# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/20880/text
# Catalogue record: 20880 — Leibniz an Burchard de Volder
# Incipit: Haesi nonnihil in intelligenda difficultate quam Tibi superesse circa
# Date: 1700-01-20 (00-01-09)
# Sender: Leibniz — Addressee: Volder
# Akademie-Ausgabe: AA II,3 N. 230
# Other printings: Gerhardt, Phil. Schr. 2 S.201-206 -Leibniz. Matemática-Física-Metafísica, hrsg. von B. Orio de Miguel, Madrid 2025, S. 295-302 (span.)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=20880&katnr=K+4496
# AA II,3: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-867859
# Title: LBr. 967 · Volder
# Folios: Bl. 37–38 (from the shelfmark LBr 967 Bl. 37-38): 4 pages, canvases 73–76, page ids DE-611-HS-867859:0073 to DE-611-HS-867859:0076
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-867859&page=73
# Lines: 390 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.94
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 37r — DE-611-HS-867859:0073
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 142 lines, status machine
Aa Omnem substantiam vim agendi sabere imo semper agere. oictiones sunt in ratione composita potentiarum et temporum
(2) Actione in ratione composita fectuum et velocitatum
(3) Effectus seuspatia percursa sunt in ratione composita remporum et velocitatum
(4) Actiones sunt in ratione composita temporum et quadratarum velocitatum
(1) a ut pt concessum le ( lar actio  duas leucas absolvens duabu
12) a ut ev
() C ut L V
+ a ut pmpnt
horis est duplum actionis unam reucam
(6) actio unam leveam absolvens, una hora
est duplum actionis, unam leucam
absolventis duabus horis
Ergo (7) actio duas leuras absolvens duabus horis
est quadrupla actionis unam leuram
Si spatisus el aelu ideru acsiones sunt in 2a
(9) Ergo per
1o) sed si et
absolventis, unahora
absolo
tentiae sunt
one velocitulum, temporum reciproca
ratione relocitat
temporum recipioc
idem velocilotis sunt in
hoc dochina et meritis insigni
dBardo de Volder
Godefridcis Quilielinus Leibuitium
hier anzufangi
sed tandem tamen fontem  detexisse mitri videor einsu
fallor desu i et dam extro
quem nun bostruxisse
Haesi nonnihil in intelligenda difficultate quam tibi superesse circa
actionis aestimationem ostendis. Convenit inter nos actiones esse
bideor.
in ratione composita tempor potentiarum et temporum, quod quod etiam intendum sie exprimo, ut dicam
etiam interdum sic disferre exprimo at dicam actiones esse in aduones in ratione composita intensiontm
tione composita suarum intensionum et extensionum. Cu erqo
dicae  potentiam  agentis, dem seu actionis intensionem tempore
Si admittamus substantiam vere prveram seu Monada aestimari, hoc intelligo non in ratione temporis sd directa, sed eadem
avire
et extension extensio
respectu
manente effecta seuspatio percurso) in ratione temporis reciproca
Decvo alio sensu dicimus perfectionem ag tempore aestimari,
acio sensuvel potentiam tempore estimatri, alio ver sensus actionis extensionem:
extensionem. Nam potenti mactio iisdem spatiis percursis porentiae sunt
in talis potentiae aestimantur rations velocitatis reciproca sed duplicata
potentiae quibus idem spatium percursum
est sunt in ratione temporis sed reciproca et quidem duplicata, d
temporis reciproca sed duplicata si
actiones quibus idem ipatium pet cursum est sunt in ratione temporum impensorum
temporum sed reciproca; sed actiones quarum eadem intensio
est sunt in ratione temporum directa. Potentiae autem quibus
cactionis
geneuliter sunt in ratione quibus idem spatium percursum est, sunt inratione impensorum
simalice et directa
intensionem seu praestantiam
sunt in ratione temporum reciproca duplicata. Sed actiones
quarum eadem potentia vel intensib est, sunt in ratione tempolum
it aque fateor Et hoc sensu intensimactionis
ej non pendetea tempore, sed a solu pro portione virium. Corcedo etiam siactiones certo tempore peracta
direta simplice et directa.
