# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/25894/text
# Catalogue record: 25894 — [Definitionstafel]
# Incipit: Ens, Res quod distincte concipi potest
# Date: 1703
# Akademie-Ausgabe: AA VI (assigned, not yet published)
# Other printings: - Couturat, Opuscules, 1903, S. 437-509 -Teildr., Übers.: -dt.: Fr. Schmidt, S. 116-122 -lat. u. frz.: Leibniz: Protogaea. Texte latin et traduction Bertrand de Saint-Germain. Edition, introduction et notes J.-M.Barrande, 1993, 212-229 -A. Andreu [Hrsg.]: Methodus vitae (Escritos de Leibniz) 3, Valencia 2001, S. 71-94; 2. erw. Ausg. Madrid 2015, S. 66-83 (span.).
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=25894&katnr=55720
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068654
# Title: Leibniz-Handschriften zur Philosophie LH 4, 7D, 2
# Folios: Bl. 1–52 (from the shelfmark LH 4, 7D, 2, 2 Bl. 1-52): 342 pages, canvases 1–342, page ids 00068654:0001 to 00068654:0342
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068654&page=1
# Lines: 10,577 recognised on 190 of 342 pages, mean confidence 0.96
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068654:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 84 lines, status machine
Ens, Res quod distincte concipit potest
 Existens quod distincte percipi potest
Abstracta sunt Entia quae discriminant diversa
contingat
praedicata ejusdem Entis. Ex. gr. E (idem homo lqu
tamem
sit doctus et pius, aliud est doctrina quam pietas
 quae dicuntur Entia abstracta, et inhaerere
homini, tunquam subjecto
Concretum est cui Entia inhaerent, 
et quod non rursus inhaeret. Nam interdum fit
ut abstracta inhaereant aliis abstractis, vig.
magnitudque calori, cum calor est magnus.
Et abstracta abstractorum indicantur adverbiis.
verb.gr. calet valda id est vel est calidus
valde, id est habet calorem magnum. Distinguendum agtem hinc apparet, inter hns concretum
Accidens est abstractum derivativum, et
quae opponitur abstracto essentiale prinitivo
primitivo seu constitutivo, quod vulgo vocant
Formam substantialem,  et voce Aristotelis
dici posset KaT EE0K ECa
Entelechia .
Cane 
santia viud e aaretu vere
uudm
substantia late sumta et conretum
Ens concretum est idem et comprehendit tum
Substantiam veram,  quae una res est
n et substantiam seu aggregatum substantiarum,  unum per accideas utiest
grex, mus omnisque massa corporea. Solent vulgo duo memorare hatia per accidens,
corpus est extensum resistens
spiritus est substantia cogitans incorporea
cogitans est quod est conscium
suarum actionum seu habet actum reflexum
Homo est animal cogitans, seu est cogitans
cum corpore organico praeditum.
Organicum est machina naturae vel parsvelcrpus totum
perfecta, seu aujus quaevis pars machina est. Estque memenum
Etl
Cnert
CONCAETA M ATHE MATICA
Concretum Mathematicum est Extensum sine
resistentia.
Extensum est continuum cum situ
seu d existentium ordine.
continuum est Totum cujus partes
sunt indeterminatae et sunt eptra partes,
seu sepa se di separatim perceptibiles, ut
distinguatur a Graduali Toto, cujus partes
seu se penetrantodutia cuma aestimatur intensio
qualitatum.
(de qud agitur
aec qec hic et et terminum
Concretum. Nam. cum calorem magn
dicimus em abstractum
magni appellatione designamus, ne
calorem, ad etsi so magnum si
terminus concretusverta magni
 est Ens cona abstractum, nempe calor
sid 70 magnum, terminuss concretus
nempe per aggregationem, quod dixi
velut per Greg
vel poeta sed
et iptis inhaesionem
et pocran
idemue est Ens etsite velus homi
doctus tanquam compositum
homine et doctrina . sed sciendia
est hominem et
homvinem doctut
non esse novum
Ens icum ide
home sit qui antea fue
indodens; ata tanto
ergo nitus est bera
esttaque hom do
vel homo ausiens
seu uno verbo cant
non est ens novum
sed tantum fermini
alius. Tantur ergo
temini per se, ut
homo, et per accide
ut scautor poet a

## Folio 1v — 00068654:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 92 lines, status machine
xtendum est cunea vel figura. Et figura est superficies vel solidum.
Quscetensumcujs sectio est extensa
unctum est situm habens, extentionem
ctio supesficiei. Sremum commun
est
non subeant locum punctorum ejusdem lineae (seu est vialinea novum locum occupans;)
dio afferius extensi
est viatremum commune, duobu
superficies est via lineae talis ut puncta lineae
Est extonsum cuius sectio non est extensa
solidum est via superficiei modo dicto.  item est s extensum quod non est sed
sinen vel, superficies au compendiaria, aut
cum dissimulantur minutae inaequalitates ut
motumpa cylindrica dicitur
la syperficies aut
vel est sectio solidi
item solidum est ine quae alquid est non
 extensum profundum sene habens
nonsexte
asus sectio extensa es
profundum est quod habett ali quid tectum
um et ai quusum
seu non extremun; quod de superficie
fatie  rals onte ader
derititem considerat
Ambitum prosectione poner nonlices
de albitu iddici ponpote
ense phaerica Ambitus est extremum tod
sectio, est ex
linea puncto dici non potest
planum est sectio solidi utrinque congrua. itaque planum est superficies
v. . superfictes
amtita earem
etio plani utrinque congrua. Itaque est linea Iim Recta est
tensdet rectae et planca
Ambitus dstantia
Figura es
nam dantur sigul
tem est linea minima inter duo puncta
circulus est Planum cujus extrema ab
uno puncto aequidistant
Cubus pam est parallelepipedum
Trcantulum est planum fribus recti terminatur
cuis scilicet omns  quadrila
ficura negulir est aequiengula, et aequi-
spira quod simul circumit et recedit. Quid cirumie 
sphaera est solidum tale
lm recth Recta
licabit infra
plana regularia sunt infinila,
solida quinque tantum
tedia est lanun ex crenum totu.
rectangulum aequila terum
Atranseunte per punctum, fixum et simul per circumferentiam circuli
pendiculariter ex puncto in planum circuli
eju centrum. Conusdicitur
amsed naujo
Conus est solidum quod abscinditur recta
simul per extrema circuli non in eodem plano
posili cum unde patet circulum et punctum
non debere esse in eodem plano, alioqui no recta (dnssa incidat in
conoeides est solidum tali rectae Motu fact
prodines e solidum consi sed planam
motu factum, si pro circulo sumatur elia figna ambisas figurae cujuscunque
figura quaecunque
sincul fangente extrema duorum circulorum
rectae motu factum, si pro circulo ponatur
ligurae circuli circumferentia ponatur ambitus
fil libea mota citda rectam cimmo
Rotundum est quod sit linea ad 
aliquam affixa, et circa eam mota.
cylinder  est rectus, sin minus
randum, nor seglenul
sphaeroides est  inea sit in se rediens,
et axis eam secet cmphi dextre
seu in duas partes corgruentes
pyramicdis est solidum cujus bosis est triangulum
exani tribue aengule et latera reliqua fiuit dum ex
tribus angulis rectae ducuntur ad punctum extra
planum trianguli possiongatum est planum 
habens tratriat figura plana heben  tribus
rectis terminata
Prisma est cujus solidum, ejus ectio que s congtia
lnteri plino hedrae patulla
ifrantias
per circuli circumferentiam transeunte; si recta angulum rectum faciat ad planum circuli
qualium parallelorum, seu quod abscinditur
recta suis vestigiis parallela extremo uno
Cylindroeides est solidum tali
Sphaeroides et solidum quod
sigurae cajuscunque
ilinder

## Folio 2r — 00068654:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 99 lines, status machine
unde lineis ad punctum idem aliquod praecaeteris
determiratum ductis absolvitur reliqua ambitus
quod punctum dicitur cacumen
Latus est recta, quae est pars ambitus Figurae superficialis
supeati superfis ei. Nam p Totalis inquam
Hedra est plana figura es
nani pars lateris non est ipsumlatus
aclitus i ambitus figfigurae solidae
olus edrum.
Hinc dicimus letraedium,
Axis recta immota in figura mota
Collector praecedentium terminorum
Mathempticorum non satis rem intellexit
nec in delecto iudicio est usus. Vol sed 
mihi nunc non aliad fuit propositum, quam
eis est portio nota determinata
ambitus figurae solidae, exqua rli
definiie Terminos quos exhibuit. aliis interdam
re ita ferente obiter adjecti
Corpora, ceeretum natula sespus
saturale
est notulat, vel Artif biatematic
praecedentia concreta snt intelligrorere a phsica
Eaque vel naturalia vel artificialia
etqualitates sensibiles habent,
Corpus naturale est vel similare vel dissimilare
similaria quorum ingentes massa in
seu’re el enle exe
mundo sunt collectae et dicuntur
igs Ignis est lucidum urens
Aer est fluidum impalpabile  Elasticum
Aqua est feuidum palpabile perspicuum quod per se
nullas habet, qualitates sinsibiles singulares
adeoque est inodorum, insipidum, ineolorum, etc.
Terra est lfirmum palpabile vulgare
Arictius terra n li  aqua persistit
non debet solvi in aqua, nec facile fundi in igne
His addi potest Aethe, seu rgio sederum
vel fluidum cgeleste, sive
fioue
vel coelume id est regionem
quod ne
sidus est Globus in eet
faciens Mundi partem. Estqe 
Mundus est universum sprectabile
Luna est planeta qui circuit alium planetam
sic  jupiter et saturnus habent Lunas ut sellus
planeta est sidus quod motum mutat tocum
Fixa est sidus quod non mutal locum
reqprecto siderum
sol est a sidus per se lucens.
contingit autem quantum nobis constat
ut omnes fixae sunt soles
Tellus est planeta noster
at
Ad ignem pertinent sequentia
grsosret ad finem pags. seg. signde
qpanae ignem ete etaalia
Fumus est e exhalatio disposita
consistento Firma,
Flamma est exhalatio
Fuligo est volatilis  hujusmodi pulvis seu residuns in sublimi
gnita est ipulois residuns in
ad concipiendum ignem
acombustione
Nubes est exhalationum sublimium in assa visibilis
in Aere. N sequentia
ventus motus aeris aperti
liq e
margee speus  opti
 elemen
unto itlisa non flc
corpor naturalia sunt perpetua aut cad
ad longum tempus) sidera
suit loet et magnae siderum partesiderum parte
Caduca sunt minores
suntque simpliciora: ignis, aer, aquam
terra: vel magis composita, et
hoc vel im perfecte mo
facile de in
resolvuntur, vel per
non faccile resolvuntum
ves  silvemere vel
ssematriane
semper imanima
minerali, vel e
dlitibus artima
egno veletabi
 Puimali
traltem adcrat
n impalposbilia quae immediato
contactu non seu
Z vel palpabilia
Eluida vel firma
usflae simla vel pingia qua ce
sensibilibus destinguunit ipinatrientia seu flagrantia, ve
st instrnctum
tuus, talcis
in plan

## Folio 2v — 00068654:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 93 lines, status machine
Mare est fluoius max
valde magna aquae collectio. In cellure
hostra contingit omnia marea communicare inter se
apertoq
demito casplo. posset etiam dici mare est receptaculum flurio exitu carens
Lacus est ier magna mediocris
aquae collectio, quodus Quodsi quis aliqun
Diter unius diei. Et   posset item in eo a mari distingoi quod nissa si aquas
magis definitum velit, addi potest non extendi per
Eemen stagnum rursus est lacuminus,
et non habet nota
Aqua stagnans non quae non habet notabilem
patus aqua stagnans quae non est limpida
Flumen est aqua perenuis cursus; alveo coercita
cursum.
Alvens est  cavitas longa in eodem horizante fundum habens
mediveris latitudinis et profunditatis. Alvens
insula est taaqred
portio superficiei telluris ex aquis quibus
circumdatur eminens, vel est mons in aqua
2
cujus planities circum dans est aqua
MMons est pars elevata in superficietelluris
val vallis eses depressa. Alveus flume e lacus lacis, stagnum, est
est vallis aqua repleta. ut
Centinens est pars magbae insule,
quod est in magna insula Emagnam tellanes
superficiem occupantem min potest etiam sumi
ut opponatur insult. Auglia egritannia mujor
posset pro continenti haberi respectu insula vectis
laverna est locus cavus in supertisub terra
mequh tanta magnitudinis ut in su
Caverna est cavitas locus cavus sal terta, euj pie
quem terra etiam superius incumdat
terra constituit
posset tamen aliquid addi, ut cavitas illa non comprehentat
ut caverna non comprehendat cavitates valde longas
Repes est mops paxens, nisi malis rupen
seu vias subterraneas
intelligere etiam in terra latentem. E Ut sit portio saxea magna
rantio terrae adhaerens ex saxo
Meteom lucida luci aerea, aqueaterrea
ea diftinctius fuissent recensenda,
et sutntis comprehendi possunt ita excelementis
misene t efacile e imperfecte mista quae
facile possunt resolvi in Elimenta, seu corpora
corpota aut Enanritane sunte aut carimat a
Corpora quae in terra deprehendimus aut ina sunt
Divisio etiam sic institui potuisset
quantum
inorganita quae referuntur ad regnum, clercenta aut Elementata. Elementa sunt quae in alia  constat
corpora Corpora sensibilia aetletatusum
ad sema aqua
ratione non dere in derem transit. Etementa quoqu sunt nolis
u
opa
unsinvdora et insipida
reperiaatur, sunt et in magna copia reperiuntur
eademque sunt ubique obvia F suntque aut impal pabilia aut
palpabilia. Impalpabilia sunt   valde activam, igni
ne ignis; minus activum qaer. Palpabilia sunt
 obuntur Eeta
inis est  fluidum pandum et modum lucens et urens et est principium lucis 
fluidum aqua; et firmum, terra
er est eluidum impat pabide Elasticum, et est principium soni
Aqua est f paple fluidum, etentam matabe
Terra est est femilum Eleus tare, par porbole Elennosarce fi
 aab
Elementum siccus
Elementata sunt vel Meteora   seu in sublimi,
vel  Terrena
Terrena sunt vel e  ex inanimis, quae dicuntur Negni
han siccum, idem est quod pahabite
Mineralis, vel ex Animatis, et haec sunt Regni vegetabilis vel Animalis
 cor sed alia quoque divisiones ex qualtatibus sensibilibus
vero+
firtua
tili possunt alioque item ex Aralssi sevele bum mectarica tum plysila per monaerm et aquam
Mineralia sunt
currentes recisit, etiam
emissarium habet
psimuae
situs mutta, est eccrisis aliqua in
exteriore misti superficie, vel etiam
Rarietibus limarum et cavernarum instam
lag lanngiais aas subtilissimi, musci
opparens, imo et fungos exitissimes
interdum referens
pelliculam repote
in liquidorum superficie
sentans san ut meru-
n aquasissitaque forbe omnia regu
sud vegetabilis a

## Folio 3r — 00068654:0005
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 109 lines, status machine
ferpae  ila X aquae sunt suclis
mneratibus est metallis infectae
sunt combustibiliaant iacombustibilia. Incombustibile vel nativam vel factitium. Natioum ercurus
Mineralia sunt liquida aut frma. Liquida
esseffigentum vivum, quod est liquidum non made faciens manus, seu non madefaciens
n ajon nonfent, nec fere ellychuro abit in sicum bus
ifei ponderosissimum, multisque aliis modis definiri posses Aque illud prae aliis liquidis habet quod sublimatum or
nisi  ea quae inlig  in igne ad ipsius statum
reduci possunt, nempe Metalla 
Miveralia firtacant sunt liquabilia, quae
Mineralia
apem depte extingui hoc tole
Liquida factitia mineralia sucombustibilia sunt
nde nachthae,
ereatitur
mt
illequabilias bexirsap diu  petigenas ae sulpharra
Liquabilia sunt sicca formau
inel
Mineralia. firua sunt rursas combustibilio
a ut salis, vitrioli, nitri, qui
ppellantur per abusum
qo id ub t tulia
gen sit ne regni minerabilis, vege-
tabilis an animalis, si mineralis esset
inter mineralia liquida in combristibilia
referri posset, q et a caeteris odore grato
ci distingieretumicta
iepte ut  carbo fossiti
liquabiliae aut illiquababilia
Omne siccum liquabile potest generali nomine vocari
succus concretus, ae qualis in vegetabili regno est
saccarum, quidam chynicietiam talia generali salium vel laliuo
simprehendunt.  sed hic agitur de suceo
ora jamus he succoot es a
quivolatib onictofixus vel solatilis
s; et qui ipso parior
bitdemt luminis naturum in colibit dagates. Derteca succino qui
teltali oin 
oit  bilica
ideise
e
succus mineralis fixus est, vel nullo colore tinctus
vel finctus. Non finctus est vel nees el aerens
ex aqua ortu aqueus vel aerens. Ex aqua est
sal communis, quecdm acquoena differt sel
nec refert ex mari an ex aqua fontana 
ga  dubitam potest, utrum sit
regni  vegeta midoralis; adeoque
dagatae, cognatum  transpareu
tia differtua; an sit regui veger
sui camua quidamqo asitrartcs
pe montistente
secutus dlumiri, vihrioli sussolure idet
no nobis manifeste educi deprehendatur, an  itumno muntar ai
aut ex a nobis eo ab heminibus odreature.
sit fossilis cum et fossilem appareat t ex a qua venisse
eaque dissipata remansisse subeteraa dub purum ut in
mistum terrae, ut  Halis in Terolensi comitatu
Aerous est satis salpetrae, hodi qui hodie vocatur Nitrum
equorum
Nitrum, it v is  ein quo condensatum
esse aerem is ex aere duci creditur
est experimento pulveris pyrii mut continere
aerem valde condensat tinctus est vel sypticum
at commune velsunt in au
vel metallicum ex metallo corroso ut vitriolum, qualia nativa suctivel factitia ex varus metallis
utea non metallicua, ut alumen
suceus mineralis, fi
quoe oncetum Et notabile est sulphur ac Vitriorum origum  alumine
sulphure, et quiq est in vitricomon
sucus minealis volatilis est vel nativus 
spatura a mediocri igne separatur isa vel innocums ut Salarmeniacus et aliorm Mineralium plores
acidum quie
at sal armeniacum; vel venensus et rarsus albus ve Factitius est Mercurius sub limatus
qui solvigne ex corporibuss igne suppo qui sponte
at arsenicu et coloris aurei, ut auripigmentum,
Factitius est qualis est Mercurius sublimatus,
ut vandqraca
qod ist al sapore amarus, facultate detersive
sal communis) sed in bullas
ne non exilieas luminis) et forsan fixus et fustras
extumescens atur parum efflorescens ex vullibus
et flores aliorum vet mineralium ut zenei, cadmiae, C etc.
Aficcitare cune centibus, partum exit lacubus
plum Minerale, luco mlnstibile, et illiquabile  quod nec aquae igne nec aqua dissolaitur
 est el igne est vevitrificabile une fundi potest
e
Minerale siccum quod nec comburitur igne nec aqualiquatur id
ve vel est igne evaporat, vel liquescit.  renena
 vel partim evaporat partim liquescit
fu iali ex peo quitdm
vel in metallum seu in calido fluidum non madefaciers ad instar Argentivivi in frigidi. Hinc aliquando
Et, quod lique scit vel in vitrum abit seu in calido ductile;
sublimatum quod flares aspellant i apis est mineralis quem
Hino ex eoc
sales dicunt etiam quo corpota
quae in aqua soluta pellacidam
in reliaquo dolum
t ex aqua liquore
tentum et opacum. Quaeda
prigamur magis aquie
quam solvuntur ut terrae,
 a  dius
matis Lutuni terre aquis rigati
Ctusi eseseile
ini iatcellinad rata
tin veterum citru qui
se os hi

## Folio 3v — 00068654:0006
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 112 lines, status machine
Cobaltum vocant, ejus regulus est Bismathum,
ejus scoria est za fera vel simaltum (caeralei coloris vitrum
denique ejus flores sunt Arsenicum, quod est albicdloris
Auripigmentum quoque et saudaraca,
quorum illud est aureicoloris hoc ad rubjum inclinat utramque venenatum)
flores sunt mineralium propriorum; non minus quam
arsenicum quod est coloris albisiam igne flores sulphuris, item cinnabaris
est vel incohamens vel cohaerens
Svel incolaerens vel coharens. Incohaerem  inconnexum e connexum
subliu ari et eu o Elevantur
Quoe nou a es terga
minerale item siccum
et hoc vel faailile vel maleabi dustile
terras, durum frugie
porus est sapis, posterins metallati
friabile refeltur inter
saxum; ductile est metallum vel quasi
quin et ali
cinbaciset quaedam factitia ex
terrum destinestatibus itescprum
vitrificabilis quiprioris generis, potest generali nomine vitrescens
s
vis magnetica, e
Recheri ex argilla
ditium appellari; qui posterioris Calzarius, qui dat calcem virvam, si aduratur. Summa tamen
Lapis est Deteres
Calx  e est omne inconnexum seu friabile
factum ex lapide adusto. Unde vox alcinandi
se vit  aussarens
Lapisvel est yst rudis vel
formatus. Redis Formatus vel aequabilis
ut vicium, vel crystalliformis ut gemina.
Parsus capis fit vel privande terras out suceos
vi ignis tandm quicquid non t
multa saxa a natura videntur formata, del simplici quosidentia et pust grcecationet
sumiditate, a lateres quo modo ett alia
sex fusione, quomodo elces est similia
saxa scilicet vitriformia iaque Nempe
duplici modo er concrescunt lapides ex liquatione
vel absaqua vel ab igne. Et ab igne quoque concrecentia
crystallisari constati
isfit vel e je el parus
conchescit vel execation evel congelatione
Autss el apse excrescit vel exendvel exligne.
 poscehamidilatem vel pota
ilect bomido, veerecaliane xe hemidoe vel coctione
Rursus lapis formatur vel concrescendo vel
post ex humiditate aquea, vel ex fusione ignea
Ex humiditate vel parbatione humiditatis, ut cum
lateres coquantur, aut,  vel
in hamido. Privatio humiditatis aut subita est per
coctionem, qualis laterum et ita fiunt lateres; vel
tarda per exhalationem spontaneam, et ita c
br sexeforat edibile equalia ea sunt in quibus
quosdam lapites formatos notavis peirescius, de quo Gassendus in ejus vita
essa animalium Encludicata apidos fonnari t
fi Crystallisatione in humido lapdes rbi aliquamdo
est formali aliquando ut satex aliquando formari credibile est
ad salium instar de quo stenonis.
Ex fusione ignea duplici modo corpora lapides
fiunt vel ut congelatione, tum, vel
cystallisatione. Et utrumque in fixo et in sublimato
infixo corgelatione dune scit vitrum crysstallisatione admista
mintaus quodam artificialis quae fit cum sulphur plumbo aliscue
in fixo iterum
allis miscetur.
v est nabiles, dant limigenera
ibila
riate mtto vel noum non durum ver durum
se ertum contt genera terrarum, ex quibus molle
tabile est et di potesttre vel referri quaesi reducantur in partes  tactu indiscrimi
Veesa
ip
evaporatur in vitrum abit
cespites bituminesi, seu csae Mingues sunt ne e
imimrales an vegetabiles poste des martu
(vel crysillisation
Lapites combustibiles lifhauthraces et
gagates, an quia bitumine prognantes.
exatminanda recrementa
Laptes qui cotibus attritu succum dant.
aoteum ut galactites
urroe
norochtralius durgalius mollis qui
quam lupidi similior nonnullis Leucoga a
Lapidis duri partes noncurae, ut fitamenta
amiantur, saminae falci stinam redeunt
perem, u sed lapides fusi in vitrum; ap
uctalla refrigerata
quod anteque etiam vitrm
pulosrem parisca
aliis uistam.. 
el calia ailuisunt den
qui nec liquantur
fusinmoriensates
orum taudem
lo
actiae (ut seoru. di
de sepets
et punex otretur esse in came ustus
caeterun dici potest aliud
campetat se vitro et metallo
fund tantum metallo, seu e
A quod refrigeratum redoat
evaporet  Hafere
nisi non sit pereera vescunt
quaedam saxe tacillim
is vena argentea q
orutama
mullo dipidra parte
auentum s Miii.
ver i selingi aturemi sialtis aquo Rentrp

## Folio 4r — 00068654:0007
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 82 lines, status machine
longelatione in tablimto ut lepillia qui ex cor
eri qui prodeunt in lateribus
petortae post distillationem quorundam corporum. Sed
coystallisatione in sublimato, ut sales sublimati
possent formani apides ad instar salium sublimatorum
qui folia aut crystallos ostendunt
sunt et alae formationes, tum spontaneae, tum
per spiritum apidificum seu congelantem: tuo lium nativorum
saepe figut sedimentis aquarum. Huc et ochra rubrica crela ignota est,  ebs dividere  a qualitatibus
lapilli rubini formes
ut argillam, bolum, quacrtm margam, sed  quia plerumque formatio lapidum gnita est, praestat nunc
u differunte ergo
difent ergo Lapides Nativi alii gentibus essis
similares alii ex pluribus aggregati. Similares rices aut formati. Audes  x turgius aut lapillis vitrescentibus, granose
ut copes utt sexe molie egeis  rupese
sunt rudes aut scnct figernli. formati. Formati enticormes quorum
uniformes aut figurati. uniformes ut vitra natueiies et frai
quorum fragmina temponunt sabalum arerum. Formati
Figurati sunt coystalliformes aut Talciformes, nempe sngulis vel
iunt dissimelaries sunt massae ex varis constituta concreti, quidam extercis, sabulo sea lapillis vitreis
xfoliis vel angalis, aliquando et ex ambobus
concebises mejeres ut rustes aut
it al mibus venae mealla complura con
venae varia mineralia et metalla simul
Fae3. Talis naturae est lapis calaminaris
inae plura aut in tupibus
solent et dividi lapides in vulgares, medios
complexae, germanis
et pretiosos. vulgares sunt aut minus duri, ut saxa
silices pumices, tophi Duniores ut silices, cotes, lapides lydii, smiris. Spatham
structuris apta, a lapides scissiles ant dupieres ut
Lapides Medii snt aestimantur vel ob d polituram splendorem
quem recipiunt, vest ab em quam jam qu
foet ob spexem pulchritudinem, vel ab usum. C pulchritudinem
vel ob elegantiam vel ob usum. Ob legantiam vel equi Talci genus purius
nativam crystallus  et selenitis ve vpl aet
velati marinst commune, juspit,
vel s inductam politura emarcorum genera, marm, ut
ob alios usus Magnes, Amianthus
Lapides pretios  s aguuntur Duritie, aqua seu perspicuitate,
aut Metallum. Illadus
agates porphyrites.
aple ella semimetallum, quod facibus
evaporat, ut bisu antimonium, bismuthum tufia sea zinc
aut factitium Nativum perfectum lnempe turum hargeatum quae inemtio resisant
Metallum quod magis resistit; est A aut farctitium
relipa Omnia Metalla sunt rcum
Mercuriale congelatum nam in igne eam habent
naturam, quam Hydrargyrum extra ignem. Sed quia simul
aliquid accessit quedeliaite factum inde  quo ligata
est pars Mercurialis, quod hemici sulphar vocant
redeer ue seee seu raritas seeuta est dum mista non satis quadrant, ul minorem
e inde disgregatio quoque partium secuta est ut minus oe pens
auro excepto, in quo proba mistio est, puriorque ipse Mercurius, quia aurum pondere
habeant  gravitatem perificam quam Mercurius, uni
Ex Metallis. oa facta uno pluribusve, ad priora nempo
quod Mercurium vulgarem ipsum vincit
ad su olea, i
liquida cecombustibilia) Mercurios (quos corporum vocant  qui corporati,
les) sulphurea
id est sicca combustibilia) suec saliua seu succos cncretos vel viri
at marell vin  e
spiritus e o
aqua  ut vitriola) vas
lores (seu perras sulenabilet faccle sublimabila
nec combustilia nec liquabilia, nec facile evaporabilia Y verbo Terrestria, sed incohaetentia,
(id est sicea liquabilieo
Terras strictius dictas. (in sicca scilicet ivhta
Lapides (seu sicca ib ropater restria co haerentia malleo non ductilia,
eiaig ata esalica decous esta untca proessun
colligatis vel terris vel arenis, eu
ysa
colligant, ut ligna
corposa formoata sunt
pyrite huidestalphuros
Eu antimenio su
gricola vocil plimbuicia
st regulosm
vec
t etanta
terrielion susion sidiu
subi  globis

## Folio 4v — 00068654:0008
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 85 lines, status machine
Animatum ecet  est sult cops
quod praeditum est anima et corpore Organico. Essus
u Non alia animata hobis nota
sunt quam quae se nutriunt et propagare solent
et sim et simi le producere solent quot vegetare
grimatum est aut vegetans fantum, quod
dicitur planta; aut sentiens  quoque quod
Animal appellatur.
seu Et glantas  locum
planta spectatur secundum species et partes.
sec eur ca et
secunctum species planta  vel  sipitem
 non habet stipitem lignosum, vel habet; prior
quae dicitur herba. vel habet stipitem lignosum
et vel pluribus exstipitibus lignosis predit, exit ex
terra, et dicitur Frutex, vel uno et vocatur Arbor
Herbae distingui possunt ab usu, vel  in se.
Ab usu aliae seroiunt corpori animali, aliae ad usus extraneo, aed hibentur.
corpori serviunt vescae et medicamento se Unus extranei
sunt velut ad tingendum, ciarminandum, etc. Sed
recttus estinte sed pectius dividuntur ab intrinseco.
a natritione et eo pertinentibus radice, sipite Vel pu divisionis fandamento
partibusque eo pertinentibus, flor fincta semine. Vel
ceique ablalsui folia succi aliaque partes
fluittae aut solue addi possunt. Cm Hodie comppodissimam
putant divisionem secundum alores foli formam florum
ita tamen at ad subdividendum vel  ubi fores notabies suo
non sunt alia discrimina a fuctibus maxime adjangantur
Flores aut staminei sunt
aut soliacei qui et foliacei sub stamineis gramina, arundines
Camae id est granciat (cognotae graminibus sed majores) cannabis, urtica, lapathum
seu erpiribus adjurgantur
frumentaleae perbae content ca unabis, lupulus
in plex beta acebsa, apa,  continentur
atrelex mercurialis alios habent pediculos pro polline quod quidam pustant esse quasi semen masculum)
En his quaedam ut ultica cannabis luputas, spinacia
alios pro seminibus seu ovario, qui floribus carent. Et sane Hamina in apicibus capsalas pollinis habere solent
seu semine un creditur massuler alios  qui set flores cestant.
Flores foliacei competunt plerisque plantis
qui iti o sat ne rcte escinor pro exere
Flones compositi vel unique sunt folii vel plurium. Fe um illad folum
lures flares uno
vel compositi, malices
Et vel simplices sunt
caluce continentur:
vel rictus et c.
folii quod it regularis aut irregularis estfigurae
Regulare est figura campanae, infundibuli, opaterae, rosae et, ipsundu
cam Floves sunt cam paniformes. in lihio Convallum, convolvulo, malva et althea  Bryonia,
rostri seu buccae, rictus ete.  ireegulares
infundibuliformes in centiana Ntcotiana, Hysseyamo, pervinca,
Rosiformes seu forma calcarie in vathiana bavragine Ly simachia Anau allide
pateriformes in primula veris, centaurio minore, plantagine,
cucumere et pestone
rregulares sunt flores in aro specoe linu
istoloeia linquatim sectu in Arpsto lochiae; rictus forum rostr
veronica, solano
forma in linaria, Eaphrasia acantho, salvia, mentha,
Floves simplices plurium foliorum, sunt quadrifolii in aucem
verbena, majorana, betonis
pelidonio) maltifolii ros rosi formes agrants portulpca, paraveres
Kali vel solda saxifinga, hyperitum,
pervioem, Gerani
in ilatide, cramba
flax passionis, rot olis
paonia anemone,
center serula apersitien
tum maltisli cumpelli sui impembria ssosi hadela inacinto, coque
la nunculos, filipendum
in sipa, porrum cope altium, plurous in his sex
chaerosthullon sgalas cersa
toimentisla, asparar
cicere, lente, glycyrrhita, faba, lupino, piso
Flones compositi et storobus minoribus elogelis perfectis imperfectis, mistis. Imperficti qui alias partem tantunfloris forme
culifornis licarvo phyllem
qui dici slent, legumi nosi, (velut
flonebens discum ex flossutis perfectis compositum, coronam ex velat radiatam ex imperfectis, unde
ilut ipsem, corona et
oeno grlaeco, media seu lecserna, phasecto
compositic sunt ex
asfore radiabi decuntur
compopit plontus elosaliperedtus
quibus abi possunt oderae
= Et sane flores, foliaque sunt
quas sartae ea plantae

## Folio 5r — 00068654:0009
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 80 lines, status machine
xflasculis perfectis sunt (velut in
carduo  linara Cartipfoc Cyano, carthames
lappa absyntriem, artemsia, fanacetum, scabiosa:
Ex imperfectis  velut in lactuca, scortonera,
cichorio) Ex c utrisque floras r edi nempe
radiati (velut in Enula campana seu Helenio, Tussilogine, coronico,
corona solis, bellide, chrysanthemo, natricaria, chanaemelo,
Sed sunt et pluatae in quibus nulli flores observantur,
millefolio, caltha,
et semina tamen notari possunt horam al quifunctus
alterbi aliquibus fructus superfolio in foliorum lateribus tergo
nascuntur (velut in filice polypodio, aciantb
in  in nea epica capsuaner in fasciculo aviformi,  velut in ofmanda quae partinad narias refertur)
inqua cervina;) aliquibus recaltariter colliguntur.
in cellulis (velut in Dphioglosso) in capsulis semiapeltis veli
sunt aliae plantae, in quibus nec fiores, nec semine spectari, nisi forte incroscopio
ut  in (velutin lichene, qui genus est musel
possunt, etsi semina adesse, non sit vubistandum.
aules Mus suelut in muscin, fungis, tubere, faco
arga, cerallio madrepora, corallina, spongia,
ruti Sufltiles et sut
aleyonio.
Arboras ex floribus aesti distinguentes
ab arbustis seu finticibus non distrrguunt
itaque arbores  vel habent rursus flores vel
stamineos, vel foliacios habent.  Staminei
Htamina interdum affixafructibus, ut in fraxino, siliquae, bx
interdum  separata sunt, sed in eodem tamen pedunculo,
ut in buxo; interdum diversi sunt pedunculi Atamit
sunt et flores panosi, seu pa pariculi villosi forma, velut cauda felis, unde chaton Gallis
florum stamineorum, et frnctuum,  ut in therebirtho, lentiseo
hi partim staminei partim foliacer partim misti. ia nux, corglus,
separato tamen a pariculis loco nascuntur velat, in coryto, me carpino qui charme 
pe in his fructus in eodem pendu pedunculo, sed
fant utri nure con
carpinoqu estanmes
vel coriacuum ut glans sir velat
fago, Et fractus osse
fago, castanea) vel squamiforme (Velut ii abiete, pinu, bus quorum
habent involverum
quercu ilice subere
u paniculi in Aaminum summitatibus mani fectum pollinem habent . et et in
vel slaue squamatiso oesut in obrete pinu
quibu aduntum in talno, cypresso, betula)
vel bacciforme, ca payes, (velut in cedio et janipero , taxo, moro,)
fis addantur alnus cyas
in quercu ilices
larices alno
frnctus sicei X conglomersiti (in platano.
cenis sunt et artores vel arbusta, ubi pariculi
to et fructus, diversis nes pediculis sustinentur
lores arborum foliacei rursas unius
sum solii aut plnriumUnias (velut in ligustro, lauro, Gelsemino, styrace,
(velat in salice, populoq
olea ulmo vitice seu agnocasto, Acacia seu passia Mimosa seu sensitiva,
samburo, vite odea) quae ubi aliquando contiruit, ut loat
Aibores quis
ramusculo fructus esflos insistat,
clurium Flores pluriam foliorum, formam aliquam
vers
alio namuscuto a plore, diverso
rubo, acere, paliuro,
eosae componunt (velut in hevera, vite, bertere piono grmeniaca q
in visio
senna cassia aurantio citreo limone, donia sorbo mato,
G rosato rosa frutrice prosularia
Labricotier pertica cereso, amusgdalo, pystos
Extraordinem poni meretur ficus, ubi cordus obcesuit,
punica ( quae matum punicam
mirto corno mespilo ) vel fa
 sunt reguminosi (ut in genista,
flores in ipso fructu includi, nempe stamina quaedam
e operculo cuidam affixa, quo qa semtnis contea granum continetur
cotiso
Haec plantarum divisso per florum formas optissima
hactenis ad primariam earum partionem visa est, qua in qvaedam
Mraedicamenta digererentur. Sed adjungendae essent collationes
divisiones collationesque ex aliae suntae partibus nulla cura an
puram srroraite
Stipitum, foliorum consentunt, alias sint diversissimae

## Folio 5v — 00068654:0010
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 82 lines, status machine
Nisser  neque st enumerat genera plantarum,
nec diviponem herbarum exhibet. Tantum ergo
 quaedam m
laherbae spicitera
Frumentum est grabum semin aceris, grani duri forma,
quec cibum quod in cibam adhibetur
Legumt prana a in siliqua ut vesca sunt insiliqua
C
seminuvise
Framentum  cujas in spica
 Arbores habent semina vesca, aut
sillo circumdata, aut succoso. pileo gandiferae
sicco rotundo glandifera, illo coniformi coniferae,
siclo duro nuces, nuciferae; molliore rotundo
glandiferae, conico conifera. Succoso vel se parati
ut in priti pomis, prunis, Gerasis
vc
conglomerato, ut in uvis ubis baccis aut similibus
aut dimilibus quae baccie acinis constant
sed tantum ab imus Arbras
s
nembranis tumicatre
forma umbellae eorum
cauliculis ex unius caulis majoris vertice prodeuntibus
Herba umbellifera crescunt
Gorgabitero cum flores, comcmnlvelal redimiabacetanuus gerbantur
imalieoriam comatuum, ut ex redera a corona acchantibus geredantur
Tomentosae herbe tomentum seu materiam lamiginosam,
ferunt, sic grmentomentosum cotton grast cujus spica seu
Capul saraginem continet. Speciatim:
Addit autor icibas quasdam speciales tales
Filix, quae est herta cujus flores nulli notantur semina pene
insensibilia, folia ex foliis exignis serratis composita,
fructus super tergo foliolorum disseminati
plantas ex contorquel campara floris dessumum marginibus deorum versis
(grrovioulus planta est dicta quod ciica vicinas
succus plerumque lactescit et semina sunt angulosa
scabiosa est herba  cujus folta oblonga
flos exflos culis inaequalibus compositus
et folia flosculorum tubulosa, in summo aciniatim divisa
tubulosat
scabici mederi creditur
partes jam plantarum videamus
vel at ego malim serviunt nutritioni aut Generationi.
quae servi
quae sunt perennes aut annus. Partes
perennes sunt siccae aut liquidae succi Siccae
vel  natrimentum attrahunt ut Radix vel longius ducunt, et vel ad fractificationem
vel propagant, ut truncus, rami surculi; vel
falia
quae ad fructus productionem non prosnt  succum non ducunt
st. Truncus constatt cortice, pa medulla
Ex quibus cortex et medulla molliores; ille extirtus
ac intima. Corpus constat ex tubis variis aorem aut humorem continentibus
suursucci sunt liquidi aut concreti. Liquidi ut sapa, balsamum,
Conerebi ut gummi resina, ex quibus illud aqueum, hoc oleosum,
resitgenerca
partes an seu dociduae se per sune abe propaga
pe
crassitiem vero constat
ad fructificationem referuntur, suntq vel propagativae s alimeo
fle rectes calyx remotius ete prosis. Smettus obsontalu canliculi, stamina folia,  neludentia
humoris, vel diversivae. propagant flores  pollinitem, semi
sempulia
al cauliculi, et quae inde surgunt, ealu continens calyx,
contenta staminosa, ut panxiculle folracea  atque ex iis
pandiculi et flores. Utraque vel propiora seminibus de remotiora a seminibus
Remotia propagantiae sut est cauliculus: divertentes sunt continens calyx contentum flos
jusque partes, quae sunt
l est vel serviens serviens semini vel ipsum semen
divertent est eun slee  plos et qui inde comporitur
vel propiora
pros  pro semine nasculoeststamen, et capsula in ejus extremitate,  ipsum semen pet
in plantis dici solet,  auliculi, forma pissillus, functas ipse qui est tum fructus ipse ex capsala simitum (quopertinetuntuica
stale sminum ipsitue semicut ser grani  anquam ova constat. E continens, seminis varium satice pent
 spica, uba, rpaes dite
parte sive
rg
(pro Natritione sat
se cundum longitudinem geniculis
seue nodis et internodis eu
spatiis inter hodos. Secundum

## Folio 6r — 00068654:0011
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
nempe bruta
Animalia sunt aut sentientia tantum, d ut
rationalia etiam,  ut homo. Ber
Butum est aut multe  passim membiis
resporans (penefinstar plantar) ut erjectum
a nul proprio respirandi organo
nemsse animal perfectes,E
Bintum est aut imperfertius nostro sensu
aut magis perfectum. imperfectias est
insectum ex quo genere plurima non habent
de terminatos pulmones, sed in variis partibus
corporis habet organa respirationis ub
plantae. quode mperfects cum perfectiora
propriis respirationis organis sint praedita
 issectum est exanque minus,
posset etiam animat dividi in Exangue
et sanquineum.  Et exangue in minus et majus
Mois  Exangue minus erit insectum
Pores insectum es aut non est alatum
aut est alatum. Non alatum aut apodum
est ut Vermis, limax. aut pedes habet
et quidem vel sex.  vel plures, Sex ped
Aexapoda sunt terrestria vel aquatica.
Terrestria ut proscarabous qui alis caret
r vel perse, vel in aliis animalibus. per
se proscarabaus quipalis caret brudhus
(qui api non alatae similis) et brucus (qui
locustae non alatae) in aliis animatibus
ant ons aulssallentes salientea aut non salientia
pulex, pediculus. Aquatica sunt qualis
(corpuis aquaticus. Polypoda sunt iuo
vel aquatic terrestrieter vel locto pedum, ut scorpius aranens
masculum seu pollen. pro semine malioemineo seu ovario, quod semen KATE5OXH, alis granumt ovario, qipsoque semine constans
seminum.
cimex, syro (in caseo) dearis (in cuse) finea
in vestimentis. vel copedum, ut asellus.
oa vel pedim pluriam ut scorppendra
polypoda aquatica sunt pediculus marinus
et pulex marinus.
insectum alatum est vel perse vel
fransformatione ex alio animali. Priora
sunt vel terrestria vel aquatica;; cerrestria
sunt aut, cam alia ut locustae aut latnsia
oblonga aut lata. Oblonga ut u vel
campalia ut locustae, vel latentia in foraminibus
ut grylli. Lata ut cimex sylvestris, blatta
alata quae lucem vitat Aqualica sunt tipula
quae lom aranei pedibus per aquam incedit
aut cicada aquatica, quae in ea natat.
Extransformatione rectantur analata
alata spectantur ante trans formationem et posteam
Ante ea trans formibionem vocantur Eulae
sum est nuclens ex pt in quotum pulpa
sunt apoda, aut pedata. Apoda dicuntur
uno nomne Eulae, ex quibus favifica quodam
vola alata muscae carnivora,  prodeunt
pedata sunt fexopeda aut potus peda,
Eex exapadis aquatica (ex quibus musuae
quaedam) terrestria (ex quibus scarabori
ppolypoda ensecta sunt Erucae, ex
ipsum Ararum sn tarquuam ovum, in quo pars essentialis, termen quibusdandicituri germe
quibu combix, inter quaes bombus
 Ratta post transforma
tionem insecta alatu sunt
aut nuda  seu tennibus
alis, aut coleaptera quibus
tum ipsonsemensen
nem

## Folio 6v — 00068654:0012
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 102 lines, status machine
alae sunt metimunitae. Tennibus aris
sunt aut membranaceis aut farinaceis.
Membranaceis praeditaalis, sunt favifica
ut apes ves pae; non favifica, muscae quibus
dua qa alae binae) formica cui alae
quatuor , calers (qui aquaticus
binarum alarum, Cicada (quae alis latis
Farinaceis
prodita est sonumque edit).
aleis phaediti sunt papiliones. Aas
munitas habent varia genera segrabaectum
aut bruchorum volantium, quorum aliqui cornus
quidam aquatici; quidam molliores, ut cantharides
at cicindelo
Exanquia majora sunt estastea
uriora aut molliora. Dariora sunt crustace a
aul Testacea. Crustacea sunt genera Cunctorum,
sqvilla
Astaci silae Huc astaci fluviatiles, 
marinae crabbae, aranei marigi. Testacea seu Conchylia
 sunl furtinata (ut nautilus, marex buccinum,
cochla marina, concha generis) vel mon
perfecta, imperfecta. perfectavel
turbinata, eaque univalvia (ut balanus ec hinus.
vel sivalvia (ut concha, margantifera ostrea
verniela quae aliis inhascitur). Molliora sunt rotandiora
tem saepra quae atramentum undit
pecten utuudio a (ut polypus utsapia
mitusque osse caret i
qui aelul pedos habet; s
item popia quae pedibus caret et s tamenutque habet
sunt polestu
nisi quod sericla osse caret veloblongiora (ut loligo C
imperfectiora quae propemodum zoophaca habentur,
partum distinctionum (lepus marinus et t cochleae forma nsi
quod cornna desunt solothurium) vel minus distinctarum
pellucidum (ut purmo marinus opacum aharens 
aul, respirant branchiis alaguitica, aut patione; quae rarsissunt vel
facile adhaerens, vel sub callosa pelle Tetnga) vel
Animalia sanguinea sant aut aquatica, ter aerea vetterrestria.
mollisurtica, marina)
Aquatica sunt pisces, quae natunt branchiisque rescrant
suntus viviptari aut obipari vivipari oblingi sunt cetacei
aet rotundi vel nontales, oblorgi sunt cet cetacerant
atei sunt, bla magnt minor balaenae
 protem cutra se educant.
Cartalaginei sunt magis mariri (xhias, canis carharies
cartelaginosi: Cet
vivipari mee et ongi et rotundi, sunt, aut teneres et t sunt vel tenues et lati
minores delphini
commanes  aequis dulcibus (huso, acipenser)
(ut raia b forpedo ranc piscatrix) vel crassi et breves
ur
asterias) commi
us mota quae capiti a pisce absersso similis est
Ovipari sunt marim aut aquae dulcis. Marini vel
sinnarum
a finnis, vel figura, aut crussa distingvuntu es partim ossteripot sunosi
infergo stadii vel toti molles, vel partim molles partim dsperi por pinosi
Te molles et ni vel binarum pinsrarum vel unius.
manni
ovis ariquibus
aut tres habent
figura sunt obltum Oseipari oblongi aut lati.
 pinna omnibusn totae molles in asergis sell
itrui sunt aut obl brexiores et grassioreet
combri quos
pianas (ut aselli et mertucti) aut binas sut thyuni set, unam tantum
quidam maxarebu
lans
qvocante et piscis vo
aut
amna partim
habent unam flexitem alteram spinosam,
vipari quil
alii unam habent partim mollibus partim duris
acus
harengi, et sara
radiis constantem sut oureta, spans scorpius, perca marina
uns
molles partun dure
eut mugil, mullus)
Ovipari marini obliagi (congrus serpens marinu
lampetra e, anguilla)
nolygenus acus stella pisisilli voracesunt secu. voraces aut mollores aut fimiores. Ill.
lat ( solea taomons passer
oriptari matini ciustacei, (triangulur
aci
perca) Non borares aquarum magis stagnantium
ub cyprinus tinea) magis fencurreatium varbus, capiso) Minoes ooiparae aquaenters rarmonre,
s
ma
le
sesvoraces (
onnes aui unipinnes sutner
ut gobio  grundlinus qui in parte inferiore aquae proxinus qui in supediore,
carpio firmi
quae dulci prosrii (ut trat
+acnius cer
rac
velut pedum
nstarq

## Folio 7r — 00068654:0013
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 97 lines, status machine
Avis est animal senguineum vola alatum, et a habitatione p aitum et in trimento
et a intrimento est vel terrestris vel aquatica.
Exercestris ex p vim suet catrivoeder
vel ex plantis vel ex animalibus vivit et quidem
quae ex planti vivunt seu phytivorae, aut treves habertalascen congas.
vel insectis vel carre. Aquatica ex animalibus
omestica (ut gallus pavo) ferae majores aut minores medrae minores. Aves sytivorae
vel volant, vel non volant. Volant domesticaant fera.
qoesterestres domesti prajores aut sylvestres sunt (ut phasianus
 versusmedium, rescitr attlgen, qu crura plunsa
ne re qui in quo pae t crra pn
prigallus cui pilosi digiti, serratae utrique faleulae, natrimentum exfoliis tenerioribus)
aut ampestres eoli
cre magnitudine differunt)
ampestis elen erae mediae perdin seri sus perdix eri nibel pectus, e
Caspa vel breviore t firmiore. Ille
galliva conglorum. sasulgun, cui pede crura pilosa)
u magnib ine retinentur
non volantes sucte spelne tet
anem (Graus to
Con vo phytivorae fere
prioris generist canorae sut turdus  com
lins purts canora sat turdus transitorius)
ro canorisut meula communis
faus puls
cobre pulchriore (ut uupa, aleyson
Non variorati iterum vel Campri fat merulas
pectore minus variegato alii color
non canon ut tulcula montana:
(vemt columba, turtur, illa urur ec major
Hi Canori aut non eamor aut curdim. Haepectore
qoes physivorae longeltum alarum e
came narercito maculis
e alagdarum quibus ra alba, alanda congeneu culta
revis postri,
quibus nttale) ut mbet
canorae; sut finitus, (velut
Aves phutivorae lonsarum alarum
resgenera eaeloedarum gragivorae
conora sutit aut p conctae.
conron vel minores ut passer communis vel majores
0
pubicilla, passer canaricus qui uridior; etque elore obscuriore fnania
 putamina fructuum frangunt (ut cocothranstes,
friny illa et linaria magnitudine diffretes inpumis differentes
toes insectiootae aulmajores sunt aut minores.
vel eta st velocius aut tardipis votarat ta su torundo, estatus ruficilla rolssiaemngu,
denanthe roheat. ear a in for Minibus terrae lates
veral luscinia clauda, inbecule
aut non canorae, vel quae vel gustu vel cauta vel lico e distinguuntur
minores insectivora vel canorae sunt (ulserinus) vel non caporeat parust egulus, parus)
Tardins ut aut canoroi
commendartur ut ficedulae vuler beccatiqui
qves Carnovorae sunt aut rapaces, aut semrapaces, qua
ubi in posteriore nostrum non salc
dii exe ex quibus nonnulli ad
dasen
nunctes
atu aliarum avium ab hominibus
falcones, equi accipures, imhoii
ut cuculas qui satis vocegeti prominente noscitur
ns
victum quaerunt  orvino genem tostrum largiu rectiusqe
ab exteriore mandibulae superiris parte
vicaum psitta corum aut picarum
Nocturnae ssut babones
ied havent gegriant crepitantes
esil corvus, mediae ut cornix minores ul moner
eadaveribus quamvivis animalibu
suntue ex geaene corvorum,
muros arboresque scandit, eaque in re etiam pennis ae cauda juvaturu
psibacis tostrum lingulatum solorus insignis,
Erpribus et rastio longioribus utuntur
crepata var et multiplicete
Et vel vicinae degunt aquis, vel ipsa in aqua vicinae aquil tas pollies longomum
costrum ps duos pollice excedit eu
sunt poa exx genere pluvialium quibus
ex harr capurrum ati
quam ingrediunt aut sunt fissiped
Ex genere scolopacum, suppo
Edes fissiles habent et vel veriam asperam
uut ex genere gruum. Ex his grus
Gconia etam prissipede, quae ratant vec
dulin, quae multum aquae merguntur, pedes habent pinnatos,
quae qua aquam ingredinntur
vel ratant Quae non natant,
et dos Ardea piscivortie
patmipedeso habent rostrum btusi planum vel acatum
ut cygnus auser anus) Aeutum habent equae sunt ex genere
orum (onogotasonu anatum arsticaru insulariam (quae desertas rupes habitant, unm
lu
ne canda
alious pedes habsnt jmmatos
pe
er
vi multum sub aquis, rostro rotundo serrato sub extemum
exgpndre titurdinum marinatum  quibus ulae prope ut hirundirum (utlarus

## Folio 7v — 00068654:0014
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 83 lines, status machine
sunc ad animalia terrestria veniamus ommunem in ea re naturin habent,
paec plus piscibus accedunt). Iivipara aut solidis gulipedibus autfissis
hoec viviporaea et ovipara sunt ( illa  avibus
quae sit sis ungulis aut rapaciaanm b
non rapacia. Qapacia omnia
 oblongos quibus praedam tenent
suntus capise i oblongo rotundo magis sceneris felini, aut mingis eolongo quae canini
(ex hablut dentes incisores, et ves
Solidireda aut solidunguta sunt (velus equas asimus mulus redes habent
pourulduros et fissis accedente, sit camelus qui pedes bisulcis accedentes habet
superiore ungulae parte ninnihil dissa; exruminantium est fenere ;
maximus quadrmpedum, qui multpfidis accedit  prominentiis digeto
Fissos pedes habentia non rapacia squadam sunt
cornuta et numinantia quae bicornia sunt. Et sunt iis cornua aut 
cava (ut in bove, ariete, capro lucant solida maribus propria ut in alce
et cervo, dama et rangifero, capreoto, nammitudine dustinctis)
ita vel sunt cornuta non ruminantia ut remeris quae unus
casi
P, vel numinanti non cornuttum
ut Cammeloparialas girasa) vel nec ruminantia nec cornutasut porci
unicornia (ul Vhnoceros
(o Ad bovinum genus referuntur varia sut urus qui est barbatus
bisons oui gibbus in fergo, bonasus cui cornua cirea aures reflexa
Ad Capripum referuntur
itidem varia (ut dtamboek sibex cui cornna angularia, et taberosa
optalus cui cornua plana aspera
Rupicapracxi corrua rotundatas in extremo uncinata, getella cui
recta et contorta.) Bestiae unquibus armatae
rapaces sunt hominiforines (ut simula
Bestiae unguibus armate, vit simia papioss, illa nullacanda hic trevi,
et i facre ei simile
animal ignavam,
mmores (longa eanda cercopithecus, dfaere, et auribus hominem non nihil
aut leporfermes. Mominitonmes
pedibus anterioribus ut manibus utuntur, quatuor iis incisores lati
nia mpora hominiformia
bine denres beesoculares bviores pihilo reliquis loggiores
longus in iaferiore
sed paulo minis ao longos in superiore.
Qua Roporini sunt generis duos. binos
quod pli incisorum ope os ecibo
implevere rursus motaribus comminucent alimentum; sed vere tamen ruminant. 
mandibula, binosque oppositos
non sunt cum non nisi ano sunt praedita stomacto unde erbos non revoeant.
deraus iuminantio snt accensentur
sunt maibra media opicora. Majora aut in aperto fut lepus) aut pilosa, aut peros
arit subterranea (velut cuniculus cui longae apraesbrevis cauda; aut
Calamos pro pilis habent umajor, histrix minor echinus,
Medii geners  oomi atrolor congaeanda scivus amplacanda sciurus
licii. Minoris, usorex mus, et talpa, cui minuti oculi d man
pedes lat instar manuum. aliaque unte apparet non  optime duc referrie.
upacia felini generis corpore sunt propor
Murbus resperatio accenseri potest
miora, et vel paet robche insignia leo ursus vel maculis
tione pedum caut minus obloago, aut oblongot
rotundis figus obloagis pardus) visu
yax) Minora cars ut catus
et sunt terrestria vel samphibia. Terrestria aut pelliba
domesticus, Civettas,
cunicntis capcendis
viliosibus aut pati sioraus. vilioribus pretissioribus sape
martes minor ut mustela termine Amphibia meliore
putorius qui male olet
deferiore (lutra vulgo otr.
Papacia Canimigeneris
Gpagopaea terrestria insin
upus qui contra rapacitate
ut Armadillo seu Tatu)
vuspes quae subsilitate
pro ut phocas) cototica
viparae ut Bestrae aut quad gradiuntur quam
oblonga sunl inagita
Cata habent cinstara
hamaeleon) minora
His addi caxus potest) amphibia
tet ob sequioque
vel pere, es rape, et anfqui venenatus nec sattat,
sine veneno (natlix  snake
gradinuti sunt lata aut ablonga.
Rexeatigo sunt
terctus aquatica
minora (ut aecilia quae creditur venenata et cac 
vishapra saut serpens

## Folio 8r — 00068654:0015
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 109 lines, status machine
partes Animalium communiores surtiant specialiores
ommunioreslundae aut firma seu continentes
luidae aut aereae seu impetum facientes quae spirifus vocantur;
aut liquidae seu humores. Humor aut in sanquinem tendit aut est in sangome
aut ex sangome separatur. In sunguinem tendit chylus
tanquis lipse, serum quod aquea apersuicuitale est, sed calore concrescit; bilis
duo; semen pro foetur
aeperatione, hac pro nutritione ma incexciementitu humores sunt
sannvis menstruus, lurina, sudor
a Et illa dura aut flexiha
Ex sanguine separantur siccus nututinsan
lexilia paut servint ad trunsmissionem
bilis collecta, excrementa ex
Contenentia sunt fmorae
Transmissionem aut spirituum nervi sibrae. Ad transmissionem
vel percolatoriam glandales
at cartilago, et ossa,
humorum vel simplicem venae et arteria
Ad Motum ligamenta tendinesque quibus imnsculi ossibus
membran aforte
+ apsis gul ex cremenitius
et piagvedo  quo
connatase sed um
setum pingoeoodera
Cerebra. Curo Medilla
posticur, illa magis hac minus pilosa
continentia dissimilaria sunt interha externa e et interna.
ipsi, caro. Ad tegendum, tlis cutis
magis arganicae rtimes ca unieae externae, internae.) et minus organico.
Enferna caput et lmneus. Capitis partes geneales 
tactus anns) odoris (nasus gustus sos)
Nasus est cava prominentia per quam transit sartitus etrespirationi pars, et odi
ad sensum visu soculus,
pars respirationis, et alimentum Endes mandibulam superio
ingua conexa lingua et dentestum
mollis camoseem et oblongua corpus
est scissura facier per quam transit, nu
quod motu et flexu s et, allisu suo servit cibis mavendis in ore, ut voci
t rectae sunt parte quok inqua est
formandae. Den oss breve tirma perpendicl verticaliter sit.
alian inferiore sibi respondentes
incidantur, motantur.
vatus
raitium guttrris. Gata
concava palatum uttur
in fixa aliae in mandib periore
firmi teneantur solares.
Hinc alii eanini, incisores Eiglobis e
Gattur est cantis viaecava
si est vabvula quae aperitur ex orsum
earum ope cibi tenent
jingira est caro ubi infixa dentes
ad emittendum spiritum clauditur vicissim ne cibus intret in viam
partes minus organicae . supra medio infraad tus latera
aturti est cavitas
axiore in interiora descendens.
 supra frons quae est suprema pars faciei supraoculas. a postico ei despon
super ciliem pro tuberantia supe. iculo quae terminat frontem infra
latra supra tempora matca sp quod
Gena sunt psperior prs matarum
inferi malae quae sunt
Medio saperius tempora laer ad
exitum intente clausore inflantur
est inter aure e froutem.
intra seu sub ore ad lat in n directe mentum
maxilla seu mandrbulenferior mobilis, interius tonsillae quae sunt binae glandulae in ue fancabus
terminatio facici infima extema, in qua intus primum
Truncus quod corpori superest demto capite, vel demto
superiora it auteel et posticum simul complexa sunt coltum collum et scapulae. Collum est
capite e nembras. Habet saperiora media, ima
Hucha Cervix est colli pars posterior
appellare malunt lavilutem postectam colli prope caput
pucta, est quod est infra forame proxime in fraforamen cervicis
dependens a gutture ut in bobus
quod truncum capifi jungit,
Himeri saula porrse faporis a qua pars tranci lateralis superior; a qua brachia perdent
ubi oritur pina alii se
qua collum palearia pellis
sed autica et postica de terminata sunt pectus et dorsum
Thorap est medius ventrex seu superior truncicavitas
e palmones hine ut eas verceal ossibus firmatur
sternum essa pectoris
insra dia phragmate; ante sterno
ostis contunet parties, idemotu
Ex Anteris ex ars Ejus pars anterior deextus apparens
 se aperientes et claudentes nempe
posteriat te pectus, posterior dortum, ia seup
curno se in pecto  quam
aseum omne tergi
exquisiti sensus instar glandis
rebtae es eter spina est tergi est
a collo  esq ad inferigra constant vectebris,
spinalem cepte
atim verki possunt.
eosse sunt ossa lateralia thozucis
parmi e susosso
est cavisas trunci
nus mate tonnens
et exgrementa. sub perito naeis omentum est sutet
contineat medublam abdonem poprerito
Gentiicallum hyte stina, panereas hepar cionem renes vsicam
taet centinus depressum in autico
intiperi
quae selviuu ad mutritionem foetus in iero communicationemcum ians materius
ilium superiora
infinu velnthis in quod vasa quaedam (dicta utabilicalia) terminantur
igane  qut
par ubi intestinu
convelitm quo veq

