# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/18010/text
# Catalogue record: 18010 — Johann Bernoulli an Leibniz
# Incipit: Remitto tandem ecce Libellum Fatianum, quod citius fecissem nisi Inaug
# Date: 1699-10-06 (99-09-26)
# Sender: Bernoulli, Joh. — Addressee: Leibniz
# Akademie-Ausgabe: AA III,8 N. 078
# Other printings: -Gerhardt: Mathematische Schriften, Bd. 1-7, 1849-1863, 3 S.611-615
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=18010&katnr=30333
# AA III,8: the volume in the Repositorium des Leibniz-Archivs (CC BY-NC 4.0): https://www.gwlb.de/leibniz/digitale-ressourcen/repositorium-des-leibniz-archivs/laa-bd-iii-8
# In the Akademie-Ausgabe: AA III,8, p. 312 (PDF, Repositorium des Leibniz-Archivs, CC BY-NC 4.0): https://www.gwlb.de/fileadmin/Leibniz/repositorium-des-leibniz-archivs/LAA-BdIII8.pdf#nameddest=78
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-958803
# Title: LBr. 57, 1 · Bernoulli, Joh.
# Folios: Bl. 308–309 (from the shelfmark LBr 57, 1 Bl. 308-309): 4 pages, canvases 617–620, page ids DE-611-HS-958803:0617 to DE-611-HS-958803:0620
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-958803&page=617
# Lines: 181 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.89
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 308r — DE-611-HS-958803:0617
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 309v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958803/jpgs/default/00000617.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Remitto tandet ecce Libelluti Falianum, quod citius feriscet
ait manguratio Kertura academicae qua pro hoc anto a tro
ceribus adelara fuit scribendi otium praecipuiscet: fortan et
mis
eadem en causa erit Li ea durante ad tuas poit hai segnius
et regligentim quam promore solitus sum respondero, cupus
veniam a re facile mihi promitto, ubi negotionum kectori
incumbentium multitudinem perpenderis. Tua ad bolde
rum ecaratae impente placuemat, comovebunt ispeum haud
dubie si non proius permovebunt: perelegant inprimis eit divu
2
Morcater deffertum realem et formalem, ut et inter artiones libera
n
et violentiam facientes, ubi nimirum odendis prioribus aationem
habendata esse Mromtitudinit sed non in porterioribur; ita quiodem
artimationem fariendam esse semper putavi; hinc eit quod corpo
num ancendentium veres ex altitudinibu tantum sint metienda
non considerando quanto tempore percurrantur; cum enim corpus
ascendendo suam potentiam uniformiter dertruat, patet culius
parum referre sive promtius sive segnius peragatur quod pera
gendum esti vana adeaque eit objertio dicentium corpus quod plus
temporis insumat ad eandem altitudinem ascendendo, plus eriam resicte
fiae a gravitate neripere, quoniam major tum numerus sit utuum
e
o
quibus grave repellau
u
flcus gallus nupermit retulit, inter teatonum et tatium
s
eitem graven subortam fuisce, qua vero de causa illum la
sedat, hoc tantum pro certo addidit quud xevionus tatiup
plagu insimulaverit, graviterque exprobraverit ipir quod alienis
ineatis superbriati
arvifusarma sua contra nos dingi
ut paucis etiam ad mas privies ud quas non dun repondi
nun respondeam. Non pulo me absolute adeo dipisce
Deum amaia facere necestario, prout talis sententia a Theoli
 et Thilosophis domaata ert in Hobbio et spinuta aliis 
es
quasi nimirum dens concte ageet: minime sed ego ila ente
Melar deus agit ex decretis suis alerais inulablibus et chrevora
plissine atque Celebert
fautor
Honoratis
et

## Folio 308v — DE-611-HS-958803:0618
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 309r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958803/jpgs/default/00000618.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
bilibus adeaque a parte port necescavis, quorum ulique respertu
Deus necessario agit, agit taten etiam liberrime, vel sponte
et volente, ulpote qui a nulla re extraseca ad agendum deles
minatur; ipse praterea Auitor exittit liberrimus et independ eas
aternoium suorum decrelorum: adeo ut hoc seaem sine con
tradictione dui possit et libere et accescario agere.
