# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/21558/text
# Catalogue record: 21558 — Leibniz an Burchard de Volder
# Incipit: Ad meditationes et intermissum diu scribendi officium redeo
# Date: 1701-07-06
# Sender: Leibniz — Addressee: Volder
# Akademie-Ausgabe: AA II,4 N. 006
# Other printings: -Gerhardt, PhilSchrr 2 S.224-228; -Buchenau-Cassirer, Hauptschriften 2, 1904, S. 307-313; Neuaufl. 1996, S.490-494 (dt.Übers.); -Schmalenbach, Ausgewählte Philos. Schriften, Bd. 2, 1915, S. 25-29; -Loemker: Philosophical Papers, 1956, S. 851-855; -Loemker: Philosophical Papers, 2. Aufl. 1969, S. 523-526; -Kousakusha, Jap. ed., Bd. 9, 1989, S. 82-87; -Wiater: Briefe, 1989, S. 148-157 (mit Übers.); -Rey, L'ambivalence de la notion d'action, 2003, S. 878-883; -Orio de Miguel, Obras de Leibniz, 2011, S. 1163-1168; -Lodge: Leibniz-De Volder, Correspondence, 2013, S. 204-213 (mit engl.Übers); -Rey, Leibniz - De Volder, 2016, S. 193-198; -Leibniz. Matemática-Física-Metafísica, hrsg. von B. Orio de Miguel, Madrid 2025, S. 336-341 (span.)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=21558&katnr=30747
# AA II,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-867859
# Title: LBr. 967 · Volder
# Folios: Bl. 49–50 (from the shelfmark LBr 967 Bl. 49-50): 4 pages, canvases 97–100, page ids DE-611-HS-867859:0097 to DE-611-HS-867859:0100
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-867859&page=97
# Lines: 272 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.93
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 49r — DE-611-HS-867859:0097
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 50v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 84 lines, status machine
Viro doctrina et meritis insigni
is
dud B. de V0 L d
Godeoridus Quilielinus Leibnitius
on
S.
1. d.
scribendi
Ad meditationes et intermissum diu srbendi
officium redeo, eposi ac veniam peto, quod non maturius  novissimis Tuis
ad novissimus tuas respondi. plerunque fit, ut quae volo
facere curatius, differantur plus aequo. Atque utinam nunc
possem sint tanto satisfacere melius, quanto expectavi
diutius. Sed ad literas tuas venio. Substantiam
ais esse cujus conceptus ita unum repraesentat, ut nihil
inde repraesentaminis possit tolli, quin pereat totum.
sed vide an non possit substantia esse, quae perfectionibus
aliarum addat novas. Et quia una quaeque autem perfectio
repraesentaminis ni fallor materia est. Fingamus (quia
ut bene notas exemplorum non requiritur veritas) vacuum et spatiam et corpus
ut concipiunt
corpus substantias esse, quidi ma
uti  democritici concipiunt (neque enim exemplorum requiritur
veritas, ut bene notas cum ad delavandum tantum adhibeantur)
spatium esse substantiam, et corpus quod esse aliam perfectiorem
substantiam, quae extensioni addat resistentiam. Et si quis cum
Lockio et aliis praeterea concipiat huio corporicuidam addi posse
perfectionem egtiis; schota preterea corpora perfecta
alia so quidam etiam recesshines po putant quibusdam
corporibus dari posse perfectionem logitationis et schola dudum
concex praeter corpus qualecunque concepit enimatum simplex;
et hoc perfectius, sentiens; et perfectissimum somnibus; rationale. Haec ideo dico ut observem
un
Hoc i ideo, noto, ut videas tuam substantiae notionem videri
non quadrare iis quae s vulgo sic appellantur, sed fortusse
uni substantiae simplicissima tantum. Idemque est, q cumais
non melius
substantiam esse quae per se concipitur, de quomox cui pposui, effectum semper posse
t
convenir
cui opposen, substantias omnes praeter primam efectum semper
concipiiper causam, omnes autem substantias prima demta causam
habere. spdes Replicas ad concipiendam substantiae essentiam
existentiam requiri causam, non vero ad concipiendam ejus essentiam. hyo vero
Duplico: ad concipiendam ejus es essentiam requiri conceptum causae
possibilis; ad concipiendam ejus existentiamm causae actualis.