## Folio 8v — 00068654:0016
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 90 lines, status machine
clunes s vel nates quibus sedemus, in
predio anus, ex pro exitus excrementorum
Hyposhondua quod a costis no his seu infegoribus
ad Elia; unde hypochondriaca affectio quia ibi
intus mesenterium obstructionibus obnoxium,vulgo herrisa siito
Hypoctostrium pars abdominis sub ambilico
aqren quod in hypogastrio extemmestarca pudenda
bi glandulae, quae aliquando in bubones intamescunt
Mabes pars re inguinis, propior pudendis
in quo lam pili succerescunt aetate g ad
generationem maturescente
Trunco ad haerent artus ot
corporis, ad motum exfernum destinatae, suntus totale elt
in aerealibe quibusae ad alia movenda vel sistenda adhibentur
el destinatae. Ex
et in homine frachia appellantur. In posteriore ade
rinteriores et postetiores ad lono
de loco in loduni super te firmo magisseo in a super
ad Beomotum, totu 
tsi magis serviiunt; et pedes dicurta
Anter ore. EH in avibus et pedes serviant ad alia movenda, et
enc in brutis terrestrbus.
dibidentur in armum, cubitum manum
ones et plus pedtes appe
tis majoub. In sesticsort
Artus ergo totales  ut es
Armus est pars artus brachii trunco vicina
les
quae per hamerum ei connasatur intibu
depsn cor  tan defertur
cubitus est pars media inter armum et manum, quae
Manus  est pars extrema quae compre brachii qua aliquid
comprehendi potest, continet constatus, ala etcant quae carpo
palma seu medio manus cujus cartum
parte extrema in digitos fissa, quibus qui oblongi sunt
seri possunt diversi mutus, et quoum quiqus versus in articulos subisviduntur. Condylus junctura iculo
Geau est commissera temoris e ccuris, ubi flexus. Su gondita petibus intern iss ap eriion si
ficitur Vola manus
ribia pars, anterior seu dura cruris. Sura pasterior sea carnosa
ab iis remotior, quibusdam Hallus
in pede armo respondel temur
planta est imum pedis, quod aliquando in quibusdam spestiis induratum
digitus intimus qui caeteris major
quibus dam ox Tarsi primum dicitur Talus
Nunc ad partes internas animalis non dums quae sunt viscera et ossa. nempe mollia et dura
 res aeris vel seu respirationis
ter
risera sunt parte interctae animalis
Curpo respondet Tarsus
vel ossibus  quaedam jam dicta, quia structaram
vistera sunt vel ade crsipiratioem pro motu aeris
externis quod resuratione docant.
pro respiiatione pulmo est follis naturalis genus, qui
habet obos. Intus ve. sus horacis cavitatem
diteriam esperam aeram recipit + expet nursus ex pellit
in duas partes dividitur a mec
pro motus sanguinis sensibili est c02, quod habet speriem antliae
talvulis instructae quo sanguirem uno foramine attrahit alio expe
pessum impediente jeumque muttit ad
noghetur ex plalitu red
vengriculum fordissinistum unde expellitur in arteriasimignam
tera viscera motum serviunt ad huuores pro
sustola uterque comprimitur
alimenta in ore masticata, x sulrva inpraegnata
sponeressum, sudori cognatu bi sum
testibut cesed ve comprpantur 
ehmaticas vocant, quio
elu scrvatur donec expellatur
semini maris claborando serviruit testes
sparguntur sotrediuntur qua
pasa defereatia in cooit em pelnis fertur
humorem in penem emittunt
eunde in intestiuu; chplas exesterson
sia propellendo separatur.
 extrementatilamorle (in Restate
o ensui
ius quos vena et arteria
bir glandulae quae aliquel quoque
pend
inabero lr eierum seleetemper tubam fallomanat
animalium peculiares, ut intq
orpoc sesorentibr cops e
t
sana no qo san mulli sarfoiter et coren docns.
e it non procul ab introitubolis peculiari ductu infundit
fantibus (quamae tenue tegmentum, et e partitum, ts erusla 
dest foraminibus in capite lateralibus res
sica aere pla cujus contractione grabitate
famsalipilfomes, ad funcum alatius
 prioulo pete  ne uisis se laotites sima i all

## Folio 9r — 00068654:0017
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 81 lines, status machine
corporibus
In Antificialitus autoris ordinem de
dictus est a alimentum animalis
flam panis  materum vegetabilem ex granis maxina) infarinam redactam et aqua maceratam coquendo
pm
enum.
vocabutaque sidepus siccum comestile, quod fit
infarinam redigendo, eamque maceratam humore ut gabe
net ingiecum ie corpus sicam catne coquendo.
potus est liquor  alimentosus qui
 est liquom eorum quae coquuntur
haes hauritur or
pututum unctuosum ex lacte collectum
caseus perassae partis exlactes congulatione a depositae
fartum esca qua quid farcitur, ut intestinum  vacuum,
compressione formatum
cum fit farcimen: farcire est autem est minutis partibus
lum bacyro
Arfoereas est coctum ex farina cavum carne repletum
collectis implere.
Amictus est tegument in portatile tenuis
tram Filum est linea flexitis  tenuis fexilis
scilicet  contra aeris injurios
apta ad connectendum.
Ha est fascia capitis crines colligeris.
pannus textum unde vestis, maxime exlana
pylvinar mutaee t ui commode inuntimar
sivelene ende sevecidento cui, ob mollitiem commode
innitim sive incumbendo sive insidendo. Sas speciatum saccus
clausus matenia s flexili plenus, in usum dectum.
saccus recipiens flexile xfirmum implum,
qui arte sit ex extenso  pano
seu plano, A_ aut multas habebit plicas, aut consui et
uno tanlum loco apertum;
Tegumentum s magnum firmum,
debebit
etsi ad tegendum necesse non sit
loco atfixum contra durabilem aeris injurias diutius duraates,
Aedificium e
vimque etiam majorem a solido inferendam; non pro nobis
fan
tantum sed et nostris rebus conservandis
Lafior
ratiori struucturae pante, compo rocabulo comprehendas
c madn aliquod ecaeses sero quise etiam
navem, murum, pontem turrim, columnam, obisliscum
ut set omne corpus mepes ingens abe arte factum,
cujus partes cohaerent. ut scilicet a machina distinguatur,
nisi hanc quoque comprehendere velimus
Navis est sustentaculum hominum et rerum
capax in, aquae mebie ut in aqua promoveantur.
Et habent hoc commodi, ut majora opera facile promoveantur
quia minus resistit aqua motur incumbentis quam terra
pons est sustentaculum ium dues duo aquo latera
aquam extrema firma aquam coercentia conjungens,
ut per eam et ad transtum ne transi ut agum transiri
Tiguum est prisma ligneum quadratum, aedificiis aptum
possit sine immersione in aquam
Asser est planum ligneum oblongum arbore abscissum
Later est lapis ex terra coctus.
(amenfum proprie lapis ex aebificio caesus.
hodie vulgo materia mollis quae deinde qsit fsponte
fit forma inservitque aliis colligandis
firmum quod erectum
columna est cylindem corpus cylindriforme crassitie
variatione s et  sigunatione aliqua ornatum, destinatum
b ut cum erectum est firmitase sua struitura)
recta structurarum justenene debest. soletquse crassitie
sustinere
ine infra major esse et supra promminere aliquid  ut pluvirs delabentes
tectum cavum in extremis sustentatum
 a ca columnae corpore arceat
Cancelli onftaculum retiforme quod oculis non corporipatet
d
Scala compositum ex gradibus ut iri possit ad locum altiorem
Arcus est
gradus est  per qquod fit pussus cine altuore fulcrum
in quod, fit passus in altum.
punc intelligitur Erectum aassum ex terra, ut ad locum aliquenque eo salvo,
n am o demu arsum oeui im rese. pedie salt gurastun tgdes
vallum obiam

## Folio 9v — 00068654:0018
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 71 lines, status machine
nimus
ne inclinatin sit auterior facies ad hongontem, ascendique facile
quo minus sciendi possit. Nam ipsa per se terra
agresta (unde aggeris nomen) indiget inclinatione seu prfaciei seu procursu inferiorum
ne superiora ruant extra vallum. Solet etiam ad hiberi
aquis coercendis
ex obex est mne impedimentum motus
ostium est forame apertura ad introitum in
locum destinata.
Fenestra est apertura lucem admittens
Caminus est viectaie au proprie, via fumi.
clausa ne incommodet. Sed adhibetur tamet et
ad locum simul iguis designandum xapertum simul designandum
si locus ignio est clausus nisi quantum opus ad usum
is locus dicitur fornax, quo non tantum adhibetur ad
calefaciendum aerem conclavis clausi. sed et ad immissa
aut superpositavi ignis tructanda
Grunda suggrunda pars Tecti prominens ultra murum vel pare tem
ut ab eo pluviee casum areeat
Vestibulum locus ante sanuam, sed tamen tectus
pasticum quod est in parte posteriora, ut ostium
aedificii pars ante jauccam.
posticum,posterius autem censetur hoc loco
Contignatio quod sit ex tignis junctis ut sirmum aliquid
quod non aeque aditur.
Transtra sunt tigna trausversa a pariete ad parietem, dicuntur et de remigum sed ilibus in navi
componant. Sed maxime si e fi sit horizonti parallela
serviens ad syperandam  superiora habitacula ab inferioribus
Cepreoli  si super duabus trabibas parallelis
erigantur ligna paralle la sibi ex adverso et tigno obliquo
consurgantur, haec tigna obliqua appellantur Capreoli
imam
in habitaculo quod qu quod insta est honiz ontale
dicitur pavimentum, quod sumra tectum, quod ad labus
 angulo ad horizontem recto surgit paries
gnalus est lignum erectum uin navi, quod
vel gubernaculum, est, e quod  in extrema postrema
ferre potest vebum.
transenna est funis extentus
parte navis in aquam promine servit ad aavem convertendam
nam si aqua quiescat ipsum instargubernaculum motum
Clavus est
instar remi navem a re, ab aqua repellit, unde convertitur
sin navis sit in motu gubernaculum obliquatum magis aquae
resistit, quam rectum, et ita ipsa vis motus navem convertit
snchora est corpus uncinatum ex in fuctum quod
si in fundum aquae projiciatur et fune navi annectatur
servit ad Edem sustendam, dum enim ago navis moveri
sircipit anchora uncus trahitur, simulque  acumen quo
tegram momorderat magis intra eam adigitur, ut tandem
nisi frangatur aut rumpatur aliquid ravis uttra ulterias
Remus est vectis in extremo latus seu salmam habens,
quo dum pellitur aqua repollitur ab ea corpus mobile in aqua
promoveri non possit
velum est corpus latum superficies veatum excipiens,
ampla ventum ex ipiens, ut ejus vi navis propellatur
tam Canalis est prismaue cavum ut canna. sub prismate cylinder continetur
supellex varia
Funis est prisma flexile vel cylinder flexilis, sed cui firmitas adest
TLoca est repositorium portatile
pricula est instrumentum perforandi exiguum
simul instramentum perforandi, et situm et aliquid
secum fransducendi, ut fitum, lardum
Aus es
Fortem est cutter est cul tepcx est a c compositum
ex duobus cultris angulum mobilem facientibus, ut interc eptum
pecunia est matenia pretii notii apta ad aliarum rerum
inter ipsos secati possit
pretia ad exiguas usque partes mensuranda
Nam verbotinus caminus, chemin
signifiat viam.

## Folio 10r — 00068654:0019
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 94 lines, status machine
tanAensa est planum horizontale aptum ad
sustentantum super pavimentum erectum au
adinfra hominis altitudinem aptum
ad sustinenda quae manibus tractare volumus.
Candela est cylioder ex materia combustili
ychirium per longitudinem ejus transiens sustentante circumdante
est (tum quod facilius ad huc ignem concipit quam ipsa
vas est continens diffluentis in summo apertum
materia candele
itaque liquida et arida ex partibis expus composita continece potest
cathedia est sedes altior, ut qui sedet specdarisht
audirique tatilius possit, ad docendum fere comparata, ebsi
vas
sporta sportula ont est contextum
latius sumi possit
exu juncis vel orae ex flexilibus, sed eveneer se
potest
fatile
faa rumpenentur, siorb, ut ex palea, juncis, Et firima estramine
ex flexilibus crassionous, quae per
Arca est receptaculum undique clausum portatae
non  deff utcunque pertatile cujus tecdum arcuatum
aeri instar jannae sursum ersae operiri potest.
Rectus est locus horizontalis paboinis stratus ut in eo
inqo commyde quie sci possit a jacente
flan Aratuum est acutu qmobile corpusquod aciem
supellex rastica
habet qua terram proscindit ut  semina injici possent.
occa instrumentum est quo glebae confringuatur
Ligo est instramento se rmatum constans
et sata rursus operiuntur
ex receptaculo et sustentacalo tentin hamsportaadeum
angulo recto, cuigsuna extremitas manu tenetur altera
fervo armata est 
atert
exetrare in terram apice
e possit
currus e
vel laneis
charta est planu superficies flexilis ex lititeis tusis materatis atque
componitur ex solutione vitrioli et gallarum
fat
Liber est compositum ex multis paginis parallele sibi adjunctus.
tusis in pappam expansis rursusque siccatis.
manenta extremitatus quiescente extremitate quibus committuntur
organum pneumaticum est instrumentum musicum in quo
Lyra instrumentum musicum portatile, d veu, chordis
aer per fistulas transiens sonum facit
pandura et instrumentum musicum chordis instractum
indu instructum, quae digitis pursact
quae phorda alia tensa tanguntur arcu tensa tanguntur
sonorum
Tympanum est instrumentum Masibum cavum,
Tuba instrumentum Musicum EB incurrum u muj ore inflatile majus, quo
grige
sla quod orc inflatum
cujus superficies tensa pulsatur
aljo corporetulo
Campana est cauum instrumentum somorum cavum ex metallo, quod agitatum
conde et toto agitato suspensum sit, totoque pulsato pusset, pistillus vocatur
q metallo
ex metullo acurvum
quod insus appenso ati pulsante, (pistillo) fonum reddit
Sonum 
dit
Ludus est exercitium incerti exitus, quo quisque certatur
s pulsans si intus sit
tad
vel
Afcamentum est liquor niper quo literae in charta des duci possunt
et tolis compositum ut facilius trahatur
ab
sup similitudo rerum solidarum in superficie
spectaculum est actio publica delectandurans spectatorum causa
delectationis gratia.
u ubi factis delectantur spectatores non vertis tantum
crma sunt instrumenta nocendi per vim ce manifestam
Gladius est ferrum  medioerilatitidna oblongum mediocri latitudine, crassitie ntulto minore
Venena excluduntur ubi vis non apparet
fap
Non omnis gladius aciem habet non omnis acumen
Bombarda est fistula qua p ex qua per vim preumatim expansionem pulven
qua
aciem eauex habens.
Areus est linem ccompositum ex lineac estica cujus extremas
per chardam ex ad, int se invirem odducta sunt conarora tractis vim
palvenis purii ejicitur tau globus
eaque dimissa se restituens _ missile propellit
quod laerem a Arana Tela sunt arma missilia quae i acumen habentia
clasticam accepit,
 lignum longum fe acumine duro armatum
irma ut ab ar mis exe na corporis obtensa, cui 
 ad ra es) tam sima ut atnis perranui facale nn possit
Hasta est contltibs srm

## Folio 10v — 00068654:0020
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 11r — 00068654:0021
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 78 lines, status machine
ACGDEAS COMMVNE
Causa est  coinferens natura prius illato.
inte coinferens, ex quod cum alio vel aliis sumtum constituit inferens
inferens est quo posito aliquid ponitus. Ne omine inferens
omes eferene aese cxinferens exenese est coinferens, nam si
per se infert, etiam cum aliis non impedientibus sumtum infert.
porro non omne inferens causa est, cum etiam ex effecta inferatur lausa.
samaut ca Efficiens est causa  activa
Medium causa qua causa eficlens  primaria utitur ageme
F inis est ob cujus voluntas appetitus est causa conatus in agene
mamet iu mutatione
interdum sumitur pro constrmente mutabiraliorem
ifficiliorem. permitfens nec jovat nen impedit
quod actionem alterius reddo
agit natiendo uum vel causam futuram
est rerum status sponte nobis conveniens ad agendum sine opera nostra oblatus
sanserval quod impedit cormptionem eo comprehensum
inparans est. phoducens auxitiam
Exemplum universalis est part
est actus praemio dignus. Deperitum poena
una est status rerum da pdentia nostra d prudentia
sum independens quod quod alio tanquam natura priore
est cujus paucus sunt constitutiva. compositum cujus multa
dependens quod contra
quod si non sequatur salvi dicimur
dicitur quod haberi convenit,
quod durat diu, Matabile quod potest non durare
periculum est facilitas mali,
dicitur A, et B haberi si ita existat, B
ut eo e uti possit A. Carere est non habere
A quod confert ad perfectionem majorem.
Vices es continent matuam Unius in alterum Mutationem
ord (nariam est quo
fordinarium quod secus
incipere est agere, et  proxime ante non egit
ag agere et proxime aute égise
me post non esse acturum
etere est agere quod prtus actum est sed
noni potest in aliquo et
asitur alius status squictctas dicetur)
posito conatu agend tatus exquo oritur actio, nisi aliquid impediat
est status ex quo sequitur
intervallo interjecto
resuilitum a perfectionem
Facile cujus pauca sunt requisita, difficile cujus multa
quod confert ad perfictionem
quo multis magna continentur, nam magna habeat multas partes
exemplorum numerus multo major est quam oppositi
Aequisitum est suspendets natura prius
tabitus est ad id quod solet fieri ex agentis dispositone
un prircipium aactionis
Violentum cum pontra, praesertiu si patiens resistat
seu agentis activitatem minuasi
um s quiesca in agente
Acedentia ectrmeia
constituens passivum quod
constituens activum
modi Existendi
eres una s plane
in aliquo statu esse
comferens idem est tisar
Orinialiquid ex eo dicituo
quod est inferens ratura
Requisitum est suspendem
matura prius. suspende
est, siee quo quo im
posito e aliud non
ponitag esiam quae
ans pusurt mon
status est aggregatum
accidetium vel praedicatorum
contemporameoruntum
Habere est generalius quam possidere, et
datius sumtum, ut ad resret
etiam inaninesetjum
latius possit uti perter ratuis
nobis, item quae
iteane tui nsto

## Folio 11v — 00068654:0022
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 84 lines, status machine
perfectio
Matum quod c ad impe fectionem. Indiffgens quod neutrum
puletrum cujus contemplatio jucunda est. deformecuius motesta
purum quod  cui non admiscentur quae reddunt
utile est quod expedit percipienti, quid sit expintre videatur titulus praecedens
imperfectius. Impurias cui
admiscentur
iatundum quod pontiret perceptionem perfectionis. Motestum quod iuperfectionis
ocurate nea
ventate
flopium contra
diversa quae secus. opposita quae nec simul esse nec simul non esse possunt,
foc
ertum est avenulus
Respectivum est quod relationem dicit seu quod relatione constituitur.
positivum, quod nulla indige involvit nis negationem nisi negationis
Ab olatum secus se habet contra
potest et dici Absolutum &t limitatum
Actio est variatio secundum perfectionem. Mutatio secundum imperfectionem
subjectum est cui aliud intecns inhaeret, quod dicitur adjunctum vid. supra de Abstrncti
vegativum contra
Actus explicatus supro ubi potentia. Medrum ubi finis et cansp efficiens
objectum est subjectum attributi producendi quod interdum extrinseca denomi–
cirtunstantia est conjunctum ectioni. Compunctam quid vid supra ubi de causa
ut cmi ut cum attributum est ipsum 7o cogitari
Valde est tale, cujus aljunctum est magnum valde calidum est cujus calor magnus
nation
quadus compantionis
 nec parvum
caeterum majus est quod cujus pars alteri (miniri) toti aequalis est
aroumi
uod nec magnum
osalterum postenus
omnibus majus. Minimum omnibus minus
paru est cujus simplicier  in ordine collocatio est,
masus minusve debito, aut neutrum est
 et B idem unum est L
simul si negutrum prius aut posterius
Totum est cujus plura constitutiva  recto concummentia quae dicuntur partes
et B sit L, sitqus
multitudo est unitate
Reliquum pars quae manet aliis demtus
est habitudo magnitudinum duarum qua
ordo est relatio inter multa, qua quod ibet a
cujus ope una ex alia data definiri potest
tatum plurium subjectorum
quolibet discriminatur
commune est attris
propircum Uinias aut paucorum quorundum
MA THEMACICVM
i quo via magna (parva)
secundum eam plagam, qua in eo maxima esse potest
Latum angustum, incuo via un secandum plagaam
qua post priorem maxima esse potest, anguloque est ad priorem recto
erassum tenne rursus ut ante augutoque ad  planum a prioribus plagis factum recto
a prieribgm lolto
continuum ubi extremitates partium non determinato
Curvum quod alia.
si superficies plana non sit (seu cui non
utique congruat recta) erit unum sed grbba, erit unum
ecus in digretes
latus concavum, ulterum convexum. et planum
Convexe est, su perficiens si planumqcurs
convexum est, quod es
a parte plani aut rectae
tangentis, concavum contra
timperpao perpendiculare quod angulum rectum facit seu utrimue aequalem, alias obliquum est
inclinat ab ea parte ubi minorangulus quod s semper
jacens est quod tandem prodit contima ancta ad extremum inclinatione
secant est e cadete atque terminum communem, quod cadit
parallelum est quod ubique aequidistat
Angulus incidens est datus refractus qui quam qui fit quem via facis ad vccurrens
in utramque perminum communem habentium
transversum est, quod angulo recto secat
ad occurrens, Refractus se  quem via continuala facit ad priorem
Reflegeus est, si via non ultra occurrens sit continuanda sed retro
altra est quod secut cum via secat medium occurrens e citra cum manet
im  ad easdem patres. Retro est citra cum pergere non licet
supinum est cum posterius est interiue. Pronum cum anterue est inferius
ventrum et sinistrum sunt ad nec  terius vel posterint, neque superius aut
nterdus est quade estea latus ad eversus eam partem ad quam fit moti
asenus diptrpuonntur, quod teciturs rbisest cocmur
consistentia quae signl esse
ante aconfistenlia

## Folio 12r — 00068654:0023
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 103 lines, status machine
Distantia sunt sivia ab uno at alico
non nisi per alia. Contigua ecus
plaga est determinat io rectae ver puncto
dato educendae; generalius pro recta potest aliquando pon lineaue
Anterias est quod cadit in plagam 
plaga contraria est, quae priopi
jacet in dinectum, seu est in eadem
postet in plagam contrariam, si motus
motus rectilinei futuri
quae scilicet est in directum seu eandem rectam indefinitam cadens)
u adere quae esst in dio
epra dentrum et sinistrum qu plaga sup et inft
quae sunt in plagis sibi jne drccterme facienticus
cum pricere
contrariis, angulum rectum facientibus ad plagas
anterioris et posterieris parallelis directioni gravium supra
utr angulum rectum d plagam inferioris et superionis
suprae qu infra quod est in plaga gravis ex puncto dato
Dextrum et sinicuum sumt i
Ante quod est in plaga motus horizontalis futuri. post quod in contraria. Itaqu facitt
cadentis. Supra quod in contraria
Generalius sumi potest, si mets horize 20 horizontalis omittatur
Dextram et sinissruum sint plagae contraria inter se facientes
angulum rectum tam ad plagas superiaeris et inferioris quam
sed Dextrum a sinistro
facto ipso sea perceptione, quam
unimatias. e solet Viccerni
dum ab uno latere motum commodiorem quam a alio homines
anatomua gilicus
ad plagas  aut
discerni non potest, nisi
e hominis mbi sumatur pro puncto ex quo ducendae planae
anim
experiuntur. Posset m et e medium
inferius in plaga versus pedes
Anterius in plaga ab umbilico extra corpus posterius in splaga apambilico
erit superius et inferias in plaga versus capul,
per corpus. Dextrumi ad latus in quo situm pepat, sinistrum ad latus in
hhaec cntelligenda si homo sit in situ naturali ambulandi
Extra ictm A est, quod nita
si ab uno ad alterum trauseunco via recta (aliquando  sensus est quacunque)
situm Duoram tunum est intra A alterum Extra
quo situm
non possit perveniri nisi cadendo  in A. dientu porso intra
esse discernentur autem intra et Extra, quod illud est in parte concava hoc
 convexa; quas supra discrevimus. sic centram est int circumferentia circuli
imo et intia arcum, i circuli aliod quod imne punctum quod in aream
circuli non cadit dicetur extra circumferentiam esse secus est de arcu. An ergo
Cge ecircumea sed quidisi lineaese celudem intra arcum cadel quod
parte sonchon arcus, qui 1 concavo- convexa
ocludens habeat puucta flexus contrarii seu si
ergo intra et extra sic dissingui, quod intra est su
circulum auodo sit a
sratio comparatione eorum, quod
magno irao it
 in paruo  definito
nito. Accuraturs
in spatio est quod prodit  areae continuatione
ircum dans postea abter sumemus, 
terminus figurae totus, et dicitur respecta figurae,
potest nisi per circumians seu ambitum. An
carcumdans respectu ejus quod in figura.
itut crvitadi
sc marus est
Cam ipso communeu
ans punctaris quo unum ab alio nullam partem
 circumdat homines in civitate
habente, seu seraratim mot
ero ultimo loco mutr ejus quod in re mo
nodus ciere moti in re, quam immedrate
circuli ubique extremum habet.
solet etiam attingi
aci cnterentia
ubique enim attingi potest
optendi ad vicina
sensu extremum sumitur
posito lineam utriusque metus unam est
hoc sensu crcumferentia non habet extremum
mo ejas quod con
quod plurimum recedit ab omni extremo
sequitur mitus extra
ila clatrum in vali quod ab omnibus ranctis non aequod
ireusum est pons
non statiur est pars
ineusam autem
bitic motu soparante
recta in definita
potest uliea est
figura imperfecta
quae duos habet
componit unum
ternnts  alius extetus
 ambitus ita sam
riori compesat. Cum
scilicat in quod circur
datur, saltem est
verit ambitus
totum extremum
externum. E
quod extra ncinum
p
Elora
nequ in be nequnecspatis

## Folio 12v — 00068654:0024
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 113 lines, status machine
Accidens physicum
ACCIdENS pHIY
maxime communia
dam Motus est mutatio loci. Movetur in cujus quavis parte pars)
icqaliquidesent totum cujus quaevis pars sumi potest, quae
focum mutat  quod fieri potest etsi totum locum
non mutet. ut fit cumh movetur circa suum axem
vel manentem  vel huntabllam. Nam pullacandem tali corpore, v.g. sphaera
pars tatis corporis  etsi partes umi possint in fpt
utant ex ut sphaera
concentrica in priore  intellecta designata. Tamen
quo locum ma mata quae locum
in hac sphaera minore, utcunque parva intelligatur, pars
tamen sumi potest quae locum mutat, pars nempem quam
Locum autem mutaredico
quoties movetur aliquid, pars ejus locum mutat, imo pars aliqua
nullam cadit punctum axis
extensum, cujus quodvis punctum matatiqua
viessit quod non movetur
si
es ani v ist
et movetur et
tempus est ordo continuus existentium secundum mutationes
is cujusque partis.
deternitas est ad tempus ut infinitum ad finitam
preteritus status est ex quo oritur
Futums qui oritur ex praesentet.
vi
 quis praesens sit
non definitione explicari, sed sola perceptione cognosci potest
Novum est quod est io temporis praesentis, non praeteriti remoti
Antiquum quod est temporis praeteriti remoti, et si non sit
etiam praesentis dici poterit antiquatum
 o si universalis sit eut, spatium infinitum: sed immoto, aut immoli
pa Locus est ordo continuus  existentium eadem tempore
dem tempune existentias
constituto in quo sumi possstit equibus aliut non distat
potes et sumi pro continuo ex ex
potest indistans ab alio nempe locate
Totum indistans a locato
ambientis interna
per quam ocum definivit Alistoteles sod haec locum corporis tantum
partemque nullam habens distantem es
designat, non locum lineae puncti, lineae aut superficiei. praeterea fieri
intest dubitari potest duum sit aubr us
praesens  idem  oppositum absenti
ebt habe. Vacuum locus sine localo
communicationis seu
sens dicitur qui in eodem
indistantia tamen interdum quaeritur ad usum
ae sens qui in alio conclavi
quiaque tantum pedibusa me remotus, sed qui ob marum interjectum
is unius in aliud ita
decem pedibus a me remotu
quo Gravitas est tenditasia ds ad centrum rem longe remotum
ne nec satis audere potest
occupat quad locum imlet
quum implet
lum non ver convergentes
las et temporis repo
sed parallele a stimandum ex cmposita ratione in mitu ex composita ratione
nec vider nodi matu
rectionitas ie
dcentra acentro.
cirum cum patium percursum
mots majus est dato tempore, vel  tempus minus dato lspatio percurso
composita ratione temporis loci
ccleritas est major
farditas minor, contra, sisecus
ensefur noitmotus si nier impediat
status ex qua se
is nspen scties permanens 
si nil i pediat. itaque vis et conatus
habet copatum ex quo sequita
differunt at Ens permanens
idem quod activitas. Conatus igitur
est actio quae potentiae activae  seu viribus adimi
Et vis est conjuncta
ne ex conatu descensum conantis seu gravis, 
conatus est exercitium
fustinet quod impedi
 quod Resistit quod impedit actionem conantis
et quod impeditur
vim exercere etiam sine certa directune
alicet conetur in omnes partes, en ut farit aer inclusus
nle pexum esse, cujusinea curva esse est potes
notus simplex
aut ut linea glicujus ut curva
jacere est esse in plano honzontati longitudine sua esse
obsere est siml portare
motuum flectere eo
et mor
Caori quod fit jacens ex erecto. surgens quod cansu
to pellere quad posterias
tatere dicitur movens quod anterius es
hune oportet ipsam partem trahentis
interdum pars trahentis pellit, sed
ad posintrahere isthalero in locum minorem dilatare tre inmmaore
tratii a peliqua parte ejus. Credicat pphilosophi hodre omnem tractionem esse apparentem
et reduci posse ad pulsum
seu Extensum formale,
potest et sumi pro Extenso concrei
ad quod hatur saeus atterius
pervemiendi, quae res
dicitur Locatum
scilicet Locatum indistans
est ats ab iis quae
suni possunt in loco
ea
bncrtere sacitur superfiliem et
grectum quod est in plano vertrali tongitudim
e in aetur dapone s
on quolut guc

## Folio 13r — 00068654:0025
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 108 lines, status machine
Motus cum contactu
Concursus est, motus dusum quo continuato sequeretur
seu duo in eodem loco. Potestatterntrum esse quiesiens
quin vis accedat, id est belabrasu
ea pa adperdium; se einent as habentium, astatia eis in vntu congriere nm posut relderes
Radunt se duo corso a quae m se superficie tangunt
Camque in motu matant
terere est premendo comminuere
premene est conatum, habere actionis ex quo sequitur
sequeretur alterius penebratio. itaque innitens premit
pulsio definita est cum tractione
lere est extrahee conari evellere
ivellere est extrahere per vim, vel cum aliqua
impellere conatur, nota oblona circa centrum matus coptinue ab agente moto
in quis celoriter
continui saenti firmi solutione
perculere dicitur, ut virga;  sceptro. interdumlafius
rur semel in motum actum separatur ab agente. Generalissime percussio pro icti ut supra
cum instrumento, quovis, ut lapide jacto, quando instrumentum
imprimere est rei ereentis ita premere
ut vestigum relinquatur prementis. potest autem premens
vestigiem relinquens, diversum esse a premente quod imprimit
ut si homo imprimat typum cerae test igiam est signum locati in locu
sigillare est figuram imprimere ut sit signum integritatis.
gere est _ ita situm ut esse ut excipiat aliuo
remita sitam esse ut excipint impediat ictum er
t icta excipiat norum ut excipiat ictum.
hoc est dum iorum accipit impediat ictum ne aliud quon
pungere est aliquo tenui paulum perforare
rest ex ogreaiseu
par esde uss
tegitur) accipiat ictum.
facere incohae renta, seu quorum unum
cindere vel secare es ita separare, ut extrematat qnis utraq
notus separans
Novae se paratorum sitlous mitus superficiei soparantis. seu isu
locus motus, osset uno verbo dici tractus
Frangere est partes rigidi separare flectendo
Electere est mutare cira corvitatem. Nam
et ille flectit, qui ex curvo rectum facit
eparare distrahendo, quo fieri solet
ut superficies nova sit irregularis, quia a ubi
Est autem fommmen
caterare est
separata cohaeserant Uniformitas
Toramen locus vaculis pervius in pleno, dicitur et porus. Nempe ut
lexa
pervius, ita ut ab uno latere pleri separantis ad oppositum latus perveniai possit caverna eau
Forare est facere forumen
Ligare est Ligatum est ad aliquid quod coharet aeaflexili
digata sunt unum ad aliud quae eidem lineae flexili coherentfirme
icini
astulu dmaut
sferi cohareat
quae circuitum habent majoremmota enim
eqnat modam ac mite
porro siffrcit si ut flexile
flexite circumaet corpuis ni
jusdem corpor(et extricare non poss ex edreant se eom
puecta qua
lineam describere cujus es
quae Circumdant se duae  lineae in se receuntes
et si flexiles ent tamen
si et posita earum firmitate
item lineae CDEC et FGHF qdes fieritame
potest, ut circumdatio non sit mutua reliti si lineae CD
remanente parte DE; s
linea FGH sed non contra
una ab alia removeri
quaeritur ergo quae pars auferri possit salua circum di a CdEC salva
CDEC, pars DCE auferatur
quidem  i linea DE circumibitur a
et sienino quomo Geometrice explicetur circumi
Dico ipitur sic si linea ia se rediens etiam on Axselin e
ita sita sit ut duo in ea puncti sami possent quibus recta eadem
par
cumdatione
a se lavicem diductis
e et crassities alterius lineae
impediat tinea OIKLMAp am circumdabit lineam DE
u perfectam flexilis
ex pro rectishaberis sunt
magis Geometrice considerata. Linea circumdats est ab omni
ad omnem plagam circumdatae, ita ut sumtibus in ci cumdanbe tubus
punctis indefinite sio inassignabiliter vicinis, plantm per transieus
nacam . est  in quavis plaga cylindio per cujus cavam transit linea DE. soportet
cylindio axtad axem parallee dee urrant;
nacam cirer qo cuiut uinea otmas u  a it penstinet
ochidicitur quod movetur cum
rentantes nivum quod, ta suono
itlinea volutata aequalis
descriptae in superficie sustentam
provolvitur, quod simul
radit qliscit ide
Cglesse) etMolutatur
salio regnover  est, removetut
e concidua inerpositione
cies est larea
eseu  tensio longitudinis ritabilis exprets
inter ingipit interponi
superficie pene in scondend
iea separationis
ne ec
ejus secans vero ut
Porus Hia in corpore exitum
alharita pereura
habens ad superficiem, est
on utringiivum

## Folio 13v — 00068654:0026
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
Cum linea ita flectitur, ut diducendo
extrema quantum est vit, alienuncta fieri
non possit, etsi nihil circumdatum interponatur
fit nodus et tunc ipsa portio linea a linea
circumdatur ipsa autem dici potest perplexa
solvene est a flexili liberum reddere
strictus id fit selva fex intelligitur salva flexilis
continuitate ne nodus gladio secetur
perire, i partem tegumenti it aamovere
ut per locum quem deseruit,  in locum inclusum
pervenir possi. Claudere est ita admovere,
ut per locum acquisibit in locum inclusum perveniri
uniique tectum est ad quod perveniri
non possit
non potest salvo tegumento
plica est linea angulum constituens duarum
susterticierum continuarum flexilium in flexili
axplicare est ita flectere, ut angulus talis
ille diminuatur, aut egac plane tollatur
Nota: siangulus ille non sit n inear angulum constituens
non sit recta continue mutato angulo linea plicae anguliam
constituens Mutari debet, nam. pe curva, non est agis
pargere est multa vicina jacerejacere
veljacere in diversas partes, et q
irregutanter
pleraque a se invicem remaeveantimninere
Cjacere, jactuspo motus in grave,
postea quod postea sibi relinquitur
Motus retentio
Haerenti cohaerent quorum unum o
ab alio removeri nequit;  esi quod fieri potest
etsi se non tangant, ut duo annult in catera jucente
se sic disponi possunt, ut se non fangant. Sed etsi se tangant
tamen nullum extremum quique, quod cohareat extremo alterius
et tamen tota coharent. plus igitur est cohaesio
exsremorum cum unum corpus ita movemi non potest, ut
quodlibet ejus punctum ab al ab alio corpore rehedat. interim
fieri potestat eum ad sensum apparet esse cdhaesio extre norum revera
st tantum cohaesio totorum. Caeterum ipsa cohorsio
fosorum supponit aliquam cdhaesionem extremorum saltem in partibus
enet est premendo inter  partes antus suas essiat
a premenste
efenemys
efficet, ut illud ab hoc fan quod premitur
difficultas autem ex eo oritur quod pressum nonnihit comprimitur et depressio
in evoritur adeoque in aequalitas superficiei, unde fit frictio superficierum
prehendete quod incipit tenere
prementis et pressi
palpabile est cuius pars licet non andique
clausa, cie ta moveri potest, ita ut cum eo momeat
movente maneat. sic aqua palpabilis est, aer non item, nec ignis
Talioque nonnihil, a se
removeri possunt, sed
non altra limites certas
et forta fieri potest

## Folio 14r — 00068654:0027
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 136 lines, status machine
dilatat.
Calidum est quod aerem exandet. Frigus
, quod aerem per se contrahit. Hoc comprobatur
Thermometro. per accidens fit ut frigore existente
aex dilatetur, et vasa etiam rumpat Nompe quia constricta
glacie aqua multae bullae aeris compressi antea unitae vim
majorem exercent quam cverceri possint, i parietes uniis x
a alterim multarum plus habeatt firmitates, quam parietes unias
ex ipsis factae. Eaque vis  e aeris compressi propria se
in ctus
ccumest palpatule 
Humidum est fluidum palpabile
non fluidum. Fluidum cujus pars quae vis  cognia est inconsistens .An
Densum est  cujus major est quantitas in
minore spatu. Rarum contra. Dilatare est exte densos sicu e separuns a liquido, ut in
rarum efficere. densare contra. Aqupanger, quam
em volum armittet
Durum est, cujus pars non facile) movetur alia quiescente.
itau non tantum difficulter  sividi, sed et
Molle t quod non durum sedtamen stabile
Aqua sitsi inclusa sit coppori drigidie here sinca est et cinto
poteus vas tranget aut embolum quam hunc admittat, nam comprimi nequit ut aer
cufficalter flecti potest
quaedam mollia per accidens sunt dura ut aqua si magna percaetiatur
i resistit glibo tormentario, eumque reperculsit
crassum est quod in partes exiguas dividi nequit.
cujus frectio exigua est ut
Lubricum est qued tangendo facitis est motus,
sobtile contra
ut aqua geacies. itaque et naves per aquam, et trahae
Curdum cujus partes nullam
habent cedaesiinem Consi–
sters cujus aliquam, intellis
alioqui in
Ariepe exquistt
in dentum cuiqus partes exteriduntur prius quam separentur, ulimen
per glaciem fante
agna smim, est
idem est Glasticum est cum pedeunt ad statum priorem. Etium ut 
mott etiam molle potest esse lentum, ut ecera, et hamidum ut glutem solutum
Lubegeum
Tenax est quod alteri facile adhaeret, tale non tantum est humidum, sed et
sccum ut cum es cornu cervisicm ustum labiis adhaeret,
Glatioosum est humidum tenax
te cericiram fitale
In ja Flexu j que pars remotiorerat quam
alia imanet remotia quae pars inter alias duas prius
non Enter posita erpt, nec nunc infep jecta est. Idem fi eri potest
in tensione, condensatione nempe et dilatatione
i
e a ane fingnitur
Molle transformabile est semi humidum seu proximum humido.
Ut enim humidum alienos terminos  facile ex lacciut, itat hoc
possunt partes
quoque etsi pauto dificilus id interes quod serval nec diffluit
Et hoc ipsum est texa tenax sui nonnihil; ita ut pars ad haereat parti posset d practabile quod manius argurum
rini dum flecti nequit. Omne rigidum derum est
diffaruntire Rigidum
durum firmum. Nam Anpotius
ont. durum
dura ed feagi
vitrum epistum  non tantum rigidum sed et darum est
in dicemus saigidum
.s le est quod habet partes longas cohaerentes fimmores
quae ani rigida et tamen
quam id quo coharent. Eaque parbant unde facilius sic saparat
ita lignum constat ex lineis
seu corpusculis longis non catis cohaerentibus ritae aut selitta
dividitur corpus quam alio modo
splanis; caepe ex curvis. quaedam
sichessit cohaerentes non longae, nec latae
sunt, oc sed velut puncta. ut marmora complura, speciatim is qui
dicitur opanito. sed interdum lementum non minus durum est quam ipsa grana.
tipouts and ala cpario um
corpus non permanens autfluxum est, quod alias atque
 alias recipit partes aut agitatum, cujus partes a se invicem separantur m
posset Xt dici turbatum, ut in aqua tervente. funt qui credunt omnia liquida
si corpus valde turbetur dissipatur seu exhalat sunde halitus quofi, qui non est palpabilis
inse
i  Aristotelies fumus
latu
facit frequenter calor, quo remittente rursu set y
rursu colligatum, e ete talidus cujus concrementum siccum est Epro ue
ementum humidum Aristoteli est vapor. Suo vapote comprehendi potest
as cujus conere mentum est info huo inflagumabile, potest
aiquid pargabile
u e uti tm ne tam c eim a 
cujus e
vel humidum ut
F it enim facit ipse
ugatur corpus hos abite quo
hamore imbuntur
Uxidum cujus superficie
samida est ves potus
humore assora
 Corpelatur propue quod friceresiccum
vec consistens cocprulatur propile pars
ur quod in tato
stabile est quod
ffiguram per se
nun mutat.
em eppo
sicca etiam
sunt esse insta
bilia, nec propius
terminis Humi–
dum tamen est
pronnullo modo
pis teminus
et
Glasticum molle
tignum reci
usiu dicem
quodu mulat tigna
abet grad
Etiam Humidu
proparte cohaerens, id est parte
mola sequantur aliqu
id patucae. Socane
cohaeren
omnes par
tevens
Mmelalla sil in ignefenda
filum sequao non tenax i. vescit, ut saltarar
Fatiser quod spont
in oleum per decisuium
quaedam sponte praduntur
ut dum limus sicce scit
Rigidum non malleabile est friabile
seu vitreae naturae. metas non
ducum rugidum
friabile. Aigidum nempe
dqu oe fragile t
en potius
a lapis vnsium
tt

## Folio 14v — 00068654:0028
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 88 lines, status machine
insipidum cujus sapor nullgant venuis
 Caeteri non melius quam exemplis ostendintur
dulcs est sapor ut saccari
finarus ut bilis
sasus ulusalis vesci
Aeris ut paperis
Aeris ut piperis
 Amarus ut bilis
Salsus ut salis vesci
Dutcis ut saccari
pingues ut pinquedinis
Acitus ut areti
austem ut in pomis immatans
po  Addi potest acerbus ut aluminis, et alii complures
sed septem illi suffererint,ubi notandum gratam esse solere
embinationem salsi et pinquis, amari et abitem ca
cerilutum fnaclia idi posteriores tiet
medins semperatus. Sed ego jene malim pingvem loco salsi, et salsum loco stinguis ponere
censentum priorestres calidi, posteriores
Fragians cujus odor gratus
Foetens curusu te animalis formatus
sonus derticulatus est qui scribi potest, sea qui in
u particulatus contra
su Tonus est magnitudo soni secundum acutum
siteras potest resolvi
et quav, id est secundum velocitatem aut tarditatem
tremoris quo fit. potest autem fortis aut debilis esse
magnitudine, prout fortior ictus, etsi eada velocitas sit
tremorum nec ideo magis minusque acutus fiat
videmus eandem cordam mollius fortiusve percussam
eundem edere somumu modo ejusdem manea longittudinis et tensionis
lenor inter acutum et gravem medius
esse obscurus confusi
Non adeo fortis
distructione. Clarus ergo qui bene
potest esse clarms
Duotum sonorum consenantia  est si prop
audibur, obscums qui contra
si proportio ictuum simplex, ut dupla, sequi altera, etc
Asper sonus fit multis inter positis impedimentis
sin minus feli dici potest aequabilis
Lux est qualitas lamen emittendi. quod consistit in radiis per lineas rectres
quae pertpecua ficunbur,) ea lege ut Gransiens a medio in medium frangatur
in omnes partes de momento ad sensum spar
in medium  et colcurrens obpecalae franatur
et in eodem medio occurrens superficiei politae reflectat
opacae sseutransitum impedienui refectatu
Cenebrae est privatio lucis, eo loco ad quem radii pervenire non possunt
Album consistit ex magno numero speculprum parvorum
est ex magno numere cavemularum in superficie radios admissos
ix altio et nigro inistris ut ciaerens et similes ita Fuscum subnigrum est, dumtelbran,
In iride ordo solorum est. Ruber, Flavus, viridis, caeguleus purpurens
non reflectentium.
et quidem viridis ex flavo et caeruleo constat, 
et in medio est situs.
concavo curxitatis radii refracti
caeruleus purpureo proximus. convexi est ex justo majore,
uber extiona est in contaxo, caerueu purpureu
concavi ex minore justo minore, sunt refractione
Varii ex his nsst ut Casint, quas
ut galbus  ex viridi et flavo, spudicens ex rabio et nigro
caesins (quasi coelius ex cinerre et caetuleo, alic Z
communes Affectiones mistorum
Mistio est minutarum partiam ejusdem generis cum
invicem ilterpositis. et altertas celectio
genenita diversi generis a conju idsecenem disgregata
u positio inter seperatio
Termentatio sa latius dicta est motus pontanens intestinus
strictius ile suei per quem liquor ita praeparatur ut ex eo
spiritus ardens distillatione separari possit
remperamentum est mixtura quatuor qualitatum
colebrium catidi sumidi, frigid
Concretio est mistorum unio
Concoctio est praeparatio per calorem
putritio incrementum per ntus susceptronem seu partium itnovarum jater prissinas transitum. Fames Motestia ex appetitu Erbi
Generatio q
Corruptio est destructio naturalis
utatio qualitatis
ad produeegdum, simile. Sterile ad hoc inephum maresaere estama.
Florere est seminum principia proferre, in vigore esse na
Toerienre novae plantae surgunt
Mortus est notabilis functionum aesie
Maturum quod debito tempore transticto aptum redortum est in generardum, vel ad alios usus. Immaturq secus
anteo belrescere, feri minus.
Accid lasi A Se, Y,L d
sanitos est status quo functiones probe fiunt.
angulo ad angulum
incidentiae aquat

## Folio 15r — 00068654:0029
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 101 lines, status machine
ACCIDENT
seneralia
pam spirare est add attrahere aerem ad sanguinem
p dare sonum articulatum
Edere alimentum per os in stomachum trajicere. Bibere liquidum
vigorandum
vocem edere
ra
eo vigiliae est continuatio ss seu perceptionis expressa
somnus est interruptio sensus expressa perceptionis sive
nulla alia interdam interposita quae non cohaeret priori, quam
sexus est  discrimen inte maremes foeminam
Mas est animal quod ad gignendum sibi simile contribuit, foecundationem ovi c
somnium appellamus
i Fremia quae ipsum ovum et contrituit et nutrit; foecu
foeundato ovo concipit, formato animali foetum excludit seu parit
ud Educare est alimentum et futelam praestare animali eenato
post partum, donec sibi providere possit
pum
Volare est in aere se movere remigando sine sostentaculo solido
Motus Animalis
Natare est idem facere in aqua
serpere est in sicco se promovere sine pedibus
in motu esse ad locum. Venire est ire quo expectai expectatum.
ub
pedibus se promovere
salsate est ita e animal cum a terra se elevat statim ad eam rediturum
Gradi est
Inc C
est moveri ob metum recedere. Sequi est accedere ad fugientem
pedibus statim ad am recasurum
ducits qui secum ovr seee grai incodere facit
Discumbere est incipere jacere Surgere est incipere erectum esse
Fuger
cognitio est sensio cum repraesentatione seu idea
sensus interni
contretsemaria omnes tres operationes, 
pem
ancasia seu imaginatio est cognitio cum imagine extensionis cnfigura
Memoria est repetita cognitio orta ex prior
Appetitus est conatus ortus ex cognitione
perceptio perfectionis
providentia est praesensio futur
olaptas
similium
inclinatio naturalis
Exscrientia
5.
agacitas est tar vis aseudi acogi facultas insignis
simplicitas est defectus sagacitatis
resinetur, et opponitur
Mansueto quod facile regitur seu manui assuevit, anarentibus Gravis contra
Adio  seuso teram est quod diffic ulter regitus
praesent
era
nim.
est qu
le dimeretur à prioni inconstans contru
facile movetur
est jucundus alloquenti Morosus contra
Let
obrietas est moderatio circa  cibum et potum
boservari aliquid
Affectatus est qquiscujus nimia cura observat potest. qui nimis quaerit cop. in se
quac
Asabili
est cura laudabilis; ex cura est attentio ad agendum.
ighavia estio ms difficilis in sentiente quae habet difficultatem
diligentia
Labor e
Crnde
quie de cui voluptate  est  cruciatus (mage
al
ore
seu magn sericordia
A
nimia liboris eviratio
e
 pensus alieni doboris tendens ad eum minuendum
in alio efficere
Gratitudo est
tenevolentia ex memoria beneficii
Passiones primipales
tmare est esse in statu delectandi aliena felicitate, vel si  etiam
Admiratio est attentio ob singularitem
irrationalia amari dicamus aliena perfectione
 odium est status delectandi contrario
spes est ex opinio maleboni futuri. Timor mali
est voluptas animi domina prodomirans, Seu voluptas animi ex totoli pato
Gaudium  est Laetitia ob eventum.
voluptates animi, quibus docor praevaleat
possunt enim ep impetus ad nocendum ob contemtum, generalius, ob matum depellendum
etitia
atientia ve dolor cum quieles
ta
Gloria est magnre opinio communi multorum de   iis quae laudem in nobis morentur
teneralius de nostris honis, a
mutu
at laus srurm set
interdi
pom

## Folio 15v — 00068654:0030
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 75 lines, status machine
Honor est de Saratio opinionis potentiae aliene
contemtus impotentiae
Animositas est impetus animi
liberalitas est proclivitas benefaciendicum suo retimento.
stuctiis proclivitas donandi
parsi monia studium singulare conselbandi quae sunt in 
in bonis nostris
passiores minus principales
nom svenitentia est dolor de commisso errore seu peccato. Alio sensu
potest esse sine dolore. si vim vocis spectemus, fit ex consitteratione poenae.
ves petrato. Vet est animus resipiscendi, qui
imitatio est actio cum voluntate aliquid alteri simile faciendi. studium assimilandi
zelus est unimositas in bono prosequendo.
in vndia est molessi ex alieno bono, scilicet non forte quia nocet
Ariseratio est motestra ex alieno maso.
o, ssed quia olienum est
vindicta est poenat non emendationis se exempli
 aut indemnitatis causa, se et animo rostio
consternatio est subitus metus qui judicium turbat.
Adulate est approba reacta alterius, ut ei placeamus,  neglecta veritate
satisfiat
Approbamus quae proba esse affirmamus.
Aemulatio est studium aequandi aliena bona superandi
concupiscentia Est desiberium ex opinione voluptatis
passionum affines actus
pum Curare latius attentio in agendo; strictuis, atfentio in conservando.
Expectatao est opinio futuri propinqui adnos pertinentis
observare Est percipere cum reflexione.
obtingat.
Atendere  Attentio est volnt  cum desiterio cognoscendi
cavere est facere ne malum cogitatio
simulare est s id agere ut videamus aliquidopinari. opinionis speciem affectare
simulare est opincerem habentem i
studium apparendi
Andere est agere  non obstante periculi cognitione
est
fectare
seam drisus oris commotio ex  jucundi cogitatione
Effectus passionum nooluntaria
fletus est humoris fluxus ex oclis orta ex cogitatione motesti.
non latitia, quae facit interdum ut cantemus. sed tam
voluptas facit ridere
in debletum facit.
Ludere  est exercere a 
sed tristitia p etiam
exercitium ie ubi quaeritur s jucunditas,
oueri est indicare i dolorem ex malo quia eo simus indigni
oendere rigere alteri ita molesta ut inde ad 
ei
placere agere alterigrata
Lis est certamen opinionum; concordia consensus opinionum.
insidiatur  T Tentate locere non expectanti
nocendi excitettur
Fau qui fate falsam opinionem dat sciens.
quore det integpogate i voluntatem cognoscendi ostendere qui potest docere
plii Effectus
seu dare cognitionem.  qui si det, dicitur respondere
oqvaerere e oppossitum non respongioni, sed inventioni)
il
senem
 lociem eoo cum locum rei cognoscere tensamus.  eumque ubi
utrique obfinemus dicimur, invenire. Utrique notioni
hoc una es communis, ut quarere sit cognoscere tentare.
cum locus desinit esse cognitus dicinter pender. ita perdimms exoculis perdimus quae aus fur abstulit
efferre offero cum testor tibi voluntatem gratificandi ribi si velis
quod si se velle ostendas diceris acceptare
Tradere est transferre possessionem, trecipit is in quem transfertur
ter
use
sumere est actu proprio inchoare possessionem. Relinquere est possidere cessare ita
ut alius possit sumere s inchuare actu proprio seu sumere; sumimus
etiam a traden oferente, et tunc fit traditio
quam infligimus
+inflicta ut animo
nostro satisfiat, seilicet

## Folio 16r — 00068654:0031
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 91 lines, status machine
Luct est cae virporum
 cum certamus imembris consertis, quis
Labor est actio motesta. Otiari an ut supra actio in sentiente
alterum dijicere possit.
Negotrum est actio sericum Otium astatus sine serinactione
tam
filiter de cogitatione ad cogitationem. Itaque et
situdo est virium diminutio ex labore, sed quae
iagenium est facultas inveniendi, seu sb transiendi ae cagnitionem cegpatiore eatelem reminiscentra
ACCIdENC BA 710N. A LE
Actus intellectus, prim
Tonscientia est actia un reflexione ecum
inactionem, seu aeteo ip   memoria actionis p nostrae,
ita ut cogitemus nostram esse involoit, ipsam substantam velam
Curiositas est studium quaerendi seu dicendi cur
seu 70 Ego.
perceptio est eorum cex numero quo  percepuentur
Essensus est opinio conv conveniens alterius opinioni
potuis quam definiuntur
judicium est fatultas cognoscendi veritatem.
dissensus opimo, opposita.
judicium respondet ad quaestiones plenas, ubi tantum responderi
debet Est aut non est. Inventio respondet adquaestiones in quibus
discursus est transitus cogitatitis  a sententia
i sententia ad sententiam, ordine quodam, sive consequentarum,
considerare est cogitare de aliquo studio id cognoscendi
sive alio, ut in methodo
Machinatio est actificiisa pecte meditari artificiosam
Meditari est aliquandiu considerare
Actus intellectus ex priniis orti
productionem.
sine adjecta pubatione
 Supponere est aliquid s assumere tanquam
antecedens verum, ut inde colligatur verum esse consequens
Haec suppositio fit, sive in spem futurae probationis sive quod
inferre est  propositionem ex alia facere,
eam necessariam non putemus.
per substitutionem terminorum aequivalentiam.
Aiditio est curcese  
est praeterr est sumere numeros tanquam partes,
subtrahere si pro toto habente aliquam partem
aliud totum habens easdem partes, una demta,
Scriptum e
ut inde fiat totum,
sumatur
quaedam inventio est
Datus dicitur multiplicandus
fudo ex seu unus ex numeris
quae dicitur subtracta.
subtr actio e aequalibus est na Aplicams Mulsiplicator
umerem eaquali additio numerorum aequi plica sputcillicator
i datus ejus dicitur divisor nume posterior dividendus. Numerus
sub divisio et subtractio numerorum aequalium dato ex numero dato
vero eorundem est multiplicator
quod si aliquid post subtractiones
dicitur Residuns. Hinc facile patet
ces viie es
multitudo ipso
quolies fier poprsitur quotrens;
idibidendus multiplicetur per divisorem, et producto
subtractionum est
repelitas sit, adsit
addatur residuum, redire dividendum.
probare est  efficere ut cognoscatur
comparare est considerare aiquicv
ita ut d ex uno
quod pemt 
inti
 propositionem esse veram.
in quo duo conveniant et differant.
cognito alterum cognosci deinde possit
Mensurare est datum assumerem
applicare uni post. Unda in Unde apparet hanc operatione
dqe applicare partibus alteriu ita applicare
multum habere commune cum divisione Arithmeticorum. Mensuram
divisorem, mensuratum dividendum, et posse aliquid esse
residuum, si mensuratum non exacte contineat Mensuram
esse
endu
conjicere est judicare ex probationibus
quae dicuntuur indicia, hoc antempers
de habere est habere inte, Exempla.
cinsimilius et praeserlim
ecte
rimnatu h in cavendo malo.
rovida causis
coclidere, conera
Quae habet dificultate
eriam agianis non dantum ob jucunditute
nrosentem, sed e 0b fructum futurum
aut ob memoriam facta,