Ut evilemus logomahiam crca pondus aeris et ejs condentatis
netr, ego condentatiores quanlitatem seu gradum aertimo, et recissio
ca ratione boluminum et direcla materiae aerea qua pondur habet
sive jam habeat partem incomprimibilem sive non, erit utique
pondus aeris condenrationi esus proportionala: finge aerem volum
mine a contentum, uniformiter extendi ut occupet volunen
2a; numquid maneare hoc modo pondere condentatio prionis volu
condenratione
minisa duplo major eita porterioui voluminis ra, ad eoque nunguud
etiam graritas sperfica illus duplo major eit gravitate spero
fica Rujus? finge jam aerem voluminii a estendi in volumen
a ident secundum definitionem condentationis recipere tplo
minorem condearationem; recipiet sic etdam triplo minorem gravi
tatem sperficam, siquidem tertia pari aerit in ea contenti etiam
sertiam partem ponderat ejus quod ponderat cotus: et sic porro
adeo ut semper ponduc aeris aequalium voluminum ejus condensa
tioni sit proportionale. Luando praterea duis credibile esse
aeri aequaliter inte spersam esse partem incomprumabilem, hoe
quidea facile larguar si id latelligos de particulis aeris sedint
i sumlis quae alique solidae sunt et comprestioni non obnoxi
a, et sic non aliqua part tantum sed omnis aer erit incomprimi
bilet: Sed si prout vdetim certae parti iprim mapae trbuas
iniom primibilitatem, qualit vulgo aquae tribuitur, tum non
capio quoparto tali materia in aere p comprimibili aequa
liter diseminata intelligi possit, nam si disceminata estita
ut particula epis se mutuo non tangant ut intulae in oceano
quid impedit quominus propuis siti mutuo accedant, et sici
comprimibilet sint contra hypotherim, eodem nempe modo
quo aqua alias in comprimibilis, sed in vapores resoluta una cum
aere cere cui admixta est comprimitum; quod si s vero
materiam illam inconprimibilem alio jeam in aere disceminata
duas, ut nempe ejus particula emediato contactu altera
alteram excipiant, tunc rectius diceret partem aeris comprimibile

## Folio 309r — DE-611-HS-958803:0619
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 308v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958803/jpgs/default/00000619.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
disceminatam esse en incomprimibilim, quam vero hanc in illa. Et sic
tota masta aerea foret incomprimibilis initar aquae, imediatus
quippe contaitus particularum vi comprescionem tentanti reside
ret, niti quis exerit has particulas tam subtiles esse ut per
poros antliae pheumaticae expelli possint: hoc vero in non
supponis optarem ilaque menlem tuam hac super reclarius
peraperer; hactenum enim inteleigere non possum quomodo aero
interperta escei posit motenia  in comprimibilis quae pora
corporum non transeat et iamen compressionem aeris non impe
diat. Rerlistime notas dent totem aeris duplici modo accipi
posce, vel expondere apius et volutine, quae revera nihil aliud
eit quam ipra aeris gravitas sperofica: et quidem hac aectima
dioideandlatis qua supra uns sum mitu vera et genuina i
detur: vel ex compressione sive vi elattica seu expondere quod
qund aer potert suminere in vacuo, verbi gratia ex altitu
e
dipe Mercuiu; hac actmation non aiti impropria eit, quia elasse
citas non eit de estentia comprestionis; scculi ex. gr farina in
modio ad dimidium fere comprimitur spatium sine renitu ite
Tim spero me suo tempore experimenta faiturum, ad indagan
dum quoatum incrementa gravitatis speriticae abludant a pro
portione cacrementorum vis elaiticae
intellico jam quomodo accipiendum, quando dixirti aerem rare
fartum vider accipere dimse dilatandi majorem quam proportio
ne raritatis nimirum pondus quod aer rarior corto caloris gradu
caletartus surtentare poteit majorem habere rationem ad pondus
habet