Unde etiam intelligitur, (saltem posttis sacurions substantis
non dependet à lausa
praeter primam)unon pus statim mod
triplicationem elegantem ab exemplo Geometrico. Pura llips concipi essentia concipa
Praevideo aliquam
conceptu indiget, ut concipiatur
potest non concepta camsta scefficil eximciotellixicaliquam cum per diovisis
cum diversae causae possint dare eandem Ellipsin, sectio coni, sectio cylindri
motus fili. Sed existentia Ellipseos non potest concipi, quin aliqua determinata ponatur
tuenit causa. Ad haec duplex mea quadruplicatio est, prior, etsi ad concipiendam
Ellipseos essentiam non sit opus per determina con concipere determinatum
modum generandi, ne non posse tamen perfecte concipi essentiam ellipseos
aut alterius rei, quin n possit ejus possibilitas demonstrari a priori per causam formalem
constituta
fuaie equed Carisi ppocitis lixere siplicioribus qualessunt rectae
corjus cuivis speciali modo generandi inexistentem; et ad hoc necessario
debere adhiberi lineas simpliciores. Posterior quadruplicatio est, dadum jam  olim apud me
similis est Edlipsi in plano Kehriptae;
in rebus incompletis, quales sunt lineae aut figurae,  posse
dari unum alteri simile, et si divrs per diversas causas generentur ut Ellipsis sectime coni facte,
in rebus  completis hoc fieri non posse, et unam adeo
substantiam alteri non esse perfecte similem, nec pluribus modis eandem
pose sereari, at une ctami proter ala argpunentas cnersi dum
Substantia est
470(nor aVTBN n∞8
Atomum per se completum
seu se ipsum complens
unde sequitur esse Atomon
vitale, seu hrbens
Y Atomum habens ErrEAE
XEjar
Atymon is
vere
conclatum ex substan
is voco rem substan
rialem
=requiri taktam
conceprum

## Folio 49v — DE-611-HS-867859:0098
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 50r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 110 lines, status machine
esse est, nec materiam ipsam priman, seu ab omni activitate
sejuncta inter substantias referri debere
Venio ad modosus si alliq constituams in sola
indigentia conceptus alieni ad suum; pa
effectus forent modificationes
tumc paeperquam quod omnes ps erunt modi cause
eto, nam hoc mod
et poterit idem effectus esse modus plurium cum possit
esse effectus plurium causarum concurrentiam. Quis
neget etiam re aliquam a substantiam alterius
interventu modificarit ut cum corpus reflectitur ob
obstaculum oblatum. Utriusque igitur corporis conceptus
pen
nfils ta
pot est modus  nisi unius Aliud ergo requiritur ad
modificationem quam indigentia conceptus alieni.
Habent nempl modi abi qio multea
ad proprietatibu
ut insint; inesse autem plus est
quam quam conceptu alterius indigere. Mea
et inesse qet proprietatibus
certe opinione nihil est in universitate creaturarum
quad ad perfectum suum conceptum non indigeat
alterius cujuscunque rei in rerum universate conceptu
cum una quaeque res influat in alias quamcunque
ita ut si ipsa sublata, aut diversa  fingeretur
omnia diverse
futura
b iis quae nunc sunt diversa sint
daterim fateor si A et B duae
etermu
int substantiae quales definis, id est simplicissimae
non possint habere modos communes non posse
dapi modum qui indigeat utraque non posse eas
habere  praedicatum commune, non tamen satis
necessario hinc sequitur non posse dari aliquod quod indi–
tertium C, quod indiseat uitraque ad suum conceptum qu  quemad:
modum enim videmus r relationes resultare exet
pluribus compositum. Halioqui profecto una substantia non
ssua notianes
aterea, non
in tua quoque Epo nolioneno dage hare modarum
origo  interciperetur. si Nam una ubstantia
ngum tantum haberet modum Nam substantia
simplicissima non pisi unum habebit modum; ve
tve
aminis spa
qualem definis.
uam substantirallum quae non nisi unius attributi est
pum
cujus repraesentatio est suil no
net prigo diver
unde modus erit iqvariabile
fatis cum
tin
etiam vel
tullum, cum ne hoc quidem appareat,
bebrtiveru tiat modus
ita certe
 si, ut vulgo
a
quomode differat, ab attributo.
fit corpus dicatur nihil aliud continere extensionem,
extensio autem concipiatur, velut attributum
quoddam simplex et primitivum, nulla ratione explicam
potest quomodo ulla in velus variatio oriatur
aut quomodo plura corpora existant. Quin alibi
demonsrani nisi ta materia esses neterogenea.
absolutis; ita et qualitates actionesque? Et modi Nec sequitur
quad plur modum quipluribus indiget non unum esse
scum non
moduM
mo si hoc sequeretur
tra notion
e
F quos ab aliis praedicatis
id est attributis et
proprietatibus teem
distinguo. Et tamen
si constituamus eos in
sola indigentia conceptus
alieni, etiam propric=
tates erunt modi
est modis  autem modis
et proprietatibus
quod insunt.
otiam iis compete
commune
eadem definitu
ae non in sunt
Ut effectibu, qui lausis indigent ut
concipiantur,
quemadmodum
jam dixi.
distincte
consipiendam
 ex pluribus subjantiis
Et quen admodum relatu
non resolvitur in totalias
non componitur ex tot
relationibus, quot sunt
su correlata; ita nec
caeter Mod
pendentes in plures mobos resolo
uttu quidea
vis non nisi
unius attributi,
ideo res habebit me
(in responsione mea addn.
 sturmium Actis Lips. inferta

## Folio 50r — DE-611-HS-867859:0099
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 49v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 77 lines, status machine
neque atomos dari poss, neque spatium substantiam (quod  fit per entelechias,) nullam oriri posse varietatem
phaenomenorum, et fore ut semper aequivalentia substituerentur.