## Folio 16v — 00068654:0032
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 70 lines, status machine
Ars est habitus  cum recta ratione efectivus
scientia est cognitio veritatis per protationes certas
Sapientia est scientia primaria, seu scientia felicitatis
Opinio est sententia ex verisimilibus natao orta
verisimilius autem est quod facilius verum esse potest
Intelligentia  est cognitio a priori seu distincta
vulgo habifus quo cognoscuntur principia veritatum
discretio est cognitio diversitatis
intellectus expressio
Affirmare et Negare quid sit, per clariora
exprimere difficile est. Adhibenda Ecthesis Terminorum
pro Rebus ut cum explicamus quid sit consequentia; per
sabstitutiones aequi pollentium, quemadmotum alibi exposui.
Lequi st  voce articulata signum dare cogitationis suae
scriptura autem hoc facit scribere est id facere permanentibus in charta ex s
in charta ductibus. qua quas ad vocem referri non est
necesse, ut apparet ex sinensiuni characteribus
interpretati est se  est ex signis dore
pervenire ad cogitationem.
docere est  cognitionem efficere
Interrogare et se spondere, obiter paur explicuimus supra
discit in quo efficitur.
inter effectus passionum.
Narrare est factum docere.
Fama est sermo publicus de facto nupero
definire est explicare notionem; seu resolvere in
plures notiones uni aequivalentes
distinguere est discrimina dplurium docere.
Restringere est re pe po ex propositione
generali (seu plurium exemplorum) facere minus
Ampliare contra.
generalem.
signum est perceptum ex quo colligitur exi-
signum
stentia non percepti. Sed hoc loco est signum cogitationes
ditera est neciene vex aerticulata, aut e sipe, ut
nisiemelimes est unus ductus significans minimam aut pene
minimam vocem articulatam; ut est X est pene
minima, cum sit idem valeat quod es
syltaba est compositum pr per se pronuntiabile ex liter
syllaba est minimum compositum exliteris per se pur tantiate
xlit
 epe non sed ita sp. foret litera. Est ergo
continens non pist unam continens vogalem. vocalis autem
A litera per se pronuntiabilis ore aperto. itaque S non est vocalis; h est quasi vocalis
Nomen est signum notionis, seu simplae mentis operationis,
casus nominis cont est flexio significaas respectum Nominis rei nominata
ubi scilicet non est verum aut falsum
Figura est locutio una posita pro egni cognata, salva claritate.
Genus est terminus, a universalior alio, seu qui alterius speciei)
peca continet exempla. et ad huc pluta.
species infiua est, s cujus non datur species.
individua ejusdem Ae
possunt per essentialia.
ecrei infimae sunt, quae non
ist irgui
propositio est, oratio centipene unaem tantum
gratio estqua affirmatur aut negatur vel semel vel sepii nilnefert.
prosa est sermo qui nullas alias habet quam veritatis geet claritatis, seu necessarias leges
in qua semel affirmatur aut regatur.
Kigata in qua leges praescribuntur abeAic
adeoque gratiorem reddentes orationem.
periodus est oratio per se subsistens.
Accentus est lva syllabae elevatio in vocabulo
secto caput sunt partes altis pliotis
brationis magnoe, illa major haec minor.
Regula est propositio dirigens
regula non est vera
subject, ubi cessat praedicatum et
tqNA

## Folio 17r — 00068654:0033
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 75 lines, status machine
d5.
Voluntas
Voluntas est conatus intelligentis
Libertas ispontancitas consultantis
invitum est necessariam ingratum ia agente valum
deliberatio est consideratio argumentorum contraniorum circabonum et malum practicum
Cogere est necessariam alicujus actionem facere
Determinatio est ultimum judieium intellectus practici, sea
consensus est sententia conveniens sententiae alterius. dissensus contra
conclusio r quaestionis de qua deliberatur
vertus est habitus bene apendi vitium male
Electio est statuere quid sit melius inter plura
Rejectio est statuere quid sit minus bonum
optare est velle quae non  sit in potestate efficere
Credere seu fidem habere, est opinionem habere de alterias veritate
sit si dum veritatem scire posse
suscipere est aliquod negotium incipere, ita non ut non facile
dictorum, sive quod alterius, quodsidere contra
et dicers velle judicemus
purjus d desinere possis.
vocuntatis expressio
suadere est proponere aliquid tanquam bonum audienti
et
tgrefere sroponene aliquid tanquam bonum dicenti quod
dissuadere tanquam malum
possit iffici ab audiente; deprecari tanquam malum
Beredicere est optare bonum alteri, vel declarare se alterius lopo gaudere
Maledicere est optare matum alteri, seu declarare seu quadere alterius malo
Hortani suadere jam disposito. defietari dssuadere
raudare est virtutem praedicare, aut geralius perfectionem
iituperare, vitium praedicare aut generalius imperfectionem
itaque laudamus fucultutem benefaciendi non vituperamus facultatem
mocendi sed dispositionem; nam si contra qui facultatem habeat, carcal
volantate laudem meretur ipsa nocendi patentia
Minari est malum praedicere, quod velis fracere
consolari est dolorem levare verbis, generalius sive verbis sive factis
imperare est vhere d erve decaioe frtura a
itae significare nos velle ut facias nostra causa non tua
seu etlamsi, etiam invitus venostar casta meoi velnastra
ibi necessitate
ut sit imposita Tibi necessitas faciendi
et fibe imposisa
Necessitas intelligitur, ut  sine malo tuo non possis non facere
causa si cevintua,
imgonesq velle
itaque quod imperamus volumus etiam ab invro, et
velo nostra causa si non tua; ut vel expressae insunt minae
consulere cum significar Tibi nos velle ett quod alias
vel subuntellecta in imp
non sit posit, imo ut noceat. In imperante ostaioratione voluntas, secus in suadente
utile Tibi judicare ut facias; et fieri potest, ut probis
ACCIDENS OECONOMICUM
aupo
conferens tamen ad attentionem spectatorum. Anpotius  confere ad ornatum
Relatio morum
eremonia est consuetudo in agendo non necessaria ad rem
Civilitas modus eageei sinbetres hgensi s modo
est  habitus quo quis gratus est in conversatione
qu Rusticitas contra. quorum illud scilicet
qurtate d t testatur aut imitatur hominem in cinitate
id est homnum frequentia versatum, hoc versatum rurc, id est
ploeul ab hominibus plegantibus
salutare est altoquicum significatione benevolentiae,
prae atqudeb praesertim cum voto valedicere est fali
signicieatione conversationem finire. It aque etiam gestu
rinterdum ut
Salitamus aut valedicimus, ut pileo. Fit
simul salutemus et vabedicamus, ut in transitu.
Jocari est ludere verbis; stadio facere quae risum excitent.
irridere  u aeterias contetar en
eum dicimus cum cujus contentus ri contemnendi causa videmus.
comitare est, ive cum aliquo,  t asertim ipsias gratia, honoriscausa
vikelare est ire ad aliquem noneuns causa
 conversationem
incirere

## Folio 17v — 00068654:0034
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 71 lines, status machine
Tractare multum cum aliquo agere unde et
tractare eos dictmur linguis vulgaribus, quibus
d convivium exhibemas 
congratulari est ristari quod tilligcum est
potilliu
eventum tibi gratum, et jam nobis gratum esse
Variae denominationes persotuerum
et rerum
Superior, est qui habet jus imperandi aferio alteri
qui inferior appellatur. Interdum latius sumitur
ut superior sit o major est habendus
cui jus est majoremhonorem exigendi quam reddendi
interior contra. Aequalis, abi par causa atrusque.
pablicuem est a  autem honor signum astimationis, id est opimonis
et maxime potentiae. aessimatio opinio de perfectione
publicum pertinens ad  magnam societatem
honor generis. Itaque etiam nobilis
quod secus privatum
habetur, qui incipit generis honorem. Et itaque generosus
est qui bone genere se prognatum testatur, ut equus, cheval de bonne race
Nobilifas est
plebejus est in quo non est honor generis.
Divitiae est potentia ex rebus extraneis, seuto
quae in nostra sunt potestate. Itaque ceunia et quae pecunia multa
Ut
paupertas est impotentia ob defectum rerum pecunia aestimabilium
aessimantur divitem faciunt,
vator et seu pretium est quantitas perfectionis, in aliqua
 mensara expressa, velut in pecunia
Lucrum est augmentum bonorum quae pecunia aestimantur
rati
impensa est
amnum est decrementum.
impensa est di minuere bona
cum animo cl epeveone ratianis
consilio boni majoris, ut cum pecuniam in loco negligimus
sumtus
aliquid de bonis suis
sumtus est maga impensa in vivendo, seu quotidianis
nempe
tuae. ut cum equam locasti. cum aedes. Reddenda ergo est res locata a conducente
Merces est pretium usus dati sive tui, sive rei
nempe victu amicta, famulitio
Merx est quod habetur animo professo vendendi.
vendere autem est pro pretio certo da mutare cum alio qui dicitur Emere
itaque vendjumsmpecu
venoitioni pecunia in tervenire solet. I Utrobique debet est
permutare po re pretii incerti.
esse animus non ferendi damnum, seu abest animus donandi
sex prpa continuae
Familia est societas domestica,, e s conversationis causa Aliter
Belatio societatis
cclece
Natio est secietus  multitudo hominum ejusdem regionis
mota, vel ejusdem linquae: creduntur ejusdem Generis vel nativitatis sed ex vaginquo
est societas domestica cognatorum
Maritus  et uxa sunt Mas et foemina qui
societatem iniere durabilem liberorum quaerendorum causa, uno nomine conjuges
cognatus est qui ab eodem homine est ortus.
Affines g sunt quorum cognati sunt
conjuges sed ex quibus orti forent cognati.
vicinus est qui prope habitat. prope id est exigna distantia
percorinus qui ex alia regione ad venit venit in nostram viciniam
Hospes qui  aliunde venib, in nostrat domot moratur
Familiaris cum quo crebra est oer conversatio, ut in
qualis solet esse inter homines ejusdem familiae
ponemus quae
Hostis cujus professa est malevolentia. An pro professa dicemus quo certa habetur
Amicus est cujus professa benevolentia est
exeditor est n  aliquid dare jure tenemur nos qui dicimur debitores
debit

## Folio 18r — 00068654:0035
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 78 lines, status machine
Modi acquirendi seu tenditenendi
dominium.
Haereditas est universitas bonorum, alterius, quae
pecdilamoream ipsius morte in alium transfertur
Aonead titum
Legatum est pars bonorum pue que sie
traserte simil et et voluntate defuncti in alium
transfertur Legatum est pars bonorum quae non
facit haeredemacetque  quae voluntate defuncti
defertur. itaque tertia pars bonorum, non est legabum,
n nam haeredem facit eum cui datur. Interim et
haeredi legatum dari potest, quod praelegatum dicitur
Sed hoc non facit haeredam
Donare est dorare dare eo animo ut lucreris
et nos dans damnum ferat, accipiens lucrum
possidere est in potestate rem habere
seu na eo esse statu, quo re uide apere pro artitrio universim
non impediareet ensi exceptio a regit autem a regula universum non tollit. Ita et dominium est
Habitate est do in domo morari
praescriptio est juris si quod fuit elisio
per temporis lapsum; introducta ne homines sui
negligentes perplexam re per tempus obscurata
dent materiam litium. sive negligentia suve etiam dolo.
Contractus
ractare aliquandia inter se agere de re cligato
permutare vendere qEmere quid sit jam dictum
jare acquirendo aut amittendo
in tertia retro paragrapho, ubi demercede et mercibus
Locare et conducere, vid. ibidem.
deponere est rem custodiendam dare nostri gratia
sponsionem facere, est, seu fidejubere, est
promittere si alius non det, me daturum.
Trans Transigere amd est convenire de
controvers litigioso, animo potius aliquod damnum
jus in rem universim, seu jus possidendi
qui alios ad transigendum
transfo Tumfactionem permovet, et bantanis dicae vulgo dicitur
ferendi quam sitem continuandi,
eos accommodare
Modi obligandi, obligationem dissolvendi
promittere est diere denuntiare (seu significare Tibi)
facturum me rem ribi gratam, id si fiat dicitur praestam
prasta stipulari es promissionem ab aliquo exigere exigere
spondet est qui promittit stipulanti. Unde forula stipulantis interrogatio:
centum dane spondes?  cui alter respondetat: spondeo
pignori dare est rem alteri custodiendam dare
et ut de debito sit securus
de jubere quid sit jam dictum in praecedenti
solvere est dare rem promissam, seu prastare dationem.
Acceptilare inale autor noster dixit. Accepti- latio, dicitur
ut translatio, nempe acceptum ferre dicimur cum dectaramus
nos alique accopto nos dectarumus prae nobis ferimus nes debitum
accepisse, et perinde sumus contenti aliquo accepto, ac si omne
quod debetur accepissemus.F Hinc Sociniani volebunt quidam volunt
deum acceptilatione contentum esse pro satisfactione
est debitum solvere con mutui debiti extinctione
condonare est debitum donare.
compensat
cvar
ACeDENs (Of1
elatioimperandi jus a nempes servo
sic enim hie intelligitur general tas
generale sciliela nisi quid jure prohibeatur.
isudit apellantur
ex est qui generalem habet in civili societate imperandi potestatem
ita bodi pote co mmunis carsa squi in veritate sut dabtoie appellantur
= aliesve transfertur, qui dicuntur
Haeres aut haeredes. Itaque est
etiam haeres  e qui
cui secunda aut tertia, aut alia
numero designata pars bonorum
datur
exprem pro arbitrio
tractandi, nisi vi aut jure prohibeare
excepto si quid Masuri rubrica
notavit, ut ait poeta
 et ita opponitur
satisfactiom

## Folio 18v — 00068654:0036
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 105 lines, status machine
cibilis autem secietas est quae inita est animo
durabilis securitatis, atque adeo inter multos
Clericus est qui persona cultues divini oat officio occupata
Laiue Reliqui lajei appellantur
Tutor est quei lageln cui jus est munus datum
incumbit eum regendi qui per itatem se regere nequit,  quem pupillum vocant
Munus est compositum ex jure et obligatione erga societatem
 Legatus est missus rei publicae causa dignitatem
sustinens a mittentis
dux est qui militibus imperat.
orepublica, seu viarmisque
miles est aeje destinatus ad iendum
seu cujus munus est pugnare.
pagnare autem est
Consiliarius est cujus munus est considium dare
certare pervim.
seu juvare et animi facultate.
Relatio officii in judiciis
jadex est cujus munus est pronuntiare de
 litibus controversiis hominum, (seu opinionibus pugnantibus)
cum effectu, seu ita ut pronuntiatum
Unde jure omano dicitur
remjudicatam pro veritate haberi. Interim fit
aliquandos ut ali a pdic tum demum sententia transit
pro ver habeatur.
anseat in rem judicatam, cum nullum interpositum est
remedium suspensivum sive nova informationis apud eundem
judicem, sive appellationis ad superiorem. porro qui certant
dicuntur
one Litigantes, item partes
confiliati vel orator litigantis? itaque distiaquitur AdVocatus
 procuratore, qui nome ab alio loquendi pro se tacultatem habet
C
patronus et
torum autem respectu antigans di
fut eliens
et pationus esse, et pationum adhibere potes
procurator simul
qui ja ve judicae esteversetur
de cujus petitione judicium est. Reus à quo petitur
judicio, neque ea de re judicium est susceptum. potest et reus esse sine actore, si judex ex officio agat
taque etsi reus aliqua petere possit, verbi gratia, ut actor
Actor est
condemnetur in expensas. tamen id incidens est in
Testis est, qui declarat quid see de facto litigioso
officialis qui in officio publico est. Vulgo qui in
sibi sit compertum.
judicio Ecclesiastico Episcopi locum tenent officiales
appellantur
persona est quicanque in judicio  concurrit
Actio est sparies titulus petitionis sudicicem fucient
de qua in judicio agitur
quaeae an oporteat tam aliquid
de qua jadicium est, seu petitio li jure indua permissa judicium, faciens
Be
ut actio emti actio ex stipulatu.
hominum ab hominibus personarum a xersin.
in quod contigit, seu praetenitum 
seriens l cogclscantu qes circa quod quaeritur, quid secundum jus
faturum secundum, us pronuntiatum puriscirca jus
Factum es
partes (seu effi actionesactuslitigantium
est generale
Cita tio est temporis designatio quo q apud judicem esse debemus
Titulus est caput juris
Le
obtinendam sententiam
dicere. prosa
p probationem criminis auscipera de alterius
legare est aliquid verum
et 
in judicio agere ad
Crimen  alteri crimen imputare, l proband
A
causam agere est
Accusar est
apud judicem.
Excusare factum est criminis imputationem
criminis tefutare facto concesso
Appellare est a jndicem superiorem postulare, qui
judicis prioris sententiam possit refrum emendare reformare
submittere se est remedium omittere contra sententiam judicis
quanquam alio sensa submissio etiam ticatur cdeclaratio qua quis
10
tat ne 
rem, ut audiat sententiam
afirmatio facti propri abalio allegati
judicium est terus
complexus actuum
tium
est  fia
s eo tenden
od justum
verum
seu existens, per judicem
vel est status ratione
certantium perquem
exitus obtinem potest
=quidicitur cliens
pati _ procedat.
Reus est de quo in judicio quaeritur
an debeat aliquid pati,id est an
debeat aliquid fieri, quod ipsi non et
gratum
partesseu Aons pons

## Folio 19r — 00068654:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 86 lines, status machine
partes seu Actus) judicis
decernore decretum est pronuntiatio judicis
circa aliquid quod  ad judicium pertinet. itaque
decreta sunt non tantum de primaria quastione, sed et
de incidentibus
Abcolatio est rejectio pronuntiare petitionem
condemnare est pnuntiare.
actoris non esse justam
Nan est condemnare est juctum pronuntiare, ut
qued labs aliquid fiat quod alteri lnue
condemnare Reum est pronuntiare eum debere pati
quod in pudicium est deductum. Absolvere, cum pronantiatur
Poena est passio malum passionis ob malum actionis seu obactionem pravam.
non debere pati, Patitur etiam qui agit invitus
id est ingratum quod nobis, obtingit, ob gratum quod volentibus obtigit
Invit
vel quod obtiogit invito, ob aliud quod ootigit volenti. Hinc
poena prodest ad et quod dicitur puniri. Hinc poena prodest
ad actiones seu cujus metus. utilis est ad impediendas
sure
saltem ne fiustra sit minatus. Agere D Agere dicitur etiam qui non prohibet impedit, nam
exigit
celso
atu
actiones  Hinc qui poenam  minatus ex
etiam si neque exemplum amplius nec emendat
parcere est poeham non efficere non punire, cumpossis
proscribere st  exilie et mb hostem publice delr
declarare, ite e alio sensu est exilium indicere publicatis bonis
quia hostes declarati et fugere coguntur, et quae habent amittunt
Arrestare vel sistere, est impedire sege remotionem
apud nos amittunt
persolae et discessum personae aut ret
incarcerare est sistere loco clauso seu carcere
confiscare est  in fiscum, id est ut summa potestabis
sum redigere. Fiscus est publicum aerarium, quod tamen
aliquando strictius de  accipitur, de lis quae principi
de patrimonio principis ordinario, et opponitur
rario reipublicae, in quod concesa ordinibus aliaua est potestas
Erjuria est quod quid alteri molestiam redt facit,
seu animi tranquillitatem minuit, ce qui chagninre, reposito damno.
dedlictum est actio punienda.
autus Etl qualia sunt quae minuunt honm existimationem
Furtum damnum etam datum animo lucrandi.
quod si per vim  apertam datum sit, rapina appellatur
Fornicatio generaliter est omne delictum 
re venerea admissum. speciatim libidine vaga
Rebellio est hostilis lica bellum subditorum
Factio est  pars subditorum dissentiens
ab aliis circa rem publicam. itaque per se non est crimen
contra superiorem
est  opinio
erronea ciroa saluti aeternae periculosa. Alio sensu
est opinio de rebus divinis punienda. vel generalivs
Haeresis
recta mala, secta punienda gentralius adhuc
rienda. Schisma
Schisma est rea quod Ecclesiam turbat,
ecta prava se delictur
delictum quo quis Ecclesiae autertatem contemnit.
Etiam in haeresi non erior sed contemtus punitur, sed id interest
quod in haeresi sit error circa quaestionem juris, in schismate
potest esse error circa quaestionem facti. In haresi schisma
publica.
Ecclesia autem est societas intlultiiai oli in cuttu divino
inest, non statim, in (chismate haeresie.
speciatim veto accipitur de societate tali inter christianos
est sthriei ejus qui amicus etse d se gerit
crimen falsi est trans circa ipsa remedia fraudis
crediti animus hostilis; vel ejos qui amicus esse debet conspiratio cum hoste
conspiratio cum speciatim subditi conspiratit cum Toste reipublicae
incorporatium u ded tentatio tentamentum nocendi per vires incorporales, vel potius irresistiou
proditio est, dolus
a incantatio est superstitio noxia, seu usus virium
per vires incorporales, speciatim per carmina quibus occultae potestates
moveri credebantur
re dicitur etiam qui
pe pohibet nam  in eo
dum se cohibet
se coribet
in omnisi factione est multitudo  onsemieas
ut in secta. uti maltituo faucis
assentitur, ques dicitur sequi
quae strictuis ita accipitur ut
mustitudo paucos sequatur
seu pertinacia

## Folio 19v — 00068654:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 107 lines, status machine
Bellum
seu nocendi ut aliquid obtincatur
professi animi
Bellum est status pervim certantium quodsi Deus
semper exitum felicem justo daret foret provocare ad judicium divinum seu genus sorti
crederetur
divinum. Sed hoc est judicii per sortem. Sed deus interdum ob
majores alias ratioles permittit ut injustitia praevaleat. Itaque
provocatio ad divigum judicium Dei tentatio est, abu id est a quasi
proborum etiam absolvi deos dixerint poetae
quis tentare vellet an deus sit, vel an justus sit. ex erronea
is
persuasione, quod oportet deum ma linant, ut
on
non indulgere malis., quo homines
sut pa
invadere est vim incipere. Defendere est vi uti
ad impediundum malum per vim, qua quod qui infert offendere dicitur
egecubare cum genera liter offendere sit incipere nocere
vel saltem inciperene nocentem videri quando
 velex imo motestum saepe enim offendimus inviti,
Excubare est attentum esse ad mali ad ventum  vel apprapinquationem, ani
et sola opidione offensi sine culpa nostra vef vera.
ubsidere est clausum tenere pe ne excateum
impegiendi
ita qui se  clausum tenet, ne introeatur; animo cogendi
impediendi animo
praelium est pugna multitudinis contra multitudinem
na eertamen per bim
captivus est hostis ita redactus in potestatem,  sed tanquam qui
induciae est interruptio belli
tme hostis esse non desinit
est bona adimere a nimo nocendi
vineere est vim cum vi nostra superstite, alterius vis des
spoliari
agere cessat, seu cum vis nostra alterius vim facit cessare.
Alitest Generalius  etiam extra vim, est seopum
cexlaminis optinere, certamen autem est mutua actio
Deditio qu’est qua quis se profitetur victi e et in potestatem redactum, nec
mutuus conatus agendi et impediendi
victum
amplius hostem; quo continetur, ut vim deprecetur
noxiam ulterionem deprecetur.
Religio est cultus potentiae invisibilis intelligentis seu Numinis
Religro. Superstitio
vpeddere conari
am ita colimus etiam agrum. Hinc quem calimus
ne noceat, etiam beneficim aliquatenus redta
cum Gratia e opponta Naturae opponitur, intelligitur.
Monarcha mentiumus
si fallas. Huc scilicet tendit qui deumtestem invoeat,
in oeconomia humanae saluti
jurare est ita loqui  tanquam poenam Numinis
ve (ad versum vel scilicet vel cantum.)
tymnus est ans
sacrificiam est rem ex ita 
proprie dicuntur  sacrificam
amplius apta si
numini offerre, ut non
itaque quae usu sacro consumuntur,
ita sinenses
ut guar Thura
hogoris Numinum causa, quanquam necile ead milit in eo sus
chartas auroductas
in peceantes
cuntum reddat  pubitarem
sacramentum, sceremonia sacra esficacillinsignis,
metuendum, significatione Prae
transcendunt
Mysterium est occulta res divina occulta. Hoc veteres
quae nostram cognitionem transcendunt cognitionem creaturae
quae transcendit cognitionem
vel geadriaus
creaturarum, vel in qua deus, agit
Itaque mitame est in mysterio
os esset orsibilis tames ejuss
eonadmodum n
e divinis actionibus quaedogmatibus quae
itaque consentancum est a deo institutam aut probatam.
de ritibus arcanis accipiebant, nos
Miraculuum est actio divina
rectararum pumanam
potentia erat invisibilis
 intelligentium, ii
quae tantum agit ut autor rerum. speciatim autem cum quam
opponuntur ea quae deus agit ut
augeri velis
orare est à Numine
alios usus.
ufficire
pravo
homirum
lis Mieria tristitiae. Salus (apud Theologos) est felicitas, etema
Colere autem generaliter est benefieum
est enim aliquod bonum in privatione
Fvelicitas
qvi provocat deum ad poenam.
petere
urant
quae transcendit cognitionem
noter ordinem naturae.
perpetuum miraculum est
= nempe ctpa per culpam
Iuo datur certamen sine prutuo impedimento
et ed ubi matarum impedimentum, pt dico conplictus
qui po etam
noralis

## Folio 1r — 00068654:0039
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Ens Res quod distincte concipi potest
Existens quod distincte percipi potest.
Abstracta sunt Entia, quae discriminant diversa prae-
dicata ejusdem entis. Ex. gr. Etsi Contingat, ut idem
homosit doctus et pius, aliud tamen est doctrina quam pie-
tas, quae dicuntur entia abstracta et inharere homini tan-
quam subjecto.
Concretum est cui entia inhaerent, et quod non rursus inhae-
ret. Nam interdum fit, ut abstracta i
ant aliis abstra.
ctis, v. gr. magnitudo calori, cum calor est agnus. Et abstra.
cta abstractorum indicantur ad verbiis: v. g. calet valde vel
est calidus valde, id est, habens calorem magnum. Distinguen,
dum autem hinc apparet inter ens concret (de quo agi-
tur, et terminum concretum. Nam cum calorem magnum di-
cimus, tunc magnum hoc est ens abstractum nempe calos;
sed ro magnum, tenmionus est concretus.
Accidens est ens abstractum derivativum, et opponitur abstra.
Ato primitivo seu constitutivo, quod vulgo vocant formam substan
tiatem, et vore Aristotelis dici posset nar EEoxur Entele.
chia
Substantia late sumta et ens concretum est idem. et con
prehendit tum substantiam veram, quae una res est, tum aas ten;
et substantias seu aggregatum substantiarum sive unum per
accidens, uti est grex, omnisque massa corporea. Solent vulgo duo
memorare entia per accidens, per aggregationem, quod dixi
velut quex, et per inhaesionem, vel ut homo doctus, tanquam
compositum ex homine et doctrina. Sed sciendum hominem de-
ctum non esse novum ens, cum idem homo sit, qui antea fuerat
indoctus. Itaque homo doctus vel homo musicus seu uno verto
Cantor non est ens novum sed tantum terminus alius. Dantur
hop
g gugata  Entia per accidem
 ntae utioenuidem ut cantas, poeta. Sed
Corpus est extensum resistens
spiritus est substantia cogitans incorporea
Cogitans est, quod est conscium suarum actionum seu habet
actum reflexum
Homo est animal cogitans, seu est cogitans corpore organico
praeditum.
Organicum est machina naturae perfecta, seu cujus quaems
pars machina est.
CONCRETA MA FEMAFICA.
Concretum mathematicum est Extensum sine resistentia
Extensum est continuum cum situ seu cum
coexistentium ordine.
=verbo, substantiatum

## Folio 1v — 00068654:0040
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 2r — 00068654:0041
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
extra partes, et
Continuum est totum, cujus partes sunt ind eterminata. Nempe
ta et sunt extra partes seu se paratim perceptibiles; ut distin-
guatur a Graduali Toto, cujus partes se penetrant; veluti at indete
cum aestimatur intensio qualitatum. In determinatae vero sunt
partes continui, quia namest
nullae jam sunt asignatae, sed pro lubitu assignari possunt, ut distinguatur a contiguo.
Punctum est situm habens, extensionem (seu partes coexisten-
tes extra partes) non habens. Extensum est linea vel figura.
Et figura est superficies vel solidum.
Linea est via puncti vel est sectio superfici ei. vel est ex-
tensum, cujus nulla sectio est extensa.
Sectio est extremum commune duobus
Superficies est via lineae talis, ut puncta lineae non sube.
aut locum punctorum ejusdem lineae, veesii
seu est via lineae novum locum occupans; vel est sectio
solidi.
Solidum est via superficiei modo dicto. item est extensum
quod non est sectio alterius extensi. item solidum est extens
sum profundum
Longum est quicquid extensum est.
tatum est cujus sectio extensa est
Profundum est habens aliquid tectum seu non extremum; quod
de superficie, linea, puncto dici non potest.
Linea vel superficies ad aut est exquisita aut compendiaria,
cum dissimulantur minutae maequalitates, ut cum columna
costindrica dicitur
Punctum, linea, superficies aut Mathematiiae, quae nullam
sunt,
profunditatem, latitudinem, longitudinem respective habent.
aut physicae, quae habent sed considerata non dignam.
Figura est extensum, cujus sectio est extensa: nam dantur
figurae ambitu carentes v. g. superficies tota sphaerica.
Ambitum pro sectione ponere non licet. Ambitus est extre-
mum totum, sectio potest esse pars extremitatis.
Planum est sectio solidi utrinque congrua. itaque planum est super
fuies.
Recta est sectio plani utrinque congrua. itaque est linea. item
est linea (seu via puncti) minima inter duo puncta.
Parallela sunt extensa (extrema) aequidistantia, veluti rectae
et plana.
Friangulum est planum tribus rectis terminatum.
Avadratum est planum rectangulum aequilaterum, cujus sci.
licet omnes anguli recti et omnia latera aequalia seu est
quadrilaterum regulare.
Figura regularis est aequi angula et aequilatera. Plana regu.
laria sunt infinita, solida quinque tantum.
Latus est una recta extrema tota.
plalra estunum plarum entrerum totem.

## Folio 2v — 00068654:0042
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 3r — 00068654:0043
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Circulus eit planum, cujus extrema ab uno puncto aequidistant
Ephera est solidum tale.
Spira quod simul circumit et recedit. Quid circum vie, ex plica
bitur infia.
Cubus est solidum rectangulum aequilaterum.
Conus est solidum, quod abscinditur recta trans eunte per
extrema
punctum fixum et simmul per circumferentiam circuli.
unde patet circulum et punctum non debere esse in eodem
plano, alioqui non prod iret solidum sed planum. Si recta perpen
diculariter ex puncto in planum circuli dimissa incidat in ejus
sentrum, Conus dicitur rectus: sin minus dicitur scalenus.
Nam sectio ejus per verticem est triangulum scalenum.
factum
conoeides est solidum tali m rectae Motu, si procircu-
lo sumatur ambitus figurae cujus cunque.
Cylind er est solidum quod abscinditur recta simul attingerte
circumferentias idl extrema duorum circulorum aequalium
parallelorum, sere quod abscinditur, recta suis vestigiis parallela
extremo uno per circuli circumferentiam transeunte. Si recta
angalum rectum faciat ad planum circuli, cylinder est rectus
sin minus est obliquus.
Cylindroeides et solidum tali rectae motu factum, si pro
circuli circumferentia ponatur ambitus figurae cujus cunque.
Potundum est, quod fit linea ad rectam immotam affira et cir.
ca eam mota. Itaque conus rectus non scalemus; cylinderre.
ctus non obliquus; est rotundum.
Sphaerides est rotundum, si linea sit in se rediens,
et axis eam secet amphi dextre seu in duas partes congruen
ter.
Pyramis est solidum, cujus basis est triangulum et latera
reliqua fiunt, dum ex tribus tacangulis rectae ducuntur ad
punctum extra planum trianguli positum.
Bisma est solidum, cujus sectio plana quaevis, hedrae parallel
eidem est congrua (seu aequalis et similis) itaque omnis cylin-
der est prisma.
Basis est portio prae caeteris determinata ambitus figurae
solictae, un de lineis ad punctum aliquod prae caeteris determi
natum ductis absolvitur reliqua ambitus pars. quod pun-
ctum dicitur cacumen
Latus est recta totalis, quae est pars ambitus figurae superfici.
alis. Fotalis inquam, nam pars lateris non est ipsum latus.
Hedra est Plana figura totalis, quae est pars ambitus figurae
solidae. hinc dicimus Tetraedrum, Polyedrum.
Axis est recta inmota infigura mota.
Concreta Mathematica sunt intelligibilia, nec qualitates tensi-
biles habent. Sequuntur concreta pliysica, quae sunt sensibilia eaque
vel naturalia vel artificialia.

## Folio 3v — 00068654:0044
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 4r — 00068654:0045
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Corpora naturalia sunt perpetua aut caduca. Perpetua
(sc. ad longum tempus) sunt coelum, sidera et magnae siderum
partes.
caduca sunt minores siderum partes suntque simpliciora: ignis
aer, aqua, terra. vel magis composita, et haec vel imperfecte
mixta, quae facile in simpliciora resolvuntur, vel perfecte mista,
quae non facile resolvuntur. Et haec vel imanima vel animata
inanimasunt ve
semper manima quae sunt ex regno minerali, vel ex
relut desumta neq
portibus animatorum, ser ex regno regetabili et animali
ervrsus corpora vel sunt similaria (saltem ad sensum) vel
dissimilaria. utraque vel insensibilia, quae nullo modo prehendi
possunt vel sensibilia. Et sensibilia vel impalpabilia, quae
prehendi non possunt, nisi undique perfecte includantur, ut aer
vel palpabilia. Et haec sunt fluida vel firma. Fluida vel simi
laria vel mixturae. Similaria (apparentia a qualitatibus
sensibilibus distinguentur, item ab analysi per aquam, ignem
Consistentia seu fuma; aut rudia aut struturam habentia.
Structura est simplex quae sin salibus, gemmis, talcis) aut
organica in plantis et animalibus.
Similaria quaedam sunt, quorum ingentes massae in mundo
sunt collecta, dicuntur Elementa.
Egnis est lucidum vrens
Aer est fluidum impatstabile Elasticum.
atqua est fluidum pal pabile perspicuum quod per se nullas ha-
bet qualitates sensibiles singulares, adeoque est modorum, insi-
pidum, incolorum etc.
Cerra est firmum poeres
qualitates singulatres
qualecunque
reu
Strictius terra persistit, non debet solvi in aqua, nec
facile fundi in igne.
t
His addi potest Ather vel fluidum coeleste sive quod coe-
lum id est, regionem siderum replet: +
Sidus est globus mundanus seu notabilem faciens
mundi partem. Estque vel luminare (ut sol et luna) vel stella.
Mundus est universum spectabile.
Luna est planeta, qui circuit alium planetam. Sic Tupi-
ter et saturmis habent Lunas ut tellus
Planeta est sidus, quod mutat locum.
Fixa est sidus, quod non mutat locum.
Sol est sidus per se lucens
contingit autem, quantum nobis constat, ut omnes
fixae sunt solet.
Tellus est planeta noster.
itd ignem pertinent sequentia:
Fumus est exhalatio disposita ad concipiendum ignem.
Flamma est exhalatio ignita.
cinis est pulvis residuus in imo a combustione. Fuligoe
et irtanita tusponiam peltis sea res dima nosielini

## Folio 4v — 00068654:0046
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 5r — 00068654:0047
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
in Aere sequentia.
Nubes est exhalationum sublimium massa visibilis.
Ventus motus aeris aperti.
Mare est valde magna aquae collectio. In Tellure nostra
contingit, omnia maria communicare inter se demto
alsu
caspio. Posset etiam dici: mare est receptatulum fluvio
rum exitu aperto carens.
Lacus mediociis aquae collectio. Quod si quid aliquid mani
definitum velit, addi potest, non extendi per iter unius
dier. Posset item in eo a mari distingui, quod si aquas
currentes recipit, etiam emissarium habet.
Stagnum rursus est lacuminus
Aqua stognans quae non habet notabilem cursum.
Palus aqua stagnans, quae non est limpida.
F.lumen est aqua perennis cursus, alveo coercita.
noc horizontene parumper mutans
Alvens est cavitas longa in eodem horizonte, fundi
habens medrocris latitudinis et profunditatis.
Insula est portio superficiei tellivis ex aquis, quibus cor–
cumdatur eminens; vel est mons, cujus planities cn
cumdons est aqua.
Mons est pars elevata in superficie telluris
Vallis depressa. flumen, la cus, stagnum est
vallis aqua repleta.
Continens est, quod est in insula magnam telluris superfi-
ciem occupante. potest etiam sumi, ut opponatur insulae
multo minori. Sic Britannia posset procontinente haberi
respectu insulae Vectis.
Caverna est locus cavus, aujus ambitum etiam superiore
terra constituit. Posset tamen aliquid addi, ut caverna
non comprehendat cavitates val dè longas seu vias subter,
raneas.
Rupes est mons saxens, nisi malis rupem intelligere etian
interra latentem, ut sit portio faxea magna terrae adha
rens.
Meteora lucida aërea, aquea, terrea fuissent recensenda.
Divisio etiam sic institui potuisset:
Corpora sensibi lia sunt Elementa aut elementata. Ele-
menta sunt, quae in alia, quantum sensu constat, mutari
non possunt. nam aqua, verbi gr. tantum dispergitur erapo-
ratione, non vere in aërem transit. Elomenta quoque sunt nohi
ubique obvia. Suntque aut impalsabilia aut palpabillia. Empalpa
bilia sunt valde activum ignis, minus activum aer. Palpabilia
sunt fluidum aqua firmum terra.
Egnis est flunidum impalpabile lucens et urens et est pria-
cipium lucis.
Aer est fluidum impalpabile Elasticum, et est principium
soni.
Aqua est elementum fluidum palpabile
Terra est elementum siccum seu palpabile firmum. Nam
siccum idem est, quod pulpabile firmum.

## Folio 5v — 00068654:0048
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 6r — 00068654:0049
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Elementata sunt vel meteora seu in sublimi, vel terrena
Ferrena sunt vel ex animatis, et haec sunt regui vegetabilis
vel Arimalis: vel ex inanimis, quae dicuntur regni
Mineralis.
Sed aliae quoque divisiones tex qualitatibus sensibilibus insti-
tui possunt; alieque item ex Analysi cum mechanica tum
physica per ignem, aerem et aquam.
Terra pars superficiei telluris, quae aquis madefacta in ole.
bus coit, et ulterius irrigata in lutum. Aliter. Terra est,
quae aquis diluta et quieti relicta residentiam facit. Exterra
fertili praeparari potest pinguis limus remanentibus lapellis
et arenis
Marga est velut extractum terrae fertilis et quasi torrae ade
in anteis montium constipatus.
Stenomargae sunt marge subtiliores, ut boli et terrae sigillatae, sedl sasisinclusae
Bolus optima butyri instar in ore dilabitur.
Figulares terrae propius accedunt elementaribus, quia violentos
ignes sustinent.
Argilla dicta olim candida terra, hodretenax, ex qua operafi-
alina. Impurior non aeque fictibus apta lateribus coquendis insu.
mitur.
Terra mera quod nec liquabile, nec fusile, nec inflammatile
nec halabile
Ferra vulgaris corpus, quod in aqua non liquatur quidem, dissol.
vitur tamen, eamque turbidam reddit, in eaque tandem, si sibi per
mittatur, subsidit. majori parte constat ex pulvere illiquabiliet
illiquefactibili.
Terra pinguis quae trita digitis cohaeret, seu quae aquis mollita
et humo illisa non facile dissipatur.
Mineralia sunt liquida aut siua. Sane ut terrae, ita et aque
sunt succis mineralibus et metallis infecta. Liquida sunt
combustibilia aut in combustibilia. Incombustibile vel nativum
vel factitium. Nativum Mercurius est seu argentum vivum
quod est liquidum non madefaciens manus, seu non madetaciens
nisi ea, quae in igne ad ipsius statum reduci possunt, nempe Me-
talla. Est et liquidum ponderosissimum, multisque aliis modis de.
finori posset. At q illud prae aliis liquidis habet, quod sublinatum abitin sicum
unt
seu
Mineralia liquida combustibilia pinguedines aqua graviores
sulphurei generis dici possunt. Sunt bitumen (et si hoc et liqui-
dum et concretum invenitur:) et Pet edteum seu olea mine.
ralia, quae poritate differunt.
gradus: ab aquis non facile extingui: hoc petrolei. Flagrare absque
elychuio: hoc naphbhae. ignem rapere: hoc naphthae exquisite.
Liquidum bitamen simile dum esur pici; dicitur brngtsvi.
distillatum dat petioleum.
Sperma ceti est ex cetacei medulla spina li. in aqua non
flagrat, nec sine elly chnio incendi potest. pertinat pot ad animalium partes
D Ambra Grisea non satis constat, sit ne regni mineralio
vegetabilis an animalis. si mineratis esset, inter minerala
liquida in combussibilia referri posset, et a caeteris odore
pnlo itimquerta.

## Folio 6v — 00068654:0050
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 7r — 00068654:0051
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Liquida factitia mineralia incombustibilia sunt spiritus
acidi minerales, ut salis, vitrioli, nitri, qui ubi crassiores
sunt, olea appellantur per abusum.
vel conbastibilia vel incombustibilia.
Mineralia sicca sunt rursus combustibilia, quae sul phu-
regdici porsunt et vel pura sunt, habentque formam terr
ut sulphuur, aut in lapide aliis sunt mista, ut carbo foc
silis, et qui ipso purior gagates. De succino dubitari pot.
est, utrum sit regni mineralis; adeoque gagatae cogna-
tum, a quo transparentia differt; an sit rogni vegetabilis
ut quidam arbitrantur. Sulphur, Camfura et Benzoin
seu Asa dulcis toto corpore sublimantur in flores, oleum
non dant. sed veget abilis sunt naturae praeter sulphur
Cespites bituminosi (Tursae) dubium regni vegetabilis
an mineralis. prius malim
Encombustibilia sunt liquabilia aut illiquabilia.
Omne siccum liquabile potest generali nomine vocari suc-
cus concretus, qualis in vegeta bili regno est saccarum. qui-
dam chymici etiam talia generali salium vel salinorum no-
mine comprehendunt.
Suceus alias dicitur liquor suberassus ex re consistente ex-
pressus sponte, vel vi aliena.
Sales dicunt etiam corpora, quae in aqua soluta pellucidam
eam relinquunt, nec tenatem reddunt. Sed saccarum, gum-
mia gluten faciunt ex aqua liquorem lentum et Lopacum.
quaedam terigantur magis aqua quam solvuntur, ut terrae.
quaedam solvuntur, sed sponte rursus praecipitantur.
Alia etiam sponte rursus separatur ex aqua diminuta
ejus quantitate, et tunc fiunt crystalli, si non nimium
denatur.
Lutum terra aquis rigata.
hed pergamus de succo concreto (seu sicco liquabili) mine-
rali, qui concretus fipus vel volatilis.
Sucens concretus mineralis fixus est vel nullo colore tinctus
vel tinctus. Non tinitus est vel ontu aquens vel acreus
Ex aqua est sal communis, nec refert ex mari an ex aqua fon-
tana educi deprehendatur, an sit fossilis, cum et fossilem ap-
pareat ex aqua venise, eaque dissipata remansisse aut purum
ut in Polonia in forma saxi, aut mistum terrae, ut Halis
in Tirolensi Comitatu.
Huic addatur nitrum Antiquorum quod eit sal sapore ana
rus facultate detersivus, in igne non exiliens (ut sal commu
nis) sed in bullas extumescens instar, aluminis)por sateu
colgebatur pares for sar sinc
et fusiri. et habe batur padin eflorescens ex vallibus siceitate.
per itus
canescentibus, partim ex lacubus calore solis copoebatur prope
Nilum: ejus spuma seu pars superior in aquis concrescens dicta
Aphornittum. Boraci affine veterum nitrum, quod adhibitum
arenis fundendis. in vytrum, fere ut sales ex cineribus, adtibitum C
urpatum et pro
lotionibus et balneis, hodie sapo ex sale firo cinarum et oleo,
pen ae iua ai ae dae gatle srcaritr

## Folio 7v — 00068654:0052
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 8r — 00068654:0053
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
De Chrysocolla aut Borace dubitari potest, cujus sit naturce.
non solvitur in aqua nec saporem habet, sat  eqoe e
eersito
risi ab astione, quiiqu
sebamarus. fit ex lapide condido et fissili, qui Chrysocolla
reterum.
a Danrac Arabibus nitrum. Borax velerum chrocollae in auro
glatinando successit. Borax ustione fit candidum et calciforme
corpus. amissa pelluciditate decrescit et pondere. Ergo habet ali-
quid salis.
Alumen resolvitur in spiritum acidum et corpus petrosum.
ide int
Atere ui ut sal petrae, qui hodie vocatrum nitrum. Id exaere
duci creditur. Elud certum est experimento pulveris pyrii, conti-
nere aërem val de condensatum.
Succps mineralis concretus fixus tinitus est vel non metallicus
ut alumer, vel metallicus ex metallo corroso, ut vitriorum
qualia vel nativa ut commune, vel factitia ex variis metallis
Et notabile est spiritum acidum, qui est in sulphure et qui est
in vitriolo communi, imo et qui est inalumine convenire.
hucens concretus mineralis volatilis est vel nativus, qui
sponte natura aut mediorri igne separatur ut sal armeniacus
vel factitius, ut Mercurius sublimatus.
Minerale sicum, quod nec comboritur igne nec aqua liquatur id
vel igne evaporat vel liquescit, vel partim evajorat partim
liquescit. Et quod liquescit, vel in vitrum abit seu in calido ducilo
vel in metallum seu corpus in calido fluidum non madefociene
quod ed instar argenti vivr in frigudo. Hinc aliquando ex erdem
corpore simul habetur metallum, quod regulum, vitrum quod
scoriam et sublimatum quod flores appellant. Ita lapis estmi-
nerabis, quem Cobaltum vocant. ejus regulus est Bismuthum
ejus sioria est fafera vel simaltum (coerulei coloris vitrum)
Denique ejus flores sunt Arsenicum, quod est albi coloris.
Auri pigmentum quoque et Sandaraca (quorum illud est
aurei coloris, hoc ad tubrum inclinat, utrumque venenatum)
flores sunt mineratium propriorum; non minus quam orse-
nicum. Elevantur etiam igne flores sulphuris item cinna-
baris, pompholix aliaque multa.
Minerale item siccum, quod nec igne comburitur, nec aqua
lique scit, nec facile evaporat, est vel in coharens vel cohaerens.
Incoharens continet genera terrarum, quae si reducantur in
partes tactu indiscriminabiles, dant lini genera, ut argillam,
bolum, cretam, margam. sepe fiunt sedimentis aquarum. Hu
et ochra, rubrica crcta et umbra aliaque id genus. Dvin et fec
rum destructum aliudve metallume m ochra et similibus latet,
ro-
ut in viridi montano (braggrun) cuprum. Hinc in lateribus coctis
vis magnetica, et in globulis Becheri ex argilla.
Cohaerens est vel immalleabile vel malleo ductile. Prius est lapis
pesterioris
posterius metallicum.
Lapis est vel difficulter vel facile vitrificabilis, qui prioris generus
potest generali nomine vtrescens appellarii qui peteoris calca
rius, qui dat calcem vivam, si ad uratur. Summa tamen vi ignis
landem. quiquit non eoaporatua im vitrum abit.

## Folio 8v — 00068654:0054
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 9r — 00068654:0055
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Calx generaliter est friabile factum ex lapide adusto. Unde
vor calcinandi.
Lapides combustibiles Lithanthraces et gagates, an quia butu-
mine praegnantes? examinanda recrementa.
lapides qui cotibus attriti succum dant lacteum, ut galactites, mo-
rochthus, haematites, et dulcem melitites v. G eorg. Agric.
Morotitous alias durus, alias mollis, qui terrae quam lapidi similir
non nullis leurgea.
Lapidis duri partes non durae ut filamenta amianthi, lami
na talci
Metalla refrigerata in pristinam redeunt speciem, sed lapides
fusi invitrum; an quod antea etiam vitrum, tantum nonnullis.
aliis mistum. Sunt lapides nempe calcarii, qui igne in pulvere
fatiscunt vel calcinantur. Sunt denique qui necliquantur, nec in
pulverem fatiscunt, ut adamas et enbinus orientales, amiantous
magnetes seu talcus tam albus quam rufus. sed summoigne per
collectionem radior tandem omnes funduntur. Sunt, qui non im-
mediate eant in pulverem, sed in alium lapidem sed friabiliorem,
cretam, calcem haematicam factum (ut Georg. Agric. testatur per
artem ex magnete de Vat fossit. lib. 5 c. 6.
Later vel testa igne coctus, validiore igne fluit inscoriam.
Et pumex videtur esse lapis ustus.
Calerum dici potest, aliuo esse liquescere aliud fundi. Liquescere
competit vitro et metallo. fundi tantum metallo, an quod refrige-
ratum redeat semper ad pristinam naturam nisi evapotet. Itafere
et si non sit necesse.
Qvaedam saxa facillime tiquescunt, ut vena argentea, quae dicitur
connea grdugit unforab silbenh, quod ad candela flammam
liquatur et plus multo dimidia parte argentum est 
Bismutsri vena facillime funditur. item plumbi vena pellu-
cido fo similis apud Kentman tit. 24. 3. anu
Rursus lapis formatur concrescendo vel ex humiditate
aquea vel ex fusione ignea. Ex humiditate vel privatione
humiditatis vel cnostallisatione in humido. Privatio humidi
tatis aut subita est per coctinem, et ita fiunt lateres; vel
tarda per exhalationem spontaneam, et ita quordam lapides
formatos notavit Perrescius, de quo Gassendus in ejus vita.
Crystalli satione in humido lapides aliquando formari
credtibile est ad salium instar de quo Stenonis.
Ex fusione ignea duplici modo lapides siunt vel conge.
latione vel crystallisatione. Et utrumque in fixo et insubli-
mato. In fixo congelatime durescit vitrum. crystallisatione
admista minera quaedam artificialis, quae fit, cum sulptur
plumbo aliisque metallis miscetur. In firo iterum congela-
tione, ut lapilli rubiniformes, qui prodeunt in lateribus
retortae post distillationem quorundam corporum. Sed ejus
staltisatione in sublimato possent formari lapides ad instar
salium sublimatorum, qui folia aut crystallos ostendunt.
sunt et aliae formationes tum spontaneae, tum per spin-
tum lapidificum seu congelantem. Sed quia plerumque
formatio lapidum nativorum ignota est, praestat nunc
ex diriteore apelitatitus.

## Folio 9v — 00068654:0056
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 10r — 00068654:0057
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 81 lines, status machine
Sunt ergo lajid es nativi alio similares, alii ex pluribus diversae naturae
sigurat
rejusdem naturae
unt continui aut discontinui, et qui componuntur ex pluribus sed
aggregati. Similares rudes aut f. Rudes exoligol vol raros et sunt granosi, vel fibrosi, foliati, tessilla
vel terris vel are nis seu lapillis vitrescentibus, granosa sunt
et fibrosa, quae... colligant, ut ligna speittrr. sunt
et... quae superficies colligant. Formati aut uni
formes aut figurati. Uniformes, ut sunt vitriformes, quorum
fragmina componunt vpanam
qut regqes
Figurati sunt crystalliformes, ant Talciformes, nempe
qui scilicet puncta lineas, superficies, aut corpora
praediti angulis velfoliis, aliquando et ambobus foliis in angulos compositis
Dissimilares sunt ex variis concreti, ut rupes, aut in rupibus
venae varia mineralia et metalla simul complexae, Germar
qui sunt
Erz. Talis naturae est lapis Calaminaris  Pyritae copides
sulphurosi.
holent et dividi lapides in vulgares medios et pretiosos. Vulga-
res sunt aut minui duri, ut sara structuris apta, lapides scissiles
pamices, tophiiu duriores ut silices, cotes, lapides lydui, Smiris
spathum.
Lapides medi aestimantur vel ob elegantiam vel ob usum. Ob
elegantiam vel nativam crystaltus. et selenitis (qui talci genus
turius) vel ob inductam politura, maxmorum genera, veluti
marmor commune, jospis agates, porphyritet. Db alios usus
 Amianthus.
astimantur Magnes
lapid es pretiosi seu gemnae distinguuntur duritie, aqua seu
perspicuitate et colore. Hactenus Lapides
Metallicum, et 
Ductile seu malieabile est aut semimetallum aut metallum. Illid
facilius evaporat, ut antimonium, bis muthum, tutia seu rincum
Ex Atntimonio sulphur fieri potest. Dismuthum Agricola vocat
plumbum cinertum, tustum ex stanno et regulo antimoii est
mistura typothetarum. alii ex stanno et bismutho. Agricola
prius habet lib. 1 c. 2 posterius lib. 8 c. 12 Ferri etiam fusio-
nem adjuvat stibium arcaldum ad
Metallum quod magis resistit est aut nativum aut factitum.
Nativum perfectum, nempe aurum et argentum, quae cineritio
resistunt, aut imperfectum, ut reliqua. Omnia metala
sunt mercuriale congelatum. nam in igne eam habent natu.
ram, quam Hydrargys rum extra ignem. Sed quia simul aliquid
accessit, quoligata est pars Mercurialis, quod Chemici sulphur
vocant, inde dis gregatio quoque partium seuraritas secuta est
dum mista non satis quadtant, ut minorem habeant gravita
tem specifiiam, quam Mercurius, uno auro excepto, in quo proba
mistio est, purioru ipse Mercurius, quia aurum pradere Mer-
carium vulgarem ipsum vincit.
Ex metallis facta, uno pluribus ve, ad priora genera nem
pe ad olea (id est liquida combustibilia) Mercurios (quos
corporum vocant, qui evaporati abeunt in sicca) spritus (qui
evaporati manent liquidi) sulpmorea (id est sicia combu–
stitilia) salina seu succos concretos sid est sicialipuabilia in aqua ut vitriola) Flores
(seu sicca illiquabilia, facile sublimabilia) Terras strictius dictas sicca scilicet nec combustibilia
ductilia) et speciatim lapides vittascentes seu sconat demqu ab ana  ct posita reduci possunt.
Continui lapides natu–
colligant. Ubi corpora run componentia
rate similiter in superficies et lineas, et super
ficies in lineas et puncta, linea denique
in puncta dispesci sensu possunt. puncta
autem intelligo granula, lineas id quod
vocamus slittet, superficies quod folia, qualia in
lapidibus taleosis
ram vitri habere solent.
=quae autem politura nitescunt duritiemha
e
necliquabilia necfacile evaptorphilia; verbo Correstria (ed incoharentia) lavides seuto
quaedam metallica
malleabicitatum amittum
refrigs erationis modo
aut mixtura
praestat fortasse a fusione
distinguere lapides et
metalla, illa in fusion
tonacia sunt, haec liquide
seu terminos non serva
tia, ut rectius dici queat
lapides (ut vitra liquescere
metalla fundi

## Folio 10v — 00068654:0058
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 11r — 00068654:0059
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Animatum est, quod preditum est anima et corpore organico.
Non alia animata nobissunt nota, quam quae senuitriunt et
simile producere solent, quod regetare appellant,
Animatum est aut vegetans tantum, quod dicitur planta.
aut sentiens quoque, quod animal dicitar appellatur. I.
Planta spectatur secundum species et partes. Secundum
species planta vel non habet stipitem lignosum, quae dicitur
herba; vel habet stipitem lignosum: et vel pluribus stipi-
tibus lignosis exit ex terra et dicitur frntex vel uno et
vocatuor Arbor.
Aerbae distingui possunt vel usu vel inse. Ab usu alia
serviunt corpori animali, aliae adusus extraneos adhibentur.
corpori seritunt vescae et medicamentosa, quibus ad di possunt
odorae. Usus extranei sunt velut adtingendum, carminandum
etc. Sed rectius dividuntur ab intrinseco, et quidem vel agen
ratione partibusque eo pertinentibus, flore, fructu, semine; vel a
nutritione et eo pertinentibus, radice, stipite. Vel pex divisi
nis fundamento folia, succi aliaeque partes fluidae aut solide
addi porsunt. Et sane flores foliaque sunt quasi plantae in planta
Hod ie commodissimam putant divisionem secundum formam
florum, ita tamen ut ad subdividendum, vel ubi flores notabiles
non sunt, alia discrimina a fructibus maxime seu seminibus
adjungantur. Flores aut staminei sunt aut foliacei. Sub
stamineis gramina, arundines (cognatae graminibus sed majores)
canmatis jartica, lapathum, frumentaceae herbae, lupulus,
spinachia, atri plex, beta, acetosa continentur. Ex his quaedam
ut urtica, cannabis, lupulus, spinacia, atriplex, mercurialis
alios habent pediculos pro polline, (quod quidam putant ese
quasi semen masculum) qui flores gestant, alios pro seminibus seu
ovario, qui floribus carent. Et sane staniina in apicibus capsulas
pollinis habere solent, quod multi non recte, opinor, pro exeremen-
litio habent.
Flores foliacei competunt plerisque plantis, et vel simplices
cdlyce
sunt vel compositi, cum plures flores uno  continentur
Flores simplices vel unius sunt folii vel plurium. Unum illad
folium regularis aut irregularis est figurae. Regulare est
figura campanae, infundibuli, paterae, rosae et.
Floressunt campaniformes in tilio convallium, convolvulo, Tithus
malo, Malva et Althaea, Bryonia, cucumere et pepone, rubia.
Infundibuli formes in gentiana, Nicotiana, Hyoscyamo, pervina
exteriformes inprimula veris, centaurio minore, plantagine.
Rosi formes seu forma calcarie in Valetsana, boragme, lysi
machia, Anagallide, veronica, solano, pimpinella. Trregu-
lares sunt flores in ato, specie linguae convolutae linguatim
sectae in Aristolochia, rostri vel rictus forma in linaria,
huphrasia, acantho, salvia, mentha, thymo, verbena, ma:
jorana, betonica.
e onr tnrpties

## Folio 11v — 00068654:0060
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 12r — 00068654:0061
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Flores simplices plurium foliorum, sunt quadrifolii in erucemsin
isatide, cramba, nasturtio, cochlearia, sinapi, rapa et raptano, cheli
donio) multifolii posiformes (ita in amarantho, portulaca, papavere,
ir
flore passionis, rosa solis, junco, kali vel solda, saxisraque hyperico, rnta,
cappare, sedo seu semperviro, geranio, helleboro, paonia, anemona,
ranunculo, filipendula, fragaria quinque folio, tormentilla, asparago,
sultifolii umbelliferi svelut in apio, cicuta, foeniculo, angelica
cherrophyllo Gallis cerfueit, imperatoria, justinoca, ferula  laserpitio.
ftio. hi plerique quinque folii) oculi formes (in cargs ophyllo, lino) bili-
formes (velut asphodelo, hyacinto, croro, narcisso, itide, lilio ipso
corona imperiali, talipa, porro, caepe, allio. plumimi inhis s) sextifolii)
Multi folii irregulares, qui dici solent leguminosi (velut in cicere,
lente, glu cyrrsi ta, faba lupino, piso, vicia, totso, trifolio, foeno
graeco, media seu luserna, phaseolo, viola, aconito)
Flores compositi ex flosculis perfectis, im perfectis, mistis. Imper-
fecti, qui alias partem tantum floris formarent, Et missi habent
discum ex flis culis perfectis compositum, coronam velut radiatam
ex imperfectis, unde flores radiati dicuntur. Compositi sunt
ex flosculis perfectis (velut in carduo, Cinara Carta soct) cyano,
carthamo, lappa, absyuthio, artemisia, tanaceto, scabiosa;)
Ex im perfectis (velut in lactuca, scor Zonera, clchorio) Ex utrisque
flores nempe radiati (velut in Enula campana seu Helerio, Tussi
lagine, doronico, corona solis, belide, chrysanthemo, matricaria, cha-
mamelo, millefolio, caltha.)
Sed sunt et plantae inquibus nulli flores observantur, et semina
tamen notari possunt. horum aliquibus fructus infoliorum ter
go nascuntur, (velut in filice, polus podio, adianto, lingua cervina)
aliquibus peculia riter colligantur in fasciculo oviformi svelut
in osmunia, quae partim ad lunarias refertur) in cellulis (velut
in Ophio glosso) vel capsulis semiapertis (velut in lichene, qui gemus
est musci).
Sunt aliae plantae, in quibus nec flores nec semina spectari, nisi
forte microscopio possunt, etsi semina ad esse non sit dubitandum,
velut in muscis fungis, tubere, fuco, alga, coralio, madressora,
corallina, spongia, aleyonio.
eas
Arbores ex floribus distingrentes ab arbustis seu fruticibus
non distinguunt. Idaque arbores rursus flores vel stamineos vel
foliaceos habent. Stamina interdum affira fructibus, ut in fra-
xino, siliqua, interdum separata sunt, sed in eodem tamen pedun-
culo, ut in buxo; interdum diversi sunt pedunculi florum stani-
neorum et fructuum, ut in therebintho, lentisco.
Sunt et flores panosi, seu paniculi villosi forma, velut cau-
da felis, unde chaton Gallis. hi partim staminei partim foliacei
partim misti; ita corlus. Tnhis fructus in eodem peruncul.
sed separato tamen a paniculis loco nascuntur. Et fructus vel.
osseum habent inbotus, (velut in nuce, corylo, carpino seu
Callis charme) vel coriacum, ut glans (velut in quercu, ilice,
fago, castanea) vel squamiforme, velut in abiete, pinu, larice,
quorum ponniculi in staminum summitatibus manifectum pollinem habent, tum
in Mlno, cypresso, vetula; vel bocciforme, en Bages svelut in cedro et unipero,
caro nor) fructus sicei et conglomerati sin platano)

## Folio 12v — 00068654:0062
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 13r — 00068654:0063
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Sunt et arbores vel arbusta, ubi paniculi et fructus diversis
pediculis sustinentur (velut in salice, populo)
Flores arborum foliacei rursus unius sunt folii aut plu-
rium. Unius (velut in ligustro, lauro, Gelsemino, styrace, olea
ulmo, vitise seu agno casto, Acacia, Miniosa seu sensitiva, sum
buco, vite ) ubi aliquando contingit, diverso ramusculo
fructus et flos insistat, ut in visco. F lores plurium foliorum
formam rosae componunt (velut inhedera, vite, berbere, rubo,
acere, paliuro, sensia, cassia, aurantio, citreo, lemone,
pruno, armeniaca (abricotiert persica, ceraso, amysgdalo,
pyro, cydonia, sorbo, males punica (quae malum puni cum fert)
rosae frutice, qrosularia, myrto, corno, mespilo) vel sunt
legumi nosi (ut in genista, cytiso) Extra ordinem poni me-
retur Ficus, ubi Cordus censuit, florem in ipso fructa includi,
nempe stamina quaedam operculo cuidam affira, quo seminis
granum continetur.
Haec plantarum divisio per florum formas aptissima
hactemus ad primariam earum partionem visa est, qua in
quaedam praedicamenta digererentur. sed adjungendae essent
divisiones collationesque ex aliis sumtae partibus nulla cura, an
 qui in forma radicum, stipitum, foliorum consentiunt, alias
sunt diversissima.
Legumen herba, cujus grana seminis vesca sunt in siliqua.
Frumentum cujus inspuca
Arbores habent semina vesca, aut sicco circumdata aut
succoso. Sicco duro nutiferae; molliore rotundo glandi
fera, conico coniferae. succoso vel separato, ut in pomis,
prunis, cerasis; vel conglomerato, ut in uvis, baccis aut si-
milibus, quae acinis constant.
Radiies bulbosae sunt in globum collecta membranis
tunicatae, quae non a lateribus, sed tantum ab imo fibras
emitlunt.
Aerbae umbellifera quarum flores crescunt forma um-
bella eorum cauliculis ex unius caulis majoris vertice
prodeuntibus.
Corymbiferae cum flores componunt velut redimiculum
muliebrium comarum, ut ex hedera coronae a bocchantibus
gerebantur.
Jomentose herbae quae tomentum seri materiam lamuginosam
ferunt. Sic gramen tomentosum colton -grorso, cujus spica
seu caput lanuginem continet. Speciatim:
Filix quae est herba, cujus flores nulli notantur, semina
pene insensibilia, folia ex foliis exiguis serratis composita, fructus
super tergo foliorum disseminati.
Convolvulus planta est dicta, quod circa vicinas plantas secontorvet,
se coo vel campana floris marginibus deorsum versis, succus
plerumque lactescit, et semina sunt angulosa.
Scabiosa est herta, curjus flos ex flosculis inaequalibus compositus,
et folia flosculorum tubulosa, in summo laciniatim divisa
Scabiei mederi creditur.