quod idead aermon caletartus suctentat, quam pondut quod aer
dennor endemtcaloris gradu caletaitus suctent are valet ad p
pondut quod surtentat non calefach: Ejus yindem rec espeu
entia mini nondum constat; experimentum quod proineum finem
n
ex
proponis ope duorum luborum factu facile videture; posset tamen
ut puto adhuc facibus cpilitur per duo barometia conunia, qua
im superiori parte ampull grandintuta initunta essent;  ad uuo
ita pararent iimlplerentum pripo mon solita Mercurio sed ita tamen
ut pauxillum aeris in utroque remaneret, et quidem in deta ratione ex gr
enum
duppla plus quam ia altero, id quod fante cognosii poteit si tubi sunt aqualis
crassitieo; portea imporitordigito onficia inerterentur, et mercurio Hagnanto in
suariulo imergereatur. digito sutdunto demendeet mercumus panto ltra solta

## Folio 309v — DE-611-HS-958803:0620
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 308r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958803/jpgs/default/00000620.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
altitudinem ob illud exignum aeris quod in tubis relictum est, qui vero aerr
e
mirum in modum raretiet utpote qui occupabit totum ampulae spatium
et bonam tubi partem; nihilomiaus, tamea si duoicti tubi una cum am
pullic suit pertotum sibi mutuo sint similes et aquales, erit aer in
uno adhuc duplo rarior quam in altero sine seatibilo discrimine: Jam ad
expermentum fariendum, illa duo barometia ex eodem loco frigido
e
epser
en quo suat subito tranferientur in cuadem locum calidum ait
effertus perceptibilior fiepet in sudatorium valde caletartum)
manifectum ert, 0b aerem in ampullis incli et incaletcentem. Mer
in ad
a
cunum fore denenmium, et quidem  magit quo aer minus eit raus;
ad igitur tantum otservandum esset, an in illo eliam duplo plus derem
sumi escet, nam, si minus quam duplo plis deMenderet, Tunc con
ertura Boptum vera foret; etenim aer ranor a calore tunc ac
ceposset a calure vinse dilatandi majorem quam propbitione hari
tatis nota, quod in fatrica aorum barometiorum cubrim id lincum
bendum eset, ut mercurius probe et sollicite purgetur ab aereis bullusi
in interchiliis mercurii latentibus, ne aer exmercurio accendens et aeri
qui dedita opera in tubis relictut ert. sete adjungent, rationem reli
cli aeris in utroque tubo furbaret, et sic experimentum supertum redderet
caterum probe nola in baromeno oidinario calorem parum no
cere, obaeris (sciliret ejus, qui traun temporis ex mercurio exhatat supe
rionemque tubi partem acccpat) magnam raritatem: imo nihil omni
no noceret, si pertecle adeo purgatus epet mercurius, ut es ed nihit
d 
e
aeris ascendere posset; sed id inquorendum estet annon presrio
aeris exterri per calorem mutari posset, it a ut ass asceaus
vel detcenent mercurio non semper estet effectus mutati ponderis
aeris athmos phaera, sed etiam interdum solius mutati caloris, quo
rerpectu non baromenum sed thermometum foret: quanois eu de
e nullum expermentum habeam, vedetur tamen calorem solum
prestionem
p aeris athaosphaerici augere non posse; ut nim calor elate
arum aeris augeat, oportet aerem cacturum esse et coercilumi aer
vero atamoipha cicus supervenieate calore libere raretiero et surcum
vercus extendo poteat, unde cum nullus sit renisus et interim idem
ponduc athmos pharae conservetim, sequitur subjeltum mercurium
eadem semper vi pregri quantupunq
cglur
 calor ingruat
o
si ad intinite exiguua spa
fium condentari posiet, tunc uleqi escet quod dicic denatates esce viri
bus proportionales; ad non nego; sed fingi non debet, quod non eit, ut epende aliu
probes absolute: aer enim cum aanihitari nequeat adse neque ad eo imenfinitus
compriam habebit vires in masore proportione quam dencitates: Vale
Groniaga il. 26. 7bris 1699.
Maplit.t.
devolescimuss
ternoulli