# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/25125/text
# Catalogue record: 25125 — De modo distinguendi phaenomena realia ab imaginariis [endgültiger Text]
# Incipit: Ens est, cujus conceptus
# Date: 1683
# Akademie-Ausgabe: AA VI,4 N. 299
# Other printings: -Gerhardt, PhilSchrr 7, S. 319-322 -Erdmann, 1840, S. 443-445 (letzter Satz fehlt). +Übersetzungen: -russ.: Majoror in: Voprosy filosofii 1969, S. 145-147 -ital.: Bianca: Scritti filosofici, Bd. 1-2, Turin 1967-1968, Bd. 2, S. 719-722; -engl.: Loemker, Bl. 2, 1956, S. 608-612, 2. Auflage 1969, S. 362-365 -rum.: B[adaran] u. Floru, 1, 1972, S. 496-500 -poln.: Cichowictz, 1969, S. 245-250 -schwed.: Marc-Wogan, 1959, S. 101-105 -engl.: Langley, _3 1949, S. 717-720 -slowen.: M. Hribar, 1979, S. 83-87 -russ.: Werke in 4 Bänden, T. 3, 1984, S. 110-114 -japan.: Opera omnia, 8, S. 63-71 -dt.: Buchenau-Cassirer, Hauptschriften 2, 1903, S. 123-128 (ohne den letzten Satz). -dt.: Goldenbaum, Schriften, 1992, S. 48-53 -Leibniz: Trudy po filosofii nauki, Hrsg. G. G. Majorova, Moskau 2021, S. 43-47 (russ.) -A. Andreu [Hrsg.]: Methodus vitae (Escritos de Leibniz) 2, Valencia 2000, S. 112-114; 2. erw. Ausg. Madrid 2015, S. 110-113 (span.).
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=25125&katnr=55563%2Ftlw.
# AA VI,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068631
# Title: Leibniz-Handschriften zur Philosophie LH 4, 6, 8b
# Folios: Bl. 1–2 (from the shelfmark LH 4, 6, 8b Bl. 1-2): 4 pages, canvases 1–4, page ids 00068631:0001 to 00068631:0004
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068631&page=1
# Lines: 286 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.93
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068631:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068631/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 79 lines, status machine
literae A B, C Mihi significant hoc loco
Terminum concretum aliquid positivi involventem
propositio ut A est B semper a me hoc loco intel,
ligitur universalis, nisi aliter admoneatur
Si A sit vel B vel C vel D  et ita porro,
tunc A dicetur Aliquid et specialiter Aliquis
ihomo  idem erit quod B hom.
aut vel C’hour vel D homo, et ila porro. verbi
gratio homo Europaeus homo Asiaticus homo, et C.
Si N sit neque B aeque C neque e et et ita porro
tunc. N dicetur esse Nihil s
atque hoc est quod vulgo dicunt Nihili nulla esse attributa
specialiter Nullus homo idem erit quod neque
Europaeque neque homo, neque Asiatieus homo, et ita porro.
SE,
Quid sit Ens, non melignum quidem declarare possum
quam dicendo A essesins, et B esse Ens, et C esse
Ens, et d esse Ens, et ita porro
tanquam si dicerem Ens esse commune omnium genus.
Aliquid autem et Ens revera quidem idem sunt,
sed differunt, in modo concipiendi. possum
etiam dicere ens esse cujus concaptus aliquid
positivi invalvit, seu quicquid a nobis concipitur
positivi involvit, seu aliquid point quod a nobis concipipo est
Eus quod
Existit quicquid immediate percipi potest, aut ex eo
quod immediate percipi potest sequitur immediatie
percipi illa dico, quorum nobis conscii sumus seu
quae sunt intra intellectum nostrum,  medium
nullum est piter id quod percipit et quod percipitur
xore
parro ut Ens definio per conceptum ita Existens
definii per sensum sive perceptionem. Concipimus
Entia erium possihilia, percipimus existentia, aut quae
perceptio est cogitatio
apparent existentia
ex qua sequitur sonatus agendi sed ut distinctius  modis remali existentia probet
intelligamus quid sit ixiscem, videamus quibus modis
be
erc
Et quidem nie
varia ugitantem cepheuemena varia menti
meaenal versantia existere ivi apparitiones
plurionas ine probatine autem ex simplici perceptione sive
experientia xistere. judicon primo
me varia cogitantem, deinde varia phaeno-
mena sive apparitiones. Haec enim duo
cum immediate a mente percipiantur nullius alterius
interventu pratari comprobari possunt
et aeque certum est existere in mente mea speciem
mantis a aurei aut hippocentauri cum ista
somnio quam certum est existere me qui somnio.
utrumque enim continetur in hoc uno, quod certum est
me Hippocentaurum sutuniare mihi apparere.