## Folio 13v — 00068654:0064
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 14r — 00068654:0065
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Partes jam plantarum videamus, quae sunt perennes aut annua,
vel ut ego malim serviunt nutnitioni aut generationi. pro nutri.
tione sunt siccae aut succi. Siccae vel nutrimentum attrahunt,
ut radit, vel longius ducunt, et vel ad fructi ficationem propagant
ut truncus, rami surculi; vel divertunt ut spine, folia.
Fruncus constat secundum longitudimem geniculis seu nodis et
internodiis seu spatiis inter nodos. Secundum crassitiem vero
constat, cortice, corpore, medulla, ex quibus cortex et medulla mollio
res; ille extimus haec intima. Corpus constat ex tubis variis aerem
aut humorem continentibus. Succi sunt liquidi aut concreti. Liquidi
ut saxa, balsamum. Concreti, ut gummi, resina, ex quibus illud
aqueum, hoc oleosum.
Partes, quae ad generationem seu ad fructificationem referur-
tur sunt vel propagativae humoris vel diversivae. Utraeque vel remoti-
ores a seminibus vel propiores. Remotior et propagans est cauli-
culus idivertentes sunt continens, calyx, contentum flos, ejusque
partes, quae sunt folia, staminave. Propis propagans est vel
serviens semini vel ipsum semen. Propagans prosemine Masculo
est stamen et capsula in ejus extremitate ipsum semen masculum
est pollen. Pro semine foemineo seu ovario, quod semen xal’eEokir,
inseroit
aliis granum in plantis dici solet, servit cauliculi forma pistillus,
tum fructus ipse ex continente seminum seu ovario ipsoque semine
constans. Continens seminis varium est, pericarpiumque dici laxe
potest, quo pertinet spica, uva ex multis capsulis. Copsulae propi-
ores, ut pona, acini, et in ipsis nucleus, in quo tum pulpa tum
ipsum semen seu granum, tanquam ovum, in quo pars essentia.
lis, germen quibusdam dicitur (legerme) Neque hic divertentia
desunt, ut arista, putamina, item palea, quae grana frumenta-
cea indudit.
Animalia sunt aut sentientia tantum, nempe bruta,
aut rationalia etiam, ut home.
Brutum est aut imperfectius nostro sensu, aut magis perfe-
ctum. Imperfectius est insectum, ex quo genere plurima non
habent determinatos pulmones, sed in variis partibus corporis
habent organa respirationis, ut plantae, cum perfectiora propnir
respirationis organis sint instruita.
Posset etiam animal dinidi in Exanque et sanguineum: et
exangre in minus et majus. Exangre minus erit insectum.
Porro insectum aut non est alatum aut est alatum. Non alu-
tum aut apodum est, ut vermis limax; aut pedes habet, et qui-
dem vel sex vel plures. Hexapoda sunt terrestria vel aquatica.
Terrestria vel per se vel in atiis animalibus falientia aut non sali
entia, pulex, pediculus. per se scarabaens (qui api non alate similis)
et brucus (qui locusta non alatae) Aquatiia sunt qualis scorxius
aquations. Polypoda sunt terrestria vel aquatica. Et terrestria vel
octo pedum, ut scorpius, araneus, cimex, syno (in caseo) acaris (incute)
tinea sin vertimentis, vel 14 pedum ut asellus, vel pedum plurium
ut scdlopendra. Polypoda aquatica sunt pediculus mavinus et
ver murmro

## Folio 14v — 00068654:0066
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 15r — 00068654:0067
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Infectum alatum est vel perse, vel transformatione
ex alio animali. Priora sunt vel terrestria vel aquatica. Per-
restria oblonga aut lata. Oblonga vel campalia ut locu-
stae, vel latentia in foraminibus ut grylli. Lata ut cimex
sylvestris, blatta alata, quae lucem vitat. Aquatica sunt tipula
quae aranei peditus per aquam incedit, aut cicada aquatica, quae in
etnutat. Ex transformatione alata spectantur ante transfor
mationem et post eam. Ante transformationem sunt apoda aut
pedata. Apoda dicuntur uno nomine Euls, ex quibus favifica quae-
dam alata, vespae et muscae carnivorae prodeunt.
Pedata sunt hex apoda aut polypoda. Ex herapodis aquatica
(ex quibus muscae quaedam) terrestria sex quibus scarabaei)
Polypeda insecto sunt Erucae, inter quas bombyx.
Post transformationem in secta alata sunt aut nuda seu
tenuibus alis, aut Coleoptera, quibus alae sunt munita.
sennibus alis sunt aut membranaceis aut farinacers. Mem-
branaceis praedita alis sunt favifica, ut apes, vespae; non favifica
musiae (quibus alabinae) formica (cur ala quatuor) culex (qui
aquaticus binarum alarum) Cicada (quae alis latis predita est
sonumque edit) Farinaceis alis praedita sunt papitiones. Alac
munitas habent varia genera scarabeorum aut bruchorum
volantium, quorum aliqui cornuti quidam aquatici; quidam
molliores, ut cantharides et cicindelae.
Exanguia majora sunt duriora aut molliora. duriora
sunt crustacea aut testarea. Crustacea sunt genera cancrorum,
Atitaci. Huc astaci fluviatiles, (quillae marinae, crabbae, aranei
marini. Festacea seu conchylia sunt turbinata (ut Nantilus
murex, buccinum, cochlea marina, concha veneris) vel non
turbinata, eaque univalvia (ut balamus, echinus,) vel sivalvia
(ut concha margaritifera, ostrea, pecten, verricta quae aliis
innascitur) Molliora sunt perfecta imperfecta. Perfecta vel rotun.
liora sut polyus, qui velut pedes habet, intusque osse caret; item
sepia, quae atramentum effundit, pedibus caret, os tamen intus
habet, nisi quod saepiola osse caret) vel oblongiora sut lolige) im-
perfectiora, quae propemodum toophyta habentur, partium
distinctiorum slepus marimus et cochlea forma nisi quod cor-
rua desunt, hotothurium) vel minus distinctarum pellucidum
(ut pulmomarinus, a cujus centro radii pedum instar) opacum
facile adhaerens vel sub callosâ pelle (Fethya) vel molli (vrtiia
marina)
Animalia sanguinea aut respiiant branchiis, ut aquatic
aut pulmone, quae rursus sunt vel aërea vel terrestria r Aqua-
tica sunt pisces, qui natant branchiiis que respirant. Suntque vivipari
aut ovipari. vivipari oblongi et rotundi, vel non tales. Oblongi
sunt cetacei aut castilaginosi. Cetacei sunt magni (balene)
minores (delphini) utrique prolem intra se educant.
Cartilaginei sunt magis marin (xiphios, canis carcharia
asterias) communes et aquis dulcibus (Liuso, acipenser)
Vivipari curti et rotundi sunt vel temies et lati (ut raja,
torpedo, rana piscatrix) vel crassi et breves sut mola, quae
cptiagisae absiso simlis et)

## Folio 15v — 00068654:0068
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 16r — 00068654:0069
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Ovipari sunt marin aut aquae dulcis. Marini vel a pimmi
vel figura aut cructa distinguuntur. Pinnarum in tergo
radii vel toti molles, vel partim molles partim asperi sive
spinosi.
A figura sunt ovipari oblongi aut lati. Ovipari marini
quibus pinna totae molles, aut tres habent pianas (ut aselli
et mertucii) aut linos (ut thynni et scombri, quos quidam ma
Karellas vocant et piscis volans) aut unam tantum, ut ha-
rengi, sardae, acus. Oripari marini, quibus piune partim
molles partim durae: alii binas habent, unam flexilem al-
teram spinosam sut mugil, mullus) alii unam habent partim
mollibus, partim duris radiis constantem (ut auta, sparus
scorpius, perca marina)
Ovipari marini oblongi (congrus, serpens marinus, taenia,
lampetra, anguilla) lati solea rhombus, passer) ovipari ma-
rini custacei (triangulus, poly gonus, acus, stella piscis)
Ovipari aquae dulcis sunt majores aut minores. illi voracesant
secus. Voraces aut molliores aut firmiores. Illi aut nnipinnes
sut lucius) aut bipinnes, communes aquae dulci aut marinae sut sal.
mo) aquae dulci proprii (ut trutta, carpio) firmiores voraces
(ut perca) non voraces aquarum magis stagnantium sut cypri-
nus tinea) magis currentium (barbus, capito) Oviparae aquae
duleis minores (ut gobio, grindemus, qui in parte inferioreaquae.
Phoxinus, qui insuperiore.)
Avis est animal sanguineum alatum et ae habitatione
partim et nutrmento est vel terrestris vel aquatica.
Serrestris vel ex plantis vel ex animalibus vivit, et quidem
vel insectis vel carne. Aquatica ex animalibus aquaticib
ali solet. Quae ex plantis vivunt seul phytivorae aut breves
habent alas, minus aptas ad volandum aut longas. Uvae breves
vel volant vel non volant. Volant domesticae (ut gallus, pavo) ferae
majores, mediae, minores. Porro aves phytivorae domesticae
majores aut sylvestres sunt (ut phasiamus, in quo canda gra
datim ver sus medium crescit; attagen, cui crura plumosa
urogallus, cui pilosi digiti, serratae utrinque falculae, nutrim
tum ex foliis tenerioribus) aut compestres svelut otis et ana
-
campestris Bellonii, quae fere magnitudine differunt)
Aves phytivorae brevium alarum ferae mediae (ut perdit cui
rubet pectus, gallina corglorum Porsil susu cui crura pilosa)
Minores pullacei generis (ut coturnix, rallus)
Phytivorae ferae non volantes magnitudime retinentur (ut stru-
thiocanelus, casuarius)
Aves Phytivore longarum alarum sunt rostro longiore et
(velut columba, turtur, illa minor, hic major) aut turdini. Hi Ha
pectore variegato maculis aut non variegato. Prioris generis
canorae (ut turdus communis duossil, stamas) non canora (ut
turdus transitorius) Pectore minus varcegato aliae colore mi-
nus pulchro canort, (ut merula communis) non canors (ut me-
rula montane) aliae calve polchrire (ot vesra alignis

## Folio 16v — 00068654:0070
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 17r — 00068654:0071
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
Ares phytivorae longarum alarum brevis postri sunt granivorae
 Cant sit aerim
geneuset vel habent
Tuberculum durum in patato (ut
in Emberita alba, alanda congener), ae passerini generis quibus nil tale. Quae passermi genexis
vel sunt
aut non canorae sunt aut canorae. Non canorae vel minores
ut posser communis vel majores rostro fortiore, quo puta-
mina fructuum frangunt (ut cocothicaustes) Canorae fumtum
fvelut rubicilla, passer canarius, qui viridior; et quae colore
obscurioe fringilla et linaria magnitudine inprimis differen-
tes)
Aves insectivorae aut majores sunt aut minores. Majo
res. Majores velocius (ut lirundo) tardius aut canorae
(velut luscinia, alanda, rube cula Rotslaechus, rubicilla voth
Fsutmnitum) aut non canorae, quae vel gustu commendantur
(ut fice dula vulgo beccafigo, oleanthe Wheat. ear quae in
foraminibus terrae latet albo corpore) vel cauda insignes sunt,
(ut motacilla)
Minores insectivorae vel canorae sunt (ut serimus) vel non cano
r sut regulus, parus)
Aves carnivora sunt aut rapaces, aut semiravaces. Rapaces
sunt diunae aut nocturna. Diunae majores (ut aquila, vultur, ubi
in posteriore nostrum non statim curvatur ut in priore) medis exqui-
bus nonnulla, falconum nomine ad venatum aliarum avium abhomi
nibus adhibentur (ut accipitres, milvii) Minimi (ut cuculus, qui satis
superioris parte). Nocturnae tut bubones
Nactrore (ut buberes) semi rapaces magis ex cadaveribus quam viris
animalibus victum quaerunt, et pleraeque ad loquelam sunt aptae suntue
ex genere corvorum, psittacorum aut picarum. Corvino generi rostrum
largius rectiusque (majores ut corvus, media ut cornix, minores ut mo-
nedula) Psittacis rostrum angulatum colorque in signis. Picae garriunt
crepitantes et multipliciter variegantur. Ad picas neferri
potest manucodiata. Picus (Whood pecker) muros arboresque scandit,
eaque in ne etiam a cauda juvatur, in qua pennae frimiores.
Aves aquaticae cruribus et rostro longioribus utuntur, et vel
vicinae degunt aquis, vel ipsa in aqua. vicinae aquis sunt ex genere
pluvialium, quibus rostrum plus pollice longum, ex genere haemato-
porum, quibus rostrum duos pollices excedit (ex quibus ipsi haema-
toro rostrum et crura rubent). Ex genere Scolopacum (BiGunp gru)
quae aquam ingrediuntur aut sunt fissipedes aut planipedes. Cvae
redes fissiles habent, vel non natant vel natant. Cuae non natant
sunt ex genere gruum. Ex his grus arteriam asperam habet lite-
rae S forma, et herbis vivit. Ciconia pisces magis quaerit. Ardea
piscivira est, ex pennis cristam habet. Fissipedes quae natant, vel sunt
ex genere colymborum, quae multum aqua merguntur, pedes habent pin-
natos, pennas plumosos, sine cauda; vel sunt ex genere fulicarum
quicorpus compressius in latus, aliaeque pedes habent pinnatos alie non
habent. Palmipedes habent rostrum planum vel acutum. Slarum
habent herbipdora sut cygnus, anser, anas) Acutum habent, quae sunt
ex genere pelicanorum svel onocrotalorum) anatum, insularium
(quae desertas rupes habitant, unum tantum ovum pariunt, postica
carent) mergorum, (qui multum sub aquis, rostro retando serrato, sub
extituum uncinato) ex genere hirundinum mavinarum, quibus alae
pore ut hinrdinuom sat larus)

## Folio 17v — 00068654:0072
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 18r — 00068654:0073
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Nunc ad animalia terrestria veniamus.
Haec vivipara et ovipara sunt. (Illa cum avibus communem
in ea re naturam habent, haec plus piscibus accedunt) Vivipara
aut solidis pedibus aut fissis. Quae fissis ungulis aut rapacia
aut non rapacia. Rapacia omnia sex habent dentes incisores, et
binos oblongos, quibus praedem tenent, suntque capite rotundo ma-
gui, quae generis felini, aut magis oblongo, quae canini.
Solidipeda aut solidungula seu cornipeda sunt, (velut equus
asinus, mulus) vel pedes habent nonnihil duros et fissis acceden.
tes (ut camelus, qui pedes bi sulcis accedent es habet, superiore
ungulae parte non nihil fissa, et ex ruminantium est genere;
et Elexhas moximus quadrupedum, qui multifidis accedit,
prominentiis digitos representantibus) Fuusos pedes habes
tia non rapacia quaedam sunt cornuta et ruminantia,
quae bicornia sunt. Et sunt iis conua aut cava sut in bove
ariete, capri) aut solida maribus propria, ut in alce et cervo,
dama et rangifero, capreolo Rchboit, magnitudine distin-
Caetera
ctis. Cornuta vel sunt corputa non ruminantia, quae unius comu
unicornia (ut phinoceros) vel ruminantia non cornuta sut
camelopardatu Girasa) vel nec raminantia nec cornuta (ut
porci)
Ad bovinum genus referuntur varia (ut urus, qui est bar-
batus, bisons, cui gibbus in tergo, bonasus cui cornua circa
aures reflera, brfalus, cui cornna plana, aspera) ad Caprinus
referuntur itidem varia (ut dtimbuit, ibex cnicornua
angularia et tuberosa, rupicapra cui cornua rotundata
et in extremo uncinata, gatella cui recta et contorta)
Bestiae unguibus armatae non rapaces sunt hominiformes
aut leporiformes. Hominiformes majores (ut simia, papia vel pavianus
illae milla canda hic brevi) minores (longacanda cercopithem, et facii
et facie ei simile animal ignavum) Hominiformia
facie et auribus hominem nonnihil neferunt, pedibus anteris
ribus ut manibus utuntur, quatuor iis incisores lati et bini
dentes oculares nihilo reliquis longiores.
Quae leporim sunt generis, binos habent dentes oblongor
in inferiore mandibula binosque oppositos sed paulominus
longos in superiore. Pleraque ruminantibus accensentur,
quod ubi incisorum ope os cibo implevere, rursus molaribus
comminuunt alimentum. Sed vere tamen tuminantia
non sunt, cum non nisi uno sint praeditastomacho, unde cibos
non revocant. Sunt majora, media, minora. Majora aut
pilosa aut calamata. Pilosa vel in aperto (ut lepus) aut sus
terranea (velut cuniculus, cui longae aures, brevis cauda.
aut mus alpinus, cui contra) alia calamos propilis habent,
(ut major, histrix; minor, ethinus)
Medii generis (ut arborum habitator ampla cauda sciurus)
Minorisssorex, mus et talpa, cui minuti oculi, pedes lati
instar manuem aliaque unde apparet non optime huc referri.
peue ue areus aeser prt

## Folio 18v — 00068654:0074
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 19r — 00068654:0075
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
Bestiae unquibus armatae rapaces felinigeneris aut canini, illa rotundo capite, haec obloago
Papacia felini generis corpore sunt proportione pedum aut
minus oblongo aut oblongo. Non oblongo majora, et vel
robore insigni (leo, vrsus) vel maculis (rotundis tigris, ob
longis pardus) visulynx) Minorasut catus domesticus,
civella) Oblonga se inforamina inserunt et sunt terre-
stria vel amphibia. Terrestria aut pellibus vilioribus sut
viverra, quae cuniculis capiendis ad hibetur, putorius, qui male
olet) pretiosioribus (major ut martes, minor, ut mustela quae
pcastot
AErmine) Amphibra meliore pelliceo (capen) deteriore
sutra vulgo otd.r) Rapacia canin generis Euro-
poea vel exolica. Europaea terrestria (ut canis qui docili-
tate et obsequio, lupus qui contra rapacitate; vulpes quae
subtilitate laudatur. His additarus potest) 
tica (ut Armadilli seat tatii) amphibia (ut phocas)
 exo-
Ovipara bestia aut qrad untur et quadrupedes sunt aut
repunt. gradientia sunt lata aut oblonga. Lata habent ciu-
stam sut testudo terrestris vel marina) vel pellem (ut rana;
et bufo, qui venenatus nec saltat) oblonga sunt majora, me-
dia, minora. Majora sut crocoditus) media ut lacerta, cha-
maleon) minorasut salamandra terrestris, aquatisa) Re-
pentia se
 quae pedibus carent oblonga et rotunda
sunt rursus majora, media minora. a quidem majora (ut
serpens) media sine veneno (natris Duntr) venenata (vipera)
minora (ut cecilia quae creditur venenata et caeca)
Parter animalium communiores sunt, aut specialiores.
Communiores fluidae seu contentae aut firmae seu contine
tes. Fluidae aut aereae seu impetum facientes, quae spiritus
vocantur; aut liquidae seu humores. Humor utilis aute.
crementitius. Utilis aut in sanguinem tendit, aut est in sanquin
aut ex sanguine separatur. In sanguinem tendit chylus ex cib
In sanguine est sanguis ipse, serum quod aquea perspicuitate
est, sed calore concrescit; bilis. Ex sanguine separatur succus
adividur
nutritius et pinquedo, adeps, et quod congelascit sebum. sevum
einquilo inferti usus.
pinguedo dura.
semera, pro foetus generatione
lac pro nutritione. Excrementitii humores sunt bilis
collecta, ex crementa ex chylo secreta, sanguis menstruus, urina
sudtor.
Contnentia sunt similaria aut dissimilaria. Et illa dum
aut flexilia. Durasut cartilago et ossa) flexilia aut serviunt
ad transmissionem aut ad motum aut ad tegendum. Ad trans
missionem spirituum cerebrum cum medulla spinali, nervii fi-
brae. Ad transmissionem humorum vel simplicem venae et
arteriae vel percolatoriam glandulae. Ad motum ligamenta
tendinesque, quibus musculi ossibus alligantur, musculi ipsi, caro.
Ad tegendum cutis, membrona.
Continentia dissimilaria sunt externa et interna. Externa caput
et truncus. Capitis partes generales facies et posticum (synciput
occiput) illa magis haec minus pilosa. Speciales magis organicae super
ta tectae) et minus organicae. Apertae utiles ad sensum visus (oculus
auditus (auris) olorissnasus) gustus (os)
Cranium est os capitis superius, quae tegitur cerebrum.

## Folio 19v — 00068654:0076
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 20r — 00068654:0077
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
Nasus est cava prominentia, per quam transit respirationis pars etaloi
Os est scissura faciei, per quam transit maxima pars respirationis
et alimentum. Habet mandibulam superiorem et inferiorem,
quae mobilis est, et labia supra et infra, quae sunt carnosae lacime
quibus dentes teguntur et os clautit
ut vel prominentes ut
sectae sunt partes interna connexae tinqua et dentes: n vel concavae
patatum, guttur, in quo Epiglotis. Lingua est molle, carnosum
et oblongum corpus, quod motu, flexu et allisu suo servit cibis
movendis in ore et voci formandae. Dentes sunt ossa brevia ver
tica liter sita in ore infira alia in mandibula superiore, alia
in inferiore sibi respondentia, ut eorum ope cibi intercepti
frimiteneantur incidantur, molantur. Hinc alii canini,
incisores, molares.
Gingiea est caro, ubi infiri dentes.
Palatum est caxitas oris superior.
Fauces intus imitium guttoris.
Gula extra superior pars colli.
den
Uvula seu gurgulio est caro mollis inflabilis in extremo palatii
ubi incipit guttur.
Epiglottis ibi est, valvula quae aperitur extrarsum, ad emittendum
spintum, clauditur vicissim, ne cibus intret in viam respirationis
partes minus organicae supra, medio, ad latera.
Supra Frons quae est suprema pars faciei supra oculos. a postico
eespondet cilium protuberantia super oculo, quae terminat frontem
insia.
Medio ad latera supiâ tempora quod est inter aures et fuontem.
Inferius male quae sunt e regione oris, et spiritu ad exitum nitente
causo ore inflantur. Gena sunt superior pars malarum.
Infra sub ore directe mentum terminatio facier infima externa,
in qua intus primum maxilla seu mandibula inferior mobilis. interius
tonsillae quae sunt binae glandulae infaucibus. Hactenus Caput
Truncus quod corpori superest demto capite vel demto capite et membris
Habet superiora, media, ima. Superiora anticum et posticum simul
complexa sunt collum et scapulae. collum est, quod truncum capiti jurgit
Cervix est collipars posterior.
Nucha quod est proxiime infra foramen cervicis, ubi oritur spina. alii
sic appellare malunt cavitatem posticam colli prope caput.
Palearia pellis dependens a gutture, ut in bobus.
Humeri pars trunci lateralis superior, a qua brachia pendent.
Scapula os humeri.
clavicula instar clavis jungit scapulam sterno.
Ad antica et postica determinata sunt pectus et dorsum.
Thorax est medius vent ex seu superior trunci cavitas. circum
scribitur supra claviculis, infra diaphragmate; ante sterno, postia
ossibus dorsi: lateratim a costis continet partes, motuse aperi.
enter et caudentes nempe cor et puulmones. Hinc ut eas coer.
ceat, ossibus firmatur. Sternum ossa pectoris.
Ejus pars anterior extus apparens dicitur pectus, posterior dorsum,
utrinque latera.
Mamma sunt extuberantiae carnosae in pectore, aptae ad lac gignendum
in piris olandulis, perum funpeta extremitas pexile etraxta fucioni
ravisiti sensus instar glandis.

## Folio 20v — 00068654:0078
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 21r — 00068654:0079
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
spina tergi, est osseum omne tergi a collo ad inferiora, con-
stans verbebris seu partibus, quae separatim verti possunt. continent
medullam dictam spinalem.
costae sunt ossa lateralia thoracis.
Coxendix est os, in cujus cavitate recipitur, ox femoris, est par
interna copae quae ad latera ossis sacri, quod spinae est pars
inferior immobilis.
Enfimus venter, abdomen, qui et proprie venter, est caritas trumci
inferior, membrana circumdata, quae peritoneum appellatuor, supe
us terminata diaphragmate, continens ventriculum, intertis
pancreas, hepar, lienem, renes, vesicam, et quae pertinent adgene
rationem et excrementa. Sub peritoneo omentum est, membrana
nempe adiposa, intestina nvolvens, quod Epiploon vocatur.
Umbilicus est centrum depressum in antico infimi ven-
tris, in quod vasa quaedam (ducta umbilicalia) terminantur
quae serviunt ad foetus in utero communicationem cum
venis maternis.
Elium superior coxae pars, ubi intestinum ileon seu convolutum
Clunet vel nates praetuberantiae, quibus sedemus, in medio anus
exitus excrementorum.
Hypochondria, quod a costis nothis seu inferioribus adilia;
unde hypochondriaca affectio, quia ibi intus mesenterium obstru-
ctionibus obnoxium, vulgo Wtriche deite.
Hypogas trium pars abdominis subumbilico
Inquen quod in hypogastrio est circa pudenda ibi glandulae, quae
aliquando in bubones intumescunt.
Pubes pars inguinis propior pudendis in quo pili succrescunt aetate
ad generationem maturescente.
Frunco adhaerent artus, nempe partes corporis admotum exter
num destinatae, suntque totales aut partiales. Totales inbestus
vocantur pedes, et sunt quatuor numero; ex quibus anterio
res etiam ad alia movenda vel sistenda ad hibentur, et in homine
brachia appellantur. ubi posteriores ad motum totius corporis
de loco in locum super terra aut in aqua magis serviunt, et pedes
peciatim dicuntur; etsi in avibus et pedes serviant ad aliamo
venda et brachia abierint in alas.
es)
Artus ergo totalis, sit brachium, pdividitur inarmum, cu
bitum manum.
Armus est pars brachii trunco vicina, quae per humerum ei conne
cubitus est pars media inter armum et manum, qua ditur.
Manus est pars extrema brachii, qua aliquid comprehendi potest,
constatque carpo, quo cubito jungitur, palma seu mediomanus,
cujus carum dicitur vola manus. et denique parte extrema in
digitos fissa, qui oblongi sunt, quibus fieri possunt diversimotus
quique rursus in articulos subdividuntur
Condylus junctura articulorum
In pede armo respondet femur, cubito crus, manui pes imus.
Ciena est commussura femoris et cruris, ubi flexus. in anterio.
pidis pel tesie auistlet latiruie, in poteiatu suftag.

## Folio 21v — 00068654:0080
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 22r — 00068654:0081
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Tibia pars anterior sen dura ciuris. Sura posterior, quae carnosa.
Pollex digitus intimus, qui cateris major et abiis remotior, quibusdem
Hallus.
Planta est imum pedis, quod in quibus dem bestiis induratur.
Carpo respondet Tarsus. Qvibusdam os tarsi primum dicitur talus
Nunc ad part es internas animalis, quae sunt viscera et ossa;
nempe mollia et dura. De ossibus quaedam jam dicta, quiastructuram
fociunt exteriorem.
Viscera sunt vel pro motu aeris seu respirationis, vel pro protu huno.
rum eoque sensibili, qui in circulum aguntur, aut insensibili, quo
praeparantur. Pro respiiatione pulmo est follis naturalis genus
qui per arteriam asperam aerem recipit, et rursus expellit exterius
quod respiiationem vocant. In duas partes dividitur a mediastine
id est membrana thoracis, cavitatem induas partes dividente,
ut una corrupta alia supersit. Et quaelibet pars duos habet (0b05,
Lntus versus thoracis cavrtatem concavi sunt, quia eor amplectun.
tur.
Pro motu sanguinis sensibili est cor, quod habet speciem antliae val-
vulis instructa, quo sanquinem uno foramine attrahit, alio expel-
sit, valvula utritusque regressum impediente. Duos habet ventriculos
ex quibus dexter recipit sanguinem venosum ex vena cava, eumquemit-
tit ad pulmones per venam arteriosam, ut aëre impraegnetur. Ex
pulmonibus redit per arteriam venosam seu venam putmonarem
ad ventriculum cordis sinistrum, unde expellitur in arteriam ma-
quam: in diastola uterque ventriculus aperitur: in fystola uterque
comprimitur.
Catera viscera serviunt ad humores prae parandos. Et quidem
alimenta in ore masticata et saliva impraegnata per oesophagum
recipit sinistro orificio situs in abdomine ventriculus, cujus motu
quoque subiguntur inclusa, et protenduntur deinde in intestina
12
teri ubi chylus seu pars utilis alimenti ab excrementitio separatur.
Chylus per vasa laitea extractus in receptaculo proprio colligitur,
atque inde per venam subelaviam et cavam in dextrum cordis ventri-
culum deportatur. Reliquum stimulante bile (in hepate a san-
quine separata) propellitur lin intestina crassa. Lienis qui insini-
stro hypochondiio situs sut hepar in dextro) quod viscus est spongiosum.
usus non satis notus
Renes ex sanguine per venas emulgentes allato separant humo-
rem aqueum et salsum sudori cognatum seu urinam. Dini sunt
siti sub sepate et liane, et urinam ope ureterum mittunt in
resicam irinariam, ubi servatur, donec expellatur;, ut bilis serva.
tur in fellea.
Festes semini maris elaborando is serviunt, numero bini ex-
tra abdomen positi, in quos venae binae et arteriae binae ingre-
diuntur, quas spermatilas vocant, quae intra testem in ramor
sparguntur, advenit et nervus a sexto pari. Extestibus
emen per vasa deferentia in cavitatem penis fertur. Prostratae
sunt binae glandulae, quae aliquem quoque humorem in penem
emittunt. In mulieribus uterus peni respondet, corpora
bina testibus comparantur.

## Folio 22v — 00068654:0082
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 23r — 00068654:0083
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
2
Hodie putant, ovarium esse in omni foemina, ubi ovulum a
semine virili foecundetur, atque inde in ut erum per tubam Fallo-
pranam delatum foetum constituat, qui ibi nutritur. Enme-
diis intestinis jocet mesentenum, in quo multi sanquiferi et
chyliferi ductus: et pancreas glandulosum corpus, succum in-
testino tenui non procul ab introitu bilis peculiari ductu infundit,
quo bilis temperatur.
Sunt et partes animalium peculiares, ut in natantibus squa-
mae, tenne tegmentum et partitum, crusta fragilior, testa durios
et aperiens sese, ut in ostreis. Eadem branchris, id est, foraminibus
in capite lateralibus respirant. Quaedum insecia habent ad cornu-
um instar antennas, quibus explorantiter. Datur et in natun-
tibus vesica aerea, cujus contractione gravitatem corporis speci-
ficam augere creduntur. Sunt et pinnae, prmulae lata tenuiue
substantia ex acuminibus composita, quae ex corpore piscis exit. P.
In volantibus corpus tegunt plumae, quarum in extremora-
musculi piliformes, ad fundum calamus cylinder scilicet per.
abo
foratus
Aelae sunt quasi remi, quibus percutitur aer. Cauda pro guberna
In quad rupedibus quibusdam cornua (quae aliquando et in pisi-
bus, ut in cetis) armant caput, ungulae pedes. Tubae pinnis re-
ppondent.
Pilus corpus longum flexile quod plantae instar cute exit;
ex multis compositis si lana in quibusdam, in aliis pelliceum.
Ex pilis in mento barba. In extremo trunci prominentia
est cauda, quae et ipsa saepe pilosa.
Victus est alimentum animalis.
Panis corpus siccum comestile, quod fit materiam vegetabilem
(ex granis maxime) in farinam redactam et aqua maceratam
coquendo.
Potus est liquor alimentosus, qui hauritur ore.
Jus est liquor eorum, quae coquuntur.
Butyrum unctuosum ex lacte collectum.
caseus ex crassae partis lactis congulatione depositae compresione
formatum.
Fartum esca, qua quid farcitur, ut intestinum vacuum, cum fit farci
men; Farcire autem est minutis partibus collectis implere.
Artocreas est coctum ex farina cum butyro cavum carne repletum
Amictus est tegumentum portatile tenne scilicet contra aeris
injurias transitorias, non contra vim solidi majorem.
Filum est linea tennis flexilis apta ad connectendum.
Vitta est fascia capitis crines colligens,
Pannus textum unde vestis, maximes ex lana.
Pulvinas cui ob mollitiem commode innitimur sive incumbendi
sive infidendo. speciatim saccus clausus, materia flexili plenus
in usum dictum.
Saccus, recipiens flexilefirmum, amplum, uno tantum luo
apertum, qui arte fit ex extenso seu plano. aut multas habetit
plicas aut consui, debebit
ernamentum anictus, quod in eo spedori volumme, elsi ad tegendum mase
non sit.

## Folio 23v — 00068654:0084
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 24r — 00068654:0085
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
12b.
Adificium est tegumentum magnum firmum, loco affixum
contra aeris injurias diutius durantes, vimque etiam majorema
solido inferendam; non pro nobis tantum sed et nostris rebus con-
servandis.
Latiori structurae vocabulo comprehendas etiam navem, murum
pontem, turrim, columnam, obeliscum, ut sit omne corpus ingen
artefactum cujus partes coharent: ut scilicet a machina distin-
quatur, nisi hanc quoque comprehendere velimus.
Navis est sustent aculum hominum et rerum capax, ut in aqua
promoveantur. Et habent hoc commodi, ut majora opera facile
promoveantur, quia minus resistit aqua motui incumbentis
quamterra.
b
Pons est sustentaculum duo extrema fiima aquam coercen-
tia conjungens, ut transiri possit sine immersione in aquam.
Fignum est prisma ligneum quadratum, aedificiis aptum.
Asser eit planum ligneum oblongum arbore abscissum.
Later est lapis ex terra coctus.
Caementum proprie lapis ex aedificio caesus. hodie vulgo materia nolli
quoe deinde sponte fit firma inservitque aliis colligandis.
Columna est corpus Cylindri forme, quod erectum firmitate sua
tecta structurarum sustinere potest. soletque crassities infra major esse
et supra prominere aliquid, ut pluvias delabentes a columnae corpore
arceat.
Arcus est tectum cavum in extremo sustentatum.
Cancelli obstaculum retiforme rigidum, quod oculis non corpori
patet.
Scala compositum ex gravibus, ut iri possit ad locum altiorem.
Gradus est fulerum, in quod fit passus in altum.
Vallum olim ex lignis erectis. unde miles dicebatur vallum ferre
in expeditione. Nunc intelligitur erectum crassum exterra, ut
eo salvo ad locum aliquem veniri non possit. Solet vestiri lapide, ne
inclinata nimis sit anterior facies ad horitontem, ascendique facile pos-
sit. Nam ipsa perse terra aggesta (unde aggeris nomen) indiget in-
clinatione faciei seu procur su inferiorum, ne superiora ruant extra
vallum. Soletetiam adhiberi aquis coercendis.
Obex est imipedimentum motus.
Ostium est apertura ad introitum in locum destinata.
Fenestra est apertura lucem admittens.
Caminus est proprie via furri Clausa, ne in commodet. Nam verbo-
tenus caminus, chemin, significat viam. Sed adhibetur tamen et
ad locum ignis apertum simul designandum.
Si locus ignis est clausus, nisi quantum opus adusum, is locus dici-
tur fornax quae non tantum adhibetur ad calefaciendum aërem
conclavis claudsi; sed et ad immissa aut superposita vi ignis tractanda.
Grundia suggrunda pars tecti prominens ultra murum vel parie-
tem, ut ab eo pluvia casum arceat.
Vestibulum adificii pars ante januam.
Posticum quod est in parte posteriore, ut ostium posticum. Posterius
autem censetur hoc loco, quod non aeque aditur.
Contignatio, quod fit extignis junctis, ut firmum aliquid compo-
nant. Sed maxime si sit horitonti parallela, serviens ad seporanda
sugeriora habilacula ab inforioribus.

## Folio 24v — 00068654:0086
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 25r — 00068654:0087
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Transtra sunt tigna transversa a pariete ad parietem. dicuntur
et de remigum sedilibus in navi.
Sisuper duabus trabibus paralletis erigantur tigna parallela sibi
exc adverso, et tigno obliquo conjungantur, haec tigna obliqua appel.
rantur Caprecti (Stribau)
Inhabitaculo, quod imum est hori Zontale dicitur pavimentum;
quod supra tectum, quod ad latus angulo ad hori tontem recto surgit,
pariet.
Matus est lignum erectum in navi, quod ferre potest velum.
Transenna est funis extentus.
Clavus vel gubernaculum est, quod in postrema parte navis in
aquam prominet. seroit ad navem convertendam. Nam si aqua qui-
escat, ipsum gubernaculum motum instar remi navem ab aqua
repellit, unde convertitur. Sin navis sit in motu, gubernaculum
obliquatum magis aquae resistit quam rectum, et ita ipsa vis motus
navem convertit.
Anchora est corpus uncinatum, quod si infundum aquae projciatur
et fune navi annectatur, servit ad navim sistendam. dum enimna-
vis moveri incipit, anchora trahitur, simulque acumen, quo terram
momorderat, magis intra eam adigitur, ut tandem, nisi frangatur
aut rumpatur aliquid, navis ulterus promoveri non possit.
Remus est vectis in extremo latus seu palmam habens, quodum
pellitur aqua, repellitur ab ea corpus mobile in aqua.
velum est superficies ventum excipiens, ut ejus vi navis propellatur.
Supellex varia.
Canalis est prisma cabum ut caina. Sub prismate cylinder
continetur
Funis est prisma flexile vel cylinder flexiis, sed cui firmitas adest.
Theca est repositorium portatile.
Acicula est instrumentum perforandi exiguum.
Acus est simul instrumentum perforandi et aliquid secum trans.
ducendi, ut filum, lardum.
Forfex est compositum ex duobus tultris, angulum mobilem fa-
cientibus, ut interceptum inter ipsos secari possit.
Pecunia est materia pretii noti apta ad aliarum rerum pretia,
ad exignas usque partes, mensuranda.
Mensa est planum hori Tontale super parimentum erectum
infra hominis altitudinem aptum ad sustinenda, quae manibus
tractare volumus.
Candela est cylinder ex materia combussibilitelly chinium
Ellyctmm per longitudinem ejus transiens circumdante, id et
fitum, quod facilius ad huc ignem concipit quam ipsa materia cardelae
Vas est continens difluentis in summo apertum. Itaque liquida
et arida ex partibus exiguis composita continere potest.
Cathedra est sedes altior, ut qui sedet spectari audirique facilius
possit, ad docendum fere comparata, et si latius sumi possit.
Sporta sportula est vas contextum exflexilibus crassioribus ons
ut ex patea, juncis, et frima facere potest etiam ex nonfrimis, ut
exstramine.
Arca est receptaculum undique clausum ut cunque portatile, cujus
tectum arcuatum instar januae sursum versae aperiri potest.
tectur esxt locus hoitontalis stratus, ut in eocommode quiesa pasit
a jacente.

## Folio 25v — 00068654:0088
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 26r — 00068654:0089
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Supellex rustica.
Aratrum est mobile corpus, quod aciem habet, qua terram proscindit.
ut semina injici possint.
Occa instrumentum est, quo glebae confringantur et sata rursus
operiantur.
Ligo est instrumentum constans angulo recto, aujus una extre-
mitas manu tenetur, altera ferro armata est, ut penetrare in
terram apice et radies veprium eruere possit.
Currus est corpus ex receptaculo vel sustent acuto rerum trans-
portandarum et rotis compositum, ut facilius trahatur.
Atramentum est liquor niger, quo literae in charta duci possurt.
componitur ex solutione vitrioli et gallarum.
Charta est superficies flexilis ex linters vel laneis tusis, maceratis
atque ex pansis rursusque succatis.
Liber est compositum ex multis paginis parallelis inscriptibili
bus parallele sibi affiris, ut aperiri et claudi possint quiescen-
te extremitate quibus commiltuntur.
Organum pneumaticum est instrumentum musicum, in quo
aer per fistulas transiens sonum facit.
Lyra instrumentum musicum portatile, chordis instructum
quae digitis pulsantur.
Pandura est instrumentum musicum chordis instructum, qua
chorda alia arcu tensa tanguntur grige.
Tympanum est instrumentum sonorum cavum, cujus superfici.
ex tensa pulsatur.
Tuba instrumentum musicum ore inflatile majus incurvum
ex metallo.
Campana est instrumentum cavum ex metallo, quod alio corpore
duro pulsante sonum reddit. Pulsans si intus suspensum sit
totoque pulsato pulset, pistillus vocatur.
Ludus est exercitium incerti exitus, quo certatur delectationis
gratia.
Piitura est similitudo rerum solidarum in superficie.
Spectaculum estactio publica, ubi factis delectantur spectatores
non verbis tantum.
ita
Arma sunt instrumenta nocendi per vim manifestam. Venena
excluduntur, ubi vis non apparet.
Gladius est ferrum oblongum, mediocri latitudine, crassitie
minore, aciem habens. omnis gladius aciem habet, non omnis
acumen.
Bombarda est fiitula, ex qua per expansionem pulveris pyri eji
citur globus.
Arcus est compositum ex linea, quae extremis per chordam tractis
vim elasticam accepit, eaque dimissa se restituens missile proxellit.
Fela sunt arma missilia breria, acumen habentia Sagitiae ap.
pellantur.
stasta est lignum longum, acumine duro armatum.
Clypeus est superficies magnae parti corporis obtensa cui non
adhaeret, tam firma, ut armis perrumpi facile non possit.
ACCIDENS COMMUME.
Fvil sultem aspiciuntur

## Folio 26v — 00068654:0090
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 27r — 00068654:0091
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 88 lines, status machine
14 a
ACCTDENS COM MUNE.
Causa est coinferens natura prius illato. Interdum dicemus concarrens, que causa de concurrende potiore sumitur
causa sufficiens est inferens na tura prius illato. Scope causae nomine simpliciter posito intelligitur sufficiens vel, prene
Coinferens quod cum alio vel aliis sumtum constituit inferens
Inferens est, quo posito aliquid ponitur. omne infarens est
coinferens. Nam si per se infert, etiam cum aliis non impedi
entibus sumtum infert. Porro non omne inferens causa est,
cumetiam ex effectu inferatur causa.
Coinferens idem est, quod conferens.
quadlibet
Connexa sunt quorum u necessario infert alterum.
Oriri aliquid ex eodicitur, quod et assurapitus seu ausa sius
vel saltrem coinferens primarium iae rem nabraicus
Requisitum est sus pendens natura prins vulgo causa sine qua non
constituens est requisitu
madiatum, seu sine medi illationis l probatione. ita pars constituens est totius puncta etiam
u extstat imodt
Conjuncta sunt etiam, quae connera non sunt, modo de facto
simul ponenda sint.
Efficiens est causa activa
finem ingtendens
Medium causa, qua causo efficiens primaria alitur.
facit esse causam
sufficiens
Finis est, cujus appetitio est causa conatus in agente.
esi partes non sint, tamen sunt constituentia corporis
Materia est constituens passivum, quod manet inmutatione, qu. an nateria sit abstractum.
abstractum,
Forma est constituens activum. Interdlum sumitur pro con-
stituente mutabili. spiritus animalas sunt constituentia activa, sed non abstracta
o mpugionem alterius reddit faciliorem, id fieri vim agentis augendo, vim aliam addendo, manente vi
Impedimentum difficiliorem. quod fst e deminuendo vim agentis diminuendo vim auxiliantis, an
manente vi minuentqus effectum, quod impedimentum, triste dectum est.  idus fit vim alio divertendo, aut vi
termittens non impedit cum possit
Instrumentum est, quod agit patiendo.
au bium pe  Est et alius modus impedi-
endi lato sesa, si eludatur actio, objectum
amovendo, vel obliquius rediten
pars non proficit ad effectum.
Praeparans est producens causam futuram, vel causae futurae qualitatum requisitam
Conservat quod impedit corruptionem.
Exemplum universalis est particulare, sub eo comprehensum
Occasio est rerum status s nobis conveniens ad agendum
sine opera nostra oblatus.
Meritum est actus praemio dignus. Demeritum poena.
Fortuna est status rerum a nostra prudentia non dependentium
Status est aggregatum praedicatorum mutabilium (acciden-
tium) contemporaneorum.
Modi existendi.
queandu hab tiqui aquam natura priore non indiget
dependens quod contra.
Simplex cujus panca sunt constitutiva. Compositum cujus multa. Prorsus simplex cuius nulla
Pertinere dicitur, quod haberi convenit.
Periculum est facisitas mali; quod si non sequatur, savi dicimur
seu salutem habere. posito malum esse magnum
Permanens quod durat diu
st
Mutabile quod potest non durare. Praestat duvationem definuve par mutationem italibi factum
dicitur,
Habere dicitur A et B haberi, si ita existat B, ut eo uti possit A. Carere
est non Habere, cum conveniret. Habere est generalius quam porsidere
et latius sumtum, ut ad res quas cunque etiam inanines et juris expertes
applicari possit, uti pertinere rem ad me est latius, quam jus misi inrem
esse. Et uti habere abstrahit animus a possessione, ita pertinere a jure. Habemus
ea, quae sunt pars nobis, item quae sunt attributa uno verbo, quae sunt in nobis. Habemus
tamen etiom, quae non sunt in nobis nempe instrumenta agendi, amicos, res amicorum. Sunt
mimhratendo qeidum gradus. Res amiuorum habernis contratostes communes, sel non conlorix ssanicas.
sufficiens. Causa per se, (item causa sufficiens
per se) est coinferens (inferens) natura prius,
modo nihil impediat
quod et ad requisita applicari potest, q
requisita, secundum quid, non sin
pliciter, idemque in inferentibus etica
locum habere potest
Consuspendentia, vel correqisita, quibus
omnibus non positis, sequi
ar de
pum
rem non poni. Aggregatum ergo omni–
umi correquisitorum foret requisitum
plenum
, u
inse diverht
pulta litat mutatione facta
in agenta et patiente
Utimur eo quod facimus concurrere.
ad finem nostrum

## Folio 27v — 00068654:0092
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 28r — 00068654:0093
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
Conveniens est, quod confert ad perfectionem majorem.
vita est activitas primitiva substantiae planae simplicis. seu est forma substantialis
Mors est cessatio vitae.
Vices continent mutuam unius in alterum mutationem.
ordinarium est, quod fit secundum regulam conimunem, seu secundum id quod plerumqcontiagit
Extraordinarium quod secus.
Modi agendi.
Incipere est agere et proxime ante non egisse.
continuare est agere et proxime ante egisse.
Finire est agere et proxime post non esse acturum. proagere
poni potest et in aliquostatu esse.
Repetere est agere, quod prius actum est sed untrvao interjecto.
tempore
Potentia est status, ex quo oritur alius status (qui actus dicetios
posito conatu agendi.
aliusstatus (qui nem pedicitur actas)
Conatus est status, ex quo oritur octus, nisi aliquid impediat.
Debetur quod requisitum est ad perfectionem.
Oportet fieri, quod debitum est.
fore
Expedit, quod confert ad perfectionem. itaque expodire at conoeniri islidem p snt discriminari ut expedite dicamus, quod
Facile cujus pauca sunt requisita. Difficile, cujus multa.
sub multis magna continentir; nam magna habent multas partes.
Requisitum vide p. praeced.
Solet cujus exemplorum numerus multo major est, quam oppositi
Habitus est ad id quod solet fieri ex agentis dispositione.
Spontancum est, cum principium actionis in agente.
Violentum, cum contra, praesertim si patiens resistat sen agen.
tis activitatem minuat.
perfectio.
Perfectio est magnitui realitatis.
bonum quod confert ad perfectionem percipientis, seu conveniens percipienti
Malum quod ad imperfectionem. Indifferens quod neutrum.
Pulchrum cujus contemplatio jucunda est.
Deforme cujus molesta.
Purum cui non admiscentur, quae reddunt imperfectius.
Empurius cui admiscentur.
Utile est quod expedit percipienti. quid sit expedire, videatur
titulus praecedens. Noxium contra. Itaque bonum utile non continet neque constituit perfectionem.
Tucundum quod continet perceptionem perfectionis
Motestum quod imperfectionis
Aptum est conveniens ad propositum. Eneptum contra.
Consentanea et dissentanea
Eadtem sunt, quae sibi substitui possunt salva veritate.
Diversa, quae secus.
Opposita quae nec simul esse, nec simul non esse possunt.
Consistentia quae simul esse possunt. non consistentia quae sccus.
Respectivum est, quod relationem dicit, seu quod relatione con-
stituitur. Absolutum contra.
Positivum quod nullam involvit negationem nisi negationis.
Negativum contra. Potest et dici absolutum et limitatum.
Praestat
extrerece confert ad perfectionem, non ipsam
constituit vel continet

## Folio 28v — 00068654:0094
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 29r — 00068654:0095
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Actus explicatus supra, ubi potentia. Medium, ubi finis et causa
efficiens.
Objectum est subjectum attributi producendi; quod interdum
extrinseca denominatio est, ut cum attributum est ro cogitur
Actio est variatio secundum perfectionem, vel exercitium peifectionis
Mutatio secundum imperfectionem. quae continat passionem.
Subjectum est, an aliud ens inhaeret, quod dicitur adjunctum.
vid. supr. de Abstracto
Circumstantia est conjunctum actioni. Conjunctum quid
vide supra, ubi de causa.
Gradus comparationis.
Valde est tale, cujus adjunctum est magnum. Valde calidum
cujus calor est magnus.
Medliocre, quod nec magnum nec parvum.
Parvum et magnum dicuntur, quod multis minus majusve est.
Caeterum majus est, cujus pars alteri (minori) toti aequalis est.
Maximum est omnibus majus. Minimum omnibus minus.
Prius est cujus simplicior in ordine collocatio est. alterum posterius
Simul si neutrum prius aut posterius.
Excedit deficit fatis est quod majus minusve debito, autneu-
trum est.
Relatio numeri.
Multitudo est unitates. Si A sit L et Bsit t, sitque A et B idem
unum est L. Multitudo est aggregatum unitatum
Totum est, cujus plura constitutiva in recto concurrentia, q hom
dicuntur partes.
Strictius totum ita sumitur, ut sit homogeneum parti. Homogeneasunt
Reliquum pars quae manet aliis demtis.
quorum unum in simide alteri, si non sit, muturi potest
Proportio est habitudo magnitudinum duarum, cujus ope una
ex alia data definiori potest de terminani potest
Ordo est raelatio inter multa, qua quod libet a quolibet discriminatum
Commune est attributum plurium subjectorum
Proprium unius aut quorundam.
ACCIDEKTLA MAJHEMATrCA.
Affectiones prima.
Longum (breve) in quo via magna (parva) secundum eam
plagam, qua in eo maxima esse potest.
Latum angustum secundum plagam, quae post priorem ma-
xima esse poteit, anguloque est ad priorem recto.
Crassum temue pursus ut ante, anguloque ad planum a prioribus
pagis factum recto.
Rectum quod via minima incedit:
currum quod alia.
Distantia est viae inter duo minimae magnitudo.
Continuum ubi extremitates partium non determinatae. secus indisorete
Si superficies plana non sit (seu cui non ubique congruat rectafed
gibba) erit unum latus concavum, alterum converum.
Converum est, quod est a parte plam aut recta tangentis. conca-
vum contra.
Positio
Perpendiculare quod angulum redtim facit sen utrimque aequalem, alias
obliquum est.

