M....
. interpletatur DEcor 6Epasco
A PI A HB
(HEVXcor =amax Ia HFC id est anno 188 magnos
Cajum
autem deos
interpretatur gum e Clandia
qui in temiplo samariae statuam Norisit sententia

## Folio 9v — DE-611-HS-867437:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867437/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
posuerint.
At Hardoninus hanc interpretationem
exagitat, et incipiens ab MM sic legit: MHY P (nt )eorot
K~I6N∞IX H HC CH RCCOTH)  (pro O) (NaoVICOV)
bEBascdY L. 1A
Metropolis caesarea priua
caviorum Augustorum anno 14, qui sit secundus domitiam
Jatelligo tamen displicere viris doctis et merito
quod Hardoninus in Norisium acrius invehitur
scilicet amici etiam ex italia ad me perseribunt
plurilem displicere jesurtis quod Norisitemi florentia
evocatum papa Bibliothecae Vaticana praefecit.
Nlam pro jnes jansenista habent ex Historiae
pelagianae opere aliisque scriptis. Jadies pecrudesim
certamina  inter has factiones. Et milto
Tibi schedam in jesuitas editam nuper mihi
communisatam, in qua est Epistola Ariae
Montani ad philippum iI contra jesuitas
cum notis. Ego ab utraque parte limites modera
tionis excedi fiuto. Sed difficile est laesos justum
a
dolorem premere. Roma Jansenistis non obscure
savet Gallia jesuitis, quanquam jesurtae infallibi
litatem papae propugnent, jansenistae negent
sed jesuitae laborant olipsi invidia solipsitatis,
et ut verum fatear in italia perinde atque in
Modie
Germania non abundant viris eruditis. Sunt
aliqui inter ipsos melioris e metalli, sed non
satis autoritatis habent inter suos. Ego compertlimu
Chabeo quae de politicismo eorum, et meditatis
consiliis et arificiosis et strategematibus creduntur
pro certu
et Generalis praefecti abditis consiliis creduntur, quibus per
confessarios regum agitet oibem, imaginaria esse, et ilbis
a
et fibalis similia quae publicarat anter fanaticismo politico
hu Theologis et Chemicis hoc proprium putes) imbatus
autot, libu empereur et lEmpire trati trahis
ne
1

## Folio 10r — DE-611-HS-867437:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867437/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
A Mons. leur et
29 vul. 1692
a doctissimo
est nostro
dia est quod d paulinoo nihil
vidi
Maeter brevissiman
schedam, quam ego putabam praecursorem longioris histolae
distractur ipse non interpellavi denuo. per occasionem logo
um
ut interum a me ffficiose salutes.
siculam Kcochanshius
et
mihi non ita pridem denno scripsit, et spem aliquid interpretandi
Siculam linquam ego intellexi
auget impetrandi auget.
non Trinacriae, sed siculorum ilgnor H Tuif Tum daciae.
eam esse Hunaripam nuper quidam a me credere jussit. Se linqua
Enrotarum, quam a caeteris distare ajunt, vellem specimina indipisci
Habemus dua editionesue codicis argentiri sumanam et sternhiet
utraraq
sed mihi  s inum magnum esse videtur  diseri
inen inter Gothicam et Ejus codicis et suecieam dialectum; ut
liaqua potrus
mianam.
adeo ihi Codex ille parum favere suedis videatur, quorum
tu spartdenfeldius in  Galliam
missius ut
Galliam Abonem staliam, Hispaniam forte et Afritam
Saxonica est.
inquireret in Cothorum et Vandalorum monumenta repererit
propiori
aliquid quod suecorum cum his populis cognationi faveat.
Rudbeckius vis magnae doctrinae
mira tamen sibi fingit.
excepto experto.
quamdiu septentrionales isti non de non aestendent
fidi potest
nec et majoris adhuc ingenii
nobis monumenta vetusta, parum eorum narrationibus
tribuemqu. Eddam et similes inter recentia habeo, quemadmo
dum et Gothrici sagam, et similia. Nec satis scio an
Runica ita habeant jactatam vetustatem ne
multumque antegrediantur res Fruncorum. Quae saxo
tammatibus et olans ac Johannes Magni, habent
c
e faciunt
dantiquis aer satis consensiunt, nec magnam fidem hhabent. c
 Quabeckinis nostris sefectum velerum monumentorum exproorant
sed quid habent Scaudinaviani quod  Bedae ne dicam

## Folio 10v — DE-611-HS-867437:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867437/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
scrptoribus
aedmoni aliisque saxonibes exponi possi opponant, ut de
trancis nihil dicam. Saltem diplomata aut Manuscripta
refera producerent, ut Criticis facultas cognoscendi daretur.
Summus Henricianus cum  ad nostrorum principum
majores pertinere videm possit agu non potest
non possumque eo carere
de Asseburgia perscripsi intentiam meam qualemcunae
utem rarum uti rarae sunt sagae, quae a saemone ipso praeter
e
naturae leges agitantur ita non minus rari sunt pii quibus Deus
exsppdinem aut angelus sese extraordinem  sese ostendat
de dinsileriano scripto fecum sentio grave esse et eruditum
B
palsum est, quod Fabulam recte appellas quod narratum est Asseburgiar
a principe Maximiliano
assentiendo se prodidisse.
mendacii obsignata Epistola occusalam,
Dietistis ego favendum censeo
aut doceant
dummodo ne quid faciant, quod ad turbandos animos pertineat.
idastis etiam gnoscendum. Sed cum cum absunt dogmata
illa periculi laena quibus merilo
Franckium si quid sudico
processus inquisitorius satis absolvit. In petersemo culpatur quod
non subis mandatis paruerit. Qeltebus tani Mayems et Luderus
sponte ctatione decesserunt, quod negarent, Edicto se stare
posse. Rectius explicationem petiissent obrum quae obscuriuscula
videbantur. Hae reticos non haberi, vel hinc jadices, quod
illi praepositura Schorringensis, nic Acad in Academia
illustri quelfebystand professoris Theologi munus relictum est
eruditiom Historicae.
quid agit doctissimus sagittarius cuiis ego doctrinae plurimum
Fribuo ut doleam his litvus implicitur, nametsi ille
nescio qua causa mihi vijus sit visus est mihi animo a me
De tnventum speculu ssorium quod in
la ectis cipscensium memoratur, non meum sed Tschirn
2
plieniore
husi est mihi dudum amicu. Reisseius, si dene memini dixit
nihil a se amplius de sibillis motum iri. vir est doctus itaque  ego libenter
inter vos nararius essem notitiae nublis simultatibus ebmabilata
aelra
generali
pabant
plerumque
et
reponsa
no ateras
cosignatas
catius patere
solevant
qvam
ut
prophetica
videri
possat
aut in
nuperis nunius
extrusum fuise