De modo disingdendi prietomem
realia ad imaginams
Ens est cujus conceptus aliquid
positivi involvit, sivecali 
a tobie conciet et Sive quod
a nobisqdita concipi potest 
modo cs sit possibile qu
neque aleo natio judicari potest, tum nac involvat contrad
onem
modo
quoc
caliis nihila
oscimus tum si conceptus
sit pertea tu ct itemussidie
ut confus
enum existit atique
ompe
tinctum
remadmoduns explicatur per conceptum
Existens per iperceptionem
dut ie
intelligamus quid sit existere ideamus quilus
= quorum intra me conscits
sum, hoc est
= quae in mente mea existunt

## Folio 1v — 00068631:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068631/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 93 lines, status machine
sue
Videamus jam quibus indiciis cognoscamus
quae phaenomena sint realia. Id ergo judicamus
tum ex ipso phaenomeno, tum ex antecedentibus et
phanomenis.. Ex ipso phaenoment
bus p
lodoruum
Si valde sit distinctum, et quam plusima in ee perco
piantur 
cotures sed et tactiles, qualitates appareaua
s
ub
adeo ut si velimus possimus novas quam plurima
veleo observaleectiones. ita Exempli causa
experiamur in Gaenomeno non tantum calores, sed et souos, odores;  sapores
tactiles qualitatesque eaque tum in toto, tum in variis
ejus partibus, quas rursus variis modis tractare
possumus. Quae quidem longa observationum
maxime ex destinato, et cum delectu intituta catena neque in somniis, neque in illis imaginibus,
tphantasia objicit, occurrere solet
quas memoria endur  atque inter tractandum dispare
in quibus sed imcols
Congruum erit phaenomenon,  cum ex pluribus
phaenomenis constat, quorum unius ratio reddi pote
icet
in ro inveniri potest hypothesis
aut cum
exiata,
ex qua reddii potest ratio plurium ex hypothes
aliqua communi licet non apparente modo sili
simplice (pro multitudine, phaenomenorum simplice
satis simplice; deinde s consuetudinem servat
aliorum phaenomenorum alias quae crebro nobiu
occurrerunt, si minus suspectum est., ita ut
partes phaenomeni eum situm ordinem, event
habeant, quem similia phaeriomena habuerum
Alioqui suspecta erunt, nam si videremus homines
in aere volare hippogrysphibus insidentes credo
dubitaremus ause credo utrum somniaremus an
agilaremus sed proxlitiatue e Sed
honSi elt Eodem modo possumus
Sed hoc indicium referri etiam potest ad alteru
Examinum caput, sumtum ex phaenomenis
praecedentibus. Quibus phaenomenon praesens
congruum esse debet, si scilicet eaniis ratu
taeius reddi possit, aut congruant omnia hypothesi
eidem tanquam rationi communi. Manimum
Validissimum autem intique indicium est, si quid
consendus cum tota serie vitae; maxime si
idem suis quoque phaenomenis congruere alii plua
mi affirment; nam alias substantias nobis simil
existere ed ave cum iis conversati non tantum
probabile sed et certum est, ut  dicii sed potissimu
realitatis phaenomenorum indicium est, et exi
 quod vel solum sufficit, est praedictio
praedictio est praedictio. sue est parede successus
praedicendi phaenomena futura ex praeteritis et
praesentibus, sive illa praedictio in ratione aut
hypothesi hactenns succedente, sive in consoeto
dine hactenus observata fundetur. Imo nec ci
cota vita, et  a mo non nisi somnium
et mundus aspectabilis non nisi phantasma es
sufficeret nos a esse diceretur hoc sive
somnium sive phantasma sat ego satis
reale esse dicerem si nunguam ab, eo decipe–
remur (ratione bene utentes nunquam ab
eo deciperemur it quae vero phaenomena
pugnant cum his quaerealia indicamus, a
item ea quoum quaerum fallaciam ex causis
suis explicare possumus, ea tantum apporentia
censemus.
H
si
ividu,  potius vehe
Vividum tarams
ca
tarum t
valitates
ner
rcipi
multisque tenta mimm
ac novis observationibus instituen aptae
e
isttis
vis
sa
= eandem consuetadinem
servent, item si ex
praecedentibus vatua
quemadmodum autem ex
his cognoscimus quae phaenomna
contra quatque
realia videri debeant, ita

## Folio 2r — 00068631:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068631/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
t
ter  t e    ea 
Verum fatendum est quae hactenus
allata sunt phaenomenorum recllium indicia
utcunque in unum collecta; non esse demonstrativa
licet maximam habeant probabilitatem, sive
ut vulgo vocant certitudinem, peatem pariant
oquantur
moralem, non tamen faciunt Metaphysicam
ita ut contrarium poni implicet contratictionem.