## Folio 29v — 00068654:0096
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 30r — 00068654:0097
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
Inclinat ab ea parte, ubi minor angulus.
lacens est, quod tandem prodit aucta ad extremum inclinatione.
Parallelum est quod ubique eque distat.
secat terminum communem, quod cadit in utrumque termi-
num communem habentium, et in ipsum etiam terminum
Transversum est. quod angulo recto secat.
Angulus incidens est, quem via facit ad occurrens.
Refractus, quem via continuata trans occurrens, facit ad pri-
orem.
Reflexus est si via non ultra occurrens sit continuanda sed
retro.
Ultra est, cum via secat occurrens. Citra cum manet ad eosdem partes,
ta
Petro est citra, cum pergere, non licet ita ut tandem non amplius sit ad easdem partas
Supinum est, cum posserius est inferius. Pronum cum anterius est
inferius. Inferius est latus versus eam partem, ad quam fit motus naturalis cuni versalis, quatma
Dextrum et sinistrum nec anterius vel posterius, neque superius aut
inferius  Distinguuntur, quod dextrum nobis est commodius.
Situs.
Distantia sunt si via ab uno ad aliud non nisi per alia: Contigua
secus.
Plaga est determinatio rectae ex puncto dato educenda; genera
lins pro recta potest aliquando poni linea. Plaga contraria est,
quae priori jacet in directum, seu est in eadem recta indefinita.
Intra quod est in plaga gravis ex puncto dato cadentis. Supra, quod
in contraria.
Ante, quod est in plaga motus horitontalis futuri. post quod in
contraria. itaque utrumque facit angulum rectum ad plagam in
ferioris et superioris. Generalius sumi potest, si to horitontalis
omittatur.
Dextrum et sinistrum sunt plagae contrariae inter sefacientes
angulum rectum tam ad plagas superioris et inferioris, quam
ad plagas anterioris et posterius. Sed dextrum asinistro
discerni non potest extra ammalia, et solet discerni nisi
facto ipso seu perceptione, dum ab uno latere motum commodio-
rem quam ab alio homines experiuntur. Posset etiam in anima-
libus discerni Anatomia.
Alioqui si hominis umbilicus sumatur propuncto, ex quo ducen
dae plagae, erit superius in plaga versus capelt, inferus in plaga
versus pedes. Anterius in plaga ab umbilico extra corpus,
rius in plaga ab umbilico per corpus. Dextrum ad latus, in quo
oste-
situm hepar, sinistrum ad latur in quo situm cor. Htaec intelli,
genda, si homo sit in situ naturali ambulandi.
Duorum unum est intra A alterum Extra si ab uno ad alte-
rum trans eundo via recta (aliquando sensus est quacunque) non
possit perveniri niisi cadendo in A. Discernentur autem intra
et extra, quor illud est inparte concava hoc in convera; quas supra discrevimus.
Sic centrum est in circumferentia circuli, imo et intra arcum circuli. Omnepunctum,
quod n aream circuli non cadit, dicetur extra circumferentiom esse. Secus est de arcu. An
ergo intra arcum cadet. quod extra circulum, modo sit a parte concava arcus. Avid etiam si peri-
pheria includers habeat puncta flexus contraris, seu sit concavoconvexa? Dicemus erpo intra et
extra sic distingui, quod intra est sit in parvo definito spatio, quod extra in magno imo infinito. Auuatius
dra amtitum est, quod marea ambita menisa eil. Extex quodinspatio est quod podit ereae conclnuatione.
tum autem non est
in grabibus agnoscimus. Nataralem
hic intelligo apparentem
= et tamen in plaga ad eas recta

## Folio 30v — 00068654:0098
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 31r — 00068654:0099
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
0 a
Circumdat ambitus figurae eam rem, quae est intra figuram.
quod sifigura sit solida, nullo modo ab eo, quod non est in figura, ad
id quod in ea est, veniri potest, nisi per circumdans seu ambitum.
Circumdans postea aliter sumemus subi de motu separante)
Ambitus est terminus figurae tobus, et dicitur respectu figurae, ut cir-
cumdans respectu ejus, quod infigura. Sic murus est ambitus civitatis
sed circumdat homines in civitate.
Extremum seu terminus est locus, quo unum ab alio nullam
partem cum ipso communem habente seu separatim mobili attingi
potest. Solet etiam extendi ad vicina huic loco. Et ita circum-
ferentia circuli ubique extremum habet, ubique enim atlingi pot.
est. Sed aliosensu extremum sumitur pro ultimo loco moliinre
quem immediate sequitur motus extra rem, Posito lineam utrius
motus unam esse. Et hoc sensu circum ferentia non habet ex
tremum.
Medium est, quod plurimum recedit ab omni extremo. Itacen-
trum in ovali, quod ab omnibus punctis non aeque recedit.
Potest esse figura imperfecta, qua duos habet ambitus, seu cujus
totus terminus non componit unum continuum: v. g. Sphaera
excavata, cujus alius est internus terminus alius externus
Potest tamen ambitus ita sumi, ut parti termini exteriori
competat, eritque ambitus totum extremum continuum externum
Et extemum est, quod neque in re neque in eo est, cujus extremum
totum est alterius extremum continuum. qualis est sphoeracon-
centrica inclusa, cujus ambitus totus est ambitus interior sphaere
cava includentis.
ACCIDENS PHTBICUM.
Maxime communia
Motus est mutatio loci. movetur in cuijus quavis parte pars sumi
locum
potest, quae tum mutat, quod fieri potest, etsi totum locum
non mutet. ut fit, cum corpus movetur circa suum axem vel
manentem vel  mutabilem. Nam et si partes sumi possint
in tali corporesv. g. sphaera) quae locum non mutant, ex gesphera
concentrica in priore intellectu designata: tamen in hac
sphaera minore, ut cunque parva intelligatur, pars tamensumi
potest, quae locum mutat, pars nempe in quam nullum cadit
punctum axis. Locum autem mutare dico extensum, cujus
quod vis punctum mutat locum.
quoties movetur aliquid, pars ejes aliqua locum mutat, imo
pars aliqua cujusque partis.
Aviescit quod non movetur. an: cujus nulla pars movetur?
Sed ita daretur medium inter id, quod movetur et quod quiescit.
Tempus est ordo continuus existentium secundum mutationes
Aternitas est ad tempus ut infinitum ad finitum.
Praeteritus status est, ex quo oritur presens, et qui inconsistens
est praesenti
Futurus qui oritur ex praesente, et inconsistens est praesenti.
Qvis vero prosens sit, non definitime explicari sed sola percepti-
ora cognisei polet.

## Folio 31v — 00068654:0100
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 32r — 00068654:0101
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
Novum est, quod est temporis praefentis, non praeteriti remoti.
Antiquum quod est temporis praeteriti remoti; et si non sit etiam
li praesentis dici poterit antiquatum.
Locus est ordo continuus existentium eodem tempore seu
ettensum formale. Si universalis sit, erit spatium infinitum.
Potest et sumi pro extenso concreto, seu in quo est ordo continu,
us coexistentium sed immoto aut immoti instar spectato,
ad quod datur situs alterius rei seu modus ad eam perveniendi; quae
res dicitur locatum, dum scilicet locatum indistans est abiis, quae
sumi possunt in loco. Totum indistans a locato, partemque nullam
habens distantem est superficies proxima ambientis, perquam
locum definivit Aristoteles. Sed haec locum corporis tantum defi-
grat, non locum puncti linea aut superficiei. Praeterea fieri pot.
ingotu
est ut ambiens sit mimotum
in quo non est locus sine locato
Plenum est locuslocatum habens. Vacuum locus sine locato.
Prcesens oppositum absenti idem, quod indistans. Indistantia
tamen interdum quaeritur ad usum communicationis seu actionis unius
in aliud. Ita praesens dicitur, qui in eodem est conclavi decem redibus
a me remotus: absens, qui in alio conclavi, quique non et ocum pe-
tamen
dibus a me remotus, sed qui ob murum interfectum nec videre me
necsatis audire potest.
Occupat, quod locum suum implet
Inchusum est, quod pars non est, et tamen circumdatur.
Modi motus.
Gravitas est tendentia ad centrum longe remotum, unde fit, ut
directiones gravium censeantur non convergentes sed parallelae.
Levitos est conatus a centro.
Celertas et Parditas est, quod aestimandum est in motu ex compo-
sita ratione longitudinis seu spatii directa et temporis recipioca:
id est, cum spatium percursum majus est dato tempore, vel tempus
minus dato spatio percurso, celeritas major censetur aut larditas
minor; contra si secus.
Conatus est actio, ex qua sequitur motus, si nihil impediat.
Vis seu tendentia est status permanens, ex quo sequitur motussi
nil impediat. Itaque vis est conatus differunt ut ens permanens
et successivum, Et vis est conjuncta cum conatu; idem quod octivitas.
Conatus igitur est actio, quae potentiae activae seu viribus adimi non
potest, quantumcunque ei hesistatur. Conatus est exercitium vi-
rium seu virtutis. Sed supra actionem exercitio definivimus
Sustinet quod impedit descensum conantis seu gravis, et quod im-
peditur, dicitur innitens.
Resistit, quod impedit actionem conantis
Cedit quod resistere desinit.
Potestaliquid vim exercere etiam sine certa directione, si scilicet
conetur in omnes partes, ut facit aer inclusus in sclopeto ventaneo.
Motus simplex.
Flexum esse, cujus linea curva est; potest dici  de corpore et
motu. Flectens est, quod facit, ut linea alicujus sit curva.
Vertere est motum flectere vel mutare plagam.
Obvertere corpus dicitur aliquam superficiem er, cui accederet, 
aod ex crqure per cum supe ficrem eritat.
Lacere

## Folio 32v — 00068654:0102
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 33r — 00068654:0103
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
b
Lacere est in plano hori contali longitudine sua esse.
Cadit quod fit jacens ex erecto. surgens, quod contra.
Erectum, quod est in plano verticali longitudine sua, seu cujus lon-
gitudo sc normalis horitonti.
Tollere est simul portare et movere in altum.
Deponit qui portare desinit, cum res quiescere potest.
Portare est sustinere et movere.
Tratere dicitur movens, quod anterius est moto. Pellere quod posterius,
Inderdum pars trabentis pellit, ut in annulo: sed fune oportet
ipsam partem trahentis trahi a reliqua parte ejus. Credunt Phi-
losophi hodie, omnem tractionem esse apparentem et reduci posse
ad pulstum
partes ut totum occupet c
Contrahere est trahere i locum minorem; et ita trahuntur partes versyse invicem
Vilatare recdere rem majoris loci occupatricem.
Motus cum contactu.
Concursus est motus, quo continuato sequeretur penetratio
seu duo in eodem loco. Potest alterutrum esse quiescens, quod ex
ipsis movetur. Itaque in concursu est percussio, quae idem hoc loco
quod itus.
Fricatio est rasio asperorum seu eminentias habentium, ut aliu
eis in motu congruere non possunt, quin vis accedat, id est,
eminentiarum vel abrasio vel depressio.
Radunt se duo corpora, quae se superficie tangunt, eamquein motu
mutant.
Ferere est premendo comminuere.
Premere est conatum durabilem habere actionis, ex quo seque-
retur alterius penetratio. itaque mnitens premit.
Pulsio definita est cum tractione.
Vehi dicitur, quod movetur cum sustentante.
Volutatur curvum, quodita promovetur, ut linea volutata aequa-
lis sit descriptae in superficie sustentante.
Provolvitur quod simul gliscit (glise) et volutatur.
Vellere est conari evellere.
Evellere est extrahere per vim, vel cum aliqua continuifirmi
solutione.
Percussio interdum strictius sumitur. nam cum quis celeriter im-
pellere conatur, oblongo cirea centrum continue ab agente moto,
percutere dicitur, ut virga, sceptro. interdum ratius, cum instrumento
quovis, ut lapide jacto, quando instrumentum semel in motum actum
separatur ab agente. Generalissime percussio proictu, ut supra.
Inprimere est ita premere, ut vestigium relinquatur prementis
Potest autem premens vestigium relinquens, diversum esse
a premente, quod imprimit, ut sihomo imprimat typum ce.
re Nestigium est signum locati.
Eigillare est figuram imprimere, ut sit signum integritatis
Segere est rem ita sitam esse, ut excipiat ictum, hoc est, dum
ictum accipit, impediat, ne aliqed (quod tegitur) acci-
piat utum.
pungere est aliquo tami pautum pertoru
Motus separans.

## Folio 33v — 00068654:0104
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 34r — 00068654:0105
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Motus separans
heparare est ex coharentibus facere incohaerentia, seu quotum
unum ab alio removeri potest. in flexu enim pars una
sine alia movetur, (sed non ab ea removetur.
Scindere vel secare est ita separare, ut extremitas utraque
novae separatorum sit locus motus superficiei separantis,
seu ita ut separans continua interpositione sit causa separa-
tionis. Locus motus posset uno verbo dici tractus.
Acies est linea (seu extensio longitudinis notabilis expers)
quae incipit interponi.
Scissio solet strictius ita sumi, ut scindens ab ea superficio
scindendi penetret, in qua signatur linea separationis a
latitudine non a crassitie, ut facit culter. Secans vero
ut serra a crassitie penetrat.
Porus cavum in corpore exitum habens ad superficiem, etsi
non utrinque.
Caverna est carum in corpore, quod nullum exitum habet,
ut in jumice.
Frangere est partes rigidi separare flectendo.
Flectere est mutare curvitatem. Nam et ille flectit, qui
ex curvo rectum facit.
Lacerare est separare distrahendo, quo fieri solet, ut superfi-
cies nova sit irregularis, quia, ubi separata cohaeserant, uni-
formitas non erat.
Forare est facere foramen. est autem foramen locus va-
cus pervius in pleno. Nempe uti pervius ita ut abun
latere pleni separantis ad oppositum latus perveniri possit.
Ligeta sunt unum ad aliud, quae eidem lineae flexili firmae
coharent. Porro ut flexile alteri cohareat, efficimus, dum
flexite circumdat corpus (quemadmodum armilla brachium
Sed ita, ut ligatum se educere non possit.
Circumdant se duae lineae in se redeuntes, si posita earum fimi-
tate, et si flexiles sint, tamen una abalia removeri non possit:
ut linea At et B, item linea CDEC et FGHF. Fieritamen
potest, ut circumdatio non sit mutua, veluti si linea CDEC
pars DCE auferatur remanente parte DE, ipsa quidem linea
DE cirumibitur a linea FG H, sed non contra. Civaeritur ergo
quae pars auferri possit a C D EC salva circumdatione. Dicoigitur,.
si linea etiam non in se rediens orX Lm NP ita sita sit, ut duo in
et puncta sumi possint velut in N, quibus in recta eadem a se invicem
diductis crassiti es alterius linea DE perfectam flexilis lineae inter
duo punita intercepta interceptae auctionem impediat, linea BIXL mo
circundabit lineam DE. Sed re magis Geometricè considerota linea
circumdans est ad omnem plagam cimumdatae. ita ut sumtibus
in circumdante tubus punctis inassignabiliter vicinis, plana
per ea puncta trans euntia, quae pro rectis haberi possunt, sint in
quavis plaga cylindri, per cujus cavum transit linea DC, auivis
rectae in cylindro ad axcem parahelo occurrant. ita oportet, ut sinae
linea OL K L M N P non sint latiores quam prolongitudine cylinari,
quid si linea sint in se redeuntes ex... circumdatione mutua sequitur
colligatio. quid si linea DE debeat reddi vicissim circundans, supplendo DCE, et jun=
untor D et e, potestne eoadere inter K et L  salva mutua cirum.
datione seu colligatione.

## Folio 34v — 00068654:0106
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 35r — 00068654:0107
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
18. a.
Cum linea ita flectitur, ut diducendo extrema quantum vis, recta
fieri non possit etsi nihil circumdatum alienum interponatur,
fit nodus, et tunc ipsa portio lineae alinea circumdatur. Ipsa
autem dici potest perplexa.
Solvere est a flexili liberum reddere strictius, id intelligitur
salva flexilis contimuitate, ne nodus gladio secetur.
Aperire partem tegumenti ita amorere, ut per locum quem
deseruit, in locum inclusum perveniri possit.
Claudere est ita admovere, ut per locum, quem acquisivit in
locum inclusum perveniri non possit.
Undique tectum est, ad quod perveniri non potest salu tegumento.
elica est linea angulum constituens duarum superficierum
continuarum in flexili.
Explicare est ita flectere, ut angulus talis ille dimimea.
tui aut plane tollatur. Nota si linea angulum constituens
non sit recta, confinue mutato angulo linea plicae angulum
constituens mutari debet. nam curva non est axis.
Spargere est multa vicina jocere irregulariter, vel si mavis,
jacere in diversas partes, ut pleraque a selinvicem removeantur.
dacere jactus, projicere est imprimere motum in grave, quod
postea sibi relinquitur.
Motus retentio.
Haerent, cohaerent quorum unum ab alio rem overi nequit; quod
fieri potest, etsi se non tangart, ut duo annuli in catena ja-
cente sit disponi possunt, ut se non tangant. Sed etsise tangunt,
tamen nullum est extremum unius, quod cohaereat extremo al-
terius, et tamen tota cohaerent. Falia tota nonnihil a se removeri
possunt, sed non ultra limites certos. Plus igitur est cohaesio extre-
morum, cum unum corpus ita moveri non potest, ut quodlibet
ejus punctum at alio corpore recedat. Interm fieri potest, ut, cum
adsensum apparet esse cohaesio extremorum, revera sit tantum
cohesio totorum. Celerum ipsa cohaesio totorum supponit ali-
quam cohaesionem extremorum saltem in partibus totius.
Fenere quod premendo aliud inter partes suas efficit, ut, quod
premitur, a premente, facile se parari non possit. Itadigitis
preminus, quae tenemus. difficultas autem ex eo oritur, quod
bressum non nihil deprimitur, et depressio in eo oritur, adeoque
in aequalitas superficiei, unde fit frictio superficierum premen-
tis et pressi.
Prehendere quod incipit tenere.
Palpabile est, cujus pars licet non undique clausa ita moveri
potest, ut cum movente maneat. Sic aqua palpabilis est: aer
non item nec ignis.
AVALITAS SENSIBIL15

## Folio 35v — 00068654:0108
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 36r — 00068654:0109
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
8. b
aVALITAS SEN SIBIL15
Calidum est, quod per se aërem dilatat. Frigus quod aerem
per se contrahit. Hoc comprobatur Thermometro. Per accidens
fit, ut frigore existente aer dilatetur et vasa etiam rumpat,
quia constricta glacie aqua multae bullae aeris compressi antea
unita vim majorem exercent, quam ut coerceri possint, cum
parietes multarum plus habeant firmitatis quam parietes
unius ex ipsis facta. Eaque vis aeris compressi propria se dilatandi
major est vi comprimendi, quam habet frigus.
Humidum est fluidum palpabile. An humidum etiam dicenus
metallum fluens. Siccum est palpabile non fluidum.
Flicidum cujus pars quaevis cognita est in consistens. An Flui-
dum cujus partes nullam habent cohaesionem: Consistens cujus
aliquam, intellige cohaesionem notabilem: aliqui nullum forte
flundum deretur, nempe exquisitum.
Trrigatur corpus siccum, quod humore imbuitur
Uvidum cujus superficies humida est vel potius humoreaspessa.
Congelatur proprie, quod frigore fit siccum vel consistens.
Congulatur proprie pars sicca se separans a liquido, ut in lacte.
Liquatur quod in humore abit in humidum.
Liquescit quod in igne humidum fit, ut cera, metallum.
stabile est, quod figuram per se non mutat, ut cera.
Tnstabile est aqua, cumulus arenae aut granorum. Itacue icca dium
possunt esse instabilia: Humidum tamen est prorsus instabile seu
nullo modo propriis terminis continetur.
Elasticum molle est figuram recipiens. Itadurum dicemus, quod
sensibiliter non mutat figuram. An malleabile omne habet gradum
mollitiei 2
Eteam humidum est pro parte cohaerens id est parte mota sequum
tur aliquae sed paucae. Plane cohaerens est, cujus omnes partes
cohaerent: cui opponitur diffluens incohaerens.
Densum est, cujus major est quantitas in minore spatio. Rarum cortra.
Dilatare est ex denso rarum efficere. Densare contra.
Atqua densari non potest, ideo in clusa corpori rigido potius vas
franget, quam embolum admiltet.
Durum est, cujus pars non (facile) movetur alia quiescente. itaque
non tantum difficulter dividi, sed et difficulter flecti potest.
Melle quod non durum sed tamenstabile. quaedam mollia peracci-
denssunt dura, ut aqua, si magna vi percutiatur, resistit glo-
botormentario, eumque repertutit.
Crasum est, quod in partes exiguas dividi nequit. Subtile contra.
Lubricum est, cujus frictio exigua est, ut aqua, glacies. itaque et
naves per aquam, et trahae per glaciem facile magna pondera
transferunt.
Lubricum siccum est lave, cui opponitur asperum.
Lentum cujus partes extenduntur prius quam separentur, ut vinen
Idem est elasticum, cum redeunt ad statum priorem, ut chorda.
Etiam molle potest esse lentum, ut cera, et humidum, ut gluten
solutum.
dener

## Folio 36v — 00068654:0110
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 37r — 00068654:0111
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
19a
Tenax est, quod alteri facilè ad haeret. tale non tantum est humidum
sed et siccum, ut cum cornu cervi ustum labiis adhaeret. item uni-
cornu fossile.
Glutmosum est humidum tenax
Inflexu, quae pars inter alias duas prius non interposita erat, nec
nunc interjecta est. Idem fieri potest intensione (condensatione
nempe et dilatatione.)
sed in humido finit aut semisumido ut cera turbari possunt partes.
Flexilia saepe prorsum et retrorsum flexa tandem franguntur.
Molle transformabile est semihumidum seu proximum humido. Ut
erum humidum alienos terminos facile accipit, ita hoc quoque etsi
paulo difficilius. id interest, quod fervat nec difluit. Et hoc
ipsum est esse tenax sui nonnihil, ita ut pars adhareat parti.
posset dui Fractabile, quod manibus figurari potest.
Vitrum fit in igne molle. Metallum fit im igne fluidum.
Felum sequax non tenax.
Fatiscie quod sponte liquescit, ut sab tartari in oleum per deliquium
efacite) (ad sensum
Rigidum flecti, nequit. Differrentne rigidum et durum. Andicemus
ligidum esse, durum firmum. An potius, quodam rigida et tap
non dura sed fragilia sunt. Vitrum spissum non tantum rigidum
sed et durum est. Rigidum non malleabile est friabile seuvitree
naturae. Metallum est rigidum durum sed non friabile. Rigidum
nempe est, quod non est flexile, idque vel fragile ut vitrum tenue, vel dux
rum ut vitrum spisum, vel durum et friabile seu potius teribile
ut lapis vitrumque spissum; vel ductile ut metallum.
Ductile est, quod magna, vi est flexile nonnihil.
Fissile est quod habet partes longus coharentes firmiores, quam id, quo
cohaerent. Uende facitius sic dividitur corpus quam alio modo. Ia
lignum constat exlineis, seu corpusculis longis non latis cohaerentibus
aut dflitturn.
Lapis fissilis talcus ex superficiebus planis: caepe ex curvis. quaedam
sponte finduntur, ut dum limus siccesscit.
Granosum est, aujus partes cohcerentes non longe nec latae sunt,
sed velut puncta. ut marmora complura, speciatim is, qui dicitur
Granitae. Sed interdum cementum non minus durum est quam ipsa
grana.
Corpus non permanens aut flurum est, quod alias atque alios recipit
partes, aut agitatum, cujus partes a se invicem separantur. Posset
et dici turbatum, ut in aqua fervente. Sunt, qui credunt, ominia liqui-
da insensibiliter turbata esse, idque firmat solutio salium in ipsis.
Si corpus valde turbetur, dissipatur seu exhatat, unde halitus, qui non
est palpabilis. Idque facit frequenter calor, quo remittente rursus
concrescit aliquid palpabile. Halitus, ujus concrementum sicum,
sut sal volatile, fuligo, Aristoteli est fumus, is, cujus concrementum
humidum est vapor.
Nidor est halitus, ajus concrementum est inflammabile: potestu
essevel sumidum, ut, cum fiunt flores sulphuris, vel sucium, ut
cum fit oleum distillatum. Itaque Nidor vel vapor est vel fumus.
carui

## Folio 37v — 00068654:0112
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 38r — 00068654:0113
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
Sapor.
Ensipidum cujus sapor nullus aut tenuis.
Cateri non melius quam exemplis ostenduntur.
Aeris ut piperis.
Amarus ut bilis.
salsus ut salis vesci.
Dulcis ut saccari
Pinguis ut pinguedinis
Acidus ut aceti
Atasterus ut in ponis immaturis.
Atddi potest acerbus, ut aluminis et alii complures; sed saptem illi
suffecerint, ubi notandum, quratam esse solere combinationem salli
et pingris, amari et acidi: censenturque priores tres calidi, posterion
tres frigidi, medtius temperatus. Sed ego pene malim pinquem loco
salsi et salsum loco pinguis ponere.
Fragrans cujus odor gratus. Foetens cujus ingratus.
Vox est sonus gutture animalis formatus.
Sonus articulatus est, qui scribi potest seu qui in literas potest resolvi.
marticulatus contra.
sonus est magnitudo soni secundum acutum et grave, id est se-
cundum velocitatem ut tatditatem tremoris, quo fit. Potest autem
fortis aut debilis esse magnitudine, prout fortior ictus, etsi endem
velocitas sit tremorum, nec ideo magis minus ve acutus fiat. Ut
videmus eandem chordam mollius fortiusve percuosam eundem
edere sonum, modo ejusdem maneat longitudinis et tensionis.
Senor inter acutum et gravem medius censetur.
Fortis potest esse obscurus confusione. Non adeo fortis potest esse
clarus distinctione.
Clarus ergo, qui bene auditur. Obscurus, qui contra.
Duorum sonorum consonantia est, si proportio ictuum simplex, ut
dupla, ses qui altera et c.
As per sonus fit mmultis interpositis impedimentis.
Sin minus, dici potest aequabilis
Color
Lux est qualitas lumen emittendi, quod consistit in radiis seulineis
rectis in omnes partes momento ad sensum sparsis per media (quae
perspicua dicuntur) ea lege, ut radius transiens a medio inmedium
refringatur et in eodem medio occurrens superficier polita opacae
(seu transitum impedienti) reflectatur, angulo ad angulum ini.
dentia aequali.
Tenebrae est privatio lucis eo loco, ad quem radii pervenire non posunt.
Album consistit ex magno numero speculorum parvorum.
Nigram ex magno numero caverpularum in superficie radios
admissos non reflectentium.
Ex albo et nigro mistus, ut cinereus et similes. ita fuscum subni-
grum est dumbrlbraum.
En iride ordo colorum est: ruber, flavus, viridis, coeruleus, purpurcus
Et quidem viridis exflavo et coeruleo constat, et in medio est situs.
Cuber est in convero, purpureus in concavo curvitatis radii retra.
cti. Flavus rubro, caeruleus purpureo proxmus. converi ex justo
majore, concavi ex justo minore sunt refractione.
Vari ex hismisti, ut galous ex viridi et flavo, spadicersex rubro
et mgto.
Coins (quasi coelius) ex cinereo et caruleo aliiqu. Communes affediones mitorum.

## Folio 38v — 00068654:0114
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 39r — 00068654:0115
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
20. a
Communes affectiones mistorum.
Mistio est minutarum partium diversi generis disgregata colletio–
Termentatio latius dicta est motus spontaneus intestinas.
Strictius ille, per queem liquor ita praeparatur, ut exeo spiritus
ardens distillatione separari possit.
Temperamentum est mixtura quatuor qualitatum celebrium,
calidi, humidi, frigidi et sicci.
Concretio est mistorum unio
Concoplitio est praeparatio per calorem.
Alteratio est mutatio qualitatis
Generatie est corporis productio naturalis. Corruptio est destructio
naturalis.
Affectiones vegetabiles
Nutritio incrementum per intus susceptionem, seu partium
novarum inter pristinas transitum.
Fames molestia ex appetitucibi.
Fertile aptum ad producendum. Foecundum ad producendum
simile. Sterile ineptum.
Pullulare pullulos emittere, ut cuma radice novae plantae surgunt.
Crescere fieri majus. Decrescere fieriminus.
Florere est seminum principit proferre, in vigore esse.
Marcescere est vigorem amittere.
Sanitas est status, quo functiones probe fiunt. Morbus est no-
tabilis functionum laesio.
Maturum quod debito tempore transacto aptum redditum
est ad generandum vel ad alios usus. Immaturum secus.
ACCIDEXTIA SENSITIVA.
Generalia.
Spirare est Arahere aërem ad sanguinem vigorandum.
Vocem edere est dare sonum articulatum.
Edere alimentum solidum per osin stomachum trajicere. Dibere
liquidum.
Vigilia est continuatio perceptionis expressae.
homnus est interruptio expressae perceptionis. alia interdum
inter posita, quae non coharet priori, quem sommum appellamus.
Sexus est discrimen inter marem et foeminam.
Mas est animal, quod ad gignendum sibi simile contribuit foc-
cundationem ovi.
Foemina quae ipsum ovum et contribuit et nutrit. foecundato
ouo concipit, formato animali foctum excludit seu parit.
Educare est aliinentum et tutelam praestare animalinato,
donec sibi providere possit.
Motus animalis.
Volare est in aëre semovere remigando, sine sustentaculo solido.
Natare est idem facere in aqua. C
Serpere est in sico se promovere sine pedibus.
Gradi est pedibus se promovere
Tre est in motu esse ad locum. Venire est ire expectatum.
Saltat animal cum atetra se elevat, pedribus statim ad eam recasurum.
Fugere est ob metum recedere. Sequi est accedere ad fugientem.
Ducil quisecum incedere facit.
Descmibere estincipere jacere. Siorgere est incipere erectum esse.

## Folio 39v — 00068654:0116
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 40r — 00068654:0117
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
20b.
sensus interni.
Cognitio est sensio cum repraesentatione seu idea. continet omnes
tres operationes.
Memoria est repetita cognitio orta ex priore.
Phantasia seu imaginatio est cognitio cum imagine extensionis
seu figura.
Appetitus est conatus ortus ex cognitione.
Voluptas est perceptio perfectionis.
Providentia est praesensio futuri.
Experientia est memoria multa similium.
Inclinatio naturalis.
Simplicitas est defectus sagacitatis.
Sagacitas est facultas insignis praesentiendi.
Ferum est tractatu periculosum animal: opponiturque miti.
Aliosensuferum est, quod dificulter regitur et opponitur Mansocto
quod facile regitur seu manui assuevit.
Levis est, qui nimis facile movetur ab apparentibus. Gravis contra.
Constans, qui non facile dimovetur a priori. inconstans contra.
Affabilis est jucundus alloquenti. Moposus contra.
Sobrietas est moderatio circacibum et potum.
Affectatus est cujus nimia cura observari potest. qui nimis quaerit
observari aliquid inse.
Diligentia est cura laudabilis. Cura est attentio ad agendum.
Egnavia est nimia laboris evitatio.
labor est actio in sentiente, quae habet difficultatem.
Crudelis est cui voluptas est cruciatus (seu magnos dolores) in alio
efficere.
pisericordia est sensus alieni doloris tendens ad eum minuendum.
Gratitudo est benevolentia ex memoria beneficii.
Passiones principales
Admiratio est attentio ob singularitatem.
At mare est esse in statu delectandi aliena felicitate, velsi etiam
irrationalia dimari dicamus, ali ena perfectione.
odium est status delectandi contrario
Spes est opinio boni futuri, Diimor mali.
Goudium est laetitia ob eventum.
Laetitia est voluptas animi proedominans, seu voluptas animi ex totali
statu. Possunt esse voluptates animi, quibus dolor praevaleat.
Tra est impetus ad nocendum ob contemtum: generalius, ob ma-
lum depellendum.
Patientia dolor cumquiete.
Pudor molesta memoria praeteriti facti nostri cum opinione minute
existimationis
Gloria est opinio multorum de iis, quae laudem in nobis merentur.
generalius de bonis nostris.
Taudare est boni mentis aliena opinio declarata. Sumiturintes
dum generalius de bono etiam non mentis. interdum strictius de
binis voluntatis, ut lans sit praniiigenus.
Htonor est declaratio opinionis potentia alienae. Contentus
impotentie.
Animositas est impetus animi.
Liberalitas est proclivitas benefaciendi cum suo detrimento.
Strictius proclvitas donandi.
Parsimonia studium singulare conservandi, quae sunt in bonis
nodtris.
Pessiones minus principales.

## Folio 40v — 00068654:0118
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 41r — 00068654:0119
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 42v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
21 a
Passiones minus principales.
Poenitentia est dolor de commisso errore seu peccato. Alio sensu
est animus resipiscendi, qui potest esse sine dolore. Sivim vocis
spectemus, fit ex consideratione poence.
Emitatio est actio cum voluntate aliquid alteri simile faciendi.
Atudium assimilandi.
Zelus est ani mositas in bono persequendo.
Envidia est molestia ex alieno bono, scilicet non forte quia nocet,
sed quia alienum est..
Miseratio est molestia ex alieno malo.
Vindicta est poena, quam infligimus, ut animo nostrosatisfiat
aut exempli aut indemnitatis causa.
Consternatio est subitus metus, qui judicium turbat.
Adulari est approbare acta alterius, ut ei placeamus, neglecta veritate.
Approtamus, quae proba esse affirmamus.
Amulatio est studium aequandi aliena bona aut superandi.
Concupiscentia est desiderium ex opinime voluptatis.
Passionum affines actus.
Curare latius, attentio in agendo: strictius attentio in conservando
Expectario est opinio futuri propinqui ad nos pertinentis.
Observare est percipere cum reflexione.
Cavere est facere, ne malum nobis obtingat.
Attentio est cogitatio cum desiderio cognoscendi.
Simulare est id agere, ut videamivr aliquid opinari. opinionis
speciem affectare.
Affectare est hoc loco studium apparendi.
itudere est agere non obstante periculi cognitione.
Efectus passionum.
Risus oris commotio involuntaria ex jucundi cogitatione.
Fletus est humoris fluxus ex oculis, orta ex cogitatione molesti.
Voluptas facit ridere, sed non latitia, quae facit interdum, ut cante-
mus. Sed tam tristitia quam dolor fletum facit.
Ludere est exeritium, ubi quaeritur jucunditas.
Averi est indicare dolorem ex malo, quia eosimus indigni.
Provacare postulare ad certamen.
Placere agere alteri grata.
Offendere agere alter ita molesta, ut inde ad nocendum ex uitextur.
Lis est certamen opinionum. Concordia consensus opmionum.
Insidiatur, qui tentat nocere non expectanti.
Fallit qui falsam opinionem dat sciens.
Ahi efectus.
Qvaerere id est interrogure est voluntatem cognoscendi ostendere
ei, qui pot est docere seu dare cognitionem. qui sidet, dicitur respondere.
Avaerere (oppositum non responsioni sed inventioni) cum locum
rei cognoscere tentamus, eumque, ubi obtinemus, dicimur invenre.
Utrique notioni haec una est communis, ut quaerere sit cognoscere
tentare. Cum locus desinit esse cognitus, dicimur perdere.
ita perdimus ex oculis: perdimus; quae fur abstulit.
Offere cum testor voluntatem gratificandi Tibi si velis.
Qvod site velle ostendas, diceris acceptare.
adive hantene pesonem. pecpit inina pentrantetm
Sumere

## Folio 41v — 00068654:0120
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 42r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 42r — 00068654:0121
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
210.
Sumere est actu proprio nchoare possessionem.
Relinquere dimittere est sponte possidere cessare, it a alius possit
inchoare actu proprio seu sumere Sumimus et ip offerente, et
tunc fit traditio.
Lucta est, cum certamus membris consertis, quis alterum dejicere
possit
Labor est actio molesta. an ut supra, actio insentiente, quae habet
difficultatem.
Negotium est status actionum seriarum. Otium est status sine
serca actione. Serium agimus non tantum ob jucunditatem prae-
sentem, sed et ob fructum futurum.
Lassitudo est virium in presens diminutio ex labore.
ACCIDEKS RATIOX ALE.
Actus intellectus primi
Engenum est facultas inveniendi seu transiendi utiliter de
cogitatione ad cogitationem. Itaque et reminiscentia quaedam in.
ventio est.
Conscientia est reflexio in actionem, seu memoria actionis nostrae,
ita ut cogitemus, nostram esse. Involvit hoc ipsam substantiam
veram seu 2o ego.
Curiositas est studium quaerendi aut dicendi cur.
Perceptio est ex eorum numero, quae percipiuntur potius quam
definiuntur.
Assensus est opinio conveniens alterius opinioni.
Disensus opinio opposita.
Tudicium est facultas cognoscendi veritatem. Tudicium re-
spondet ad quaestiones plenas, ubi tantum respondere debet.
Est aut non est. Inventio respond et ad quaestiones, in quibus
supplendum est aliquid a respondente v. g. quis, cur etc.
Discursus est transitus cogitantis asententia adsententiam, ordi-
ne quodam sive consequentiarum sive alio ut in methodo.
Considerare est cogitare de aliquo studio id cognoscendi
Meditari est aliquamdiu considerare.
Machinatio est meditari artificiosam productionem.
Actus intellectus ex primis orti.
supponere est aliquid sine adjecta probatione assumere tanquam
antecedens verum, ut inde colligatur verum esse consequens.
Haec suppositio fit sive in spem futurae probationis, aut ob memoriam
factae, sive quod eam necessariam non putemus.
Inferre est propositionem ex alia facere per substitutionem
terminorum aequivalentium.
Additio est sumere numeros tanquam partes, ut inde fiat totum.
Subtrahere est, si pro toto habente aliquam partem sumatur ali-
ud totum habens easdem partes, una demta, quae dicitur
subtracta.
Multiplicatio est additio nume rorum aequalium datomum, quo.
ties praescriptum est. Datus dicitur multiplicandus, sed multitudo
prescripta est Multiplicator.
Divisio est subtractio numerstum aequalium, dato exnumoro date, quties
fieri potest. Datus prios dicitur divisor, posterior dividendus. Numerus subtractio-
num dicitur quotiens: quod si aliquid post subt ractiones repetitas adsit, dicitur
addatur residuum, redire dividendum.
Probare

## Folio 42v — 00068654:0122
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 43r — 00068654:0123
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 44v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
22 a
Probare est efficere, ut cognoscatur propositionem esse veram.
Comparare est considerare, in quo duo conveniant et differant. Ia
ut ex uno cognito alterum cognosci deinde possit.
Mensurare est datum assumere, quod mensura vocatur, idque quantum
licet, partibus alterius nullam partem communem habentibus
applicare. Unde apparet, hanc operationem multum habere com.
mune cum divisione Arithmeticorum. Mensuram esse ut diviso-
rem, mensuratum ut dividendum, et posse aliquid esse residuum
si mensuratum non exacte contineat mensuram.
Conjicere est ex probationibus insufficientibus recte inferre,
quae dicuntur indicia. Hoc autem recte fit, cum ex plurimis
eligimus verisimilius, et praesertim in cavendo malo.
Magna mala ex levibus vitat mens provida causis.
Inchidere est habere inter exempla. Excludere contra.
Ars est habitus cum recta ratione effections.
Scientia est cognitio veritatis per probationes certas.
Sapientia est scientia primaria, seuscientia felicitatis.
Opinio est sententia ex verisimilibus orta.
Verisimilius autem est, quod facilius verum esse potest.
Entelligentia est cognitio a priori seu distinita, vulgo brabitus,
quo cognoscuntur principia veritatum.
Discretio est cognitio divensitatis
Intellectus expressio.
Affirmare et Negare quid sit, per clariora exprimere difficile est.
Adhibenda Ecthesis terminorum pro rebus, ut cum explicamus, quid
sit consequentia; per substitutiones aequi pollentium, quemadmodum
alibi exposui.
Loqui est voce articulata signum dare cogitationis suae
Scribere est id facere permanentibus in charta ductibus. quas ad vorem
referri non est necesse, ut opparet exhinensium characteribus.
Interpretati est ex signis pervenire ad cogitationem.
Docere est cognitionem efficere. Discit in quo efficitur.
Intertogare et respondere obiter jam explicuimus supram-
ter effectus passionum.
Navrare eit factum docere.
Fama est sermopublicus de facto nupero.
Definire est explicare notionem; seu resolvere in plures notiones
uni aequivalentes.
Distinguere est discrimina plurium docere.
Restringere est ex proprositione generali (seu plurium exemplorum)
facere minus generalem. Ampliare contra.
Signum.
Signum est perceptum ex quo colligitur existentia non percepti.
Sed hoc loco est signum conitationis.
Litera est unus ductus significans minimam aut pene minimam
vocem articulatam. ut x est peneminima, cumr idem valeat
quod C5.
Syllaba an est minimum compositum ex literis perse pronunciabile.
sed ita sp foret litera. Est ergo potius perse pronunciabile conti-
nens non nisi unam vocalem. Vocalis autem est litera perse proum:
tiabilis ore aperto. Itaque 5 non est voralis; h est quasi vocalis.

## Folio 43v — 00068654:0124
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 44r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 44r — 00068654:0125
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 43v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
22b
Nomen est signum notionis, seu simplae mentis operationis, ubi
scilicet non est verum aut falsum.
Casus nominis est flexio significans respectum rei nominatae.
Figura est locutio pessita pro cognata, salva claritate.
Genus est terminus universalior alio, seu qui alterius (speciei)
continet exempla et ad huc plura.
Species infima est, cujus non datur species.
Individua ejusdem speciei infimae sunt, quae non possunt per essen-
tralia distingui.
Propositio est oratio, in qua semel affirmatur aut negatior.
Oratio est, in qua affirmatur aut negatur, vel semel vel sapius
nil refert.
Prosa est sermo, qui nullas alias habet quam veritatis claritatisque
seu necessarias leges.
Ligata in qua leges ex arbitrio praescribuntur gratiorem reddentes
orationem.
Periodus est oratio per se subsistens.
Accentus est syllabae elevatio invocabulo.
Sectio, caput sunt partes orationis magnae, illa major haec minoi.
Regula est propositio dirigens.
Exceptio casus seu exemplificatio subjecti, ubi cessat praedicatum et
regula non eit vera.
Voluntas.
Voluntas est conatus intelligentis.
libertas spontaneitas consultantis.
Ipoitum est necessarium ingratum in agente.
Cogere est necessariam alicujus actionem facere.
Deliberatio est consideratio argumentorum contrariorum circa
bonum et malum practicum.
Determinatio est ultimum judicium intellectus practici, seu conclusi
quaectionis, de qua deliberatur.
Consensus est sententia conveniens sententiae alterius. disensus
contra.
Virtus est habitus bene agendi. Vitium male.
Electio est statuere, quid sit melius inter plura.
Rejectio est statuere, quid sit minus bonum.
Optare est velle, quae non sit in potestate efficere.
Credare seu fidem habere est opinionem habere veritate dictorum.
alterius, quod sit, sieum veritatem scire pose et dicere velle judicemus.
Diffidere contra.
Suscipere est aliquod negotium imcipere, ita ut non facile rursus
desinere possis.
Voluntatis expressio.
Suadere est proponere aliquid tanquam bonum audienti.
Dissuadere tanquam malum.
Petere proponere aliquid tanquam bonum dicenti, quod effici possit
ab audiente. Deprecari tanquammalum.
Benedicere est optare bonum alteri, vel declarare se alterius bono
gaudere.
Malediaore est optare malum alteri; feu declurare segaudere
alterius malo.
Hortari suadere jam disposito. Dehrtari dissuadere. Laudare

## Folio 44v — 00068654:0126
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 43r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 45r — 00068654:0127
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 46v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
23 a
Laudare est virtutem praedicare, aut generalius, perfectionem.
Vituperare vitium praedicare, aut generalius imperfectionem. Itaque
Uudamus facultatem benefaciendi, non vituperamus, non vitupera.
mus facultatem nocendi sed dispositionem; nam si contra, qui
facultatem habeat, careat voluntate, laudem meretur ipsa nocendis
potentia.
Minari est malum praedicare, quod velis facere.
Consolari est dolorem levare verbis, generalius, sive verbis sivefadtis
Imperare est significare dibi, nos velle, ut sit imposita libi ne-
cessitas faciendi.
Necessitas intelligitur, ut sine malo tuo non possis non facere.
Itaque quod imperamus, volumus etiam ab invito, vel nostra causa
si non Tua. et vel ex pressae insunt minae in imperio vel subintellectae.
Consulere significare, nos utile Tibi judicare, ut facias; et
fieri potest, ut nobis non prosit, imo ut noceat. In imperante
sufficit pro ratione voluntas: secus insuadente.
ACCIDEKS OECONOMICUM.
Relatio morum.
Ceremonia est consuetudo in agendo non necessaria ad rem, confe-
rens tamen ad attentionem spectatorum. An potius conferens adornatum L
Civilitas habitus, quo quis gratus est in conversatione.
Rusticitas contra, quorum illud testatur aut imitatur homi-
nem in ciitate, id est, hominum frequentia versatum. hoc versatum
rure, id est, procul ab hominibus elegantibus.
Salutare est conversationem incipere cum significatione benevo-
lentia, praesertim cum voto. Valedicere est tali significatione
conversationem finire. Itaque etiam gestu salutamus aut vale.
dicimus, ut pileo. F it interdum, ut simul salutemus et valedi.
camus, ut in transitu.
Locuri est ludere verbis; studio facere, quae risum excitent.
Erridere eum dicimur, cujus contemnendi causa ridemus.
Comitari est ire cum aliquo, strictius. ipsius gratia, honoris causa.
Visitare est ira ad aliquem honoris causa.
Fractare multum cum aliquo agere. unde et tractare eos dicimur
linguis vulgaribus, quibus convivium exhibemus.
Congratulari est testari eventum tibi gratum etiam nobis gratum ese.
Varia denominationes personarum et rerum.
Superioe est, qui habet jus imperandi alteri, qui inferior appellatur.
Interdum latius sumitur, ut superior sit, cui jus est majorem honorem
exigendi quam reddendi. Inferior contra. Aquales, ubi par cousautius.
Estautem honor signum aestimationis et maxime potentia.
Astimatio opinio de perfectione
Publicum pertinens ad magnam societatem. quod secus privatum.
Nobilitas est honor generis. Itaque etiam nobilis habetur, qui inci-
pit generis honorem. Et generosus est, qui bono genere se prognatum
testatur, ut equus, cheval de bonne race.
Elebejus in quo non est honor generis.
Divitiae est potentia ex rebus extraneis, quae in nostra sunt potestate.
Itaque pecunia multa, et quae pecunia multa aestimantur, divitem faciunt.
Empartas et myotentia ot defecdum rerum pecaria estmabiium.
vaor

## Folio 45v — 00068654:0128
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 46r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 46r — 00068654:0129
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 45v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
23b
Valor seu pretium est quantitas perfectionis, in aliqua mensura
expressa, velut in pecunda.
Lucrum est augmentum bonorum, quae pecunia cestimantur.
Demnum est decrementum.
Impensa est minuere aliquid de bonis suis consilio boni majoris,
ut cum pecuniam in loco negligimus.
suntus est impensa in vivendo seu quotidianis, nempe victu,
amictu, famulitio.
Merces est precium usus dati, nempesive tui sive rei tuae.
ut cum equum locosti, cum aedes. redtenda ergo est res locata
a conducente.
Merx est quod habetur animo professo vendendi.
Vendere autem est pro pretio certo mutare cum alio, qui dicitur
Emere. Permutare pro re pretii incenti. Itaque venditioni
pecunia intervenire solet. Utrobique est animus non ferendi
damnum seu abest animus donandi.
a
Relatio societatis.
Familia est societas domestica, continuae conversationis causa.
Aliter est societas cognatorum.
Natio est multitudo hominum ejusdem regionis vel ejusdem
linguae. Creduntur ejusdem generis vel nativitatis sed ex longique
Maritus et uxoc sunt mas et foemina, qui societatem iniere
durabilem liberorum quaerendorum causa, uno nomine conjuges
Cognatus est, qui ab eodem homine est ortus.
Affines sunt, quorum cognati sunt conjuges, seu ex quibus
ortiforent cognati.
Vicinus est qui prope habitat. prope, id est, exigna distantia.
Peregrinus, qui ex alia regione venit in nostram viciniam.
Hospes qui aliunde veniens in nostra domo moratur.
Familiaris cum quo crebra est conversatio, qualis solet esse inter
homines ejus dem familiae.
Amicus est, cujus professa benevolentia est.
Hostis cujus professa est male volentia. An pro professa
ponemus, quae pro certa habetur.
Creditor est, cui aliquid dare jure tememurnos, qui dicimur
debitores.
Modi acquirendi seu tenendi
dominium.
Haereditas est universitas bonorum alterius, quae ipsius morte
in alium aliosve transfertur, qui dicuntur hares aut
haredes. Itaque est etiamhares; cui secundo aut tertia aut
alia numero designata pars bonorum datur.
Legatum est pars bonorum, quae non facit haereditatem, et
voluntate defuncti defertur. Itaque tertia pars bonorum
non est legatum. nam heredem facit eum, cui datur. Enterim
et haredi legatum dari potest, quod praelegatum dicitur. Sed
hoc non facit haeredem.
Donare est dare eo animo, ut dans damnum ferat, accipiens
Possidere
merum.

## Folio 46v — 00068654:0130
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 45r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 47r — 00068654:0131
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 48v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
24 a
Possidere est in potestate rem habere seu in eo esse statu, quode
re agere pro arbitrio universim non impediare; exceptio autem
a regula universum non tollit. Ita et dominium est us inrem
universim, seu jus possidendi aut rem pro artitrio tractandi, nis
vi aut jure prohibeare, excepto siquid Masuri rubrica notavit
ut ait roeta.
Habitare est in domo morari.
Prescriptio est juris, si quod fuit, elisio pertemporis lapsum, intro-
duita, ne homines perplexam re per tempus obscurata dentma
teram bitium, sive negligentia sive etiam dolo.
Contractus.
Troctare aliquaemdiu inter se agere de jure acquirendo autamittendo.
Permutare, vendere Emere quid sit, jam dictum in tertia retro
para grapho, ubi de mercede et mercibus.
Locare et conducere vide ibidem.
Deponere est rem custodiendam dare nostri gratia.
sponsionen facere seu fidepibere, est promittere, si alius non det,
medaturum.
Transigere est convenire de litigioso, anima. potius aliquoddanu
ferendi quam litem continuandi. Cui alios ad transigendum per.
movet, vulgo dicitur eos accommodare.
Modi obligandi, obligationem dissolvendi.
Promittere est danunciare (seu significare sibi) facturum me
rem liti gratam. id si fiat, dicitur praestari.
Stipulari est promissionem ab aliquo exigere.
Spondet, qui promittit stipulanti. unde stipulantis interiogatio:
centum dare spondes? cui alter respondebat: spondeo. 
Pignori dare est rem alteri custodiendam dare, ut de debito sit
securus.
Fidezabere quid sit, jam dutum in praecedenti.
Solvere est dare rem promissam seu prestare dationem.
di
Acceptitare male Auntor norterdirit. Accepti-latio, dicitur
ut transtatio, nempe occeptum ferre est, cum prae nobis ferimus
nos debitum accepisse, et perinde sumus contenti aliquo accept
ac si omne, quod debetur, accipissemus, et ita opponitur satisfactioni
Hinc Socimani quidam volunt, Deum acceptilatione contentum
essepro satisfactione.
Condonare est debitum donare.
Compensare est debitum solvere mutui debiti extinctione.
ACCIDEKS POLTICUM
Relatio officii.
Dominus qui generale habet alteri imperandi jus, nempe
servo generale scilicet, nisi quid jure prohibeatur. Sic enim
hic intelligitur generalitas.
Rex est, qui generalem habet in civili societate imperandi pote-
statem sed boni communis causa. et qui in sorietate sunt,
subditi appellantur.
civilis autem societas est, quae inita est animo durabilis secu.
ritatis, atque ad eo inter multos.
pecasiuriter
Clericus est persona cultus divini officio occupata. Reli
qui carci appettantur.
suto

## Folio 47v — 00068654:0132
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 48r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 48r — 00068654:0133
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 47v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
Tutor est, cui munus incumbit eum regendi, qui per etatem se
regere nequit, quem pupillum vocant.
Munus est compositum ex jure et obligatione erga societatem.
Legatus est missus reipublicae causa dignitatem sustinens mittentis.
Dux est, qui militibus imperat.
Miles est destinatus ad pugnandum pro republica, seu cujus mu-
nus est pugnare. Pugnare autem est certare per vim.
Consiliarius est, cujus munus est consilium dare seu juvare
animi facultate.
Relatio efficii in Judiciis.
Tudex est, cujus munus est pronunciare de controversiis homi-
num (seu opinionibus pugnantibus) cum effectu, sen ita, ut pro-
nunciatum pro vero habeatur. Unde Ture Romano dicitur
rem judicatam proveritate haberi. Interim aliquando tum
demum sententia transit in rem judicatam, cum nullum inter-
positum est remedium suspensivum sive novae informationis apud
eundem judicem, sive appellationis ad superiorem. Porro qui certant
de opinione, Litigantes, item partes dicuntur
Tudicium est complexis actuum eo tendentium, ut quod justum
est, per judicem fiat verum seu existens: vel
certantium, per quem exitus obtineri potest.
est status
aratione
Patronus seu odvocatus est orator litigantis, qui dicitur Cliens.
Iaque distinguitur advoratus a procuratore, qui ab alio loquendi
prose facultatem habet. Procurator et patronus esse et patro-
num adhibere potest.
At cor est, de cujus petitione judicium est. Reus aquo petitur.
Itaque etsi reus aliqua petere possit, verbi gratia, ut actor condemne
tur in expensas: tamen id incidens est in judicio, neque ea de
re judicium est susceptum. Potest et rous esse sine actore, si
pracedat.
judex est officio agat. Iaque generalius Reus est, dequo injudi-
cio quaeritur, an debeat aliquid pati, id est, an debeat aliquid
fieri, quod ipsi non est gratum.
Testis est, qui declarat, quid de facto litigioso sibi sit compertum.
Officialis qui in officio publico est. Vulgo qui in ofi judicio
Ecclesiastico Episcopi locum tenent, officiales appellantur.
Judiciorum materia.
Persona est, quicunque in judicio concurrit.
Res de qua in judicio agitur.
Actio est titulus petitionis, de qua judicium est, seu petitio jure per-
missa judicium faciens, ut actio emti, actio exstipulatu.
Tus est id, quod rationis est circa bona et mala personarum a persoris
Factum est preteritum circa quod quaeritur futurum secundumjus.
Lex est generale pronunciatum circa jus.
Situlus est caput juris.
Partes seu actus litigantium.
Citatio est temporis designatio, quo apud judicem esse debemus.
quod ubi fit, comparere dicimur.
Allegure est aliquid verum dicere.
Probare est veritatem reddere claram.
Consum apre et raipticio cope dntinen ton semertuni
Accusare

## Folio 48v — 00068654:0134
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 47r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 49r — 00068654:0135
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 50v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Accusare est alteri crimen imputare apud judicem.
Excusare factum est imputationem criminis refutare facto concesso.
Appellare est judicem postulare, qui judicis prioris sententiam fos.
sit reformare.
Submittere se est remedium omittere contra sententiam judicis;
quanquam alio sensu submissio etiam dicatur declaratio, qua quis
concludit disputationem, ut audiat sententiam.
Confessio est affirmatio facti proprii ab alio allegati.
Partes (seu Actus) judicis.
Decernere, decretum est pronunciatio judicis circa aliquid,
quod ad judicium pertinet. Itaque decreta sunt non tantum
de primaria quaestione, sed et de incidentibus.
Condemnare reum est pronunciare, eum debere pati, quod in
judicium est deluctum.
Absolvere cum pronunciatur, non debere pati. Patitur etiam,
qui agit invitus.
Poena est malum passionis ob malum actionis seu ob actionem
pravam. id est ingratum, quod nobis invitis obtingit, obgratum
quod volentibus obt egit, vel quod contingit invito ob aliud, quod
contigit volenti, et quod dicitur puniri. seu cujus metus utilis et
ad impediendas actiones. Hinc qui poenam jure minatus est, exi-
git jure, etiamsi neque exemplum amplius neque emendatio quaeratur,
saltem ne frustra sit minatus. Agere dicitur etiam, qui non impe-
dit. nam se cohibet.
Parcere est non punire cum possis.
Proscribere est hastem publice declarare. Alio sensu est exilium inti
cere publicatis bonis, quia hoites declarati et fugere coguntur, et
quae habent, apud nos amittunt.
Arretare vel sistere est impedire remotimem persona autrei.
Incarcerare est sistere loco clauso seu carcere.
Confiscare est in fiscum redigere. Fescus est publicum aerarium
quod tamen aliquando strictius accipitur de patrimonio primi:
pis ordinario, et opponitur aerario reipublicae, in quod ordinibus
aliqua est potestas.
Delicta.
Delictum est actio punienda.
Injuria est quod alteri molestiam facit seu animi tranquillitatur
minuit, ce qui chaprine, seposito damno, qualia sunt, quae minu.
unt existimationem.
Furtum damnum clam datum animolucrandi. Quod si pervim
apertam datum sit, rapina appellatur.
Fornicatio generaliter est omne delictum re venerea admissum, pe.
tatum libidine vaga.
Rebellio est bellum subditorum contra superiorem.
Factio est pars subditorum dissentiens ab aliis circa rempublicam.
itaque per se non est crimen. In omni factione est multitude consentiens
ut in secta, quae strictuis ita accipitur, ut multitudo paucos sequatur
Haresis est opinio erronea soluti aeternae periculosa. Alio sensu est
est opinio de rebus divinis punienda. vel generalius ad huc. secta
puvsete priteata.
Seima

## Folio 49v — 00068654:0136
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 50r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 50r — 00068654:0137
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 49v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Schisma est delictum, quo quis Ecclesia auctoritatem contemnit.
Etiam in haresi non error sed contemtur seu pertinacia punitur:
Sed id interest, quod in haeresi sit error circa quaestionem juris, in schisma,
tepotest esse error cira quaestionem facti. Inhaeresi schisma inest, non
stacim in schismate haeresis.
Ecdesia autem est societas publica in cultu divino. Speciatim
vero accipitur de societate tali inter Christianos.
Crimen falsi est fraus circa ipsa remedia fraudis.
Proditis est ejus, qui amicum segerit, animus hostilis; vel ejus qui
anicus esse debit, conspiratio cum hoste. speciatim subditi conspintio
cum hoste reiputlica.
Incantatio est supostitio noxia, seu tentamentum nocendi per
vireus incorporales, vel potius irre sistibiles: speciatim per carmina,
quibus occultae potestates moveri credebantur.
Bellum.
Bellum est status professi animi per vim certandi seu nocendi
ut aliquid obtineatur. quod si D eus semper exitum felicem justo
dare crederetur, foret, provocare ad judicium divinum, seu genus
judicii per sortem. Sed Deus interdum ob majores alias rationes
permitlit, ut injustitia praevaleat. Itaque provocatio ad divinum
judicium Dei tentatio est, id est, quasi quis tentare vellet, an Deus
sit, vel an justus sit; ex erronea persuasibne, quod oporteat Deum
non indulgere malis. quo homines adeo inclinant, ut poena impro-
borum etiam absolvi Deos diperint Poetae.
Invadere est vim incipere. Defendere est vi uti ad impediendum
malum per vim, quam qui infert, offendere dicitur, cum generaliter
effendere sit incipere nocere, vel saltem incipere nocentem videre,
imo molestum nempe per culpam. Saepe enim ofsendimus inviti,
et sola opinione offensifine culpa nostra vera.
Excubare est attentum esse ad mali adventum vel appropinquatio-
nem ianimo impediendi.
Obsidere est animo cogendi clausum tenere eum, qui se clausum
tenet, ne introeatur.
Pralium est pugna multitudinis contra multitudinem.
Eugna certamen per vim.
Inducia est interruptio belli.
Captivus est hostis redactus in potestatem, sed tanquam quihostis
esse non desinit.
Spoliare est bona adimere animo nocendi.
Vincere est cum vi nostra superstite alterius vis agere cessat, seu cum
vis nostra alterius vim facit cessare. Generalius etiam extra vim est
scorum certaminis obtinere. Certamen autem est mutuus conatus
agendi et impectiendi. Imo datur certamen sine mutuo impedimenta
et id, ubi mutuum impedimentum est, dico conflictum, qui potest
etiam esse moralis.
Deditio est, qua quis se profitetur victum, et in potestatem reda-
ctum, nec amplius hostem. quo continetur, ut noxiam ulterio.
rem deprecetur.
terpio
b.