eti siactiones inter se comparariu sint debeant, spectani primo pectari posse
a quibus fluna (intensionem, potentias a quibus fluunt,) deinde tempus in quod dau dacitur praestantia,
Aroet
debere sepapatim edrum praes earum praestantiam (potentiam, intensionem)
el extensionem. Sed quod  sed quod subjicis: his consequens esse
 non admito vide consequenta apparet (. Tuam tamen consequentiae
actionem quae unahora certum spatium absolvit, aequivatere illi quae
probationem videamus. Hanc ita profers: Nam quatenus prior
e erit perfectio
suplo exerceatur
inabus horis idem absolvit, 
lactio duplo promtior sive perfection essu
prioris dupla posterioris, vorum cum altea
tempore, haec vicissim dupla erit priovis. Itaque compensatione
Hanc uconsequentiam
facta erunt aequales inter se Ret Ham et
distincte examinemus sint duae actiones, na aibsoluens unam
leucam una hora, atter absolvens unam leucam duabus horis
prior vocetur A, posterior B. Has uatus esse aequales, ego vero
priorem esse duplam posterieris. A et assumis unum quod concedo
nempe unius tempus ett posterioris esse duplum tempore priovis;
sed assumis et alterum quod nego nempe tempus potentiam
diver
vel intensionem vel praestantiam prioris esse duplam posterioris,
nam secundum me est quadrupla, cum potentiae mihi sint,
in quadruplicata in duplicata ratione velocitatum: confunditur igitur
ditur scilicet potentia cum velocitate. Duas ego bedivense Quod ut appareat clarius, duas propono
habeo actionis esolutiones, unam, ut actiones sint composita
in satione composita potentiarum et temporum, alteram
ut sint in ratione composita effectuum seu spatiorum percursorum)
et velocitatum. Nempe si extensio actionis sumatur secundum
tempus tunc intensio est potentia, sin extentio actionis
11. Ergo si effectus idem potanae sunt in ratione
temporam reciproca duplicata
(12) Generaliter potenti (per 1 et L) poten-
liae sunt in ratione composila effectum
is volocilata spatiorum et velocitatun drrecta
et temporum recipioc
(13) Ex 3. velocitates sunt in ratione spationm
directa et temporum reciproca
aut a b
s= +V a Lv P- v
a
e
Ergo si iduin soret autr
Hanovene e jaruar. 1700
velu an
postit a- st
obsesem concep
quem ut a non sine
spe obstruendi
quas praestantias vocas et extensionum
seu diffusionum. sed a quem admo-
dum mox dicam duobus modis intel-
ligi potestus respectu temporis et
ider
verissimum est
linmani quaed
probas concedo
quod ais mecu
affirmas
Sed
putem erto ex
hujus conclusionis
incongruitate satis,
aestina judicati posse
debere latere vitium in
praemissis. Sed ut
ut vero
posse sumi intensinem, quae cum
extensione sibi respondente totam
aestimationem ab solvat
quod vulgo neglectum est;
resolutionum
quarum diversitatem
melius agnoscas
cosideratsi operae pretium
erit uti duobus diversit modis
intelligi potest actionis extensio
seu disfusto silta tolidem podis

## Folio 37v — DE-611-HS-867859:0074
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 116 lines, status machine
satis enim manifestum
est intensionem sumtam
uno sensu devere esse
diversam ab intensione
sunita alio sensu
Nec posse adeo potentias
esse in ratione veloci
tatum nisi cum spatia
sut rocistroce ut tempora
adeoq e itemque poten.
