# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/22465/text
# Catalogue record: 22465 — für [?]: [betr. die Aristoteles-Übersetzung des C. D. Koch]
# Incipit: Dn. Kochius Artium Magister
# Date: 1701
# Sender: Leibniz — Addressee: ?
# Akademie-Ausgabe: AA VI (assigned, not yet published)
# Other printings: Gerhardt, PhilSchrr VII S.471-474
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=22465&katnr=45791
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-855382
# Title: LBr. 486 · Koch, C.D.
# Folios: Bl. 67–68 (from the shelfmark LBr 486 Bl. 67-68): 4 pages, canvases 145–148, page ids DE-611-HS-855382:0145 to DE-611-HS-855382:0148
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-855382&page=145
# Lines: 182 recognised on 3 of 4 pages, mean confidence 0.93
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 67r — DE-611-HS-855382:0145
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 68v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-855382/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
apudHelmestadiensis
Dn. Kochius Arbinum Magister (qui scholasilic juvenibus
aperit, misit ad me specimenversibuis Mltaphyssicorum Arcstitelis
Capitum scilicet trium priorum libri primi. Ego plerisue
vocabuloum
persionibus Aristoteleorum scriptorum Mpraesertim bacoreticau
philosophiam et res abstracta, spextantibum, quas extare
video minime sum contentris, affectant enim interpretes
tiam quandam. Tafinitat a verba sp holae propria
eut parperp, formas,
Circumeun
suo
vitant
mubstitiue
au pasinim soet
idecm satus
videntus. Transitiones etiam non bene explicant. Ponunt
pro univertalibus, principiis forimis, essentia, substituunt
initur cum oporteret jam aut porro.
universa, initia, species, substantiam et ita porro: saepe
ltiam ne intoblexisse quidem vocabula videntu
a pulosophipcerto sense
alligata  nulgi morem vage en surpant ut cam vcd 6is vertitur scientia, quae deberese cognitio
sausitiones etiam non dene exponunt exhibent. No
Cami oportet ponunt igitur cum oporteret jam aut praetetrea
graecorum ambigurtate decenti. denique meo judicio in autore
tam sepe obscuro et abrupto deberent admiscere aliquad para
Vraseos sed inter ne uncirios, ut a textu distingui possit
alioqui enim versio non aut vix nisi maximo abore in tolligeta
Relegi ergo illud pecimen, et nonnulla quae videbantur
alius superscriplis corgexi, quanquam mutassem multo plarasi
mea res ageretur. Quoedam etiam annotavi ad narginem,
in quibus nunc rationem reddens correctionis mea, nunc ipsum
Aristotelem explicans, aut etiam ab eo dissentiens
Siue cum Aristoteles cap. 1. dicat quaedam animalia oHCso
quidem habere, aut esse PCoV, ma memorim tamen carere, atque ideo
discere non posse; putabi CorH vertendam hic non prudentiam
sed cognitionem neque hic philosophico Aristorelis sed vulgari seu su nsurpar
Nam prudentia quae experientia oritur, et futurum ex praeterito djudicat,
se memoria esse non potest. Fristotelis autem mens haec esse videbur trimalia
qu quidem habere, cognitionem, sed ut discere, et proficera in cognitione possint,
etiam memoria opus habere, quam non habeant omnia.  Et putat omnia qua
auditu sonos nor percipiant, etiam memoria narere, in quo vereor nesit
falsut. Nam fortossa apis auditu non caret, cum compertum sit etiam, araneos
audire, et non viteo cur necesse sit me moriam auditui esse allegaram
illud quoque in Aristotele desider quod a non explicat cur animalibus
quae memoriam habent, non etiam acquiratur experientia quam homi
bist etab es papittea dem
nimalia tribace
ex qua deinde ars mascatur illad recte vocat
artis praecepta tenentis; cum ait expertum aptiorem esse ad agendum
ibus
homin
quam procentis instructum. quia Medicus exempli causa per se socratem, nm
hominem sa per accidens vero, hominem sanet. Sed at quoque pertine vero
pertine ab ad unversalia. Sed sciendum est artem, et si non ad socratem pertineat
tamen nec adhominem tantum referri, sed ad talem hominem, colericum, febri laborantem
Y a medico etiam lieari non secrale in carando animag dirigi ad universalia.
alio seu ad ea inquibus socrates iis quibus cum antea eqit s similis assimilatur
Experti igitur praerogretiva, super eum qui sola habet praecepta in his