## Folio 50v — 00068654:0138
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 49r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 51r — 00068654:0139
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 52v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Religio. superstitio.
Religie est cultus potentiae invisibilis intelligentis seu Numinis;
quae si rat ioni contraria sit, superstitio oppellatur. Etiam cum Chi.
stus esset visibilis, tamen ejus potentia erat invisibilis.
Colere autem generaliter est beneficum nobis reddere conari.
nam ita colimus etiam agrum. Hinc quem colimus, ne noceat,
etiam teneficum aliquatenus reddere volumus. Est enim aliquod
bonum in privatione mali. Res sacrae sunt res adhibita ad cultum
religiosum, quae profanantur alio usu pravo. 
Foelicitas est status latitiae durabilis, Miseria tristitiae.
Salus (apud Theologos) est felicitas hominum aeterna.
Cum Gratia Naturae opponitur, opponuntur ex, quae deus agit
ut Monarchaintelligentium iis, quae tantum agit ut autor
rerum. speciatim autem in oeconomia humanae salutis.
Turare est ita loqui, tanquam poenam Numinis augeri velis, si
fallas. Huc scilicet tendit, qui Deum testem invocat, qui provocat
Deum ad poenam.
Orare est a Numine petere.
Hymnus est laus Numinis sermone ligato (ad versum scilicet vel
cantum)
Sacrificium est rem ita Numini efferre, ut non amplius apta sit
ad alios usus. Itaque quae usu sacro consumuntur, proprie dicuntur
sacrificari, ut thura. Ita Simenses chartas auro obductas incen-
dunt honori sive Numinum sive etiam Heroum. Sic fruges Diis
adolebantur, animalia occidebantur honoris Numinum carisa
quanquam nihil in eo sit, quemadmodum est in thure et sinensium
chartis, quod cultum reddat gratiorem. Sufficere enim videba.
tur, quod redderetur metuendus, significatione ira in peccantes.
Sacramentum est ceremonia sacra efficaciae insignis. Itaque
consentaneum est, a Deo institutam aut probatam.
Mystemum est res divina occulta. Hoc veteres de ritibus arcanis
accipiebant, nos de dognatibus, quae cognitionem creaturae tronscendurt.
Miraculum est actio divina, quae travescendit cognitionem
humanam; vel strictius, quae transcendit cognitionem crea.
turarum, vel in qua Deus agit praeter ordinem naturae. Itaque
in Mysterio perpetuum miraculum est.
26 a

## Folio 51v — 00068654:0140
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 52r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
 eeeeea
SOTTFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBLIOTH
ESBIBLIOTHEK

## Folio 52r — 00068654:0141
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 51v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee

## Folio 52v — 00068654:0142
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 51r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 1r — 00068654:0143
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Tabula explicata
et ructa
LOr 2co.
Ens quod distincte concipi potest.
Res quod aliquid est. M.
Substantia ens per se subsistens. L. P. cui entia inhaerent, et quod non rursus inharet.
Accidens est ens abstractum derivativum.
Ens completum vel concretum vide. Substantia.
Corpus est extensum resistens.
Spiritus substantia cogitans incorporen. Cogitans est, quod est conscium suarum actionu
seu habet actum reflerum.
Homo compositum ex corpore et spiritu vel est animal cogitans, seu cogitans corpore
organico praeditum. Organicum est machina naturae perfecta seu cujus quaevis pars
machina est.
Concretum mathematicum est extensum sine resistentia. Extensum est continuum cum
situ seu cum coexistentium ordine.
Punctum est situm habens, sed extensionem (seu partes coexistentet extra partes non
habens.
Linea est via puncti vel est sectio superficiei. vel est extensum, cujus nulla sectio est
extensa Sectio est extensum commune duobus.
Superficies est via lineae talis, ut puncta lineae non subeant locum punctorum ejus
dem linea. seu est via lineae novum locum occupans, vel est sectio solidi.
Solidum est via superficiei talis, ut puncta lineae non subeant locum punctorum
ejusdem lineae. Item est extensum, quod non est sectio alterius extensi. vel est exte
sum profundum.
Figura est extensum, cujus sectio est extensa.
Circulus est planum, cujus extrema ab uno puncto aequidistant.
Sphaera est solidum, cujus extrema ab uno puncto aequidistant.
Spira quod simul circumit et recedit.
Cubus solidum rectangulum aequilaterum.
Conus est solidum, quod abscinditur recta transeunte per punctum fixum et
simul per circumferentiam circuli.
Cxlindter est solidum, quod abscinditur recta simul atlingente
circumferentias duorum circulorum aequalium parallelorum: seu quod abscin
ditur, recta suis vestigiis parallela, extremo uno per circuli circumferentio
am transeunte.
Syramis est solidum, cujus basis est triangulum, et latera reliqua fiunt, dum
ex tribus angulis rectae ducuntur ad punctum extra planum trianguli positu
Basis est portio prae caeteris determinata ambitus figurae solidae, unde line
is ad punctum aliquod prae caeteris determinatum ductis absolvitur reliqua
ambitus pars.
Cacumen punctum aliquod prae caeteris determinatum, ad quod a basi linea
redae ainei susantis

## Folio 1v — 00068654:0144
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 2r — 00068654:0145
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Latus est recta totalis, quae est pars ambitus figurae superficialis. 2.
Angulus in quo lineae quasi anguntur, vel in angustum junguntur. A. duarus
linearum contactus: seu lineatum in communi concursione terminorum L.)
spatium inter lineas concurrentes interceptum.
o Perimetrum linea circum circa mensurans. H. amibitus circumferentia L.
ostrea spatium, quod est intra figuram descriptam.
Axis recta immota in figura mota.
Polus terminus seu punctum extremum axis. Astronomis est extremitas axis
mundi. L. P. Locus, ubi axis vertitur.
Gumphus conglutinatio, concatenatio M.
o Empages dicuntur, quae a fabris in tabulis figuntur, quo firmius cohaereant
ex Festo J. L.
Concreta phuysica quae sunt sensibilia et qualitates sensitiles habent.
Inanimatum est, quicquid est ex regno minerali.
Coelum regio siderum. corpus naturale perpetuum.
Ignis calidum lucens. vel lucidum urens. vel est fluidum impalpabile lucen
et urens, et est principium lucis.
Aer fluidum impalpabile elasticum. et est principium soni
Aqua fluidum palpabile perspicuum, quod per se nullas habet qualitates sensibiles
singulares, adeoque est modorum, insipidum, incolorum etc.C
Terra est firimum
terra est, quae persistit seu non solvitur in aqua, nec facile funditur in igne.
stella est globus mundanus seu notabilem faciens mundi partem.
Luna est planeta, qui circuit aliam planetam. Planeta est sidus, quod mutatto
cum.
Sol est sidus per se lucens.
Fumus est exhalatio disposita ad concipiendum ignem.
Flamma est exhalatio ignita.
Cinis est pulvis residuus in imo a combustione.
Fuligo est pulvis volatilis a combustione residuus insublimi.
Nubes exhalationum sublimium massa visibilis.
Ventus motus aeris aperti.
Mare est valde magna aquae collectio. vel est salsum receptaculum fluviorum
exitu aperto carens.
Flnvius est aqua perennis cursus alveo coeriita.
oFons est aquae e sinibus terrae emanatio. L. P.
Palus aqua stagnans, quae non est limpida.
o Reivus aqua tenniter fluens naturaliimpetu in cavo terrae. locus, in quo fluit. aqua
stucuis in cararte sati H

## Folio 2v — 00068654:0146
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 3r — 00068654:0147
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Continens est, quod est in insula, magnam telluris superficiem occupante. 3
Insula est portio superficiei telluris ex aquis, quibus circumdatur, eminens: vel est mon,
cujus planities circumdans est aqua.
Mons est pars elevata in superficie telluris.
oSlanities tractus terrae in quo nulli montes aut collespotabiliter eminentes.
Vallis pars depressa in superficie telluris
Caverna est locus cavus, cujus ambitum etiam superiorem terra constituit.
Rupes est mons sareus: seu portio saxea magna terrae ad haerens.
e Meteoron corpus imperfectemixtum et variis impressionibus mentes hominum percellen
L. P. particulae elementi alicujus singulari modo dispositae atque figuratae, in loco
maxime elevatiori comparentes
o Meterron ignitum materia pinguis in aëre incensa.
oMet eoronsaerium lquod ex saeriis particulis maxime sconstat
jaqueum 
aqueis
terrenum) terreis
oMinerale quicquid in mineris terrae invenitur; sive corpus homogeneum, partim ex
vaporibus et halitibus subterraneis terre mixtis, partim ex luto et succo prognatum
et concretum. L. P.
Lapis corpus forsile siccum, et durum, quod aut ex luto tenaci calor exsiccando
conspissavit, aut ex succo lapidescente crasso et lento frigus constipavit L. P. Terrestro
durum immalleabile.
Lapis pretiosus est, qui communes lapides duritie, perspicuitate et colore antecellit.
Metallum corpus frigidum et siccum, malleo ductile et igne etiam liquabile. Schmudins vel
malleabile fusile.
Planta corpus animatum vegetans sine sensu, quod e terra germinans vivit, alitur, augetur
et simile generare potest. L. P. animatum vegetans vel stipitem habens lignosum vel non ha
bens.
o Per plantas imperfectas auctor forte intelligit fungos.
Herba est planta humilis tenui caule, sed non lignoso neque per omnia perenni; quae
cum nascitur, miltit statim a radice non scapum sed folia. L. P. vel herba est planta, quae
vel corpori animali servit vel ad usus extranieos adhibetur, et flores habet vel stamineor
vel foliaceos.
Bertiae vescuntur gramine, foeno: homines autem crambe, capitata, petrosilino et
Infoliis alimentum quaerunt erucae, bombyces: In radicibus talpae, et praeterea
homines rapis, pastinacis etc. vescentes: in fructu homines et alia animalia.
Legumen herba, cujus grana seminis vesca sunt in siliqua.
Frumentum herba, cujus grana seminis vesca sunt in 
espica.
oCondimentum aromata, quae cibo asperguntur, ut eum magis reddant sapidum.
o serba marina et lacustris quae in maribus et lacubus cresat.
0 Juncus herba flexilis, qua aliquid alteri jungi potest: vel cujus usus ad juncturas utilii
0 Arundo frutex aquaticus, qui complicatus ad merces involvendas aut res tegen-
das artus est.

## Folio 3v — 00068654:0148
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 4r — 00068654:0149
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Convolvulus planta, quae circa vicinas plantas se contorquet campana floris margi
nibus deorsum versis, cujus succus plerumque lactescit, et semina sunt angulosa.
o Frutex spinosus in cujus contis spinae nascuntur.
Filix herba, cujus flores nulli notantur, semina pene insensibilia, folia ex foliis exiguis
terratis composita, fructus super tergo foliorum disseminati.
Scabiosa est herba, cujus flos ex flosculis inequalibus compositus, et folia flosculorum tus
bulosa, in summo laciniatim divisa scabiei mederi creditur.
Fomentosa herba, quae tomentum seumateriam lanuginosam fert
Umbellifera cujus flores crescunt forma umbella, eorum cauliculis ex unius caulis
majoris vertice prodeuntibus.
Corymbifera, cum flores componunt velut redimiculum muliebrium comarum.
o Lectaria quae succum hrabet lacti similem.
0Nervosa, quae multos nervos habet.
o Linosa quae lini formam in quibus dam partibus refert.
0 Semper viva quae omni annitempore viret.
Bulbosa, quantataterracuum flos habens radices in globum collectas, membranis
tunicatas, quae non a lateribus; sed tantum abimo fibras emittunt.
o Suffrutex est planta lignosa habens formam mediam inter fruticem et he
bam. H.
oFrut ex spinosus, qui spinis est acuminatus.
o semper viridis frutex omni tempore anni folia ostentans.
oNon spinosus seminifer frutex spinis non acuminatus, semina tamen profe
rens.
oBacciferus frutex baccas proferens.
0 Arbor sterilis qua nullos fructus profert.
(glandifera)
conifera
o Arbor nucifera
prunifera
pomifera
acinifera
quae profert
(glandes.
conos, id est, nuces pineis similes.
nuces.
pruna.
pona
acinos
oSuccus est pars plantae perennis et ejus quasi nutrimentum.
Radix os plontae, principium et causa rei. thema seu prima vor. H. infima pars
plantae, quae terrâ tegitur, quaque planta velut ore suo alimentum adsumit.
o Truncus pars arboris crassior e radice surgens, ramosque ex se potrudens.
o Ramus pars arboris ex trunco prodiens et in latitudinem protensa, sustinens soli
et fructus.
Cortex pars arboris extima mollior. vel est quasi tegumentum arboris sive crusta
lignum circumdans.
Caro est corpus ipsum arboris constans ex tubis variis aerem aut humorem con
tinentibus.
Meculla purs artoris moltior intima.

## Folio 4v — 00068654:0150
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 5r — 00068654:0151
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Geniculum articulus seu nodus quidam vel internodium herbarum in caule.
M.
Inter nodium spatium inter nodos.
o Spina pars acuta in sente; planta integra spinosa. quod in acutum desinit. H. id
in sentibus et rubis aut aliis fructibus, quod dum tangitur, aculeatum sentitur et
pungit. J. L. vide etiam indicem.
o Lanugo tenera pilatio, a lanae similitudine; qualis in adolescentium genis et in po
mis quibusdam cernitur. J. L. omne hirsutum tenue, quo fructus cinguntur.
Gummi est succus concretus aqueus.
Resina est succus concretus oleosus.
oSurcusus stipitis aut rami pars. H. est in ramis, quod simplex oritur et frondes gerit
detrahiturque interdum et resecatur abarbore ad alias rursus producendas. J. L. fru
tex ab arbore abscissus et alteri insertus, ut nutrimento ab hac accepto cum ipsa
crescat et fructus ferat.
oFolium pars arboris latior, in ramulis ejus progerminans ad fructus tegendos.
F los emicans, scintillans ut flamma. J. L. tenelli fructiis tegumentum deciden
quando ille fit grandior. indicium fructus futuri atque sub eo latentis.
o Fructus proventus rerum et commodum atque emolumentum ex illis profectum. L. F
pars arboris separabilis, ad cibum aut medicinam ex eo parandam utilis, carnosae
plerumque substantiae semenque continens.
Pappus lanugo carduorum, flos lanuginosus. lanugo barbae, quae inferiori labro ad.
nascitur, ut mystax superiori. M. lanugo floris.
Calyx flos nosae connivens nondum expansus. tumens rosa foliis nondum di–
latatis M. involucrum floris.
ePalea quod pala ventilatur, ut frumentum purgetur. M. aristae, quae tribulis simul
atut  decutiuntur: a granis autem postea ventilando separantu
Siliqua folliculus exterior, quo grana vestiuntur. M. involucrum seminis aut pluris
oSpica id, quod culmus frumenti tulit, quo granum continetur. M tegumentum, in
quo grana nascuntur et crescunt.
0Atrista vide indicem.
oPutamen cortex, quae putari et rescindi solet. quicquid ex quacunque re projicitur. M
tegumentum durum nucleum inclusum habens.
Nucleus id vescum, quod sub putamine nucis latet. H. esculentum carnosum putamini in
clusum. in quo tum pulpa, tum ipsum semen seu granum tanquam ovum, in quo pars essentia
lis.
e Brutum vel B estia omne animal rationis expers. Bestia crudelitatem, bellua magn
tudinem exprimit. Fera cicuri opponitur. H. animal, quod ratiocinandi facultate non
pollet.
Ad bruta imperfecta ex sanguia pertinent Infecta, quae sunt animalia parva ha-
bentia incisuras seu annulos, nec ossea nec carnea.
Enfectum aerium volatile detectipenne, quod pennas vel alas detectas haebet. dicus
rantio.
Insectum bipenne quod duas alas habet. ut musca, vestus, asilus, tabanus, culex Exhon
Vagini penne quod opertas, alas habet. Hceuede eet  alreepseu ut aiaral
i peritio alias dicuntur Coleortera, ut locusta gryllus, scardibneus, cantharis

## Folio 5v — 00068654:0152
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 6r — 00068654:0153
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Infectum aqueum molle apodum ut vermis Martii Menturuum, vermis indicus maxs
mus, seta vel vitulus aquaticus Wusser autb. etc. saepia, loligo
Molle pedatum ut musca, viola, tipula aquatica.
Crustaceum caudatum ut cancer. Crusta tegmentum fragilius.
Crussaceum rotundum ut crabbae, aranei marini.
Festaceum turbinatum in antractum vel in erbem, quo pertinent nautilus, murex, buc
cinum, cochlea marina: Testa tegmentum durius et aperiens sese, ut in ostreis.
Concha genus piscis testa contectum. Conchae quae testam levem habent ac politam, sive
uniformiter rugatam sive denticu latam: Ostrea, quae asperam scabramque. item, quae ex
uno tantum latere testam habent, altero scopulis aut lapidibus aut alteri materiae ad
haerent. J. L.
Insectum terrestre apodum ut limax.
Paucipedatum. Sic pediculus est animal terrestre hexapodon in alio animali non sa
liens.
Multipedatum octo pedum, ut scorpius, aranens, cimex, syro, acaris, tinea. quatuordecim
pedum, ut aselbus. Pedum plurium, ut scolopendra.
Avis est animal volatile, aligerum, rostratum, pennatum, caudatum, sine mictu, bipe
plus aëris habens quam animalia terrestria, ad eoque illis calidius et siccius, oculos habens sin
ciliis, et palpebras inferiores connivens. L P. animal sanguineum  us
Avis carnivora, ut aquila, quae est avis rapax diurna major, cujus rostrum statim curva
tur.
Nocturna ut bubo.
Canora, ut luscina, alauda.
Domestica, ut gallina, pavo.
Pulveratricea, quae pulvere se circum volvit.
Aquatica quae cruribus et rostro longioribus utitur, et vel vicina degit aquis, velipsa
in aqua.
Palmipes, ut cygnus qui estavis herbivora, rostrum habens planum.
oPenna qua aves teguntur, quaeque illis pro pilis est data. H. est cuti avium innascens cala
mus, in parte e cute extante ramusculos quasi habens; avi datus ad volandum.
Pluma penna mollior et leviot. H. sive penna proxime avium cuti adjacens eamque cale
fandum calamu, esdnaer pulcet persotatus u, in cujus extremo ramusculi piliformes, ad
Ala qua aves volant. pars hominis concava subter brachium. cavus inter caulem et
et ramulos anfractus, unde sinuatim nova proles egreditur. J. L. organon volandi
in avibus, ex multis pennis ordine sibi cohaerentibus constructum. Sunt quasi remi
quibus percutitur aer.
Crista corona quasi galli rubicunda a rostro ejus incixiens et in verticem perre
ctam lineam procurrens. vel est congeries plurium pennularum in capite avis em
ta.
Piscis est animal aquat ile sive pedatum sive apodon constans spina et squamis
aut aliis tegumentis, reliquisque partibus ad vitam sub aquis degendam. L. P. sunt ani
malia aquatua, quae natant branchiisque respirant.
Piscis squamosus, qui squamis tectus est, ut carpio, mullus.
Laevis qui squamis destituitur, ut anguilla
Cochilagnens quesinam ex caubilagne hetet ut ristias, canis cantnia.

## Folio 6v — 00068654:0154
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 7r — 00068654:0155
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Piscis planus, qui in planitiem quasi quandam porrigitur, ut passeres. 
Fluviatilis qui in fluviis reperitur, ut Trutta, gobio. Lucius est oviparum aquae
dulcis majus vorax mollius unipenne.
Caete est animal aquaticum sangrineum, corio duntaxat intextum, habens nervor
dentes, auditus organon, pulmones, renes, vesicam, testes, pudendum, cor, cerebrum.
intra se generans et mammis foetum nutriens, si foemina est: et quia parum
acute videt, indigens duce et ductore, parvo pisce oblongo albo, quem Hodegus
seu Musculum et mysticetum vocant.
Branchiae dicuntur in piscibus secundum cervicem follium more hiantes par–
tes, quibus antelitum reddere ac per vices recipere existimantur J. L. instru–
mentum, respirationis in piscibus. fora mina in capite natantium lateralia, qui
bus respiranta
quama corium piscis aut serpentis. H. qua corpus piscis aut serpentis tegitur.
J. L. pars piscis exterior, qua cum multis aliis similibus piscis instar scutorum quo
rundam tectus est. tenue tegmentum et partitum in natantibus
Pinna penna, quae non est pluma, id est, mollior et exigua. Pinnae quibus inn
tant pisces, et quarum adminiculis veluti remis in natando utuntur. acutum
quiddam. J. L. pars piscis exterior, qua ille aquam movet et quasi remigat.
lata tenuisque substantia ex acuminibus composita, quae ex corpore piscis exit.
Terrestre oviparum quod ova pariendo speciem propagat, ut Crocodilus.
Solidipes quod pedes habet solidos. alias solidungulum aut cornipedum, ut es
Bisulcum quod pedes in duas partes fissar habet, velutibos.
Multifidum majus sive ungribus amatum, ut simia, pavianus, qui facie et avii
bus hominem nonnihil referunt, pedibus anterioribus ut manibus utuntur, quatu
or iis incisores lati et bini, dentes oculares nihilo reliquis longiores
Multifidum minus, ut cercopithecus.
Sub terra degens, ut curiculus, cui longae aures, brevis cauda. item talpa, cui
minuti oculi et pedes lati instar manuum.
Serpens qui serpit citra usum pedum. J. L. repens pedibus carens oblongum et 20.
tundum.
Amphibion, quod tam in arido quam in aqua degit.
Crinis qui nascitur ex crassiore et fuliginosa humorum eluvie, erumpens per an
gustos cutis meatus. L. P. corpus longum flexile, quod plantae instar cute exit.
Unguis durior et quasi cornea pars in digitis manuum et pedum. L. P. Lamella
extimam partem digitorum muniens.
Cholera bilis flava humor calidus et siccus respondens igni, quoad gustum amarus
ex tenmioribus chyli partibus in hepate generatus, et in vesicula fellis collectur
atque inde per cholodochum meatum ad finem duodem intestim delatus. L. P.
Melancholia atra bilis, humor frigidus, siccus et acerbus, crassus et nigricans
ex terrestribus chyli partibus intrepate productus, et a liene attractus: cujus par
ad famem excitandam ejusque actiones juvandas in ventriculum transmitlitur
stercus excrementum crassius, ex cibo assumto oriens, et per anum exiens
Urina excrementum sanguinis, e cava vena per renes et urinarios meatus in
vesicam delatum, unde extra corpus excernitur. L. P.
Mucus excrementum narium, humiditas, quae per nares exprimitur; pituita nasi M
materia piturtosa, quae per nares externitur.

## Folio 7v — 00068654:0156
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 8r — 00068654:0157
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Cauda prominentia in extremo truni saepe pilosa.
Tubre crines animalium a collo pendentes J. L. pinnis respondent.
Cornu est certis animalibus in aux ilium loco armorum datum, superfluitate ali
menti terrestris in capite enatum. L. P. Cornua armant caput.
Ungula arma naturalia ir iis animalibus, quae digitis carent. Ungulae armant re
Humor pars fluida ut ilis partibus solidioribus animantis intermixta. Humores partes
liquidae firmis contenta.
Pituita humor frigidus albus et insipidus atque aqueus, ex aquosiore chyli portione
in trepate genitus. L. P.
Sanguis principalis humor animantium, rubicundus, dulcis, calidus: respondens aer
genitus ex partibus chyli temperatioribus ad conservationem et nutritionem partium
corporis L. P. serum, quod aquea perspicuitate est, sed calore concrescit.
Spiritus pars fluida aerea impetum faciens.
Lac est succus ex sanguine se paratus pro nutritione foetus.
Semen est suc cus ex sanguine separatus pro foetus generatione.
Medulla substantia mollis et alba, ossium nutrimentum. J. L. est quasi vena in meditullio
ossium contenta.
Cetrebrum substantia cinericia et mollis in capite, continuo motu agitata: principi
um sensuum, sensus tamen expers, variis anfractibus constans. L. P. materia alta in capi
te contenta, anime operationes editurae serviens. est pars corporis animati continens
similaris, flexilis, serviens ad transmissionem spirituum.
Chylus trumor utilis, qui in sanguinem tendit ex cibo.
O5 est pars continens, similaris, dura.
Cartilago vide indicem.
Cutis est pars continens similaris flexilis ad tegendum.
Membrana vide indicem.
Caro proprie mortuorum, quod careat anima J. L. ex Donato. est substantia solida et
mollis, ex crasiore sanguinis parte coagulata, quae secta facile denuo unitur per con
tinmuam fanguinis in corpore reparationem. L. P.
Adeps est unctuosum illud, quod extremitatibus musculorum et membranis ex fri
gida pontione sangoinis e venis excidentis adcrescit, et non secus ac oleum frigore
concrescit, durumque fit et fragile. L. P
Vena vas oblongum, teres, cavum, de ferens sangoinem et spiritum natura lex
intusque habens alicubi valvulas seu membranulas infra clausas ad impetum sangue
nis sistendum L. P. canabis, per quem sanguis ad cor defertur.
Arteria est pars in corpore animalium spermatica seu similaris, instar canalis
et tubuli, duplici tuniea constans pro distribuendo spiritu vitali et sanguine arte
riali, prodiens ex corde, adeoque ad pulsum cordis exsiliens, cui semper est comes
vena aliqua. L. P. canalis, per quem sanguis a corde in reliqua membra
propellitur.
Nervus organum primarium sensus et motus, deferens cum spiritu animali
facultatem movendi et sentiendi in partes. L. P.
Fibrae sunt extremitates nervorum et ligamentorum ad carnis soliditatem et
ad motum juvandum. L. P. extremae fluminum ora. jecoris et cordis et cujuscun
visceris extreme partes. in sangrine partes crassiores concretioresque. venarum per
tennes meatus, per quos sudoi transpirat. minuta radices arborum herbarum qp. c
ma velut fila

## Folio 8v — 00068654:0158
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 9r — 00068654:0159
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Ligamentum quo quid ligatur. substantia in corpore solida, alba et ex sanguis
cartilagine mollior, nervis et membranis durior, ad colligationem ossium instar
funiculi dectinata, ne fiat luxatio, adeoque ad motum muscutorum juvandum.
L. P.
Caput est summum et praecipuum membrum in animalibus tam secundum
ordinem et perfectionem, quam secundum virtutem instuentem, in quo vigent
omnes sensus, cum in caeteris membris unus tantum nempe tactus inveniatur
T. P. pars superior corporis animalis, quae ab anteriore parte oculis, naso et ore
a posteriore autem pilis plerumque est instructa.
Collum est inter thoracem et caput in animalibus vocem edentibus, cujus pare
anterior est gula, guttur, jugulum: posterios cervix. L. P pars illa, quae caput cum
reliquo trunco connectit. quod truncum capitijungit.
Cranium est os capitis superius, quo tegitur cerebrum.
Facies est pars capitis generalis minus pilosa, continens partes speciales ma-
gis organicas, nimirum oculos, nasum, os.
Oculus est pars capitis specialis magis organica, aperta, utilis ad sensum
visus.
Auris est pars capitis specialis magis organica, aperta, utilis ad sensum
auditus.
Frons suprema pars faciei supra oculos.
Occiput pars postica copitis pilosa.
Cilium protuberantia super oculo, quae infra terminat frontem.
Tempora quod est inter aures et frontem.
Nasus pars capitis specialis magis organica, aperta, utilis ad sensum oda
ris. vel est cava prominentia, per quam transit respirationis pars et odor.
O5 pars capitis specialis magis organica, aperta, utilis ad sensum gustus, et
ad loquelam proferendam. est scissura faciei, per quam trancit maxima pars respirationi
et alimentum.
Dens est os in ore animantis, utile ad cibos masticandos. Dentes sunt ossa
brevia, verticaliter sita in ore, infira alia in mandibula superiore alia in in
feriore sibi respondentia, ut eorum ope cibi intercepti firmi teneantur, in
cidantur, motantur.
Lingua est molle, carnosum et oblongum corpus, quod motu, fleru et allisi
suo servit cibis movendis in ore et voci formandae.
Gingiva est caro, ubi infixi dentes.
Palatum est cavitas oris superior.
Labia sunt carnosae laciniae, quibus dentes teguntur et os clauditur.
Mentum pars prios genae inferioris, in acumen subrotundum tendens: quo pus
ri et muti, et qui aliis rebus intenti sunt, neque libenter edunt vocem, demonstrant
H. quod a gula eminet. J. L. terminatio faciei infima externa, in qua intus pri
mum maxilla seu mandibula inferior mobilis.
Bucca vide indicem. Malae sunt e regione oris, et spirita ad exitum intente
clauso ore inflantur. Genae sunt superior pars malarum.
Gula extra guttur, superior pars colli. vide etiam indicem. Fances intus
initium gutluris.
Gurgulio seu moula est cono mollis inslatilis in extremo palati, ubi incipit guttur.

## Folio 9v — 00068654:0160
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 10r — 00068654:0161
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Fruncus quod corpori superest demto capite et reliquis membris.
Pectus thoracis pars anterior. L. P. anterior pars animalis a gula usque ad ventrem
HE. pars antica superior animalis, in qua cor motum suum exercet. pars thoracis
anterior extus apparens
Mammae sunt eftuberantiae carnosae in pectore, aptae ad lac gignendum in
suis glandulis.
Umbilicus est centrum depressum in antico infimi ventris, in quod vasa um-
bilicalia terminantur, quae serviunt ad foetus in utero communicationem
cum venis maternis.
Scapula os humeri.
Cora sive coxendix est os, in cujus cavitate recipitur os femoris. est pars interna
Corae, quae ad latera ossis sacri,
Costae sunt ossa lateralia thoracis.
Spina est oreum omne tergi a collo ad inferiora, constans vertebris seu partibus, quae
separatim verti possunt.
Venter est cavitas trunci inferior, peritonao circumdata, et superius terminata diaphra
gmate, continens ventriculum, intestina, parcreas, hepar, lienem, renes, vesicam, quae perti
nent ad generationem et excrementa.
Lumbus pars corporis quinque inferiores spinae vertebras complectens, qua libido designatur. J. L
pars carnosa in parte extehiore coxae.
Nates vel clunes protuberantiae, quibus sedemus, in quarum medio est anus.
Aptus pars corporis exterior organi ca. sive pars corporis ad motum externum destinata.
Manus est pars extrema brachii, qua aliquid comprehendi potest.
Pes pars corporis infima, qua animal utitur, ut se de loco in locum moveat.
Brachium est artus totalis anterior in homime, qui ad alia movenda vel sistenda adhibet
Femur quod in pede respondet armo. quod producitur a coxendice ad genu, et inseritur cavitati
corendicis sive acetabulo. L. P femora partes exteriores et anteriores. femina poteriores et
interiores H.
Cubitus pars media inter armum et manum.
Sibia pars anterior seu dura cruris.
Genu est commissura femoris et cruris, ubi flexus.
Carpus pars illa, qua manus cubito jungitur.
Calx posterior pars pedis J. L. ex tremitas pedis rotunda tergum versus.
Digitus pars manus oblonga, in tres articulos subdivisa, qua fieri possunt de
versi motus.
Digitus pedis extremitas pedis faciei obversa, digiti manus similitudine
habens.
Oesophagus via in farcibus eorum, quae devorantur et potantur, infundibulum ventri
culi. L. P. per quod ventriculus alimenta recipit.
Ventriculus est pars organica ventris infimi, site in abdomine, alimenta per oeso
phagum sinistro orificio recipiens, cujus motu subiguntur inclusa et protruduntur
deinde in intestina tenuia.
Intestina ventriculo connexa et ad anum porrecta, ut per illa feces seu excremen
ta primae concoctionis ejiciantur, sexies plus minus superantia longitadine staturam
ominis ls prorer amunatis ntene rotes pre motae nsersitita, quo damorea
preparantur.

## Folio 10v — 00068654:0162
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 11r — 00068654:0163
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Peritoneum membrana seu tunica, totum inferiorem ventrem continens.
Omentum membrana tenuis et pinquis, partes inferiores ventris tegens.
Mesenterium est commune vinculum intestinorum, quo illa inter se colligantur et
ad dorsum alligantur. J. L. quod in mediis indestinis acet, in quo etiam multi sangui
feri et chyliferi ductus.
Epar est viscus, in quo bilis a sanguine separatur, situm in dex tro hypochondrio.
Festes partes animalis semini maris elaborando inservientes, in quos venae binae
et arteriae bina ingrediuntur, quas spermaticas vocant, quae intra testem in ramos
sparguntur: ex quibus etiam semen per vasa deferentia in cavitatem penis fertur.
Lien est viscus in sinistro hypochondrio situm, spongiosum, cujus usus nonsatis notu
Fel est succus, quo stimulante cibi a chylificatione superstites in intestina crasa
propelluntur.
Vesica, in quam renes opae ureterum mittunt urinam, ubi servatur, donec expe
latur.
Ren viscus ex sanguine per venas emulgentes allato separans humorem aqueur
et salsum sudori cognatum seu urinam, eamque ope ureterum mittens in vesicam
unnarium.
Uterus seu matrix est ea pars corporis, quae foeminis ad concipiendum et parien
nanam les lolumnint. . qu in mulieribus peni respondet. in quo ovulum pe
Virga sive penis, in cujus cavitatem ex testibus per vasa deferentia semen ferti
Foetus id, quod ex conceptione per tempus in utero gestatur, ac debitam perfectio
nem adeptum foras propellitur.
Ovum quod in ovario a semine virili foecundatur, atque inde in uterum per tubam
Fallopianam delatum foetum constituit, qui ibi nutritur.
Dia phragma est musculus subtercostalis, distinquens ventrem medium ab infim
inserviens respirationi, ut et excrementorum per superiora et inferiora excretioni.
Fulmo est viscus pro motu aeris seu respirationis. Sive, est follis naturalis genus
qui per arteriam asperam aërem recipit, et rursus expellit exterius, quod respirati
nem vocant.
Cor estriscus pro motu sanguinis sen sibili, quod habet speciem antliae valorulis instru
ctae, et sangiinem uno foramine attrahit, alio expellit, valvula utriusque regressum
impediente.
Concreta artefacta necessaria
Victus et amictus.
Victus est alimentum animalis.
Panis est corpus siccum comestile, quod fit materiam vegetabilem, (ex granis
maxime) in farinam redactam et aqua maceratam coquendo.
Potus liquor alimentosus, qui hauritur ore.
Jus est liquor eorum, quae roquuntur.
Butyrum unctuosum ex lacte collectum.
Caseus ex crassa partis lactis, congulatione depositae compressione formatum
Fartum esca, qua quid farcitur; ut intestinum vacuum, cum fit farcimen.
Aptocreas est coctum ex farina cum butyro cavum, carne reptetum.

## Folio 11v — 00068654:0164
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 12r — 00068654:0165
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Amictus est tegumentum portatile tenue contra aeris injurias transitorias.
Filum est linea tennis flexilis apta ad connectendum.
Vitta est fascia capitis crines colligens.
Pannus textum, unde vestis maxime ex lana.
Pulvinar cui ob mollitiem commode innitimur sive incumbendo sive insidend.
saccus clausus materia flexili plenus, ut er innitamur sive incumbendo sive inside
do.
haccus recipiens, flexile fiimum, amplum, uno tantum loco apertum, qui arte
fit ex extensa seu plano. est recipiens factum ex plano in longitudinem consuto
Omamentum amictus, in quo spectari volumus, et si ad tegendum necessarius non
sit.
Adificium sive domus est tegumentum magnum firmum loco affixum contra ae
ris injurias diutius durantes, vimque etiam majorem a solido inferendam: non pro no
bis tantum sed et nostris rebus conservandis.
Navis est sustentaculum hominum et rerum capax, ut in aqua promoveantur
Pons est sustentaculum, duo extrema firma aquam coercentia conjungens, ut trans
iri possit sine immasione in aquam.
Partes aedificii generaliores.
Signum est prisma ligneum quadratum, adificiis aptum.
Asser est planum ligneum oblongum arbore abscissum.
Later est lapis ex terra cortus
Caementum lapis ex adificio casus. materia mollis, quae deinde sponte fit firma,
inservitque aliis colligandis.
Columna est corpus cylindri forme quod erectum firmitate sua tecta structurarum
sustinere potest.
Arcus est tectum cavum in extremo sustentatum.
Cancelli obstaculum retiforme rigidum, quod oculis non corpori patet.
Scala compositum ex gradibus, ut iri possit ad locum altiorem.
Vallum erectum crassum exterra, ut eo salvo ad locum aliquem veniri non possit
Agger terra aggesta inclinatam faciem habens. vide etiam indicem.
Obex est impedimentum motus.
Ostium et apertura ad introitum in locum destinata.
Fenestra est apertura lucem admittens.
Cominus via fumi clausa, ne incommodet. structura, quae fumum excipit. J. L.
Fornax locus ignis clausus, nisi quantum opus ad usum.
Grundia vide indicem. suggrunda pars tecti prominens ultra murum vel parietem, ut ab eo
pluviae casum arceat.
Vestibulum aedificii pars ante januam.
Postica vel posticum, quod est in parte posteriore. Posterius, quod non aeque aditur.
Contignatio, quae fit ex tignis junctis, ut firmum aliquid componant: hori zonti maxime pura
lela, superiora habitatula ab inferioribus separans.
Tranire sunt tigna tramverse a porcte ad parietem. remigum sedilia in nari.

## Folio 12v — 00068654:0166
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 13r — 00068654:0167
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Feguli vel tegula quae domos tegit. J. L materia lata, imbrem non transmillens sed conclo
via domuis ab eo praestans tuta.
Capreoli sunt tigna obliqua, quibus conjunguntur tigna sibi ex ad verso parallela, erectu
super duabus trabibus parallebis.
Fectum, pars domus superior, reliquas partes tegens. summa pars domus, quae legisolet au
tegit alia. H.
Paries quod in habitaculo, angulo ad horizentem recto, ad latus surgit.
Pavimentum imum horizontale in habitaculo.
Malus est lignum erectum in navi, quod ferre potest velum.
Transenna est funis extentus.
clavus est gubernaculum, quod in postrema parte navis in aquam prominet, et servit
ad navem convertendam.
Anchora est corpus uncinatum, quod in fundum aquae projectum, et fune navi annex
servit ad navem sistendam.
Remus est vectis in extremo latus seu palnam habens, quo, dum pellitur aqua, repelli
tur ab ea corpus mobile in aqua.
Velum est superficies ventum xcipiens, ut ejus vi navis propellatur.
Supellex domesticum patris familias instrumentum, quod neque argento aurove facto vel
vesti adnume ratur. Ejus nomine continentur mensae, trapetophora, delphicae, subsellia, scam
secti inargentati, culcitrae, toralia, mappae villosae, vasa aquaria, pelves, aquiminaria, candela
bra, lucerna, trullae, vasa aenea, vulgaria, id est, quae non proprio sunt loco attributa: capsae, ar
maria, vitrea, escaria et potoria. J. L.
Canalis est prisma cavum, vel etiam cylinder cavus. cavum conceptaculum, per quod
aqua ducitur. H.
Funis est prisma flexile vel cylinder flexilis, sed cui firmitas adest.
Theca repositorium portatile. vagina, locus inquo aliquid recondimus. H.
Acicula est instrumentum perforandi exiguum.
Acus est simul instrumentum perforandi. et aliquid secum transducendi, ut filum
lardum.
Forfexc est compositum ex duobus cultris, angulum mobilem facientibus, ut interce
ptum intex ipsos secari possit.
Pecunia est materia pretii noti, apta ad aliarum rerum pretia, ad exiguas usque
partes, metrsuranda.
Supellex domestica.
Mensa est planum hori zontale super pavimentum erectum infra hominis altitu
dinem, aptum ad sustinenda, quae mannbus tractare volumus.
Candela est cylinder ex materia combustibili, ellychnium per longitudinem ejus
transiens circumdante.
Vas est continens diffluentis in summo apertum.
Cathedra est sedes altior, ut, qui sedet, spectari audirique facilius possit, ad docendum
fere comparata.
Sporta est vas contextum ex flexibilibus crassioribus.
Arca est receptaculum unpique clausum, utcunque portatile, cujus tectum arcuatum instar
januae sursum versae aperiri potest

## Folio 13v — 00068654:0168
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 14r — 00068654:0169
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000169.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Lectus est locus horitontalis stratus, ut in eo commode quiesci possit a jacente
Supelles rustica.
Aratrum est mobile corpus, quod aciem habet, qua terram proscindit, ut semus
na injui possint.
Occa est instrumentum, quo glebae confringuntur, et sata rursus operiuntur
Lige est instrumentum constans angulo recto, cujus una extremitas manu te-
netur, altera ferro armata est, ut penetrare interram apice et radices veprium
eruere possit.
Currus est corpus ex receptaculo vel sustentaculo rerum transportandarum et rotis
compositum, ut facilius trahatur.
Ad communieandum.
Atramentum est liquor niger, quo literae in charta duci possunt.
Charta est superficies flexilis ex linteis vel laneis tusis, maceratis atque expansis
rursusque siccatis.
Liber est compositum ex multis paginis parallelis inscriptibilibus parallele sibi
affixis, ut aperiri et claudi possint quiescente extremitare, quibus commilluntur
Voluptuarium musicum.
Organum pneumaticum est instrumentum musicum, in quo aer per fistulas
transiens sonum facit.
Lyra est instrumentum musicum portatile chordis instructum, quae digitis
pulsantur.
oCmbalum instrumentum musicum, quod in facris Matris Deum cum tympanis
adhibebatur. J. L. Scutulae binae, quae inter se collisae crepitum edunt.
Pandura est instrumentum musicum chordis instructum, quae chorda alia arcu
tensa tanguntur.
Sympanum est instrumentum sonorum cavum, cujus superficies tensa pulsatur
Tuba instrumentum musicum ore inflatile majus incurvum ex metallo.
Campana est instrumentum cavum ex metallo, quod alio corpore duro pulsante
sonum reddit.
oculum delectantia.
Ludus est exercitium incerti exitus, quo certatur delectationis gratia.
Pictura est similitudo rerum solidarum in superficie.
Spectaculum est actio publica, ubi factis etiam delectantur vel saltem afficiun
tur spectatores, non verbis tantum.
Perniciosa.
Arma sunt instrumenta nocendi per vim manifectam.
Gladius est ferrum oblongum medi ocri latitudine, crassitie minore, aciem
habens.
Bombarda est fistula, ex qua per expansionem pulveris pyrii ejicitur globus
Arcus est compositum exlinea, quae extremis per chordam tractis vim elasti
cam accepit, eaque dimissa se restituens missile propellit.
oSagitta id genus jaculi, quod emiltitur arcu, scorpione aut catapulta. H. arma
malsibia bredia acrmen habentia.

## Folio 14v — 00068654:0170
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 15r — 00068654:0171
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Tela sunt arma missitia.
Hasta est lignum oblongum. acumine duro armatum.
Clypeus est superficies magnae parti corporis obtensa, cui non adharet: tam forma
ut armis perrumpi facile non possit.
Concretum spirituale.
0Anima forma vivens vitae principium. vel actus primus corporis naturalis or-
aanici vitam potentia habentis. Anima rationalis, quae praeter vegetativam et sensi
livam facultates habet facultatem rationalem, tam intelligentem res, quoad essenti
am, quam expetentem in illus id, quod bonum est. L. P.
0 Angelus substantia completa intellectualis, omnis corporeae molis ex pers.
ad hoc a Deo Optimo Maximo condita ac praeterea supernaturali gratia in-
structa, ut ipsi serviret in sanctitate et justitia perfecta, et aeternam beatitu
dinem consequeretur. Henich.
o Deus sub stantia spiritualis simpliciter independens. Henich. ens a se exi
stens.
Accidens Commune.
Causa est coinferens natura prius illato. Coinferens quod cum alio vel
aliis sumtum constituit inferens. Inferens est, quo posito aliquid ponitur.
Efficiens est causa activa.
Medium causa, quam causa efficiens finem intendens facit esse causam.
Finis est, cujus appetitio est causa sufficiens conatus in agente.
Materia est constituens passivum, quod manet in mutatione
Forma est constituens activum abstractum.
Auxilium quod actionem alterius reddit faciliorem, augendo vim agentis, im
aliam addendo, manente vi minuendo impedimentum.
Permissio qua quis rem non impedit, cum possit.
Empedimentum, quod actionem alterius reddit difficiliorem, diminuen
do vim agentis sive auxiliantis, aut monente vi minuendo effectum.
Instrumentum, quod agit patiendo.
Praeparans producens causam futurum, vel cause futurae qualitatem
requisitam.
Conservans quod impedit corruptionem.
Exemplum est universalis particulare, sub eo comprehensum.
Occasio est verum status nobis conveniens ad agendum sine opera nostra
oblatus.
Meritum est actus praemio dignus. quod propter suam dignitatem mercedoe
dignum est. actio, cui postulante justitia aliquid debetur. L. P.
Fortuna est status rerum a nostra prudentia non dependentium.
0Consilium deliberatio de rebus agendis aut non agendis, ut expedit. L. P.
Modi existendi.
Independens quod alio tanquam natura priore non indiget. quod non habet requisitus
Dependens quod alio tanquam natura priore indiget.

## Folio 15v — 00068654:0172
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 16r — 00068654:0173
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Simplex cujus pauca sunt constitutiva. Prorsus simplex, cujus nulla sunt consti–
tutiva. quod in plura resolvi nequit, adeoque essentiam habet indivisibilem.
Compositum cujus multa sunt constitutiva.
Pertinere dicitur, quod haberi convenit.
Salus securi status comparatio. Plate salvi dicimur seu salutem habere, quando
magnum malum non sequitur (nos non premit).
Periculum est facilitas mali.
Permanens quod durat diu.
Mutabile quod potest non durare.
Habere dicitur A, et B haberi, si ita existat B, ut eo uti possit A. Utimur eo, quod
facimus concurrere ad finem nostrum.
Carere est non habere, cum conveninet.
vita est activitas primitiva substantiae plenae simplicis. seu est forma substanti
alis.
Mors est cessatio vita.
Vices continent mutuam unius in alterum mutationem.
Ordinarium quod fit secundum regulam communem. seu secundum id, quod plerumqe
contingit.
Extraordinarium quod non fit secundum regulam communem.
Modi agendi.
Incipere est agere, et proxime ante non egisse.
Continuare est agere, et proxime ante egisse.
Finire est agere, et proxime post non esse acturum.
Repetere est agere, quod prius actum est sed tempore interjecto.
Potentia est status, ex quo oritur alius status (qui actus dicetur) posito conatu age
di.
Debetur quod requisitum est ad perfectionem.
Oportet fieri, quod debitum est.
Expedire dicimus, quod extrinsecè confert ad perfectionem, non ipsam constituit
vel continet.
Facile cujus pauca sunt requisita.
smagrra
Difficile cujus imulltas sunt requisita.
Solet cujus ex emplorum numerus multo major est, quam oppositi.
Habitus qualitas quaedam post rerum productionem acquisita crebris actionibus
ad bene vel male taliter agendum, quae difficulter imo vix tolli potest. Schmidia
vel est qualitas permanens et de sestabilis in subjecto, per se primo ordinat
ad operationem, non tribuens primam facultatem operandi, sed ad juvans
et facilitans eam. Suaret
Spontaneum cum principium actionis inagente.
Videntum cujus principium extra est, atque id ejus modi, ut nihil adjumenti ad
ferat is, qui agit aut patitur. Schmidius. quod ab extrinseco principio advenit, et
facit actionem invitam. Violentia, cum per causam externam causae naturales
vel voluntariae non permittuntur agere, quid possunt vel volunt.

## Folio 16v — 00068654:0174
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 17r — 00068654:0175
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000175.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Perfectio.
Perfectio est magnitudo realitatis.
Bonum quod confert ad perfectionem percipientis. seu conveniens percipienti.
Endifferens quod nec confert ad perfectionem percipientis, nec ad imperfectionem.
Malum quod confert ad imperfectionem percipientis.
Pulchrum cujus contemplatio jucunda.
Deforme cujus contemplatio molesta.
Purum, cui non admiscentur, quae reddunt imperfectius.
Empusum cui admiscentur, quae reddunt imperfectius.
Utile, quod expedit percipienti.
Noxium quod percipienti non expedit.
Fucundum quod continet perceptionem perfectionis.
Molestum quod continet perceptionem imperfectionis.
Aptum conveniens ad propositum.
Eneptum ad propositum inconveniens.
Consentanea et dissentanea.
Eadem, quae sibi substitui porsunt salua veritate. Idem quod non est divisum ab
alio vel quasi alio. Schmidius
Diversa quae sibi salva veritate substitui non porsunt. Diversum, quod est divisum
ab alio vel quasi alio. Schimid.
Opposita quae nec simul esse, nec simul non esse possunt.
Respectivum quod relationem dicit, seu quod relatione constituitur.
Absolutum quod non constituitur relatione.
o Privativum quod dicit carentiam perfectionis adesse debita.
Positivum quod nullam involvit negationem nisi negationis.
Consistentia quae simul esse possunt.
Inconsistentia quae simul ese nequeunt.
oContradictorium quod alteri taraquam enti vel non enti opponitur.
o Actio, accidens, per quod aliquid dicitur agere. Schmid. variatio secundum perfectiones
vel exercitium perfectionis.
o Fassio accidens, per quod aliquid dicitur pati. Schmid.
Subjectum cui aliud ens inhaeret.
Adjunctum quod enti alicui intraret.
Actus: medium vide supra.
Objectum est subjectum attributi producendi.
Substantia vide supra.
circumstantia est conjunctum actioni.
Gradus comparationis.
Valde est tale, cujus adjunctum est magnum.
Medioere quod nec magnum nec parvum.

## Folio 17v — 00068654:0176
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 18r — 00068654:0177
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000177.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Parvum quod multis minus est.
Majus cujus pars alteri minori toti aequalis est.
o Aqualia sunt, quorum quantitas estuna, quaeque habent eandem mensurae rationem, ut
neut ra superet alteram. L. P.
oMinus quod totum parti alterius majoris equale est
Maxmium est omnibus majus.
Minimum est omnibus minus.
Prius cujpus simplicior in ordine collocatio est
Simul si neutrum prius aut posterius.
oPosterius, quod in ordine res alique antecedit.
Excessus quicquid majus debito est.
Satis est, quod nec majus nec minus debito est.
Defectus quicquid minus debito est.
Relatio numeri.
Unitas qua res in se est indivisa. vel qua negatur rei divisio in plura. vel secun
dum quam unum quodque eorum, quae sunt, unum esse dicitur. L. P. Si A sit L, et Bsit
L, sitque A et B idem, unum est L.
Multitudo est aggregatum unitatum.
Totum cujus plura constitutiva in recto concurrentia dicuntur partes.
odars, quod cum reliquis sui generis constituit totum. in quod quantum quovis modo
dividi potest.
Reliquum pars, quae manet aliis demtis.
Proportio est habitudo magnitudinum duarum, cujus ope una ex alia data determi
nari potest.
Ordo est relatio inter multa, qua quodlibet a quolibet discriminatur.
Commune est attributum plurium subjectorum.
Proprium est altributum unius subjecti aut quorundam.
Accidens mathematicum.
affectiones primae.
Longum, in quo via magna secuncum eam plagam, qua in eo marima esse
qua
potest.
Breve in quo via parva secundum eam plagam, qua in eo maxima esse potes
Latum in quae via magna secundum plagam, quae post priorem maxima esse
potest, anguloque est ad priorem recto.
Angustum in quo via parva secundum plagam, quae post priorem marima esse
potest, anguloque est ad priorem recto.
o Profundum, quod procul a fundo. cujus fundus procul est a superficie; quod
altum est et fundum longum habet. H.
oD epressum quod vi in locum inferiorem conjectum, atque ibi in minorem formam
redactum.
Rectum quod via minima incedit.
Curvum quod alia, quam via minima incedit.

## Folio 18v — 00068654:0178
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 19r — 00068654:0179
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000179.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Continuum, ubi extremitates partium non determinatae.
Discretum, ubi extremitates partium determinatae.
Concavum latus oppositum rectae, tangenti superficiem gibbam.
Convexum, quod est a parte plani aut rectae tangentis, ubi superficies non est
plana, (seu ubi ei non uibique congruit recta) sed gibba.
oPlanum superficies per lineam rectam decurrens.
Gibbosum superficie media ut plurimum parte elatior.
Positio
Perpendiculare, quod angulum rectum facit, seu utrinque aequalem.
Inclinat linea ab ea parte, ubiminos angulus.
Lacens, quod tandem prodit aucta ad extremum inclinatione.
Paralletum est, quod ubique aeque distat.
Secat terminum communem, quod cadit in utrumque terminum communem habenti.
um, et in ipsum etiam terminum.
Fransversum est quod angulo recto secat.
Obliquum quod facit angulum recto majorem vel minorem. Angulus obliquus est
cujus crura inter se non sunt ad angulos rectos exprecsa. L. P.
oAcutum quod facit angulum recto minorem.
oObtusum quod habet angulum recto majorem.
Encidens angulus est, quem via facit ad occurrens
Refractus angulus, quem via continuata trans occurrens, facit ad priorem.
oDirectum quod neque obtusum neque acutum est
Reflextus angulus, si via non ultra occurrens sit continuanda sed retro.
Supinum cum posterius est inferius.
Pronum cum anterius est inferius. Inferius est latus versus eam partem, ad quam
fit motus naturalis universalis.
Situs.
Distantia sunt, si via ab uno ad aliud non nisi peralia.
Contigua sunt, si ab uno ad aliud non datur via ver alia.
Intra quod est in plaga gravis ex puncto dato cadentis.
oSupra quod est in plago rei altius, quam alia res est, ascendentis.
Ante quod est in plaga motus horicontalis futuri.
Post quod est in plaga, motum hori Fontalem sequente.
Dextrum quod nobis est commodius.
Sinistrum quod nobis non est ita commodum.
Entra est, quod est in parte concava. Intra ambitum est, quod in area ambitu inclusa est
Extra quod est in parte convexa. quod in spatio est, quod prodit areae continuatione
Circumdat ambitus figurae eam rem, quae est intra figuram. Ambitus est terminu
figurae totus. Circumdans per quod id, quod non est in figura ad id, quod in ea est, veno
redatit.

## Folio 19v — 00068654:0180
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 20r — 00068654:0181
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000181.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Extremum seu terminus est locus, quo unum ab alio nullam partem cum ipso com
munem habente, seu separatim mobili attingi potest. vel ultimus locus moti in re, ques
immediate sequitur motus extra rem, posito lineam utriusque motus unam esse.
Medium quod plurimum recedit ab omni extremo.
Physicum generale.
maxrine communia.
Motus est mutatio loci. Movetuar in cujus quavis parte parssumi potest, quae locum
mutat: quod fieri potest, et si totum locum non mutet.
Aviescit quod non movetur.
Tempus est ordo continuus existentium secundum mutationes.
AFternitas, quae est ad tempus ut infinitum ad finitum. interminabilis vitae tota si
mul et perfecta possessio. Wideburgius.
Praeteritus status est, ex quo oritur praesens et inconsistens est praesenti.
oPraesens spatium temporis inter praeteritum et futurum interjectum.
Futurum status, qui oritur ex praesente, et inconsistens est praesenti.
Novum quod est temporis praesentis, non praeteriti remoti.
o Luvenis qui vel quae est aetate florida. qui adolescentis excersit cetatem, et incipit inter
seniores numerari.
Antiquum quod est temporis praeteriti remoti.
Locus est ordo continuus existentium eodem tempore, seu extensum formale
Plenum in quo non est locus sine locato.
Vacuum locus sine locato.
Praesens indistans ad usum communicationis, seu actionis unius in aliud.
o Absentia est alterius in alio, quam in quo nos versamur, loco praesentia.
Modi motus.
Gravitas est tendentia ad centrum longe remotum.
Levitas est conatus a centro.
Celeritas cum spatium percursum majus est dato tempore, vel tempus minus dato spatio
percurso
Tarditas cum spatium percursum minus est dato tempore, vel tempus majus dato spatio
percurso.
Conatus est actio, ex qua sequitur motus, si nihil impediat. vel est actio, quae potentia acti
vae seu viribus adimi non potest, quantumcunque ei resistatur. est exercitium virium seu
virtutis.
Vis seu tendentia est status permanens, ex quo sequitur motus, si nil impediat.
Sustinet quod impedit descensum conantis seu gravis
0 Innitens est grave descensum conans impeditum.
Cedit quod resistere desinit.
Resistit quod impedit actionem conantis.
Motussimplex.
Flectere facere, ut linea alicujus sit curva.
olacere facere, ut res viglenter a pobis instrumepto aliquo mota in alium locum perve
niat. Tacere, est in plano horiton

## Folio 20v — 00068654:0182
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 21r — 00068654:0183
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000183.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Vertere est motum flectere, vel mutare plagam.
Frahere dicitur movens, quod anterius est moto.
Cadit quod fit jacens ex erecto.
Surgere fieri erectum ex jacente.
Tollere est simul portare et movere in altum.
Deponere, cum res qurescere potest, desinere portare.
Portare est sustinere et movere.
Contrahere trahere partes, ut totum occupet locum minorem.
Dilatare redidere rem majoris loci occupatricem.
Motus cum contactu.
Concursus est motus, quo continua to sequeretur penetratio, seu duo in eodem loco.
Fricatio est rasio asperorum seu eminentias habentium.
Serere est premendo comminuere.
Premere est conatum durabilem haberexctionis, ex quo sequeretur alterius penetratio.
Pellere dicitur movens, quod postemis est moto.
Vellere est conari evellere. Evellere est extrabere pervim, vel cum aliqua continui
firmi solutione.
Percutere dicitur, qui celeriter impellere conatur, oblongo circa centrum continue
ab agente moto: vel quando instrumentum semel in motum actum separatur abages
te.
Sigillare est figuram imprimere, ut sit signum integritatis.
Emprimore est ita premere, ut vestigium relinquatur prementis.
egit res ita sita, ut excipiat ictum, hor est, quae, dum ictum accipit, impedit.
ne aliud (quod tegitur) accipiat ictum.
Pungere est aliquo tenui paulum perforare.
Motus separans.
Separare est ex cohaerentibus facere in cohaerentia, seu quorum unum abalio
removeri potest.
Scindere est ita separare, ut extremitas utraque separatorum sit locus motus superficier
lenarantis, seu ita, ut separans continua interpositione sit causa separationis.
scindens ab et superficie scividendi penet rat, in qua signatur linea separationis a latitudine, non a crossitie.
Frangere est partes rigidi separare flectendo.
Lacerare separare distrahendo.
Forare facere foramen, sive locum vacuum pervium in pleno.
Solvere a flexili liberum reddere.
Ligare facere, ut quaedam eidem lineae flexili firmae cohaereant. Flexile circum-
dare corpori, ita, ut ligatum se educere non possit.
Aperire partem tegumenti ita amovere, ut per locum, quem deseruit, in locur
inclusum perveniri possit.
Claudere est ita admovere tegumentum, ut per locum, quem acquisuit, in locum
inclusum perveniori non porsit. 

## Folio 21v — 00068654:0184
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 22r — 00068654:0185
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Plicare facere lineam constituentem angulum duarum superficierum conti–
nuarum in flexili
Explicare ita flectere, ut angulus duarum superficierum continuarum in
flexili diminuatur aut plane tollatur.
Spargere multa vicina jacere irregulariter, sive multa vicina jacere in di
versas partes, ut pleraque a se invicem removeantur.
o Colligere remota a se invicem in unum locum redigere.
Motus retentio.
saerent sive cohaerent, quorum unum ab altero removeri nequit.
Tenere premendo alicd inter parter suas, efficere, ut, quod prremitur, a premen-
te facile separari non possit.
Prehendere tenere incipere.
Avalitos sensibilis.
Calidum est, quod per se aerem dilatat.
Frigus quod aerem per se contrahit.
Humidum est fluidum palpabile. Fluidum, cujus pars quaevis cognita est inconsit
Siccum est palpabile non fluiotum.
Densum est, cujus major est quantitas in minore spatio.
Rarum est, cujus minor est quantitas in spatio majore.
Durum cujus pars non facile movetur alia quiescente.
Molle quod non durum, sed tamen stabile.
Crassum quod in partes exiguas dividi nequit.
Subtile quod in partes exignas dividi potest.
Lubricum, cujus frictio exigna est.
Lentum, cujus partes extenduntur prius, quam separentur.
Friabile rigidum non malleabile.
o Asperum quod vel visu vel gustu vel tactu vel alio sensu insuave est. J. L. quod par-
tes quas dam minutas et rigidas protuberantes habet.
o Laeve quod tactu asperum non est. inoffensum et tenerum sim cujus superficie
nihil prae reliquis protuberat.
Consistens sive stabile, quod figuram per se non mutat.
Sapor.
Dulce ut saccarum. Dulcedo sapos medioeris, cujus humidum temperatur calo
re, per siccum terrestre percolatum, et ob id nutrimentum omnium prrestans
optimum. L. P.
Amarum, ut bilis. Amaritudo est sapor a mediocritate recedens, quae magis adhus
exsucat quam salsedo, et ad profundum linguae penetrat. L. P.
Singuede temperata superfluitas sanguinis tenuioris, et instar roris ex venis ex-
undantis et adhaerentis parti carnosae: pars nempe similaris, alta et humida, sic
ciores corporis partes humectans, et vasa nonnulla fulciens et tegens: frigidior san
quine moderate tamen calida, et quia oleosa, facile ignem concipiens; glandulis que cro
bris instructa, quae ex crementa in se recipiant. L. P.