verum est actiones, esse
spatia rursus sint in ratione
composita velocitatum et tem-
porum quibus sunt percursa,
ratione composita ex velo-
citatum duplicata, et tem
porum simplice. Sed supra
ead per priorem aestimationem
ea demactiones erant
ett potentiarum et tempo
quam pulcire rursus
sumatur secundum lorum tunc intensio est velocitas, quod
in tota hac consideratione probe est notandum, nec alteu
distinguendumque; et ni fallor negle tum plurimum contulit
Aluud praeterea argumentum affers, quod ita habet: poten
tia a qua duae leucae duabus horis percurruntur, eadem est
cum potentia a qua duae leucae duabus horis percurruntur
una levea una hora percurritur, hoc concedo. sed hinc
prosequeris: potentia vero ex qua quae unam leuram
conficit hora una, dupta est potentiae quae leucam conficit
horis duabus. Hoc ia edo, nam secundum me est quadrupsa
quod concedere debeo quod infers: potentiam quae duas leuas
conficit confici duabus horis duplam esse potentiae quae unam
ucam conficit horis duabus, . Sed secundum me erit
Sed et tertium affers argumentum. Quod ita e
ducentisit Affirmare me inquis actiones
eundem effectum Hastantas esse in ratione reciproca
Huic sententiae assentiri Te ais si
sermo sit de praestantia actionis in se spectatae, sed non si
quaeratur de valore actionis certo tempore peractae. Haec
sunt paulo obscuriora. Mea enuntiatio est absoluta. et
ex belocitate in tempus
Quodsi pertendat aliquis non deberi
 solum  admittondam esse resolu-
praestantiam per tempus replicatam
paestantia actionis ducta in tempus est idem Hoc concedo
nam effectus, seu  spatia percursa sunt ut jam dixi in ratione
ut saepe momii, et per se constat, in ratione composita veloci–
tatum et temporum  s Sed non concedo si per praestantiam
actionis intelligas, quod supra intelleximus, nempe potentiam.
Et ut pria dicta jam dicta huc e applicem:; concedo si per
praestantiam actionis intelligasid quod cum extensione per
spatium componit eam intensionem quaecum exten
perspatium componit quantitatem actionis qu
sed non concedo si per raestantiam actionis intelligas
nam intensionem (initio a nobis assumtam)
idee per tempus componit quantitatem actionis  potentiam
 ocasu
producit aequale praestantiae actionisductae
erit igitur es praestantia actionis A ad prae–
seu reciproce ut tempora
Haec omnia, bene se habent, si per praestantiam actionis intel–
 anpaationis B ut 2 ad
sed hic jar mutas sensum, cum
denique concludis; Aqui praestantia vel efficacia actionis respon
ligamus velocitatem
uutatione ad in argumento admisi
etiact enus admisi
ea enimus velocitas erat non
quae non respondet potentiae, ut jam ostendi
nec concedo quod subjicis Potentiae idem officientes sunt
sciproce ut tempora, nam mihi sunt reciproce ut tempo–
Actiones vero itemque velocitates, cum
inus esedis put nepurae it tenspora tur don gifica
tiquoenem os seatium permesum
praestantia itaue actionis A ducta in tempus ut 1, est qualis
ita vides rursus ab
argumentationem
praestaptiae Actionis
involvit quicquid in actione libera quoquo modo etari potest
potest. Sane si intalligis per praestantiam actionis intelligis
idFe intensionem componendam cum extensione secundum temgus,
dico de ea non posse esse hic sermonem sed videamus an tucem
contendis. Actionum, inquis, effectum est idem utrinque Et Ergo
Ergo praestantia actionis ducta in tempus est idem. Hac non
ifidem lonede si per praestantiam actionis intelligis velocitatem
=unde cum idem percursum
est spatium  productum
tionem nactionis in tempus
temporum concedo.