## Folio 67v — DE-611-HS-855382:0146
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 68r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-855382/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
peritas in iis quae am expertas est
pofissimum consistit, quod Experts plas habet frducis, quam is qui
praecepta tantum tenel, si non et rationes sot plerumque sit
intolligat, deinde experto. praeterea experto peritoq prontius
et quasi sponte occurrits ea que novit quid sit agendum imaginatione
priora repraesentante sed qui praecenta habensi conclusiones non ponte
cum
aut similia
insiantur, sed ratiorinabione d meditatione, debeant tudagari
Ut adeo in his peritus similis sit ei qui abulam qythagoricam memoria
tenens pronte computat, doctus vero illi qui digitis computando
sculu
loce
Deniqerete usropativa est periti, quod multas hadept obsero atr
octus praectat perito. Nam
es quae hondum in artis praece
u
eutam
L
arue
a
et contra, ut doctas valeat ingenio et vi ratiocinandi. Hinc serpe
fit ut in bello invenis, dux sdrcta egressut, rectius judicet, quam
alii senes. Maeferea sciendum est in libris et praeceptis artis
alicujus jam bene excultae; multas reperiri observationes
innumerabiles, a multorum collectas expecientia, quas
upus aliquis propria tantum vitens experientia habere non potest.
Unde menito medici dodi idems prudentes Empiricis praeferun
ingenio si et
tur, si eos catas etiamsi imperiti uo Empiricis praeferuntur
praeterquam in jis casibus, in quibus Emporibus pentiam
eto
bo multa  usu est assecutus. Postremo non
satis proprie dictum ab Aristotele puto si Medico lanari
socratem, sed hominem non nisi casu. Est enim socrates homo perses
non per accidens neque casu. Id volunt hsocratem sanari
non tamqua hoino, est, sed quatalis homo. nisi voluit etiam betiar
quod estiam ibidem habet Aristoteles Aitifices habere
eodem morbus laborantes, a medico sptarisio
caussas exploratas non semper est verum. Certe in Medicina
magna pars observationum tulis est quibus ars rititur talis
est, ut cause sufficienter redditae nondum habeantur. Et ars.
est systema ordinatum praeceptorum quae vera esse ive si non
ratione certe otfrco ex perientia didicimus itaque etam
qui tale systema habet, docere potest, utsi causarum cogni
tione sit destitutus
nit lapitis secundi, dicit versio: primum sapieatem putamus
cientiam
quantam possit quisquam maxinam rerum omnium feritiam
habentem non utentem singularium rerum xperientia
apparet
sed cur Aristoteles a sapiente excludat peritiam non
itaque hac potius mens ippus videtur, sapientiam res
scipe res ita scipe, ut de iis etiam ante experientiam
singularium jjudicare, et ita praevidere possit, quae alii peculo
centamentis et periculis discere coguatur. Itaque loco
ponerem
verborum; non utentem singalarium rerum peritia
et amsi non sit per singularia expertus
Ibide in non satis firmiter ratiocinatur Aristoteles cum
ut ostendat, sapientiam circa difficiliora versari ait universalia
magis diffieilia esse. Id quidem verum est in iis quae iptosteriori
Soepe
(quoties
prcapta
scilicet
non h
ut loquantur
interminis
isdem
hunc casum
habent)

## Folio 68r — DE-611-HS-855382:0147
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 67v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-855382/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
colligere oportet, ubi paulatum per miua specialibut per
minus universalia ascenditur ad generalissima. Sed in iis quae carsis
et ratione constant secus est, ibi enim universalia sunt prioraet faciliora
Et mox ipse fatetur principia vera esse sempliciora seu ex
Obscure loquitur
sed tensus est
Eodem capite e versus finem dieit Aristoteles, an
paucioribus constituta
sapiculiss apientia seu prastantissima disciptina ordi
nem esse contrarium e, quo isi erant homines in constrtuendis
incepisse eos ab
altisq sccentiis
artibus vitae inse commodis inservientibus
admirationem aliisque etam condemplatiuis scientiis, nam incestisse
ab admiratione ac dubitatione ut si quis imiretur automata:
machinas se spontee moventes ante quam causam videat, vel conver-
siones solis, vel diagoniam lineam in quadrato lateri incommen
surabilem. mirum enim videri. longitudinem quae minima non est,
in mensuras resolvi non posse. In sapientia autem constituenda
tanquam supremus fastigio locum habere debere proverbium,
quod dicat: melius in fine, ibi tolli adpirationem, adeo et fieri
postremo assequimur,
statim ab initio, quod in aliis demum discentes
non admirari t. ut Geometra adeo non admiratur lateris incommen-
surabilitatem, uut potius maxime adimraturusesset si commensurabile
a quoquam ostenderetur. Incipit autem vulgus ab obscuris et
ab admiratione, sapiens autem a principiis claris atquea seu a
priori atque ita contraria via incedit. Itaque cum dixisset
aumita vertisseat: ordinem vero ejus contratium
instituere decet ejus quem in superioribus inventis (locatas erat
de artibus ad vitae commoda aut curiositalem exiam pertinealibus)
astituim bservabimus, noster pro contrariam ejus, vertit
es rectu hrabito ad eum quem in superioribus inventis observavimus
sed in eo mentem autoris non est assecutus
4p. 3. ophojo (nEx H Anaxagerae, velim verti
similaria, et pro id qex quo causa motus proficisceretur
verti: causam motus ficientem, de et enim ermo est autori
Et cum ixtatas finem capitis dicit Aristotere vertitur
ec si quis vel boluatario rerum metui vel casum
tantum operis tribuat reste quid proferet (effectionem scilicet
un
ita vertitur
universi) tribuat rcete quu proferet. vertendum est casui vel
fortunae, est enim docoparor i E0X I, quae explissicis
A
scimus significare fortuna casum et fortunam, nam qu Tomrae)or
hic non est voluntarium, sed opponibur fortunae, ut  habeat locum
in gebus aminis vefortumo in hamanis.
in actionibus ratione carentibus uti fortuna in iis quae ration
utenti praeter expectationem eveniant

## Folio 68v — DE-611-HS-855382:0148
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 67r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).