## Folio 22v — 00068654:0186
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 23r — 00068654:0187
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Austerum sapor, qualis in pomis immaturis. Austeritas sapor in calore defici
ens in essentia crassiore, asperitatem in summa lingua efficiens. L. P.
Insipidum, cujus sapor nullus aut tenuis.
Salsum sapor salis vesci. Salsedo sapor a mediocritate recedens in calore.
Acre sapor, qualis in pipere. quod vehementiorem vim habet, et quasi mordax
est. J. L. Actia quae ori ad mota ipsum acute afficiunt, id est, mordent et incilz
Acidum sapor, qualis in aceto. Aciditas sapor in calore deficiens in essentia
tenuiore, mordicans et vellicans. L. P.
Odor.
Fragrans cujus odor gratus.
Foetens cujus odor ingratus.
o Graveolentia odoris injucunditas.
Sonus.
Sonus articulatus, qui scribi seu in literas resolvi potest.
sonus confutus, qui non potest scribi seu in literas resoloi.
Echo est repercussio seu reflexio soni, quando aer impingit ad corpora concava so-
lida, et in iis tanquam vasis excipitur, et, cum non ita facile dissipetur, reper
cutitur.
Tonus acutus est magnitudo som secundum velocitatem tremoris, quo fit.
Sonus gravis est magnitudo soni secundum tarditatem tremoris, quo fit.
oTonus fortis qui valde ferit aerem circumstantem.
oTonus debilis, qui tantum tenuiter movet aërem
Tonus clarus qui bene auditur.
Tonus obscurus qui male auditur. qui in auribus nostris saltem murmur aliquod effi-
cit.
Sonus as per, qui fit multis interposit is impedimentis.
sonus aequabilis cui nulla impedimenta eum remorantia objecta sunt.
Color.
Cdlos est radiorum modificatio vel diversus motus, quo corpus coloratum radios re
cipit et ad oculos remittit. Schmid. Extremitas perspicui in corpore terminato. F las
ma quaedam et fulgor a singulis corporibus opacis emanans, partes habens vi sua ad
sentiendum accommodatas. State
Lux est qualitas lumen emittendi. Lumen consistit in radiis seu lineis rectis in omnes
partes momento ad sensum sparsis.
Fenebrae est privatio lucis eo loco, ad quem radii pervenire non possunt.
oDiaphanum, res si lucis radies transmittens
oOpacum, res solida lucis radios non transmillens
Album quod consiscit ex magno numero speculorum parvorum.
Nigrum quod consistit ex magno numero cavernularum in superficie radior ad
missos non reflectentium.
tlevum qurod prarino aecedit ad attelinen, dt pes tatel vtidint.

## Folio 23v — 00068654:0188
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 24r — 00068654:0189
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
oCoeruleum color coelisereni.
oRubrum est color intermedius, in quo extremi aequabiliter miscentur.
Viride color intermedius plus habens nigredinis.
o Pallidum est coloris debilitas.
o Prerpureum color intermedius, plus habens rubedinis.
Caesium est color mistus ex cinereo et coeruleo.
0Fuscum color inter rubrum et nigrum medius.
Communes affectiones mistorum.
Mixtio est minutarum partium divensi generis disgregata collectio.
Fermentatio est motus ille, per quem liquor ita praeparatur, ut ex eospiritus orden
distillatione separari possit
semperamentum est mixtura quatuor qualitatum celebrium, calidi humidi, frique
di et sicci.
Concretio est mistorum unio.
Concoctio est praeparatio per calorem.
Alteratio est mutatio qualitatis.
Generatio est corporis productio naturalis.
Corruptio est corporis destructio naturalis.
Affectiones vegetabiles.
Nutritio incrementum per intus susceptionem, seu partium novarum inter pristus
nos transitum.
Fames molestia ex appetitu cibi.
Fertilitas aptitudo ad producendum.
Sterilitas meptitudo ad producendum.
sullulare pullulos emittere (ut, cum a radice novae plantae surgunt.)
Crescere fieri majus.
Decrescere, fieri minus.
Florere est seminum principia proferre. in vigore esse.
Marces cere est vigorem amitlere.
Salitas est status, quo functiones probe fiunt.
Mortus est notabilis functionum laesio.
Maturitas, qua res debito tempore transacto apta reddita est ad generandum vel
ad alios usus
Immaturitas qua res nondum apta resdita est ad generandum vel ad alios usus
Accidentia sensitiva
generaliora.
Spirare est attrahere aërem ad sanguinem vigorandum.
Vocem edere est dare sonum articulatum.
Edere alimentum solidum per os in stomachum trajicere.
Bitere alimentum liquidum peros instonachum trejucere.

## Folio 24v — 00068654:0190
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 25r — 00068654:0191
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Vigilare est continuare perceptionem expressam.
Dormire est interrumpere perceptionem expressam.
Sexus est discrimen inter marem et foeminam.
Mos est animal, quod ad gignendum sibi simile contribuit foecundationem ovi-
o Gignere ad foetus conceptionem contribuere foecundationem ovi.
Foemina quae ad gignendum sibi simile ipsum ovum et contribuit et nutrit.
o Libido appetitus vehemens contra rationem. affectus malus, quosine ratione ali
quid desideratur. L P. est omne id, quod libuerit.
Concipit foemina, in qua ovum foecundatur.
Parere formato amimali foetum excludere.
Educare est alimentum et tutelam praestare animali nato, donec sibi provide
re possit.
Motus animalis
Volare est in aere se movere remigando, sine sustentaculo solido.
Natare est in aqua se movere remigando, sine sustentaculo solido.
Serpere est in sicco se promovere sine pedibus.
Graci est pedibus se promovere.
Tre est in motu esse ad locum.
Venire est ire expectatum.
Saltare a terra se elevare pedibus, statim ad eam recasurum.
Fugere est ob metum recedere.
Sequi est accedere ad fugientem.
Ducere secum incedere facere.
Discumbere est incipere jacere
Surgere est incipere erectum esse.
Sensus interni.
Cognoscere est sentire cum repraesentatione seu idea.
Memoria est repetita cognitio orta ex priore.
Phantasia seu imaginatio est cognitio cum imagine extensionis seu figurae.
Appetitus est conatus ortus ex cognitione.
Voluptas est perceptio perfectionis.
Providentia est praesensio futuri.
Experientia est memoria multa similium.
Inclinatio naturalis.
Simplicitas est defectus sagacitatis.
Sagacitas est facultas insignis praesentiendi.
Ferus tractatu periculosus. quod difficulter regitur.
Mitis qui sine periculo tractari potest.
Gravis qui difficulter movetur ab apparentibus,
teris qus mionris sere punaetuir at appreritur

## Folio 25v — 00068654:0192
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 26r — 00068654:0193
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
constans qui non facile dimovetur a priori.
Mutabilis qui facile dimovetur a priori.
Affabilis jucundus alloquenti.
Morosus injucundus alloquenti.
Sobri etas moderatio circa cibum et potum.
Affectatus cujus mimia cura observari potest. qui nimis quaerit observeri aliquid in se
Diligentia est cura laudabilis. sive attentio ad agendum laudabilis.
Egnavia est nimia laboris evitatio.
Ciudelis est cui voluptas est cruciatus seu magnos dolores in alio efficere.
Misericordia est sensus alieni doloris tendens ad eum minuendum.
Gratitudo est benevdentia ex memoria beneficii.
Pasiones principales.
Adminatio est attentio ob singularitatem.
Amor est status delectandi aliena felicitate vel perfectione.
Odium est status delectandi aliena miseria vel imperfectione.
Spes est opinio boni futuri.
Metus est opinio malifuturi.
Gaudium est latitia ob eventum.
Frisfitia affectus, qui praesens malum detestatur cum languore ingrato. L. P.
Tra est impetus ad nocendum ob contemtum, item ob malum depellendum.
Patientia dolor cum quiete.
Pudoc molesta memoria praeteriti facti nostri cum opinione minutae existimatios
o Gloriatio est crebra narratio facti alicujus a nobis perpetrati, ob quod laudem
nobis deberi credimus.
oEstimatio est opinio hominum de bonitate vel malitia vitae vel actionum nostra
rum
Contemtus est declaratio opinionis impotentia alienae.
Animositas est impetus animi.
Liberalitas est proclivitas donandi vel benefaciendi cum suo detrimento.
Parsimonia studium singulare conservandi, quae sunt in bonis nostris.
Passiones minus principates
Poenitentia est dolor de commisso errore seu peccato. Animus resipiscendi ori
ens ex consideratione poena.
Imitatio est actio cum voluntate aliquid alteri simile faciendi. Studium assi
milandi.
Relus animositas in bono persequendo.
Invidia molestia ex alieno bono, non forte, quia nocet, sed quia alienum est
commipraties motectir et aliers malo.

## Folio 26v — 00068654:0194
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 27r — 00068654:0195
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Vindicta est poena, quam infligimus, ut animo nostro satisfiat aut exem-
pli aut indemnitatis causa.
Consternatio est subitus metus, judicium turbans.
Adulatio est approbatio actorum alterius, ut ei placeamus, neglecta veritate.
AEmulatio est studium aequandi aliena bona aut superandi.
Concupiscentia est desiderium ex opinione voluptatis.
Passionum affines actus.
Curare attendere in agendo, vel in conservando.
Exsectatio est opinio futuri propinqui ad nos pertinentis.
Obsermane percipere cum reflexione.
Cavere facere, ne malum nobis obtingat.
Astendere cogitare cum desiderio cognoscendi.
Simulare id agere, ut vide amur aliquid opinari. opinionis speciem affectus
o huspicio qua in dubitationem trahimur de aliquo, ar laesionem afferat.
Audere est agere non obstante periculi cognitione.
Effectur passionum.
Risus oris commotio involuntaria ex jucundi cogitatione.
Fletus humoris fluxus ex oculis, orta ex cogitatione molesti.
Canere vorem justa tonorum diversitatem modo extollere, modo deprimere.
e Plorare plena voe clamare, inclamare, invocare. Clare flere, ut exaudiat. flendo
opem implorare. opem orere. plangere ore. ingenti et clara voce clamo. H.
Ludere est exercitium instituere, ubi quaerituor jucunditas.
Averela est indicatio doloris ex malo, quia eosimcus indigni.
Provocare postulare ad certamen.
Placere agere alteri grata.
offendere agere alteri ita molesta, ut inde ad nocendum excitetur.
Lis est certamen opinionum.
Concordia consensus opinionum.
Insidiari non expectanti tentare nocere.
Fallere scientem dare falsam opinionem.
Alii effectus.
Averere interrogare est voluntatem cognoscendi ostendere ei, qui potest docere
seu dare cognitionem. Avaerere locum rei cognoscere tentare.
Invenire locum rei obtinere.
Perdere dicimur, cum locus rei desinit esse cognitus.
Offerre testari voluntatem gratifucandi alicui, sivelit.
Acceptare ostendere, se velle voluntatem gratificandi alterius.
Tradere transferre possessionem.
docipit is in quem porsesio transfertur.

## Folio 27v — 00068654:0196
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 28r — 00068654:0197
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000197.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Sumere est actu proprio inchoare possessionem.
Dimittere est sponte possidere cessare, ita ut alius possit inchoare actu proprio
possidere.
Luctari certare membris consertis, quis alterum dejicere possit.
Labor actio molesta. actio insentiente, quae habet difficultatem.
Otium est status sine seria actione.
Lassitudo est virium in praesens diminutio ex labore.
Accidens rationale
Actus intellectus primi.
Ingenium est facultas inveniendi sive transcendi ut iliter de cogitatione ad co
gitationem.
Conscientia est reflerio in actionem, seu memoria actionis nostrae, ita ut cogite.
mus nostram esse.
Curiositas est studium quaerendi aut dicendi cua.
Apprehensio, perceptis, simplicium dicitur in prima mentis operatione, quando
simplices notines concipiuntur per terminos simplices. L. P.
Assensus opinio conveniens alterius opinioni.
Dissensus opinio opposita alterius opinioni.
Ludicium est facultas cognoscendi veritatem.
Discursus est transitus cogitantis a sententia adsententiam, ordine quodam
sie consequentiarum sive alio.
Medtitari est aliquamdiu cogitare de aliquo studio, ed cognoscendi.
Machinari est meditari artificiosam prodiutionem.
Actus intellectus ex primis orti.
Supponere est aliquid sine adjecta probatione assumere tanquam antedens
verum, ut inde colligatur, verum esse consequens.
Enferre est propositionem ex alia facere per substitutionem terminorum
aequivalentium.
Aadere est sumere numeros tanquam partes, ut inde fiat totum.
Subducere subtratere est si pro toto habente aliquam partem sumere aliud
totum habens easdem partes una demta.
Multiplicatio est additio numerorum aequalium dato, quoties prae scriptum
Divisio est subtratio numerorum aequalium dato ex numero dato, quoties
fieri potest.
Probare efficere, ut cognoscatur, propositionem esse veram
Comparare considerare, in quo duo conveniant et differant, ita, ut ex uno cognito
alterum cognosci deinde possit.
Mensurare est datum assumere, quod mensura vocatur, idque quantum licet, parti–
bus alterius, nullam partem communem habentibus applicare.
Conjicere ex probationibus insufficientibus recte inferre.
Includere habere inter exempla.
Exchudere non admitere inter exempla.

## Folio 28v — 00068654:0198
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 29r — 00068654:0199
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000199.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Habitus intellectuales,
Ars est habitus cum recta ratione effections.
Scientia est cognitio veritatis per probationes certas.
hapientia est scientia primaria, seu scientia felicitatis.
Opinio est sententia ex verisimilibus orta.
Intelligentia est cognitio a priori. vel habitus, quo cognos cuntur principia veri
tatum.
Discretio est cognitio diversitatis.
Intellectus expressio.
Affirmare aliquid de aliquo dicere. Affirmatio est unius ad alterum collatio. Com
positio duorum terminorum in secunda mentis operatione per actionem intellectus
Negare dicere, praedicatum non inesse subjecto.
Loqui voce articulata signum dare cogitationis suae.
Scribere signum dare cogitationis suae permanentibus in charta ductibus.
Enterpretari est ex signis pervenire ad cogitationem.
Docere cognitionem efficere.
Discit in quo cognitio efficitur.
Interrogore voluntatem cognoscendi ostendere ei, qui potest docere seu dare
dare cognitionem.
Respondere dare cognitionem ostendenti voluntatem cognoscendi.
Narrare est factum docere.
Fama est sermo publicus de facto nupero.
Definire explicare notionem. resolvere in plures notiones uni aequivalentes
Distinguere discrimina plurium docere.
Restringere ex propositione generali seu plurium exemplorum facere mi
nus generalem.
Ampliare expropositione minus generali seu pauciorum exemplorum
facere generaliorem.
Signum.
Signum est perceptum, ex quo colligitur existentia non percepti.
Litera est unus ductus significans minimam aut pene minimam vocem arti
culatam.
Syllaba est per se pronunciabile continens non nisi unam vocalem (aut diphtur
o Dittio compositio syllabarum, quae ad conceptum aliquem formandum requi-
runtur.
Nomen est signum notionis, seu simplae mentis operationis, ubi scilicet non est
verum aut falsum.
Casus nominis est flerio significans respectum rei nominatae.
Figura est locutio posita pro cognata, salva claritate.
Genus est terminus universalior alio, seu qui alterius (speciei) continet exes
pla et adhuc plura.
Species infima cujus non datur species.
Individna ejuodem speciei infima, quae non pasunt per esentialia didtinqui.

## Folio 29v — 00068654:0200
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 30r — 00068654:0201
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000201.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Propositio est oratio in qua semel affirmatur aut negatur.
Cratio est, in qua affirmatur aut negatur vel semel vel sapius.
Prosa est sermo, qui nullas alias quam veritatis claritatis que seu necessarias leges
habet
Ligata sive carmen, in quo leges ex arbitrio praescibuntur gratiorem reddentes
oratinem.
Periodus est oratio per se subsistens.
Accentus est syllabae elevatio in vocabulo.
Sectio pars major orationis magnae.
Caput pars minor orationis magnae.
Regula est propositio dirigens.
Exceptio casus seu exemplificatio subjecti, ubi cessat praedicatum, et regula
non est vera.
Voluntas
Voluntas est conatus intelligentis. appetitus rationalis, bonum ab intellectu
cognitum prosequens et malum declinans L. P.
Libertas spontaneitas consultantis.
Cogere est necessariam alicujus actionem facere.
Deliberatio est consideratio argumentorum contrariorum circa bonum et
malum practicum.
Determinatio est ultimum judicium intellectus practicis seu conclusio quae.
stionis, de qua deliberatur.
consensus sententia conveniens sententiae alterius.
Dissensus sententia dis convemiens sententiae alterius
Virtus est habitus bene agendi.
Vitium est habitus male agendi.
stastgere.
Electio est constitutio, quid sit melius inter plura.
Rejectio est chnstiet
Optare velle, quae non sit in potestate efficere.
Credere est opinionem habere de veritate dictorum alterius.
Diffidere non habere opinionem de veritate dictorum alterius.
Suscipere negotium aliquod incipere, ita, ut non facile rursus desinere
possis.
voluntatis expressio.
Suadere proponere aliquid tanquam bonum audienti.
Dissuadere proponere aliquid tanquam malum audienti.
Petere proponere aliquid hanquam bonum dicenti, quod effici possit ab
audiente.
Deprecari proponere aliquid tanquam malum dicenti, quod effici possit ab
audiente.
Benedicere optare bonum alteri. declarare, se alterius bono gaudere.
Mraledicere est optare malum alteri. declurare se gaudere alterius malo

## Folio 30v — 00068654:0202
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 31r — 00068654:0203
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000203.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Hortari suadere jam disposito.
Reprehendere malum, quod in aliquo deprehenderis, ei ob oculos ponere.
Laudare est virtutem vel perfectionem praedicare.
Vituperare vitium vel imperfectionem predicare.
Minari malum pradicare, quod velis facere.
Consolari dolorem levare sive verbis sive factis.
Imperare significare alicui, nos velle, ut ei sit imposita necessitas faciendi
oObedire est agere imperata.
Consulere significare, nos utile tibi judicare, ut facias.
ACCIDEKS OECONOMICuM.
Relatio morum.
Caremonia est consuetudo in agendo non necessaria ad rem, conferens
tamen ad attentionem spectatorum vel ad ornatum.
Civilitas habitus, quo quis gratus est in conversatione.
Rusticitas habitus, quo quis ingratus est in conversatione.
Salutare est conversationem incipere cum significatione benevolentia, praesertio
cum volo.
Valediiere conversationem fmire cum significatione benevolentiae, praesertim
cum voto.
Locari ludere verbis studio facere, quae risum excitent.
Erridere contemrendi alicujus causa ridere.
Comitari est ire cum aliquo ipsius gratia, honoris causa.
Visitare est ire ad aliquem honoris causa.
Tractare multum cum aliquo agere.
Congratulari testari, eventum Sibi gratum etiam nobis gratum esse.
Variae denominationes personarum et rerum.
Superioe qui habet jus imperandi alteri. cui jus est majorem lonorem exigendi
quam reddendi.
AEqualis in quem alter non habet jus imperandi. qui eodem nonore dignus est
quo pos.
Interios cui alter imperat. qui debet majorem honorem exhibere alteri, quam
ab eo exigere potest.
Publicum pertinens ad magnam societatem.
Privatum non pertinens ad magnam societatem.
Nobilitas honor generis.
Honos signum aestimationis, et maxime potentiae.
Plebejus in quo non est honor generis.
Divitiae est potentia ex rebus extraneis, quae in nostra sunt potestate.
Paupertus ex impotentia ob defectum rerum pecunia estimabilium.

## Folio 31v — 00068654:0204
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 32r — 00068654:0205
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000205.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Valor seu pretium est quantitas perfectionis in aliqua mensura expressa, velut
in pecunia.
Lucrum est augmentum bonorum, quae pecunia aestimantur.
Damnum est decrementum bonorum, quae pecunia estimantur.
Sumtus est impensa in vivendo seu quotidianis, nempe victu, amictu, famulitio
Merces est pretium usus dati sive tui sive reitua.
Merx est, quod habetur animo professo vendendi.
Relatio societatis.
Familia est societas domestica continuae conversationis causa. societas cogna
torum.
Natio est multitudo hominum ejusdem regionis vel ejusdem linquae.
pas
Maritus , qui societatem iniit durabilem cum foemina liberorum quaerendo-
rum causa.
Cognatus est, qui ab eodem homine est ortus.
Hffines sunt, quorum cognati sunt conjuges, seu ex quibus ortiforent cogni
ti.
Vicinus, qui prope (erigua distantia) habitat. Proximus inter quem et nos
minor est distantis quam inter nos et alios.
Peregripus qui ex alia regione venit in nostram viciniam.
Hospes qui aliunde venvens in nostra domo moratur.
Tamiliaris cum quo crebra est conversatio, qualis solet esse inter homines ejusdem
familia.
Amicus est, cujus profeosa benevolentia est.
Hostis cujus professa malevolentia est.
Creditor cui aliquid dare jure tenemur.
Debitor qui aliquid alteri dare jure tenetur.
Modi acquirendi seu tenendi dominium.
Haereditas est universitas bonorum alterius, quae ipsius morte in alium ali
osvetransfertur.
Legatum est pars bonorum, quae non facit haereditatem et voluntate defuncdt
defertur. vel est donatio quaedam a defuncto relicta, ab haerede praestanda. L.
Donare est dare eo animo, ut dans damnum ferat, accipiens lucrum.
Possidere est in potestate rem habere seu in eo esse statu, quo de re agere pro ar-
bitrio unoversim non impediare.
Habitare est in domo morari. domum habere, quo res tuas teque ipsum abscondere
possis
Praescriptio et juris, siquod fuit, elisio pertemporis lapsum, introducta, ne homi
nes perplexam re per tempus obscurata, dent materiam litium.
Contractus.
Tractare est aliquandiu inter se agere de jure acquirendo aut amittendo.
Termutare pro re prehi interti mutare cum aliquo. Peruutatio cumres prore datur L

## Folio 32v — 00068654:0206
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 33r — 00068654:0207
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000207.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Emere procerto pretio acquirere sibi aliquid.
Vendere pro pretio certo mutare cum aliquo.
o Locatio est contractus rem possidentis de ejus usu vel fructu, aut de homi-
nis opera pro certa mercede.
oConductio est contractus re aliqua indigentis, quam alter habet, de ejus usu
vel fructu, aut de hominis opera pro certa mercede.
Deponere est rem custodiendam dare nostri gratia.
Sponsionem facere senfide jutere est promitere, si alius non det, me datu-
rum.
Accommodare alios dicitur, qui eos ad transigendum permovet. Transigere
est convenire de litigioso, animo potius aliquod damnum ferendi, quam li-
tem continuandi.
Modi obligandi, obligationem dissolvendi
Promidere eit significare alteri, nos rem ipsi gratam facturos.
Stipulari est promissionem ab aliquo exigere.
Pignori dare est rem alteri custodiendam dare, ut de debito sit securus.
Solvere dare rem promissam. praestare dationem.
Acceptum ferre est, cum prae nobis ferimus, nos debitum accepise, et perinde sum
contenti aliquo accepto, ac si omne, quod debetur, occlpissemus
Condonare debitum donare.
Compensare est debitum solvere mutui debiti extinctione.
ACCIDENS POLITICuM
relatio officii.
Dominus qui generale habet jus alteri imperandi.
Servus qui alterius imperio morem gerere debet.
Rex est, qui generalem habet in civili societate imperandi potestatem, sed boni
communis causa.
subditus qui superioribus in civili societate obedientiam praestat,
Clericus est persona cultus divini officio ncupata.
Laicus qui non est obligatus ad ministeria ecclesiastica, ad cultum externum
pertinentia, exhibenda.
Futor est, cui munus incumbit eum regendi, qui per etatem se regere nego
Supillus, qui, cum per aetatem se ipsum regere nequent, ab alio regitur.
Legatus est missus reipublica causa, dignitatem sustinens mittentit.
Dux est, qui militibus imperat.
Miles est destinatus ad pugnandum pro republica. cujus munus est cer-
tare per vim.
Consiliarius cujus munus est consilium dare, seu juvare animi faculta
te.

## Folio 33v — 00068654:0208
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 34r — 00068654:0209
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000209.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Relatio officii in judicius.
Tudex est, cujus munus est pronunciare de controver siis hominum (seu opinis
nibus pugnantibus) cum effectu, seu ita, ut promunciatum pro vero habeatur.
Litigantes qui certant de opinione.
Patronus seu advocatus est orator litigantis.
Cliens litigans, qui oratorem causae suae habet.
Actor est, de cujus petitione judicium est.
Reus est, de quo in judicio quaeritur, an debeat aliquid pati, id est, an debeat ali-
quid fieri, quod ipsi non est gratum.
Festis est, qui declarat, quid de facto litigioso sibi sit compertum.
Officialis qui in officio publico est. qui in judicio ecclesiastico Episcopi locumten
Judiciorum materia.
Res de qua agitur in judicio. Fudicium est complexus actuum eotendentium
ut, quod justum est, per judicem fiat verum seu existens: vel est status ratione
certantium, per quem exitus obtineri potest.
Persona est, quicunque in judicio concurrit.
Actio, causa est titulus petitionis, de qua judicium est: seu petitio jure permissa
judicium facient.
Jus est id, quod rationis est circa bona et mala personarum a personis.
Factum est praeteritum, circa quod quaeritur futurum secundum jus.
Lex est generale pronunciatum circa jus.
Situlus est caput juris.
Partes seu actus litigantium.
Citore est tempus designare, quo apad judicem esse debemus.
Comparere est tempore designato apud judicem esse.
Allegare est aliquid verum dicere.
Probare est veritatem reddere claram.
causam agere est in judicio agere ad obtinendam sententiam.
Accusare est alteri crimen imputare apudjudicem.
Excusare est imputationem criminis refutare facto concesso.
Appellare est judicem postulare, qui judicis prioris sententiam posit reformare.
Submittere se est remedium omittere contra sententiam judicis. Submissio, de
claratio, qua quis concludit disputationem, ut audiat sententiam.
Confersio est afpimatio facti proprii ab alio allegati.
Partes (seu actus) judicis.
Decratum est pronunciatum judicis circa aliquid, quod ad judicium pe
tinet.
Absolvere pronunciare, reum non debere pati, quod in judicium est dedudu,
Damnare est pronunciare, reum debere pati, quod in jedicium est deductum.

## Folio 34v — 00068654:0210
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 35r — 00068654:0211
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000211.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Punire est malum passionis ob malum actionis seu ob actionem pravam inferre
Poena est ingratum, quod nobis invitis obtingit. ob gratum, quod volentibus obtia
vel quod contingit invito ob aliud, quod contigit volenti. cujus metus utilis est ad
impediendas actiones.
Parcere est non punire, cum possis.
Proscribere est hostem publice declarare: exilium indicere publicatis bonis.
Arrestare vel sistere est impedire remotionem personae aut rei.
Incarcerare est sistere loco clauso seu carcere.
Confiscare est in fiscum redigere. Fiscus cerarium publicum. patrimoniu
principis.
Delicta.
Delictum est actio punienda.
Injuria est, quod alteri molestiam facit, seu animi tranquillitatem minuil
seposito damno. quicquid juri et aequitati repugnat. delictum in contumeliam
alterius admissum. L. P.
Furtum damnum clam datum animo luceandi.
Fornicatio omne delictum re venerea (libidine vaga) admissum.
Rebellio bellum subetitoram contra superiorem.
Factio est pars subditorum dissentiens ab aliis circa rempublicam.
Haeresit est opinio erronea saluti aeternae periculosa. opinio de rebus divi-
nis punienda. secta prava et punienda.
Crimen falsi est fraus circa ipsa remedia fraudis.
Proditio est ejus, qui amicum se gerit, animus hostilis. ejus, qui amicus esse de
bet, conspiratio cum toste. subuiti conspiratio cum hoste reipatlicae.
Incantatio est superstitio noxia, seu tentamentum nocendi per vires incorporale
vel potius irresistibiles, et speciatim per cormina, quibus oicultae potestates move
ri credebantur.
Bellum.
Bellum est status professi animi per vim certandi seu nocendi, ut aliquid ob
tineatur.
Invadere est vim inuipere.
Defendere est vi uti ad impediendum malum per vim.
Excubare est attentum esse ad mali adventum vel appropinquationem animo
impediendi.
Obsidere animo cogendi clansum tenere eum, qui se clausum tenet, ne introea
tur.
Pyaelium est pugna multitudinis contra multitudinem.
Enduciae interruptio belli.
Capsivare hostem redigere in potestatem sed tanquam, qui hostis esse non de
sinit.
Spoliare bona adimere animo nocendi.
Vincere scopum certaminis obtinere. Vincimus, cum vi nostra superstite
alterius vis agere cessat. cum vis nostra alterius vim facit cessare.
Deditio qua quis se prositetur victum et inpotetatem redactum, nec angliu
hostem.

## Folio 35v — 00068654:0212
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 36r — 00068654:0213
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000213.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
Religio. Superstitio.
Religie est cultus potentiae invisibilis seu Numinis.
Superstitio est cultus potentiae invisibilis rationi contraria.
Gratia cur accepta ferenda ea, quae Deus agit, ut monarcha intelligentium
in oeconomia humanae salutis. Gratuitus Dei favor et misericordia, qua nos
per filium salvare constituit. L. P
Natura au accepta ferenda ea, quae Deus agit ut auctor rerum.
Foelicitas est status laetitiae durabilis.
Miseria est status tristitiae durabilis.
Colere est beneficum nobis reddere conari.
Profanare res ad cultum religiosum adhibendas alii usui pravo impen
dere.
Turare est ita loqui, tanquam poenam numinis augeri velis, si fallas.
Orare est a Numine petere.
Hymnus est laus Numinis sermone ligato.
hacrificium qua res ita Numini offertur, ut non amplius apta sit ad alios
usus usuque sacro consumatur. e
sacramentum est ceremonia sacra efficaciae insignis.
Mysterium est res divina occulta. dogma, quod cognitionem creaturae
transcendit
Miraculum est actio divina transcendens cognitionem humanam vel
creaturarum: vel in qua Deus agit praeter ordinem naturae.

## Folio 36v — 00068654:0214
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 1r — 00068654:0215
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000215.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
cum ded
Deibas est natura entis supremi.
Creatio, est productio rei ex nihilo.
Existentia qua quid reipsa in rerum universitate invenitur.
Essentia, qui cquid necessario ad rem requiritur, si ea existere debet.
Elementum, corpus, ex quo alia corpora componuntur.
Materia id cui inest forma.
Atomus corpusculum tam exignum, ut humara opera facile secari nequeat.
Chaos rerum diversarum inordinata confusio.
Semen prima origo, unde alia res nascitur.
Genitor qui filium generavit.
Incarnatio estactio, qua 5. 5. Frinitas cornem, quam filius Dei assumsit, in
utero B. Virginis produxit. vel est actio, qua filius Dei carnem intra hypostasin
suam assumsit.
Conceptio est passio, qua mulier semen concipit. sive qua ovulum in utero mulie,
ris foccundatur.
Pregnatio conatus foetum excludendi
Partus exclusio actualis fortus.
Nativitas tempus circa quod fit vel facta est exclusio foatus.
Foetus infans vel utero ad huc contentus vel recens exclusus.
Sterilitas status, quo vir non potest generare nec mulier concipere
Abortus protrusio foetus ex utero, antequam is debitam perfectionem ade.
ptus est.
Gemini duo foetus simul in utero alti, unoque partu editi.
Mas qui habet potentiam generandi in alia.
Foemina quo apta est ad semen concipiendum et parcendos liberos.
Hermaphroditus qui de utroque sexu tam masculino quam foeminino participat
Sexus est status, quo res est vel mas vel foemina.
Genus multitudo ab eodem stemmate ortorum.
Persona res per se subsistens intelligens.
Indoles inclinatio non arte sive informatione introducta sed ante eam inre
aliqua deprehensa
Stirpe multitudo agnoscens unum progenitorem.
Natura rei denominat vel partes ejus essentiales, vel ea, quae ex essentia illa
fluunt.
Creatura est res subsistens, quae vel ipsa vel cujus progenitores olim immedia
te a Deo creati sunt.
Angelus spiritus completus ad Deo conditus ad varia ministeria ipso
mandante obeunda, in beatitudine sua jam contirmatus.
Diabolus spiritus completus, qui libertate arbitrii sui abutens hominem ad
peccandum sedurit, et aeternis poenis a Deo addictus est.
Anima sprritus incompletus, qui cum corpore organico vinculo naturali junctus
constituit hominem. vel eit potentia, per quam plantae augmentum assumunt et crescunt. aud

## Folio 1v — 00068654:0216
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 2r — 00068654:0217
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000217.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Ortus tempus, quando res esse incipit.
Vita status quo quid a semet ipso potest motum edere.
Sanitas status, inquo omnes partes organicae motum debitum exercere
possunt.
Morbus quando vel una pars organica motum debitum exercere nequit.
Mors status, quo quid asemet ipso motum amplius edere non potest.
Interitus partium dissolutio et cum aliis particulis mirtio.
Monstrum quando foetus vel membra Dlura habet, quam communi
modo nati, aut habet memorum aliquod in signi crassitie vel exiguita
te conspicuum.
Larva sive spectrum spritus in ferma tristi, quam assum sit, apparens
hominesque terrens.
Statua structura alta nec tamen crassitie notabilis in honorem bene
meriti posita.
Emago lineamenta totusque aspectus alicujus depritus, ut aspiciens
cognoscere possit, quid repraesentetur.
Fdolum imago Deum aliquem fictum aut divinum aliquid restrae sentar
Ager pars terrae, quae aratio praeparatur, ut semen in ea crescat.
Fundus edes, ad quas multi agri prata atque horti pertinent, extra urbem site
Domus structura, in qua homines maximam partem vitasuae agunt, in illisque tuti
sunt atempestatibus.
Suppellex instrumenta, quibus in domo ad res necessarias utimur, ut mensae
scomna, lectr.
Empedimenta victus et arma, quae exercitum proficiscentem sequuntur
aut in castris habentur.
Collectonea res, quae hinc inde congeruntur.
Reliquia quae de re aliqua, cujus maxima pars interiit, super sunt
Avisquilia res nullius momenti, quae ab hominibus negliguntur.
Excrementa quod de cibis solidioribus rursus ejuitur, nec in succum et
sanguinem vertitur.
Exuviae vestis homini aut pellis animali detracta.
Colluvies sordes, quae in unum locum confluxerunt.
Festa pars vasis fictilis confracti.
Sulvis pars minima terrae, quae ab aliquo aeris motu facile e loco, in
quo jacet, elevatur.
Resegnien quod de ligno complanando tanquam inutile dolabrâ abscm
ditur.
Sarmenta ramuli minuti in vitae, quae abscindi debent.
Putamen materia dura nucleum includens, eumque a damno externo
quod non est nimis videntum, immunem proestans.
lonatiua quoal lina de re datent.

## Folio 2v — 00068654:0218
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 3r — 00068654:0219
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000219.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Squamae parvulae quasi lamellae, quibus caro piscium tegitur.
Ecorea inutilis materia, quae ab aere, purgato superest.
Ferrugo particulae ferreae, ab aere humido, quem attraxerunt, vel qui
se ris insinuavit, rubi cundae factae.
Faeces partes crassioris et acidae liquorum in fundo eorum subsidentes
Sentina sordes in inferiore navis parte collecta.
haburra arena, quae ingeritur navi, ut onus debitum habeat, neca
venteorum et fluctuum impetu facile evertatur.
Fimus excrementa animalium stramine mixta, quibus agri stercoram
tur.
Meteorum elementum aliquod singulari modo dispositum atque
figuratum in loco maxime elevatiore comparens.
Minerale materia terrestris acrimonia quadam insignis et in certo
elemento solubilis.
Opus figulinum quod figuli laboribus paratur.
Specimen artefactum aliquod, indicans, quantos is, qui illud paravib,
in arte sua progressus ceperit.
Mellificium actio apum, qua mel conficiunt.
Terra elementum crassius qui escens granosum. sive granulorum ingen
compacta multitudo.
Gleba pars quaedam terrae in agris ab humore conglobata.
Cespes pars terrae cum gramine et radicibus in ea crescentibus effossa
Aqua elementum humidum et fluidum.
Aqua stagnans quae reperitur in stagnis: sive quae rixis undique inclusa ex
tra eas non efflucit.
Cisternina quae servatur in cisternis.
Forrens flumen minus cum impetu ruens.
Scaturige locus, qui aquam contentam in conspectum hominum primum
emittit.
Stilla tanta pars aquae, quae in loco aliquo superiore sus pensa amplius
ibi haerere nequit, sed inde decidit. Haec gutta dicitur, non habito
respectu ad statum sus pensionis, in quo fuit.
Spuma globuli aquei aere impleti. In aqua enim prater summam flui
ditatem est etiam aliquis lentor, qui aërem in guttam se insinuantem
per breve aliquod tempus sustinere potest.
Fluvius est aqua inter duos ripas a scaturigine sua in mare aut saltem
alium fluvium tendens.
Fluctus cumulus aquae, a vi ventorum ex altatus et mole sua rursum decides
Enun datio maris vel luminis sugra temae parten quandam efusio.

## Folio 3v — 00068654:0220
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 4r — 00068654:0221
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000221.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Cataracta praecipitatio aquae e loco sublimiori in depressiorem.
Cataclyfmus inundatio super universam teviam facta.
Stillicidium pluviae per stillas descensio.
Aer elementum admodum tenne, vim elasticam habens.
AEther est aer qui reperitur in locis sopra duo milliaria a terra no
stra distantibus, longe subtilior eo, qui apudnos est.
Aura lenis aliquis motus aeris communis.
Ventus aeris motus violentior, res non adeo valide obstantes inmo
tum concitans.
Procella magnus venti impetus obstantia saepe prosternens.
Vapor particulae aquea terreis quibusdam mixtae, a sole vel ab igne
subterraneo attencatae, atque levitate sua in altum ascendentes.
Fumus particula densiores, quas ignis educit ex materia combusti
bili, atque in altum extollit.
Auster ventus a meridie flans. sive qui flat ex regione, versus
quam solem circa meridiem conspiciunt ii, qui in tona temperata
boreali habitant.
Egnis elementum calidum atque lucidum.
Fax materia combustibilis, ita disposita, ut ellus chrium vel pix vel
qua
cera circumdet, ad usus extra domum accenditur.
Candela materia combustibilis, ita disposita, ut sebum circumdet
ellychnium, accensa ad negotia domestica ad eam conficienda
Radius particulae lucide ex igne prodeuntes, ob intermixtum aeres
per strias apparentes.
Flamma ignis, quatenus sursum tendit.
Scintilla igniculus a reliqua ignis compage absiliens.
Pruna Veliquiae ligni perusti ignem sine flamma alentes.
Favilla matetia tennis ex prunis igne perustis reliqua.
Sitio est lignum in aliqua sui parte carbonem habens.
Forris lignum in aliqua sui parte prunam ostendens.
Fomes materia, quae facile ignem concipit atque servat.
Fuligo particulae nigricantes, ex fumo partibus, quas ille con
tingere potest, adhaerentes.
Carbo reliquiae ligni perusti, quae ignem sine flamma alere posunt.
Eris est refractio radiorum solis in nube perguttas descendente, spectantibus
a sole vultum aversum habentibus ex hibens arcum, colore vario, inprimis
nubro, flavo et viridi insignem.
Nuber sunt vapores et terra elevasi, in aere autem congregati itidemque vel
volutati vel sus pensi harentes.

## Folio 4v — 00068654:0222
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 5r — 00068654:0223
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000223.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Liber arte factum ex foliis chartae apte inter se connexis.
Membrana pellis animalium ad scribendum aptata.
Charta folium tenue ex vetusto linteo macerato factum, et ad scri
bendum aptatum.
Charta bibula qure ponitur juxta ea, quae recens scripta sunt, ut humi
dum atramentum inbibat, ne macula aut vestigium scriptarum liter
rum in aversam paginam transeat.
Pagina planum aliquod chartae, cui literae inscriptae vel inscribendae
sunt.
Scapus viginti quatuor chartae folia.
Scheda minuta pars chartae, cui, quae subito occurrunt, inscribi queus
Literae sive Epistola est scriptum, quod ad alterum mittitur conditio
nem nostram ipsi pandens, euroque ad quaedam circa nos nostrosque agen
da extimulans.
Pugillares libellus, quem circumferimus, ut ipsi quaedam subito occur.
rentia absque atramenti ope inscribantur.
Adversaria liber, i cuo
varia vel lecta vel proprio Marte excogitata,
non habentes solicitam ordinis obserpationem, inscribimus.
Commentarius liber, inquem historias ordine, quo gestae sunt, sine elegan
tia affectata onsignamus.
Endex collectio indicans, quaenam res vel verba notabiliora in libro ali-
quo occurrant.
Pandecta liber, qui omnia, quae ad materrum aliquam pertinent, com
plectitur.
Album liberi quem iter facientes patronis offerurt, ut ei in sui memorius
nomina sua cum sententia aliqua insigni inscribant.
Calendarium libellus, in quo cursus astrorum per annum aliquem indicae
tur, simulque notatur, quibus diebus festa, in primis mobilia, celebrari debear
Chronicon liber, in quo ad notato simul tempore rer gestae recensentur.
Libri rituales, in quibus describuntur ceremonia, quas observare religio
aliqua praecipit.
Hinerarium liber in quo quis describit, quid in itinere viderit vel au–
dierit, vel quid sibi it er facienti acciderit.
Dictionarium liber, in quo voces lnquae alicujus explicantur.
Ephemerides liber, in quo descriptum, quomodo motus stellarum per
singulos dies variet.
Vestis artefactum ex materia lata sed non crassa, post varias disse-
ctiones ita consuta, ut corpori humano axte adjaceat, illudque contra vrru
entem vim aeris atque tempestatum muniat.
Omatus vestes exteriores, quae hominum oculis elegantes ac pretiose vi–
dentur.
Pralera tegumentum, quod tergo equi, co lao,ubi eques settem capere
solet, injiitur.

## Folio 5v — 00068654:0224
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 6r — 00068654:0225
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000225.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Lorum, corium longum minimam habens latitudinem aptum ad
equos anteriores dirigendos.
Lupus ferrum, quod ori equino injicitur, ut per lora ei annexa equas
eo melius dirigatur.
Fraenum instrumentum habens partem ferream, quae ori equino
injicitur, partem autem constantem ex loris, quae eques manu tei
quibusque equum regit.
Sertum est ex floribus sive fruticibus vel etiam foliis contertus
cinculus, ad ornatum capitis quam maxime factus.
Corona tegumentum capitis ex metallo pretiosissimo factum, quo
Reges in magnis solemnitatibus se ornare solent.
Soga indumentum talare lateque diffusum, quod Romani pacis
tempore reliquis suis vestibus interioribus injiciebant.
Paludamentum est vestimenti larioris genus, quo Imperator utitur.
Cataxhractus miles ferreo vestitu ad itus imminentes avertendos munitus.
Galea tegumentum capitis ferreum, prohibens, ne utus in illud facti in ca.
put usque penetrent.
Crista sunt pennae eleganter coloratae sive materia filosa atque in altum
eminens, in casside collocata ad majus decus gestanti conciliandum.
Thorax est ea pars ferrei vestitus, quae pectus ambit.
larva est tegumentum faciei, similitudinem facier alicujus referens.
calvitium carentia capillorum, quae reperitur apudeum, qui plures annos
numerat.
Capillamentum est tegumentum capitis ex crinibus aptè consutis atque cala
mistratis confectum, ad majorem ornatum capiti addendum.
Pileus est tegumentum capitis ex lana glutine compacta confectum, in in
feriore parte latam habens amplitudinem ad tempestates avertendas.
Mitra est tegumentum capitis ex materia aliqua terta aut etiam corio confe
ctum, interius habens materiam mollem atque calefacientem.
Collare indumentum collum ambiens, calefaciens atque ornans. Collum au–
tem ornatur ob extantiam sive prominentiam gulae, quae aliquam videtur
habere deformitatem.
Manica pars tunicae ad brachia tegenda facta.
Indusium vestis interior tenuis, ad vapores facilius transmittendos, et alba
plerumque ad puritatem corpori conservandam.
Pectorale est vestitus interior indusio superimpositus ad calorem pectori conci
liandum.
Funica vestis corpus humanum a collo ad tibias usque tegens, quae habet ma-
nicas et marsupia, nodulisque quibus dam circa corpus firmatur.
Praecinctorium pars vestitus ex linteo vel tertura lanea confecta, quae afoe
minis suprae ventrem et femora alligatur, indeque in terram usque dependet,
ne vestis inferior maculatur.
Pallium vestis longa atque lata, quae humeris injicitur, indeque vel ad genua vel in
tegnon neui descentit ad protibentam vetium maoalitimen et calerom corpon
conciliandum.

## Folio 6v — 00068654:0226
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 7r — 00068654:0227
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000227.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Chlamys laena mollior, quae tuni cae superinduitur. vestis quae ex una parte
induitur neque consuitur, sed fibula infrenatur. Mardinius. Pallium, quo iter facien
tes utuntur.
Cento tunica pauperum ex diversis ponni generibus consuta.
Chirot heca in dumentum ad manus tegendas factum: vel cui manus inserum
tur, ut defendantur a frigore.
Braccae vestis viribis, quae a genibus ad femora usque et ventrem ascendit, et
circa eos firmatur.
Calceus indumentum pedis, ex materia duriore et fuimiore confectam, ne
lutum intromittat.
Ocrea indumentum exterius ex duriore materia factum, ab imo pede ad geno
usque pertingens.
Crepida indumentum, quod partem anteriorem saltem pedis tegit, et ad
usus domesticos sufficit.
Spira circulus pileum ea parte, qua capiti adjacet, cingens ornatus gratia.
Torques catenula ex pretiosa aliqua materia confecta, quae collo injicitur or-
natus gratia.
Armilla catenula brachium ornans.
Fascia ligamentum, quod particuidam corporis circumponitur, ut vestem dif.
fluentem contineat ornatumque conciliet.
Funis compositio ex pluribus filis crassioribus cannabinis.
Rudens laqueus crassus admodum, quo nantae in natibus utuntur.
Catena linea ex multis circulis sibi invicem innexis composita.
Vinculum quod rebus quibusdam circumdamus, ut sibi invicem adhareant.
Nodus filorum per se ipsa ductio atque contractio, in uno puncto duplicata ad
minimum, impediens, ne res vinculo conjunctae diffluant.
Chorda linea ad sonum edendum apta, superque instrumentum aliquod musi
cum distenta.
Filum longitudoteres ex materia lenta, molli facileque cohaerente contorta.
Fimbria particula panni, in se ipsam convoluta atque consuta, ne fila diflu-
ant atque diprediantur.
Nassa textuora ex fruticibus facta ad pisces continendos.
Velum linteamentum late expansum, quod vento inflatum navem celeriter
promovet.
nembra resoua
Maxpa linteum, quo mensam, cibos in ea apposituri, tegimus.
Muccipium linteum, quo excipimus mucum e naribus excussum.
Sudarium linteum, quo sudorem ex poris membrorum nostrorum prorum.
pentem abstergimus.
Lodicula linteum, quod in lectis inter culcitras ponitur.
Cilicium vestis ex pilis animalium confecta.
Tapes textura elegans, qua parietes in conclavibus divitum ornantur.
Rete filorum junctura in formam quadrati vel mhombuedia, facta ad fer
vel qui er ex casiendos.

## Folio 7v — 00068654:0228
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 8r — 00068654:0229
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000229.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Culcitra textura, materiâ molli et calorem retinente repleta, in qua sede
mus vel cubamus.
Lodix textura, materiâ molli et calorem retinente repleta, qua cubantes
tegimur.
Grabatus lectus, cui interdiu corpus sopore recreaturi incumbimus.
Sponda structura ita disposita, ut lectus in ea sterni possit.
Thorus lectus, in quo maritus cum uxore cubare solet.
Thalamus lectus sponso et sponsae paratus.
Arca instrumentum doncesticum oblongum sera munitum, in quo
res, quibus non semper utimur, recondimus.
Ecrinium instrumentum domesticum prismaticae forma, ad res quas-
dam recipiendas factum.
Theca niur desunstre, instrumentum domesticum minus, spiralis vel circula-
tis formae, ad res minutiores eo condendas.
Loculus pars quaedam ab aliis separata instrumenti alicujus, recipientis res
varias.
Calamarium instrumentum, quo calamos scriptorios condimus.
Atramentarium instrumentum, in quo scripturientes atramentum in
promtu habent. 
Pyxis instrumentum teres operculo claudendum, in quores quasdlam no-
bis cum circumferimus vel etiam domiservamus.
Saccus instrumentum ex linteo, vel corio confectum cylindriforme, ad frumen
tum vel etiam alia recipienda factum.
Pera est sacculus, in quo pastores alimenta necessaria, aut alias res, quoum
indigent, circumferunt.
Uter saccus coriaceus ad vinum recipiendum aptus.
Crumena sacculus, quem pecunia implemus, et in marsupio nobiscum cir-
comferimus
Marsupium sacculus vestibus in interiore ipsarum parte annegus, ad nes neces
sarias circum ferendas.
Corbis instrumentum ex viminibus confectum, in quores quaedam aridae ma-
nibus portantur.
Canistrum corbis, in qua panis apportatur vel servatur.
Vannus instrumentum, in quo pabulum jumentis apportatur. vel quod frumento
ventilardo inservit.
Praesepe instrumentum, ex quo jumenta pabulum suum carpunt.
Latrina locus, ubi homines ex crementa corporum deponunt.
Fons proruptio aquae ex loco aliquo. locus, ubi aqua prorumpit.
Putens profunditas, aquae inde petendae causa effossa.
Cisterna vas magnum excipiens pluvias, et aquas earum indigentibus submi
nistrans.
Mulctrum vas, quo excipitur lac, ex uberitus animalium expressum.
Mactra vas, in quo farina, oqua calida madefacta, depsitur et fermentatur.
Mortarium vas metallicum, in quo res modice durae pistillo contunduntur.

## Folio 8v — 00068654:0230
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 9r — 00068654:0231
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000231.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Calor conditio aëris multis igneis particulis repleti, res fluidas solvens.
Astus excessus caloris.
Sepor medium inter calidum et frigidum.
Frigus status aëris sine multis particulis igneis, nes fluidas condensans.
Refrigerium cestus imminutio. quod ostuanti praestatur aeris frigidi aflatu
Flatus emissio spiritus. motus rei latae aërem moventis.
Halitus emissio venti tepidioris ex ore.
Evaporatio abitus ex re aliqua per vapores.
Sufsitus fumus obfactui gratus: sive excitatus ad olfactum oblectandum
Tempestas conditio aeris pluviis inquietati atque ventis agitati.
serenitas absentia ventorum atque pluviorum ex aere.
Sudum status aeris, quando sol nullas aqueas particulas attrabit, et
aer purior homini molestus est.
Siccitas status terra humore carentis.
Humor qualitas rei aqua madefacto sive quae aquam imbibit.
Rigatie quando aqua praeterf luens se in poros terrae insinuat, eamque foe-
cundat.
Combustio rei in carbones et cineres redactio.
Scintillatio luminis vel flammae in diversas partes agitatio.
Incensio ignis rei incendibili admotio: vel status, quo res incendibilis
ignem concipit.
Temperies habitudo qualitatum diversarum in aliquo subjecto, una vel
altera praevalente.
Salus boni prasentia et mali absentia. sive status ex multorum bono
rum praesentia ortus.
Sanitas status, quo omnes subjecti partes munia sua rite obeunt, illuda
nullis doloribus infestatur.
Salubritas qualitas rei, ∞ er quam alteri sanitatem afferre potest.
Vivacitas, potentia, qua res solito diutius vita frui potest.
Maturitas conditio rei, qua debitam perfectionem nacta, et ad usum, cui destina
tur, sufficiens est.
Vigor virium in omnibus partibus ad operandum destinatis sufficientia.
Vires potentia res difficiles aggrediendi.
Robur potentia corpus perficiens atque ad magnos labores axtum reddens.
Fortitudo virtus secundum quam res periculosas aggredimur atque superare stu-
demus.
Voitus habitus animi, aptum reddens hominem, ut officio suo rite fungatur.
Habitudo variae affectiones rem diverso modo afficientes.
Foecunditas potentia, secundum quam res potest multos fructus proferre,
sive multos foetus edere.
Sacta or finen eui en.

## Folio 9v — 00068654:0232
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 10r — 00068654:0233
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000233.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Concedio ciborum comestorum in ventre ea praeparatio, per quam apti fiunt, ut chys
bus ex iis producatur.
Sanguificatio est opus cordis et pul monum, quo sanguineam naturam chylo
per illos transeunte conferunt.
Chylificatio praeparatio chyli ex cibo adsumto atque concorto.
Mortalitas impotentia, per quam aliquid semper vivere nequit. vel potentia,
per quam aliquid morti obnoxium est.
Eterilitas impotentia producendi fructus vel sui simile.
Languor defectus virium ob labores pertempus exantlatos.
Marcor status succuis subtracti ex re vegetabili.
Embecillitas defectus virium, ineptam reddens aliquid ad res difficiles
peragendas.
Cruditas status rei per coctionem nondum praeparatae.
Corruptio specialis existentiae rei abolitio. rei compositae dissolutio, quando
omnes compositi partes a se invicem recedunt.
Putredo prevalitio particularum fluidarum contra solidiores, hasce ener
vans nemque corrumpens.
Caries corrosio rei per vermem in ea natum.
Lentor rerum cohaerentia, qua non facile quicquam ab iis abrumpere
licet.
Mucor est in pane, ob vetustatem in partibus humidioribus corrupto,
enata hispida quaedam materia.
Stupor rei alias mollis subito contracta obduratio.
cnactiot. status rei pessimus.
Morhus privatio sanitatis corpori dolores inferens.
Mors ablatio vitae a re animata. formae substantialis ablatio a subjecto,
in quo illa fuit.
Subtilitas est elegans arte adtribita attenuatio materia alias crassae
Raritudo conditio rei, in qua particulae materiales non adeo arctè sibi
coharent.
Exilitas materiae exigua copia ad rem perficiendam adhibita.
Proceritas conditio staturae in altum elevata.
Grocilitas status corporis, cui sufficiens caro nondum debitum pondus
addidit.
Macies corporis status pauciore carne vestiti, quam statura ejus require.
bat.
Mollities textura rei, quae facile comprimi potest.
Densitas compositio rei, in qua plus solito materiae est.
Opimitas status corporis, quod habet plures particulas corneas multa oleo
sitate repletas et propterea albentes.
Duorities status copois constaatis ex particulis arcte sibi invicem adhaerentibus
atque vim penetrantem impedientibus.

## Folio 10v — 00068654:0234
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 11r — 00068654:0235
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000235.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Fragilitas impotentia rei efficiens, ut leviter ad aliam allisa frangata
Friabilitus impotentia rei, per quam res dura super eam mota quaedam
de ea deterit.
Forma lineamentorum diversa dis positio primo intuitu in oculos incur
rens.
Gratia forma primo intuitu aliis placens eorque oblectans.
Sulchritudo optima formae dis positio habens unumquemque colorem de
bito loco dispositum.
Integritas status, ubi pars nulla deficit. partium ad essentiam rei re-
quisitarum praesentia.
Elegantia partium omnium optima elaboratio oculis grata.
Concinnitudo apta csurerios partium inter se.
Praestantia conditio, qua res melior est aliis sui generis
Mundicies qua res maculis caret, nec sordibus est conspersa.
Pretiositas magnus rei valor. status, quo res magni astimatur, magnoque
pretio comparanda est.
Bonitas qua res habet omnia, quae ad essentiam suam requiruntur aut alias
eam ornant. vel qua res habet ea, quae ut adsint, lex requirit.
Limpitudo qua in re liquida nullae sordes, quae eam turbidam reddant, repo
riuntur.
Claritas status, quo lux per totum spatium penetrare potest: quo quid
radios multos emmittit.
Exornatio opera in re jam parata posita, qua et quaedam demuntur quae
dam addunt ut res aspectu sit gratior. cura impensa, ut res in exteriori
facie appareat pulchra.
Refectio cura, ut res delasfata vigorem recipiat.
Lctio fordium ab aliqua re, dum ea liquore admoto manibus teritur, amoliti
Instauratio rei, quae olim viguit, in pristinum statum restitutio. Cura, ut mos
um obsoletus iterum observetur.
Interpolatio positio rerum quarundam minutarum inter res alias jam confe
dus, ut opus plenius atque ornatius appareat.
Renovatio rei ad priorem formam emendatio partiumque collabentium restau
ratio, circa rem veterascentem facta.
Correctio errorum et peccatorum in re aliqua admissorum amolitio.
Emendatio melior rei, mendis amotis, paratio. polituura rei mendas amovens.
Perfectio, cura, ut res sit in eo statu, in quo nullum ulterius circa se labo
rem requirit. constitutio rei in statu, quam essentia ejus requirit.
Furpitudae imputatio sceleris, quae fit ei, qui illud admisit. hominum de sce
lere sinistra sententia.
mratitic status, quo qui raria pulhiotidnrem inpedicatic aopenare
solet.
admillere

## Folio 11v — 00068654:0236
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 12r — 00068654:0237
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000237.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Obscoenitas factum venereum vel etiam sermo de revenerea, regulas pudis
citiae supergrediens
Deformitas status, quo quis lineamenta faciei aut staturam corporis habet
oculis hominum minime placentia.
Sordes res impurae, rebus in loco mundo asservatis adhaerentes, et abiis re
movenda.
Menda aberratio naturae vel artis a perfectione rei debita.
Vitium habitus animi, quo quis consvevit adversus hanc vel illam legem
facere.
Affectus motus axpetitus sensitivi ortus ex bono vel malo praesenti vel
futuro.
AEquanimitas status hominis efficiens, ut is non facile affectibus nimi
um moveatur.
Zelus ardor animi, quo quis vitium in re, quod sibi concipit, omni adhi
bito conatu emendare conatur.
Amulatio affectus, quo quis ad bene agendum impellitur ex hac ratione
quod alter praemia multa ob benefacta receperit.
Furor actiones violentae i hominis, qui ratione sua uti nequit.
Saevitia excessus in paniendis sceleribus. habitus animi, quo quis acerba
dolores iis, quos poena dignos censet, infligit.
Severitas propositum, secundum quod homo in punendo jus strictum sequ
tur.
Morositas vitium, per quod quis alloquentibus intrumanter respon
det.
Animositas passio animi, per quam quis in rebus magnis aggredien
dis non terretur.
Audacia passio animi, per quam homo aggreditur res, viribus, quas
habet, superiores.
Pertinacia propositum perseverandi in aliquo conatus
donec res effecta sit. l
Patientia propositum, quo malis super venientibus non reluctamur, sed
in iis tolerandis moderatos nos exhibemus.
Pusillanimitas passio animi, qua diffidimus, nos posse res magnas
efficere.
Consternatio subita tranquillitatis animi mutatio ob malum ex
improviso occurrens.
Angor status animi, quo in angustias quasi pellitur, ut, quo se vertat
nesciat.
Formido motus animi gravior ex malo mox adventuro.
Pudor metus infamie ob mala, quae in nobis detecta sunt.
Poenitudo motus animi, quo cupimus ea, quae perverse a nobis acta
sunt, non esse acta.
Lenitudo moderatio animi, qua eos, qui peccarunt, poenis rigid
oribus non subicimus.