sedlucem nobis accendit ratiocinatio, qua distinctionem tuam firmas
ratione composita actionum
num. ergo potentiae sunt
in duplicata ratione
velocitatum.ita vides
indubitataque ratione co
ad  hujus doctrinae perturbationem +
sua proportio deractione verie es despotentis non estm Ergo nec concede
potentiarum ac tempotum impensoru
et esse in ratione composita
velocitatum et spatiorum 
melocitate sib percort cujusque
percursorum. Unde cum
sequitur actiones esse in
dem praesia
(s sine ratione unam resolutionem alte
quantitatem actionis in
praeferet; cum alius pari june
solam resolutionem in locum ex praestantia
jam idas praestantias, etion
 non vero alteram in locum et praesta
tiurum et spatiorum, sequas ut timpora
iltu in ratione locorum
iquae eodem tempore absolvuntur, etiam
motus eile aequibelores
idem spatium absolvereid est omne

## Folio 38r — DE-611-HS-867859:0075
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 78 lines, status machine
absolvit, duabus horis, non posse aequales Nam utique potentio sunt in ratione
composita temporum et potentiarum
Cum igitur jam videat unisortmet grogie grande illud paradoxum, quod aequivaleant
quod aequales sint actiones, quae idem diverpssimis temporibus efficiunt,
nulla ratione, niti et  niti; et potius confusioni rerum diversissimarum
temporis nem potentiae nempe velo est velocitatisque esse maedificatum
quas res eeieifnas ex int intantum esse diversas, expositum
est, in quantum differunt tempus et locus. jam puto liberrime
Et certe nunquam
libentissime illi a ce renuntiatum iri
in tota rerum natura invenies, ut duabu datis rebus
A t (A) ut duae res A et (A) usint aequales quarum
A constitui vel determinari
int aequalt si conveniant
ut dace res A sin ut posito
in l, differant vero inti? quod tamen contingeret, si paradoxum illud i
duobus l et  datis; dua 
enuntiatio veramesset. Cum enim Actio deferminetur
dato tempore et loco, cujus scilicet percursioni impenditur; utique si
tempus, utique actiones si aequales issent actiones diverso tempore per inaequalia tempora
eundem locu di inc qualibus temporibus eundem locum absolventes. aequalia forent
differcent duo A, quorum unum quod libet determinabetur
persuum L et F et quae convenient in l, difcellent vero in F
quod cum generalissima illa, et ut sic dicam metahyssica
Mathesi pugnat  spero itaque, usi distinctiae mea inter
actionem liberam, et videntiam facientem libi fec
esi satisfecit; ita quoque distinctionem inter sintensionem quae cum
 Ex iis quae admittis demonstrari efiam poterit tenca
actionem quae unam leuram absolvit, una hora, et quae unam leucam
extensione per tempus, et quae cum extensione per locum quantitatem
actionis componunt, id est inter potentiam et velocitatem, niformius
libi esse satis facturam. Et vero in hoc toto negotio
ita subductae sunt rationes et ad calculum redacta omnia
sive liberas actiones METaGV6IKCoTECoS, sive violentiam
lactentes Qv6sKco TExcos aestimes ut nulla objectio
quam modo intelligam occurnere possit, cui non distincte
satis facere sperem me posse putem spondeam. Ut taream a te magis motam relugatur.
Nunc ad caetera transeo, in quibus utinam aeque salis faceres
possem, et quidem quaedam obiter etia paucis attingo. Extensum
Et Extensi suula membra non minus quam machinae aut exercitus qua et ipsa extensi exempla sunt)
mihi perire psse videntur; etsi pro uno extenso sublato aliud extensum
substitui necesse sit. itaque extensum pert interit, extensio non item. Circa
omnia intellecta omnis intellectio est a priori circa ea quae consequuntur
ex intellectis, ita ut ipsa quoque intelligantur, non puto nos dissentire.