Caeterum ego generatem notionem substantiae ita sumo, ut
Caeterum non distinguo hic inter generalem notivnem substantia
et notionem substantiae determinatae, omnis enim substantia
determinata est, etsi diversae diversis modis determinentur, 
Quod meam notionem t substantiae attinet, velim
malim eam nasci ex mutua consideratione nostra (uti certe
quam ex abmpto propositum initia non male se dare video)
quam a me uno proponi produci, ac velut obtrudi.
Recarrens Ad Epistolam Tuam novissima priorem,
ut melius omnia mihi repraesentarem  nonnulla adhuc annotunda animadventi
animadverti. Dubito an ottus sit conceptis noster vereor
conceptum a quo nihil re praesentaminis possit tolli, exempla dare
passe nonputo difficile erit=
 I Dubito au corpus
absque motu concipi possit fateor motum non concipi posse absque corpore.
ivistan
et mutatio involvitur,
sed etiam ratio mutationis, quae in corpore, si in sola extensitne  vel extensione et impenetrabilitate, ejus
impati
naturam ecolloces, reperiri non potest. In extensione plura concipio, nempe et
continuitatem, (quae ipsi communis est cum tempore et motu)
et coexistentiam. itaque non admitto extensionem aut totam concipi
aut nihil ejus. Patit autem isse debere alequed cujus continum sit
coexistentia rem quae continue repetatur, seu res plures quarum
continua sit coexistentia. Ha extensioni addent actionem passionemque interim
ab staniatum est quibus resuitas, pram oacinibitts
itaque extensio meo sensu non e modus sed proprietas
ejus quod ex so
ambiis resultat cum sed potius quiac est invariabi lis rerumqe umericam
termination
in designat, quae
agnoscit
sub quacunque mutatione eadem manet. Cationem nti
variabiles extensionem
id etiam
actionem et passionem se solis non concipii; meque unquam deveniemus
et F et difficile est devenire ad notiones primite summae simplicitatisdem
ut jam notavi. Itaque necesse est et et itaque si non non aliasse
ad substantias concipienda requiramus; vereor ut unquam
ne omnes substantias  creatas es medio tollamus.
Quoniam occasione Bredenburgii necessitatem atiguamet quae inde di ipsa jactatur
quod erit non solvere nodum, sed secare obiter
sumitur difficultatem ex tulbalis notionibus oriri dixi, perturbatis oriri dixeram;
oriri dixi, significas Tibi non ingratum fore, si vir
gais curiositatem luam excitatam esse pauiculis illis verbis meis
et gratum Tibi fore, si montem explicem paulo distinctius; quoniam causa
omnis necessario effectum suum producere credatur videatur.. Ego concelo
quidem quidem, nihil unquam fieri sinc ratione, id est quius ratio sit cur
sic potius quam aliter fiat: interim rationes pe plerumque sunt inclinantes
potius quam necessitantes. Ut adeo salva maneat rerum contingentia.
vale. Dabam Hanouerae,
Auto mati Astionomici Hugeniani. Ea re vir et rempullicam
et viri summi memorium Tibi obstringes et fanto quidem magis quanto
plenior de erit descriptio.  velim disce En quo Hugenianum disferat
abHgei a Romeriano sive in structura sive in effectum. Nam
misi plas aliquid praestare deberet vir egregias rem sumtuosam ab alio
praeocmpatam non fuisset aggressus. Quae alia aut Tua, aut illius editioni
pares, aut n omnine in studiis interioribus moliare = nobis ut ne invideas
peto.. Vale scribitur et du. Hartsoekerum in terendis sine patinarum
efficio vitris objectivis ex ingenti sphaera non sine successu insigni pergere. Haec et similia incremen
a le ciserue posses catenis veneficis annumerebo. Valt. dadbum lanovere d 6 jalis 17 oi
Latent primitivae
notiones in derivatis
sed aesse distinguum
Cvir Eximie
quaeri) quid in
n re concipte
Ergo (Inquis) ex tensio
erit modus
extensi, Respondeo
cum ex eo tantu
Respondeo rursus
in quibussat
tantum potes)
notitiam

## Folio 50v — DE-611-HS-867859:0100
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 49r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
ta rei mathemalica,  ut multa plia,