bsonte
itaque nullo argumento demonstrari potest dari
corpora, nec quicquam prohibet cosomnia quaedam
bene pdinata tenti nostrae objecta esse; quae
i nobis vera judicentur, et ob consensum inter se
quoad usum veris aequivaleant. Nec magni
momenti arguimentum est, quod vulgo afferunt
ita DEum fore deceptorem; quodquam parum
absit certe quantum id absit a demonstra.
tione certitudinis melacsysicae nemo non videt
nam nos non a Deo, sed a temerario judicio nostro
decipiemur asserentes aliquid sine probatione. Nec accurata
Et quanquam magna adsit probabilitas, non
ideo tamen Deus est dec eptor qui eam nobis
objecit. Ce Con Neque  Quid enim
si natura nostra non esset eraet forte capax
aliorum phaenomenorum healiam; profecto pottus
gratiae agen non tamacusandus focet dhus quam gratiae eiagenda
accusundus efficiendo enim ut phaenomena illa
salt cum realia esse non possent; saltem consen-
tientia essent, effecit functium praestitit nobis
quod in omni vitae usu realibus phaenomenis aequi polleret
quid vero si tota hoc brevis vita non nisi longum
quoddam somnium esset. et nosque moriendo
evigilaremus, quale quid platonici concipere vitentur
protecto utique non magis nos cumi enim aeternitati
destinati simus et tota haec bito etsi multa annorum
mullir contineret respec tu aeternitatis puncti
instar habeat, quantalum erit tum brevi veritati
tam amplae veritati trantillum somnium
interponi, nec magis ideo cum etiam posito
nunc quod sujus multo minor ratio est quam
somnii ad vitam, et tamen, neno Deum peum
deceptorem dicel, si qundo contingt breve
aliquod somnium admodum distonctum et congruum
nobis animo obversari.
Hactenus dixi tum de his quae apparent
intra unet; quae nunc dicerndum si est, qui
videndum est quae de non apparentibus quae
tamen ex apparentibus colligi possunt. Et
quidem certum est omnia omne phaenomenon
habere aliquam causam. Quod si quis dicat
causam phaenomenorum esse in natura nostra
Mentis nostrae cui phenomena insunt.
verum diset, sed is nihil quidem falsi affinuabit
sed tamen nec dicet totam veritatem. Primum
enim necesse est rationem esse cur nos ipsi simus
potius, quam non simus et licet poneretaur fuisse
ab aeterno tamen, ratio et aeternae existentiae
exmeul reperienda est, quae reperiri debet
vel in essentia mentis nostrae, vel extra ipsam.
Et quidem nihil prohibet Mentes alias innumerabiles
existere, aeque ac nostram non autem existunt omnes
Mantes possibiles, quod ex eo demonstro quia omnia
Eituner aur e   st

## Folio 2v — 00068631:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068631/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
antem intelligi mentesit 
cunea Mentes alterius naturae quam
nostra et commereium habertes cum hac nostra.
omnia autem existentia commercum habere inter
demonstraturtum ex eo quod no alioqui non potest
eici ai utrum allaquid in ea contingas nunc an
non, adeoque aalis ppropositionis non daretur veritas
aut facsitas quod absurdum est, tum quia nullae
denominationes extiinseca dantur, qu nec quisquam
rerduus sit in judia, uxare  in simopa morieurre
quia veealis in eo contingat mutatio, 
omne enim praedicatum revera in subi ecti natura
continetur. Si cum aliquae Mentes possibiles 
deinde quia
existunt quaeritur cur non omnes;
necesse est omnas ment omnia existentia habere com–
mercium necesse est ejus comme si esse causam, imu
necesse est omnia exprimere eandem naturam
e diverso modo; causa autem q per quam
fit ut omnet Mentes commerrum habeant seu idem
exprimantus adeoq existant est ea quae perfecte
rei exprimit necpe Cenias sum exprimit, nempe
Egu Eadent causam non habet est et uunica est
Hinc statim patet plures Mentes existere praeter
pustram et cum Homines quis videntur noluscum
facile cogitatu est homines qui noliscum conversantur
luntundem causae habene posse dutibande de
nobis quantum nosde illes nec ratio est major
pro nosis militet, etiam illi existent et mentes
Corpora autem Hinc jam
Historia, sacra X profana, et quarcunque phao
labebunt.
menis hominum nitantur confirmatu Eatent
statum Mentium seu supstantiarum rationa
lium sertinent confirmata habentur,
eC corporbus demonstrare possum
non tantum lucem, calorem, calorem eet similes
qualitates esse apparentes, sed et motum, et figuo
et excensionem. Seize superessebeale
q et siquid et reale, id solam esse vim ageni
e patiendi  adeoque in hoc s tan–
quam materia e forimas substantiam corporis
consustere, quae corpora antem formam sub-
tantialemete
habent, eo tantum saenomen
piorum aggregata
 substuntiae habent nateriam ete Melaphusicam seu
potentiam possivam quatenque aliquid confense exprimunt
ctivam quatem distinde