 Dudum TE,  eo ingenio judicioque virum, a crimine servitutis
absolvi, facileque agnosco  etiam in Cartesio se digna philosopho libertate
versani. sed  consvetudine quadam inolita nobis  etiam non sentientibus
 substantia et activitate et patsiitate constante
haerent, quod saepe ettam in me animadverto
Cum dico animam vel entelechiam nihil pato posse in corpus,
tunc per corpus intelligo non substantiam corpoream; sed cggregatum
antia
dubistap
corporearum
aliam, adeoque et in aggregatum aliarum nit potest
echanicas sit, 
u deru
r vole aquequa 
odin anima vel intelechia exprimi per leges ipsius proprias. It
Vis autem mutationis in quavis substantia aipsa est, ipsiuse entelechia,
quod adeo verum est, ut etiam quicquid in aggregato futitrum et
1YETa suacticits epore
coforma hanc pro maferia tripa
istentia seu passivitate se
pandip adius inom ita tamen
Hconsiderari debeant tanquam substantioe duae divers eian no i
duae TA massa vero seu materia secunda, etsi non omni, aliqua tamen divelli hund dubic poteste
itam tamate oquende nec dipero massam at arma movess sd e masi
 IC B. (()
longioriori tempgre fit
anti homines intereunt
non humana natura
 interim cum tot fent
privatae in massa porporis
nostri sint ente lechiae
facile patat quic qod in
Entelochia isse derivandum
etsi cum ea consi

## Folio 38v — DE-611-HS-867859:0076
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
=quarum jam tum velut
per nebulam apparet
veritas sese intervi-
dendam s praebet
veritas cur
fructa
successuque uti liaebit
habere
Ostendere
de aliquando demonstrare posse spero; sed cum moditationes in hoc gener meae
ustee
multa suppori multis indigeant mneditationibus satis ostractis admodum a seuu, et remotis
ab usu communi; egu rero interim sim per diversaa alia per maltiplicia it valde
diversa distractus nonantim subito pollueri, non audeo pollice uod nescioan possim
digne praestare. Video inim mihi altissime it Cincipia esse assurus cedu in quibus vix
aliqdiquicquam hastenus ordinati habemos. Hego tamen est quicum maa pandisentere
Z liquidu
s
praeter re tamen i quisquam est qui cum haec discutere malim
ea itaque ubi primum tu hoc agere scebit, faxo intelliq sllirim
fecerim; idque mea maxime interesse puto pera rionsm is quae demonsata
vellemus tanquam hypothesibus aut pelitionibus prit tendua cum fructa suci
uti lirabit, cum jam tum veritatum rei gelut ad huc per nebulam intor
intervideamus Mallem tamen omnia posse omnia a priori et plicata habet
qua quam id in explicata habere tecum rem habere explicatam a priori, in quo genere
quanquam id ne in Geopetria quidem factum it; tantum ab est, ut in Metaphysicis facu
tioni possit. Ego tamis tua ope adjutus, etsi perfectam in untima analysin, supra nosrat
meas vires elbe agnoscam, accedere tan progins ofero saltem propius spero. Quon si quid sit
nullaque re magis adirari me sentio sablevarisme magis seatio quam Tui similium vel consri–
rantibus vel etiam contrariis in speciem cogitatis quibus dum vel accommodare me, vel
atiam occurrete studeo, semper aliquid haurso navae lucis. Intereasi libi Ut
Utinam sim liceret omissis aliis bei quantinam frui jam tuum fas esset. Sed
mihi nunc nunc alia tanto agmine incumbunt, ut sepe toto  duerso coelo, ut
ut si Titis exploratum esset quam dim pene oppressus, fortasse non venimtantum me, sed et
ene commiteratione dignareris. non veniam tantum morae , sed et sensum pene dixerim
commyserationis sensum mihi indulgeres, cui vacare cupitis non licet. Vale etrem qui potes
b
in aliam influere non posse, vel hinc constabit quod jam Cartesiam
quod multi concedunt, jam hinc sequitur substantiam quamvis
esse et activam, vel quodi esse per se activam. Nam Deum
advocari neque rationis est neque explicat quicquam aut mutat.
porro nullum dari influxum substantiae in substantiam verhota
ipsa influxus inexplicabilitat etiam Cartesiam per quadere
. salo
potest, quam et Cartesiani pleriqus agnavere.
aliquod ejus quod i me postulas imperfectum licet tenta
mentum, quod interea bani consules, donec profundius omni
meditari possim. Vale dabam Hanoverae
Voc. potest, quam et plurimi Cartesiani agnovere 
ita habes eude aliquod ejus quod desideras tentamentum
Hac quod interim boni consules donec profandius omnia exenti
nobis possint, vale
melias gere iobam it anvorrae
unam