## Folio 12v — 00068654:0238
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 1r — 00068654:0239
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000239.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Ex index explicatus
ad cibum
itaaco ponentos vel reo ad pompam pertinentes in eo collocandor mensaes ad asidendum
soltarii non sunt
praefectus viriis
Abdicare curae alicujus rei nenuntiare
Abdere facere inperceptibile
Abire definere adesse
Abhinc immediate post nunc incipiens,
Abhorrere cum horrore rejicere Vel Commercium rei non placentis effugere conari.
ne
conari
Ablactatio est à lacte depulsio
velrem creditam perjurio negare
fero legare. p per ad jumento uti. vel rem creditam
Abolere interitum rei procurare vel facere, ut ret esse definat, ipsireipis sublatis
Abominari tanquam malum omen abjitere M. ex odio adversus rem perhorrescere.
Aboriri foetum intempestive edere M. partum immaturum eniti.
Abripere e loco pristino vi adhitita aufferre.
Abrnore legem det legen rogutam tollere M. legem pertatam sse eene sod ttene grcum dins
gestum alicuitollere. siogata eorum ad quos acteran gestam alicui adimere pertinet sententit ere ogprerum nus
taat  omenteti tumun non perficere vel rem imperfectam relinquere. ut visepaare, iteri quod canc
onattase. M aipu cnaim    iuta sibatet pas oe emoicdte dutornationem metuere debitat et à poendlibem
a por liberum pronuncio
Abstenius vinum non bibens M. Vel a vini potu alienus
ab aliquo
vet etiam a culpa
Abstinere inhibere manus et animum a rebus alienis P. vel re quadam non uti. inclivationisnae fe ad aliquid acturinpedire
 om aiu udimo qosu t u pst
mar dum ettotia si  adet
m se
rospecatim. do ngusqeam sasitutemt ommunem sensum aut more, hominum est,
acquid
Abundantia est rerum talis multitudo, ut, si ex iis quitusdam utamur, varia tamen supersipt.
satis
Abusuc est rei ad alium usum adhibitio, quam inquem ea comparata est vel.
et perditio P. vel quando rem in debitum finem debito modo non dirigimus un estrp i p a consunttio
Abyssus est profunditas, quam metiri non licet.
oltercm dspors eotesaclsu nae vnrisilum lis exerena ueta i sosi e gatorenum aplimest
vOEco
NB. Per literam P. intelligitur Ausonius Popma de differentiis verborum
per B vel J. L Thesaurus linquae Romanae vulgo Forum Romanum. per M
Martinii Lexicon Chilologicum. per P. P. Lexicon Philosophicum Micrali
e eut coaversationis gratia assidendum
optricum.
exicon latino-

## Folio 1v — 00068654:0240
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 2r — 00068654:0241
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000241.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
Accendere est facere, ut ret combustibilis flammam concipiat sive rem combustibilem in flammam
excitare
Accidit quod fortuito atque ex improviso evenit. P quod praeter opinionem geritur fit
Accingere et materiam flexilem ad vestem colligendam medio corpori circunijicere
Accipere anova porsessione beari. Accipimus ab alio, quod datur P incipere habere voluntate ejus quisimal dejiut aben
Acclivitas, quando aliquid leniter erectum et arduum in ascensu est. M vel Quando locus
sumitur secundum motus fursum tendeete in altum elevatur. Est augulus quem linea recta facit ad horihontem, quae
Accolere est prope locum aliquem domum habere, vel potius agrum quem ipse colas
commodum alteri
sit omme
Accommodare est aliquid aptum neodere, ut rei alteri quadret. commodum, videtur ess convieniensad patiendum
et aptum ad gendum
Acervus congeries quarum cumque rerum, plurimum minitarum. M vel est multitudo t smes estaglota
Acetum est liquos, qui ex corruptione duliedinem amisit. Icetum liquor factus acidus, speciatim ex fermentante
Acies acumen tesi M vel par extrema rer duriopis a crassitudis amorepinm aliquod bteus
Acies potius in lineam est in quam corpos durum definit, acumen est punctum, hine acte secancs acumine punginius equod oteus.
Acqui escere aittem
non altra conveniense in
esis
Aculeus instrumentum vel membrum insectorum, quo pungunt. M. instrumentum pungens D vel est
acies rei ad res perforandas apta. oblongum nonlerasum, acuminatum, aculeus ergo habet acumen
eitus corporis duri exitus in punctum, ideo aptum ad penetrandum
Acumenet rei in tenuem partem coitio Acumen ingenri est acies sagacitatis D vel quando
anima cogitans in intima quasi viscera rei penetrare potest.
Additamentum etquod rei jam perfecte accedit
vel generatim eundo
Adeo pedibus incedens me alteri sistere  prosentem conoc,
Administratio est exercitium actuum circa munus commissum requisitorum.
Admittere est concedere alicui licentiam, ut se nobis praesentem sistat.
deaeua egsatirm at ite cetaire priania amapaita
accipere.

## Folio 2v — 00068654:0242
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 3r — 00068654:0243
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000243.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Adolere est in odorem incendere vel odorem spargere M vel lignum, cui sacrificium impositum,
accendere sive materiam fragrantem accendere.
Adolescens qui ad huc crescit M qui annos pueritiae reliquit P. vel homo, qui ad vigesimum aetatis
annum pervenit.
Adoptare est actus legitimus, per quem filius a patris naturalis in adoptivi familiam transfertur P.
infilium eligert. vel in filui locum aliquem suscipere.
Adoriri ex insidiis et e proximo aggredi P. accedere ad aliquem festinanter, ut vi adhibita
ipsi noceamus.
Adorare oratione laudare atque honorare D vel honorare humilitate, fiducia, invocatione
gratiarum actione, frequenter humili submissione M. Vel cultu externo testari, quod
aliquem datorem bonorum quorundam agnoscamus.
Adesse est eodem loco contineri, quo alter.
Advena est, qui ex alia regione venit in nostram viciniam. D. vel qui ex loco remoto
huc concessit.
Adulterium est delictum re venerea ad versus legitimum matrimonium commissum D.
vel est ruptura conjugii, pecaatum in fidem conjugii, accessio ad alteram sive aliam
personam, quam lege licet M vel est concubitus illicitus cum nupta muliere, quasi ad alterius
torum accessus P. Vel violatio conjugii, vinculi matrimonialis ruptio.
Ades domus Deo sacrata. vel exstructio arte facta ad coeli tempestates evitandas et commode
habitandum.
AEger infirmus morbo vel qui agitur infirmitate vel tristitia ad tempus M. Popma: aeger et animo
et corpore laborat. postea vero: AEger animo, aegrotus corpore. Vel cujus animus aut corpus male
se habet atque dolores quosdam persentiscit. Cujus animus aut corpus non est in eo statu, quem
natiora requirit
Amulari est studere, ut aequamus aliena bona vel superemus. D. vel est ad bonum, quod alter
jam obtinuit contendere.
Anigma interrogatio sine interpretatione sive claritate D vel oratio obscura rem notam,
quam significat, Ambagibus tegens M. ex Scalij. Vel quando indicium rei multis obscuritatibus
involvitur, vel sermo per ambages et figuras ad rei cognitionem nos ducens.
AEqualitas quando alterum alterius staturae par est P. vel est inter ea, quae sunt ejusdem
quantitatis
AEquanimitas est constantia in ira D. est in ignoscendis vitiis atque delectis P, vel quae nec
infortuna secunda ammum nimis extollit, nec eum in adversâ nimis despondet.
Aquilibrium medietas gravitatis D. est inter ea, quae sunt ejurdem ponderis sive gravitatii.
AEquitas jus aptum laevitati D. quando non sequimur aergi Bhodixaejor parati offensionis cavenda
et pacis retinendae gratia cedere de pure nostro. M Aquitas, quae de pore multum remittit P. vel
est juris ea explicatio, quae praesenti statui convemientiosima est.
AEquinoctium medietos tamporis inter lucem et tenebras D. vel est, quando sol ad aequatorem
medurs nmeae aes piem egates suit

## Folio 3v — 00068654:0244
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 4r — 00068654:0245
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000245.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
AEquipollentia potentia medielatis D est inter ea, quae eandem vim ac potestatem
habent sive quae idem significant.
AEquivocus, aequivocum quando pluribus rebus eadem est appellatio H. vel quot aliquot di
versas significationes admitlit
Arugo est eris rubigo, vel corruptio, quam patitur aes, quod homines in usum suum
non convertunt.
Arumna labor onerosus M aegritudo laboriosa B carentia felicitatis, quam status noster
requirit cum malorum perpessione conjuncta.
Ararium pecunia publica uno in loco condita B vel est locus, in quo publica pecunia
populi asservatur P. vel arca, in qua opes reipublicae reconduntur.
Astas est annn pars incipiens ab aequinoctio vernali H. Tempus, quo sol se magis exserit M
vel pars anni, qua ob majorem solis aestum fruges matures cunt et in horrea colliguntur
AEstus caloris magnitudo D item motus vehementia D vel est caloris magna intensio
Atas tempus vitae D. vel est dimensio vitae variata secundum concretionis mutatio.
nem M ex Scal. cursus certus annorum, quos aliquis vivendo peregit.
Elex coeli et siderum substantia M. ultimus et a doriiciliis nostris altissimus, omni
cingens et coercens coeli complexus; extrema ora et determinatio mundi B. ex Cicerone
vel est aer subtilior, supra crassiorem, qui orbem terrarum circumdat, elevatus.
Avum est immensum sine origine sine fine, quod eodem modo semper fuit semper futu-
rum est; neque ad quenquam hominum magis quam ad alterum pertinet B ex censorina Tem.
pus perpetuum M. vel temporis longa duratio.
Affectus est motus appetitus sensitivi ortus ex imaginatione boni vel mali.
Afferre, ut contiguum sit, portare D facere corporis aliqua parte rem in se recipiente, ut
illa praesens sit eo loco, ubi antea nonfuit.
Affinitas, quae contrahitur proprie inter maritum duntaxat et agnatos uxoris, item upe
rem et agnatos mariti. H. ex Calvino. necessitudo ex costa proveniens omni carens sangui:
nis parentela M ex jure Canon. Vel est personarum proximitas ex justis nuptiis provenien
M ex jure Civili. vel est inter unum conjugem et ejus consanguineos et alterins conjugi
consanguineos.
Affligere injuriam alicuni inferre male ipsum puniendo, ut tristitiâ c s afficiatur
D ad terram totâ vi prosternere B oppressum aliquem male multare atque dolore afficer
H. vel in aerumnam aliquem conjicere, id facere, quod dolores atque aegritudinem alteri crea
repotest.
Ager terra frumento apta vel terra aratri patiens D locus in rure, quem colimus sive aranda
sivee conserendo B. ubi quid agitur fructus causa B. ex Varrone Vel portio terra ad id destina
ta, ut semen ei committatur.
Agger lapidum aut terrae moles, quae fixis vallis aggeritur M vel agger media est stratie
eminentia coaggeratis lapidibus M ex Placido in Glorsis. vel cujus libet rei coacervatio, qua
fossae aut valles impleri possunt. H. vel est multitudo terrae in unum locum congesta
ad incursionem aquorum avertendam.
Aggredi incipere invadere D vel incipere circa rem quandam operari. vel accedere
tetergrares. et ehian sarmare uti cesao atupea

## Folio 4v — 00068654:0246
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 5r — 00068654:0247
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000247.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Agrestis qui in conversatione non est gratus et imitatur homines versantes rure
id est procul ab hominibus elegantibus remotos. D agreste dicitur, quod rusticum est, et ad
agros pertinet: quod in agris non inhortis nascitur. H. qui vel natus est ruri vel mores homi-
num ejus modi imitatur.
Agilitas est virium integritas D. est promtitudo ex orebris actionibus orta P. qua quis fa-
cile agitur, it est movetur. M aptitudo ad sese celeriter movendum.
Agmen coetus eorum, quiuna aguntur M est multitudo hominum praelium inire pa
ratorum.
Agricola circa terram laborans D qui agrum colit M est homo, qui terram frugibus
ferendis aptam stercorat, arat, conserit, ut fruges inde colligat
Agnatio est inter eos, qui ab eodem homine orti sunt D vel est inter eos, qui per virilis sexus
personas cognatione junguntur et ejusdem nominis sunt quasi familiae adtati.
per foeminam conjunguntur quasi simul nati vel commune nascendi initium habentes. p
vel est proprie eorum, qui in ejusdem patrisfamilias familia sunt. H. eorum, qui ex eodem
stemmate natales ducunt.
Agnomen nomen accedens, quod extrinsecus venit abaliqua ratione. ut: Metellus Creticus, quo
cretam subegit H. appellatio, quae priori nomini accedit.
Agnus bisulcum tenerum simplicissimum D ovis junior
Ahenum vas metallicum flavum D vas, in quo aqua ad potandum calefit B ex Paulo ICto
quo utebantur non ad elixandas carres sed ad se lavandos D ex servio vel vas culinarium
patulum ex aere confectum ad cibos in eo coquendos.
Alabrum instrumentum, in quo fila vertuntur, quod radios quasi alas habeat. Vel dictum
quasi alibrum, quod in eo liberentur fila a fuso, id est, solvantur M. i trisse calvisius.
Alacer qui viget sensibus universis et mente M ex Ascon. qui animo est quasi alato. Alacri
tas est mutatio quaedam vultus gestiens in spem aliquam. M quasi alis acer B qui sese cele.
riter movere consuevit.
Alopa percussio, quae fit manu D. inflictio manus in malam alterius, vel est percussi
malae alterius manufacta.
Albugo quod in oculis et ovis album est. F macula alba in oculo M. pars alta oculi autovi
Alchymia scientia faciendi aurum vel argentum ex metallico pulvere, vel aurum 
cupro separandi M ars mutandi metallum vilius in pretiosius.
Alea cubus ad ludendum D est tarillus, quo fortunae periculo ludimus. H. Ludustera
tesserarius M est omnis ludus magna ex parte in fortunae varietate consistens: sed proprie
dicitur de tesseris B. Alvens sive instrumentum, in quo tesseris luditur.
Alienare alterare atque mutare vendendo aliquid D alienum facere B Alienatio apud Ietos
omnis translatio rerum, ut: manumissio, usus fructus donatio. vel quo quid ex unius patrimoni
ita in alterius transfertur, ut illud mimeatur, hoc augeatur sive res sit, sive possessio sive jus.
vel Proprie est, cum transfertur dominium seu directum inprimis seu utite. Improprie, cum no
dominium transfertur, sed aliquod jus rei vel possessio sola. H. Vel alienare est dominium
suum in rem aliquam alii concedere, ut is ea pro lubitu utatur.
Alimentum materia nutritionis D incrementum infantis P omne, quod alit corpus; et
comprehendit cibaria, vestiaria et habitationes H ex calo. vel est substantia admodum tenuis
aedita pe aquandim puel se vel nupen siatarum aepirnie ut perdinum quad

## Folio 5v — 00068654:0248
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 6r — 00068654:0249
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000249.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Alius non idem sed diversus ab eo, de quo antea locuti eramus,
Allevare in altum tollere, vel de imo et ubi quid jacet atque projectum est, sursum tollere B
in locum altum tendentem adjuvare subjecto corpore suo.
Allicere suadendo fallere D blanditiis attrahere sive potius inducere atque invitare B.
ad veniendum aliquo aut agendum aliquid quendam permovere.
Allidere contra aliquid jacere H ad aliquid impingere B rem obstantem praeter opinio.
nem violenter tangere.
Allucinari ex ignorantia peccare D. ad lucem pervenire nitor nec possum H ex Perot. aliter
videre, ad lucem offendere: quia clarâ hue perstricti, inprimis egredientes ex locis obscuris, visu
errant. H. praeter intentionem errare.
Alludere ridere adversus alium adulandi causa D ludendo alicui blandiri H. identidem
quasi ludendo percutere M ad certam rem gestam aut verba quaedam alias prolata indi-
cendo respicere.
Almus liberaliter nutriens D quod alit M qui potest et vultrem alere.
Alere rebus ad vidum cultumque necessariis sustentare vel victu temporali vitam susten.
tare B incrementum dare H. praebere alicui, quod facit ad staturam ejus augendam
vel in statu, in quo est, conservandam.
Alphabetum siterae simplices D. collectio omnium literarum, quibus ad legendum vel
scribendum utimur.
Altare mensa sacrificii D in quo ignis adoletur B ex Festo. quod a terra erectum et exaltatum
est H. Altare abalendo, quia igni adduntur alimenta P. vel est instrumentum cultui sacro dica
tum, in qua victimae in honorem divini Numinis offeruntur.
Alter posterios sive ultimus ex duobus.
Altercari est certare opinionibus D alteram partem tueri, Contra alterum contendere H
vel, prodere quod diversâ simus sententia, quam qua est ad versarius, illamque diversitatem modis
omnibus tueri.
Atternare, vices mutare D e duobus modo unum modo alterum facere: et quasi alteri
vicibus variare, vel nunc hoc nunc illud animo agitare B. vel duobus laborantibus
cessante socio facere aliquid, ita, ut ille post nos vicissim opus suum faciat.
Altitudo rei alicujus sublimitas B. quasi alitus, quia, quae aluntur, edita sunt. Alti
tudo est incrementum corporis H quando magnus materiae vario modo dispositae sibi
ipsi superingestus est cumulus.
Alvearium locus pertinens ad detectipennes liquoris dulcis palatrices D locus, ubi
copia alveorum; locus, in quem apes suum laborem propciunt; apum corbis, domuncula
truncus. M vel est habitaculum apibus mel et ceram conficientibus destinatum.
Alveus basis fluvii D Spatium, quo continetur flumen inter utramque ripam; quia alluit
utramque ripam, vel etiam alit. vel, vas, in quo apes mellificant, vas ligneum cavum, tabula
Iusoria M vel multitudo aquae pleno cursu ruens, vel instrumentum excavatum ad
recipiendas res quasdam factum.
Alvus quae recipit cibum et purgari solet; quod abluatur sive eluatur. M Alvus virorum recte dicitur
ut erus mulcerum, venter vltoqs modo L. quoldestuunt sordes R ex Servio. vel pars corporis inferiora
intectina continens, aibum concoquentia et egerentia.

## Folio 6v — 00068654:0250
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 7r — 00068654:0251
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000251.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Amanuensis, qui est a manu aut ad manum scribendo vel qui ad manum servit. M. vel
minister scribens, quae Dominus ipsi describenda injungit.
Ambages dictio fallens in re indifferente D verborum circuitus J. L. verborum circuitus, quo
aliquis circum agitur M vel sunt viarum decursus a recta linea deflectentes, atque viatorem
remorantes.
Ambiguitas indifferentia sententiarum multarum D qua mens ad unam partem non accli–
nat M ambiguum est dubium, quod in ambas agi possit partes H. vel ambignitas est, qua quis
nescit, quaenam sententia sit amplectenda.
Ambitio vitium appetitus honoris D vel cupiditas gloriae vel magnarum rerum desiderium e
indebiti honoris affectatio modestiae contraria L. P petitio honoris, quem non meremur, aut ob cer
tas causas accipere non possumus.
Ambitus perimetrum circumdans D crimen affectati honoris P. crimen, quo honores publicos
per largitionem pecumariam ad emerendum favorem emercamur L. P vel circuitus: omnium
dimensionum capacitas L. P Linea, quae circum rem aliquam duci potest.
Ambo dicitur de iis, qui uno tempore aut simul quid faciunt. P unus apud unum M.
duo simul sumti.
Ambulare est spatiis factis in eadem vestigia saepius reflectere, idque ad voluptatem vel sam
tatem P pedibus incedere L. P huc atque illuc ire exercitationis aut animi causa. J. L. vel
lento gradu progrodi oblectationis vel salubritatis causa.
Ambulacrum locus in edificiis ad deambulandum accommodatus J. L ex Festo. locus ad am
bulandum destinatus.
Amentia morbus cerebri D qua, quis omni sensu et ratione caret P. animi affectio lumine
mentis carens T. L. ex Cicerone. Amens, qui a mente sua discessit Varro. est enim amens, non qui
mente caret, sed qui aliqua perturbatione sic mente motus est, ut ob rationem Turbatam quid
agat quidve dicat, cernere non possit. J. L. vel amentia est usus rectae rationis carentia.
Amita cognata foemina pertinens ad patrem D dicta ex eo, quod ab ant iquioribus avita sit
vocitata, quia est tertia a me, atque avia videri potest J. L soror patris.
Amnis aqua perennis cursus, alveo coercita D amnis a circumnando ex aeusi J. L ex Festo.
flumen, quod circuit aliquid H. aquae multitudo a fonte suo sese lapsu quodam movens certis
ripis contenta.
Amoenitas voluptas gaudium creans D pecunditas quae ex rebus amoenis percipitur. Amoe-
num, quod ad se amandum allicit; quod extra moenia est, quia extra moenia, quae loca destinantur amoen
lati. amoena sunt loca solius voluptatis plena, quod sine munere sint quasi amunia, id est, sine fructu H
vel, amvenitas est, quando vel terra vario proventu ornata, aut arbores gratam umbram spargentes
aut tempestas calida atque serena recreationem aut oculis, aut corpori aut animo conciliant.
Amphitheatrum dictum, quod ex duobus theabris sit factum P ex Iidoro velo heatrum rotundum
ita, ut utrinque spectari possit, locus in quo diebus festis ludi spectantur, interdum etiam oratio-
nes audiuntur M vel est adificium, formam circularem habens, spectaculis edendis et contemplan
dis destinatum ac circumquaque spectandi usum praebens.
Amplecti circumdare manu D ita comprehendere aliquem, ac si implicemus nos illi M est vel
partes quasdam corporis vel materiam flexilem alicui rei circumjcere.
Amplus, quod late patet et per multa diffunditur. J. L. ex Ictorino. quod multa capit.

## Folio 7v — 00068654:0252
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 8r — 00068654:0253
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000253.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Amussis instrumentum rectificans D est regula fabrorum, quam Architecti, cum opus probant,
rubrica illinunt. vel aequamentum laevigatum, et est apud fabros tabula quaedam, quautuntur ad
saxa uoaequanda. Festus ad quam aliquid exaequatur. vel qua tabulae diriguntur, vel ferramentum, quo
in poliendo utuntur M. qua exploramus, an aliquid rectum sit aut curvum, et quid sit recidendum vel
revellendum ad equationem. H. est instrumentum recte linea ducendae L. P vel instrumentum, juxta
quod Architectus dimensiones suas atque dedolationes instituit.
Anathema, qua aliis malum optatur D. donum Deo dicatum et suspensum, vel ex communicatio
seu praecisio a corpore Christi, vel homo execrabilis et anathemate percussus. L. P. res ex secrabilis
vel res devota Deo M quod hominem a favore Dei, coetu fidelium et spe aeternae salutis excludo
omnibusque malis dignum judicat.
Anatome ars frangendi sive dissolvendi corporis D membrorum incisio H. scientia investi-
gans singularum corporis viventis partium substantiam, magnitudinem, figuram, situm, usum L.
vel est corporis in in partes suas dissectio, ut interiores quam maxime oculis spectantium
pateant.
Anfractus sinuosus quidam reflexus: cujus figuram videmus in testis cochlearum, in cochli
de et fere in arictum cornibus. vel viarum flexus J. L deflectens platea vel via à linea
recta.
Angere praefocare sive strangulare. Angi dolere aut cura aliave animi aegritudine promi J. L
vel angere est ob malum animo praesentatum curam atque tristitiam illi conciliare.
Angina deglutiendi et respirandi difficultas, ex gutturis et partium infaucibus inflamomati
one L. P quae spiritum continendo respirationem inhibet H morbus, qui guttur angit M genus
morbi acutissimi, quo fauces anguntur et strangulantur J. L. vel dolor in collo perceptus
a sermone commode proferendo hominem impediens.
Anhelare laborare difficultate spirationis D. est, cum ex cursu aut alio quovis labore vehe
menti crebris quasi singultibus spiratur ac respiratur. J. L aërem attrahere atque exspira
re, ut corpus in motu suo conservetur.
Animadvertere percipere cum reflexione D est animum ad rem aliquam vertere, aspi
cere, hoc est, de improvisu intueri quippiam. J. L. Intelligitur aliquid argumentis, anim adverti.
tur sensibus praesenti animo utentibus. plerumque enim animadvertimus rem aliquam oculis
aut quovis sensu corporis absque animi intentione. J. L ex Asconio. intelligere, rem certo modo se
habere.
Animal corpus vivens et sentiens D. quod sensu movetur, ut homines et bruta. Animantia sunt
etiam ea, quae vivunt et vegent, ut arbores, herbae, sata P. Corpus animatum sentiens L. P sub.
stantia corporalis, quae vivit, sentit et per se ipsam movetur.
Animus consilii est, anima vitae J. L. ex Servis. sumitur aliquando pro animae humanae suprema
parte, nempè pro mente, quandoque provoluntate et proposito L. P est ratio, quae sapimus et intelligi
mus: anima est spiritus, qua vivimus et sentimus et movemur. ammus qualitas viventis, anima
causa vitae. Animus spiritus, quo erigimur et movemur; mens ratio, qua animus regitur. P. vel
est anima operationes edens, quae quam maxime per voluntatem sese exserunt.
Annulus ornamentum digiti circulare D vel est circulus ex pretioso metallo geminis plerus
distincto confectus, ornatus causa digito circumjectus.
Annus est maximum systema dierum ex motu siderum dependens L. P tempus 365 dierum et
horarum circiter 6. H abam et no, quod quasi circumnatet, in se redeundo. fit sole revoluto
ab uno et eodem coeli puncto ad idem punctum secundum motum proprium facta M. vel
est temporis spatium juxta cursum solis in Eodiaco dimensum, incipiens apud nos, quando
sol a sestentiirnum acetere consprietur, dom sererime tane finea suum ollirente.

## Folio 8v — 00068654:0254
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 9r — 00068654:0255
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000255.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Ansa qua rem prehendimus atque tenemus. D qua vas aut quid vis aliud manu teneri solet. J. L
est in vase inprimis poculo ea prominens pars, qua prehenditur M pars supellectilis domestici
qua illam commode apprehendimus atque attollimus.
Annales sunt libri, qui res gestas plurium annorum servato cujusque anni ordine breviter ex ponum
vel sunt eorum annorum et temporum, quae aetas nostra non novit. P. Annales pro fastis, id est, l
tificum monumentis dierum et totius anni descriptionem et ordinem continentibus J. L ex Ovidis
vel sunt libri his toriam certarum ditionum juxta annos, in quibus gesta est, proponentes.
Anteferre ob majorem aestimationem priorem locum alicui dare D eligere aliquid altero eo tem
pore neglecto et seposito vel majorem honorem alicui exhibere.
Anticipatio qua ante tempus actionem efficimus D est accepta animo rei quaedam inform
tio, sine qua nec intelligi quicquam, nec quari nec disputari potest. J. L ex licer. sine doctrina no
titiae naturales. vel est figura, qua id, quod objici potest, anticipatur et diluitur, ut nos premu–
niamus adversus adversarium. L. P qua liquid agimus vel rem tractamus ante tempus con-
veniens.
Antipathia naturalis dissidentia, oduim implantatum L. P. naturalis rerum repugnantia .
repugnantia inter aliquas res ob contrariam affectionem M vel est, quando res aliqua alteram
fugit aut destruere conatur ob odium naturale erga eam, aut aliquid ei simile, naturam nem
rei illi adversam vel repugnantem: vel etiam eam in cibum sibi quaerit, quod grato, quem illa srim
odore percepto gratum etiam sibi et natura suae conveniens ex illa alimentum futurum prae
videt.
Antipodes sunt homines in plaga terrae nobis opposita habitantes pedesque nobis obvertenter
Antiquitas est status rerum, qui multis retro seculio ante nostram atatem fuit, vel per Met
homines, qui ante multa secula viperunt. Antiquum est quod patrum memoriam excesit quasi ant
aerum. P.
Antistes, qui caeteris antestat, id est antecellit. erant primarii singulorum templorum sacer
dotes, qui sacris praeerant et defuturis atque agendis responsa dabant consulentibus J. L. qui dignita
te antecedit alios praesertim ecclesiasticos
Anus est mulier multos annos habens.
Anxietas magna perturbatio ac dolor animi ob mali praesentiam.
Apex cujusque rei summitas. J. L pars extrema rei in tenuitatem acuminata, atque in alti
tudinem vergens.
Apoplexia stupefactio nervorum cum privatione sensus et motus L. P
Apostata desentor religionis L. P qui a veritate religionis alicujus desciscit.
Apostema tumor praeter naturam ex pure collecto. L. P sanguinis impuritas in membro
aliquo congregata atque illud praeter morem inflans.
Apostolus nuncius Dei. Aportoli literae dimissoriae ad eum, ad quem provocatum est testas
dae appellationis causa L. P missus a Christo ad praedicandum Evangelium.
Apparere manifestum atque evidens esse J. L Apparet, quod existere putatur.
Appellare nomen imponere. vel a sententia inferioris judicis ad superiorem provocare vel
implorare superiorem potestatem in injuria, quae fit nobis ab inferiore magistratu J. L.
vel est nomen alicujus proferre.
Appendix proprie edificium, quod alteri adjungitur et quasi appenditur. quod alii est adjun-
ctum quasi ex alio pendeat. J. L. quicquid ita accidit rei, ut pars ejus sit, aut ei haereat, ut uva in
vite. P. ex Budaeo. vel quod primariae rei appentum est.

## Folio 9v — 00068654:0256
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 10r — 00068654:0257
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000257.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Applicare est efficere, ut una res alteram longitudine sua secundum suam extensionem
contingat.
Approbare probare, quod alius jam probavit. non contradicere. Approbare opus estre-
cte et probe consummatum praebere, quod Redemtoris est, non locatoris H ex laul.
Aptitudo- qua aliquid ad alterum accommodatum est sive a natura sive abarte et disciplina p
vel, quâ quid potest agere aut pati aliquid nobis conveniens.
Arbiter est judex a Praetore datus vel ex conventione litigatorum electus in bonae fidei judiciis: ut
familia erciscundae, communi dividendo P. vel judex, cuii non competit jurisdictio, a partibus
electus ad decidendam aliquam litem.
Arcanum ab arca, in qua, quae clausa sunt, tuta manent H ex Festo. quod quis occultum habe
ri interesse putat vel quod quis studio occulit.
Arcere vetare, ne accedant ii, qui veniunt J. L ex Valla vel accessum impedire.
Arduuma est excellens et difficile obtentu. Metaphora sumta a monte, qui e excelsus est et
difficulter ascenditur.
Arena pulvis minutisimus aridus. J. L. sunt particulae durae terrestres exigua friabiles,
vel fragmina vitri naturalis.
Argentum est metallum post aurum pretiosissimum albicans. L. P. vel metallum perfectum
altum.
Argilla terra tenax, qua figuli utuntur J. L sunt terrece particulae, quae, dum molles sunt,
formas recipiunt et indurescere possunt.
Argumentum est corpus ipsum orationis. Argumentatio forma et vis, qua construitur argus
mentum H. est ratio probationem praestans, qua colligitur aliud per aliud: et quae, quod est du
bium, per id, quod dubium non est, confirmat J. L ex Ovintil. vel est fons probationis, vel quod
probationem constituit veluti medius terminus vel objectum rei. Iudicium vero est argumentum pro
babile
Arguere ostendere et patefatere P argumento uti ad alium convircendum, probationem
aliquam conficere, contra alium aliquid probare.
Arista quae ut acus tenuis longa eminet e gluma; dicta, quod arescit prima J. L vel est
extremitas eminens inspica.
Arithmetica est bene numerandi scientia L. P. scientia docens numeris recte uti.
Armentum id genus pecoris appellatur, quod est idoneum ad opus armorum (quorum vis
instrumentorum) J. L. ex Festo vel multitudo animalium domesticorum majoris statura
Arare est terram atatro quovis modo vertere et proscindere J. L. agrum aratro
aptum reddere ad recipiendum semen.
Armilla est ornamentum ex pretiosa materia faitum brachium cingens, vel ex H. Armille
brachialia prisc. sunt armamenta in circulorum modum, quae viri militares ab Imperato.
ribus donata in sinistris brachiis gerere consueverunt.
Aroma quarundam herbarum fructus odoris et saporis admodum grati, quibus utimur
vel ad excalefaciendum ventriculum vel ad appetentiam provocandam J. L vel est aut
fructus aut cortex aut radix, rebus, quibus aspergitur, gratum saporem addens.
Areha pars sponsionis, quae fidem facit totius summae persolvendae J. L vel pignus contra-
ctus gratia datum sub lege commissoria, id est, ea conditione, ut perdatur contractu non serva
+0
Arrestare aliquem sistere, usque dum legi respondeat. vel est aliquem vel bona sua per mandatum
judicis impedire, ne move antur a loco, donec conquerenti respondeat. H. vel impedire remotionem
ab homine aliquo designandam sive hono se iptum sive rem suam amovere velit.

## Folio 10v — 00068654:0258
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 11r — 00068654:0259
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000259.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Arridere ridendo applaudero vel risu latitiam ostendere H parasitorum more ad ali-
quem ridere, vel videntem alium aspicere.
Arrogantia est vitium, quo quis ostendit se nimium sibi tribuere.
Articulus est pars, in quam res longa rigida flectendo dividitur, ut res rigida sit extra illos
flexus. Intelligitur deinde generalius de omni rei longae in partes exignas divisione.
Arx est domus magna munita, apta ad arcendos hostes.
Ascendere ad aliquid scandere J. L. gradatim in loca superiora eniti.
Aspicere ad aliquid oculos intendere J. L oculos intentos ad aliquid dirigere
Aspirare spiritum ad aliquid appellere sive tractione sive pulsione. Aspriare ad nem est magnum
conatum impendere adrem consequendam labore magis animi quam corporis.
Assiduitas est laboris continuitas
Assuoscere consuetudinem acquirere.
Astologia est proprosticon seu divinatio rerum futurarum ex astris sive in themate natalitio
sive in tempestatibus et aëris constitutione, vel est scientia coelestis influentiae L. P.
Asylum templum misericordia, unde neminem extrahi per vimfas erat L. P locus, in quo
quis tutus a persequentibus esse potest.
Atomus minimum corpus culum, quod ampluis dividi nequit quoad sensum. L. P
Atrium est genus aedificii ante adem continens mediam aream, in quam collecta ex omni
tecto pluvia descendit J. L. ex Festo. parsanterior domus.
Atrox, cui placet torquere alios absque causa, atque in tormentis modum excedere.
Avaritia nimia pecuniae cupiditas, quasi ab ea penderet hominis felicitas L. P habendi cuni-
ditas, vel opinatio vehemens de pecunia, quasi valde expetenda sit inhaerens et penitus insita J. L
Autor, quifecit aliquod opus J. L qui aliquid primus et praecipuus instituit H. qui rem in-
cepit sive cu initia rei debentur. Causa rei principalis L. P
Audacia est fiducia et securitas, qua quis aliquid audet etiam cum periculo J. L ex Cic. magni
periculi non necessaria aggressio.
Audire est auribus percipere P. percipere sonum, qui ex subita corporum inter se facta collisione
excitatur L. P..
Auferre ea quae cum fastidio cernimus, in alium locum deportare P efficere, ut aliquid non
sit amplius loco, quo fuit antea.
Augere majus facere, ad quantitatem aliquid addere H. magnitudine rei aliquid adjicere.
Aurichalcum est as arte praeparatum auri formam neferens.
Aurora rubedo in nubibus oriente sole emer in plaga orientali apparens.
Aurum metallorum nobilissimum, nullo igni combustibile atque ductile. L. P
Austeritas est sapos fructuum, qui nondum plenam maturitatem sunt assecuti; minus linguam
astrigens et contrahens, quam acerbitas. H qua aliis moribus nostris molesti sumus.
Automatus qui seipsum nullo adjuvante sua sponte movet.
Antumnus pars anni, quam sol ab aequatore ad tropicum Capricorni transiens efficit, fructis
bus colligendis destinata.
pouncntus matris nece frater..

## Folio 11v — 00068654:0260
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 12r — 00068654:0261
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000261.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Bacca fructus minutus fruticum aut arborum quarundam.
Balbus qui impeditae est linguae ita, ut in una voce saepe haereat nec eam commodè proferre
possit.
Balneum est locum, ubi corporis sordes abluimus sanitatis gratia.
Daptismus est sacramentum fidei Christianae, quo homo illi imitiandus aquâ aspergitur, gratiam
Dei, remissionem peccatorum, spiritum sanctum atque spem vitae aeternae conferens.
Barba sunt pili circa mentum et os procrescentes
Barbarus, qui difficulter, asperè ac duriter loquuntur, vel qui crasse loquuntur. J. L ex Strabo.
Barbari dicebantur antiquitus omnes populi exceptis Graecis. ex Festo. qui extra nationes bonos
mores atque studia literarum colentes natus est.
Barritus vox Elephanti J. L. vel est clamor, qui ipso fervore certaminum a tenii susurro
exoriens paulatimque adolescens ritu extollitur fluctuum cantibus illisorum M ex Ammis
Basium est pudici affectus significatio H. oris ad alterius os applicatio, amoris indicandi
gratia.
Batillum ferreum instrumentum, quo pruna colligitur, ad similitudinem palae J. L
Beatitudo status et conditio entis rationalis perfectissima, in qua anima obtinet, quae ad natu
nae suae praestantiam et dignitatem attinent. vel est visio et fruitio Dei cum delectatione et per-
fecta quietatione intellectus et voluntatis, nempe cum gaudio de veritate et amore Dei perfecto
L. P. vel est status tanta felicitate abundans, quantam optare possumus.
Benignitas est dementia seu humanitas morum, qua propendemus ad omnes juvandos. L. P
qua vel nostra sponte aliis benefacimus, vel orantibus nos, libenter gratificamur.
Biblia sunt complexus omnium librorum a Deo inspiiatorum, tum etiam nonnullorum alio
rum, qui a viris pris ecclesia Veteris Tudaicae confecti sunt.
bilis flava dicitur cholera, humor calidus et siccus respondens igni, quoad gustum amaru
ex tenuioribus chyli partibus in hepate generatus, et in vesicula fellis collectus, atque inde per cha
lodochum meatum ad finem duodeni intestini delata. Bilis atra dicitur melancholia, huom
frigidus et siccus, acerbus et nigricans, ex terrestribus chyli partibus in hepate productus, et a
liene attractus.
Bilanx instrumentum, quoe res cum lancibus ponderantur. J. L. vel est libra, qua res in dua
buis lancibus ponderantur. M
Bitumen oleosus succus, multa aëreâ et ignea substantia temperatus et flammam facile con
cipiens L. P aliud est liquidum, aliud fossile. vel secundum M. alibi limus, alibi terra.
Blaesitas qua quis inter pronunciandum aliquam literam aut excludit aut male prosest
H. qua voces cum sibilo quodam proferuntur.
Blanditiae sermones, quibus aliis grata dicimus, sive quibus dicimus, vel bona iis aderse vel ex
certissime esse expectanda.
Blasphemia sacrilega infamatio vel obtrectatio nefaria J. L ex Budaeo. vel est gravissimum pec
catum et genus infidelitatis, quo Deo attribuimus, quae ei nullo modo conveniunt, aut id ei detra
himus, quod illi competit. L. P. vel sermo Dei majestatem ladens prolatus vel contra essentiam
vel attributa vel operationes ejus.
Dotrus in racemo connexae plures unae: ramulus, unde acini dependent. M vel fructus
multi simul congregati, velut uvarum M ex Papia.
Bracce vestis flura intonsaque ac varii coloris, qua ut ebant ur frigidioris plagae homines J. L
tunica, quae sago imponebatur. M. ex Dalec. in Plin. vestis inferior ventrem et lumbos cin-
gens, et inde iisa genur demissa.

## Folio 12v — 00068654:0262
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 13r — 00068654:0263
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000263.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Bractea tenuis est et sua sponte plicabilis, prae tenuitate crepitans J. L vel est metallum in
tenuem planitiem diductum.
Braxare coquere cerevisiam M. vel ex frumento cerevisiam praeparare.
Ducca interior concavitas, unde vox prodit, et qua concipitur flatus. J. L vel concavitas
malarum inflata aut extensa. vel ex H. est cavum oris intra malas, unde vox prodit, et
quae spiritu revocato a pulmonibus potest inflari.
Bulbus rodix rotunda tunicata J. L sy lvestre allium M ex Eustath.
Bulla vesicula aquae superstans M ex Tunio. erat insigne prerorum pratestatorum dependens eis
a pectore, ut significaretuu, eam aetatem alterius regendam consilio J. L vel temiis pars aquae ab aene
in altitudinem pulsa et ab eo sustentata. fit, quando aer in partem quandam aquae sese insinuat.
Cacare ventris onus deponere J. L sive ventrem levare excrementis crassioribus per anum exeuntibus
Cadaver corpus quod cunque mortum J. L carae data vermibus H. quicquid ex corpore, quod olim vita
habuit, insepultum superest.
Caecitas facultatis visus orbitas. J. L vel carentia visus in subjecto capaci.
Caedere flagellis violenter tangere aliquem, ut dolore afficiatur. vel instrumentum secans rei
modice durae intrudere.
Caelare instrumento acuto sculpere in re quadam dura imagines.
Cselebs homo absque copula uxoria vivens L. P vel qui extra matrimonium vivit.
Caeremonia ritus sacer J. L ex Festo. vel, est actio quaedam in cultu maxime divino usitata, vel
a Deo specialiter injuncta, vel ab hominibus instituta, ut cultus is eo splendidior recdatur.
Caesius est color, qui coeli speciem habet J. L Caesius, id est, glaucis oculis, quasi felis oculos habens
et glaucos. H.
Caespes est terra cum herba in modum lateris casa, vel frutex recisus ac truncatus T. L ex Festo. vel
terra cum cotamine effossa, oleositatem quandam habens adignem alendum.
Caspitare dicimur, cum pede aliquid percutiantes quasi ruere cogimur; quasi caespitem offendere
J. L objectu rei cujusdam durae in ingrediendo impediri, ita ut pene concidamus.
Calamitas vide aerumna. Ca lamorum, id est, segetum comminutio, quae fit grandine aut tempesta
te. H status hominis aflicti atque multa patientis, bonisque sibi convenientibus privati.
Calamus frut ex aquaticus gracilis tenuisque et tibiis fere ac scripturae aptus. surculus, qui ramo inse
ritur. J. L est virga, cuihamus filo aligatur ad capiendos pisces; it. quaecunque res teres et fistulosa
est illud, quod spicam frumenti sustinet.
Calcar est instrumentum ferrcum pungens, quo equi ad celeriorem vectionem exstimulantur
tuxta J. L equorum ac jumentorum stimulus, qui adcalcem alligatur.
Calceus indumentum pedis, quod fit ex pellibus animalium. J. L vel indumentum, quo pe-
des teguntur.
Calculus lapillus in corpore, ex quo maximus cruciatus gignitur J. L vel lapillus terrae admistus
rotundus atque durissimus, et omni puritate levissimus; ita dictus, quod sine molestia calcetur.
H ex Isidoro vel calculi sunt lapilli, quibus luditur in ludo latrunculorum H. vel est lamina rotum
da enea imaginibus insignita, qua inter supputandum utimur.
Caliga tegumentum tibiarum militare. J. L. Calceamenti militaris genus, quod solebant ferrens clavis
suffigere. H. calceamenti genus ad mediam usque tibiam M.
Callaere callo obductum esse. vel scire quasi durata et firmata mente in notitia. M egregi
an re alicapis noteitum taere.

## Folio 13v — 00068654:0264
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 14r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 14r — 00068654:0265
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000265.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Calua superior pars capitis J. L vel oscapitis, ubi capilli esse consueverunt. H.
Calvities, quando quis calvam crinibus nudam habet M ex Perotto. vel carentia capillorum
Calumnia malitiosa et mendax infamatio, vel callida quadam fallendi ratio cum malevolentia co
juncta. vel est vendicatio, juris in re aliqua postulatio H. vel alicujus in litibus perfrandem et fru-
stationem veratio J. L vel. quando de homine quodam proferuntur aliqua cum rei veritate non
convenientia, ut honor ipsius detrimentum patiatur.
Campus est planities terrae ampla et grandis J. L. vel portio terrae plana, montibus et collibus
carens. Metaph. juxta H. quaevis rtes, in qua quisstudium habet, vel ubertas materiae.
Canistrum est sporta, qua veteres prandia et coenas paratas inferebant, fissis cannis conterta
M. Supellex domestica viminea ad panes et cibos apportandos apta.
Canities color hominis cani vel etiam ipsa senectus. sive qua candent sive altent capilli pre
senectute. J. L vel capillorum in colorem albicantem mutatio.
Captivitas, qua quis vinctus est: quod non sui juris sit sed in potestatem alterius redactus J. L vel
est status eorum, qui in carcerem conjecti sunt aut vi alicubi detinentur.
Canon vide amussis. virgula connea, quae rectiosima esse solet. omnis ecclesiastica constitio H
Calamus, circa quam textores fila involvunt, virgula, qua dlipeus tenetur, clathrus ex recti
lignis aut ferramentis factus, regula supra trutinam, quae equilibrium facit. vel praeseri-
plum tanquam lex, secundum quod aliquid faciendum est, seu norma operis. vel numerus
librorum divinorum, ad quos tanquam ad regulam examinanda sunt dogmata fidei
et mores seu vita Avel est regula, ad quam Architecti exstruunt aedificia, ut singulae partes justa syn
metria et proportione interse cohaereant L. P.
Capere dominium acquirexejus, quod nunquam restituturi sumus P aliquid ad se transferre
sive non oblatum aliunde sive oblatum M rem cingere, ita ut res cincta sit in cingentis pote
state, vel rem alienam suam facere.
Capistrum capitis vinculum, quod mulis, jumentis, bobus et cuicunque animali adhibetur, nefugiant,
vinculum, quo ligantur vites J. L. quo capitur et continetur bestia M instrumentum equo vus
coercendorum capiti injectum.
Capsa dicta, quod res in ea conditas capiat. J. L vas, in quo reponuntur edulia H. quod ex lignis in
flexis fit M vas domesticum ad res in eoseponendas aptum.
Carbo, quae flamma caret H. ex Ysid. lignum aridum et ustulatum H. vel illud, quod ignis de
ligno, humiciore oleositate ejecta, reliquit.
Carcer, locus, in quo seqvantur noiii vel unde quis exvre prohibetur. J. L quo custodiae continentur
ad terrorem H. domus ad eos, quiscelus putantur commisisse, in eam detrudendos facta.
Cardo quasi cor jannae, quae scilicet illa movetur. J. L. plaga sive regio cardinalis, cui plagae collateral
adjacent. L. P. Cuneus qui in foramine vertitur et aliquando ipsum foramen, limes ab oriente in occide
tem; pegma, ex quo aliquid suspenditur H ancora jamuae, quia eam retinet instar ancra, nelos
moveatur; rec extremitas, quia cardo in extrema janua ponitur. M. vel uncus ferreus, in quo
janna sus penditur et vertitur.
Caries vetustas vel patrilago. J. L lignum vermiculatum H putredo ex vetustate inprimis in ligno
cum ea a vermibus rosa, scissa et quasi pulverata sunt. M. status corporis a vermiculis corrosi.
Carina infima pars navis J. L ex Festo. vel trabs ima navis, ejusque fabricae fundamentum M. e
Tunio
Carminare pectinare lanam, ut careat eo, quod in ea haret J. L. vel carmine (hoc est pectine) lana
ab immunditia repurgare. M. lanam per pectinem ducere ad amovendas immunditias.
Carpentum pompaticum vehiculi genus, quasi carrum pompaticum. M ex Isidoro. a quo iter
velociter carpitur H. vel vehiculum, tegumento quodam superinductum, quo ditiores utuntur ad
commolam vecioren.

## Folio 14v — 00068654:0266
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 13r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 15r — 00068654:0267
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000267.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Carnisex qui carnes ex homine facit, id est, occidit, facit, ut corpus vivum fiat car
M. vel est minister justitiae sceleratos morte, qua judex eos dignos censet, afficiens.
Carpere sensim, leniter et molliter aufferre M. cum levicula quadam alterius hesione
vel molli ejus contrectatione aliquid capere.
Cartilago parssimilaris corporis ex spermate genita, quae tamen neque os est neque caro, sed quoddam
intermedium, qualis est tota auris, et extremae partes ossium motoriorum. J. L est ejusdem fera
cum ossibus naturae, mollioris tamen, qua partes motui destinate firmantur et ossa cum molliori
bus partibus junguntur L. P. vel obsicula tenuiora, qualia sunt in naribus.
Carus quod vili contrarium est J. L qui amatur atque magni aestimatur ob bonum aliquod, qui
ipsi imexistere putatur.
Casa a cavatione; quod antiqui cavatas rupes inhrabitarent, vel a facile cadendo J. L. domus vi
lis hominum agrestium.
Casens lac vetustum et coactum ac concretum. M. vel est massa facta ex lacte per congu
lationem densata, atque postea per aërem exsiccata.
Costellum parvum castrum vel parvum oppidum J. L. oppidulum murocinctum, omnis
locus munitus, in quo tuto habitamus. Castella  dicebantur in acie propugnacula
quae in procincta portabantur ex asseribus sive alia consimili materia fabricata, apta
ad castia metandum M. vel est munimentum parvum, quod paucos recipit homines, per eos
defendi potest
a
Castigare ligno caedere seu fuste M. vel peccantem emendationis causa dolore atque molestia
quadam afficere, quasi ad castitatem instigare.
Castrare virilia amputare J. L testiculis aliquem privare.
Castus est purus atque integer, et non modo a luxuria sed etiam ab avaritia et sordibus alienus P. vel
qui abhorret ab illicito concubitu, licito autem modiie utitur.
Casus quod fortuito hominibus accidit T. L causa per accidens eorum, quae surcipiuntur citra ele
ctionem L. P. quicquid fit praeter opinionem atque expectationem.
Catalogus oratio sive sermo alicujus rei ordinem ac dispositionem continens J. L vel indicatio, quae
nam res ad presentem ordinem spectent.
Catena vinculum ferreum, quo vel servos vel captivos vel animalia irretimus, ne effugiant J. L
catena, quod canem teneat, vel capiendo teneat, vel captivos teneat H est compositio multorum cir
culorum nonnunquam aliquanto contortorum, ex metallo factorum ad constringendum aliquid
Catulus minor vel junior canis. usu postea non solum canum sed omnium animalium catuli
vocantur. H.
Caudex contentus plurium tabularum, quae aptabantur cera ad scribendum Hex Spieg. ex quo corte
e
sartoris cum
extrabitur, stirps arboris J. L inferior pars arboris à radice incipiens et n ramos sote
Cautus prudens et quisibi probe et naegetiis suis scit cavere. J. L. vel qui rec suas ita agit, ut
imprudentiae accusari nequeat, vel qui res multo cum consilio agit.
Caulis in quod alimentum defertur vel, quod supra terram simplex assurgit M est herbarum et
olerum medius frutex, qui vulgo thyrsus dicitur, quod a terra sursum conscendit. M ex Iid. ea he
bae pars, unde se producunt folia aut rammsculi. J. L
Caverna concavitas quaedam terrae vacua atque obscura J. L vel est terrae pars ex cavata aliquan
to major, ubi quis latere et sibi cavere potest.
Celebritas est tum hominum honoratiorum cortus, tum dignatio ipsa atque honor. J. L sunt vel fre
quentes conventus in aliquo loco. vel est status, quando homines, quibus id convenit, multa de aliquo
laudabiliter dicunt ac sentiunt.
Celeritas est animorum atque factorum, velocitas pedum et corporum. Celeritas est pennarum P vel est
motis prorositi brcui tempore absolatio.

## Folio 15v — 00068654:0268
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 16r — 00068654:0269
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000269.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Cella pars templi sacratior, in quam ingredi fas noa erat. J. L vel est pars aedium in terrâ
effossa, res, quae ea continentur, ab aëre, in quo versamur, tutas praestans.
Celare cavere, ne alter rem aliquam videat vel resciscat.
Centrum a quo omnes lineae ad ambitum eduitae aquales sunt. L. P vel est punctum lineae into
jacens, cujus lineae omnia puncta ab illo aequaliter distant.
Cera fit expressis favis, sed ante purificatis aqua, et triduo in tenebris sicatis, quarto die liquatis igo
in novo futili J. L ex Plinio. vel est materia crassior ex opere, quod apes conficiunt; a fluidioribus
partibus separata, ad ignem alendum et varias formas recipiendas apta.
Certare orgumentum argumento opponere, vel armis se invicem percutere ad victoriam obti
nendam, vel pugnando victoriam quaerere.
Certitudo qua quis habet fixam voluntatem. vel est determinatio intellectus ad unum M
vel certitudo est, quando certare desitum est, vel status, qua quis rem ita scit, ut non amplius de illa
dubitet.
Cerevisia potus ex frugibus M. vel potio ex seminibus frumenti vario modo confecta M ex I
hamor ex hordeo et frumento in quandam similitudinem vini corruptus M ex Tacito. vel est liquor.
fit ex aqua calida frumento tosto assusa, atque, prstquam refrixit, fece cerevisia alterius fermentata
Cessare ab opere vacare, cedere a labore M. cessat desidiosus, requie scit defersus P vel cersare est act
nem intermittere; in actione non pergere; non agere, quod antea egimus.
Chaos confusa quodam abinitio uenitas, hiaus patensque in profundum J. L ex Fecsto. rudis et indigeit
mples, prima materia omnium rerum in illo antea inani spatio M vel rudis inordinat
materiae confusa congeries M ex Lactantio vel confusio rerum, vel materia coeli et terrae 
fusa. ex Papia vel inordinata massa variarum diversarum rerum.
Character nota facta sculpendo M ferrum coloratum, quo notae pecudibus inuruntur M ex Papia
Xas axtises ndixoi sunt imagines morales seu notationes vel descriptiones morum M. instrumentum,
quod alicui imprimi poteit ad efficiendum in eo figuram quandam.
Chirotheca manuum repositorium M. indumentum manuum tegendarum causa factum.
Chronica sunt libri sive commentarii de temporibus sive de rebus intempore gestis M Chronicorum
scriptio omne omnium gentium aevum complectitur, annales tantum unius nationis gesta M ex Scalius
in catullum. vel sunt libri historiam orbis terrarum juxta temporum seriem se invicem excipientem
continentes.
Cicatrix nota quae ex vulnere et ulcere sanato nemanet M macula in cute, vulnus ibi fuisse indic
Cicur, non ferus, quia cieri seu moveri potest sine periculo M animal ferum sed mansrefactum J. L
quod consvetam feritatem deposuit.
Cingere est circumdare in circulum M. ita rei apponere aliquid, ut illa sit in medio appositi.
Circumferentia vide ambitus. magnitudo lineae rem aliquam arcte cingentis.
Cisterna aquae pluviae receptatulum, vel lacus, quasi cista, quae aquam pluviam contineat M
locus aquam pluvialem excipiens rursusque eam haurientibus praebens
Ciritas populi multitudo jure et legibus sociata. significat habitatores. P vel est multitudo civim
certo ordine collecta L. P vel societas multorum hominum, ut feliciter vivant et mala imminentia
a seamoveant, quaerentium.
Cithara instrumentum musicum chordis ornatum, quae artificiose tactae sonum edunt auribu
tum. gra
Clamare claram vocem edere, vel vorem edere vi quadam adhibita, ut illa in loco aliquantu
remoto audiatur.
Claritas est tam luminis quam perspicuitatis, vel splendoris: claritudo est generis sive nobilitati
P. quando sol liberos radios per aerem transmittit nubeculis eam non impedientibus vel quando
gloria alicujus apud omnes celebratur.
Ausis mulitudo navium M. nares beliae, unum hotem oppugnatum rcunter

## Folio 16v — 00068654:0270
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 15r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 17r — 00068654:0271
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000271.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Claudus qui altero pede infirmus ac debilis est J. L. quasi pedibus clausus, id est impeditus, prohibil
M. qui rectâ incedendi facultate destituitur vel cujus pes unus vel uterque id habent vitii, ut hom
vel versus unum vel versus utrumque latus inter incedendum se inclinare cogatur.
Clavus gubernaculum navis J. L. instrumentum ab anteriore parte acuminatum, et a posteriore
eaque crassiore parte tegumento quodam, quod caput vocant, instructum, ad res arcte continendos sive con
nectendas vel aliquid in eo suspendendum.
Clavis qua ostia, arculae et id genus multa clauduntur et aperiuntur J. L. ex Festo. instrumentum
ad seram aperiendam aptum.
Clementia in infligendis poenis modum adhibet L. P Clemens quis est animo, circa recte agentes. ejus est
nullos laedere. placidus est vultu, circa delinquentes. ejus est arridere omnibus. P. vel clementia est vir
tus, qua parcimus iis, qui poenas non adeo graves promeruerunt.
Clivus est proclivitas illa et pronitas a vertice collis J. L jugum est ipsa arduitas montis, et proclivis ac po
na supinitas: cui similis est in colle divus, qui tamen mollis magis est et clemens J. L ex Valla. terra ultra
planitiem reliquam elevata, ea parte, qua altius assurgit.
Cloaca locus cavus, per quem colluvies quaedam fluit. J. L. Cloacae dictae, quod iis percolantur aqua
Isidorus cit. M. locus, ubi ventris excrementa deponuntur.
Clunis natium tumor M. pars corporis, cui hoc sedendo incumbit.
Cochleare instrumentum, quo sorbiles es cas haurimus M. vel est instrumentum ab anteriono
parte concavum sinstar cochleae) manubrioque instructum, quo utimur ad cibos cum liquoresuo hauri.
endos et assumendos.
Coena sumtio cibi vesportino tempore. vel sumtio cibi, ad quam hospites invitamus, sive quam alio
communem facimus (a xquos)
Cogitare est mente agitare, et veluti in mora esse consilii explicandi J. L. diu eandem rem agita
ro ita, ut mens plura in unum cogat ad rem recte perpendendam. M vel imagines rerum quarum
dam sibi in intellectu efformare, aut efformatis perpendendo inhaerere. vel ex L. P. est inquirere veritatem
per discursum ex multi
Cogere in unum colligere J. L in unum agere M. coactio est, quando cause libere agentes non per
mittuntur agere, ut volunt, sed alio trahuntur per causam potentiorem L. P vel est vi uti erga aliquem.
ut, quod ipsi injungimus, faciat.
Collegium societas collegarum, vel congregatio et societas quorumcunque hominum J. L vel est societas ali
quot hominum ad rem aliquam perpendendam vel ad aliquod honestum ac liberale opus peragendum conve
nientium, atque curas et operam communem conferentium.
Colare pauxillatim liquorem aliquem, stillatimque per aliiquod vas vel linteolum exprimere J. L per co-
lum transmittere M. vel per linteum liquorem transmittere, ut feces aut animalcula forte illapsa
removeantur.
Colon est membrum sententiae quidem perfectioris, alteri tamen cohaerentis, notatum in Grammatio
per duo puncta. L. P est sententia longior et perfectior inciso, intra septendecim syllabas se conti-
nens. Kirchmannus. vel sunt duo puncta in oratione posita indicantes, protasin vel protaseos aut
apodoseos partem esse absolutam, aliamque periodi partem secuturam.
Colus instrumentum muliebre, quod pensa continet, a quo fuso fila ducuntur J. L. in strumentum
quo nent mulieres, rota foeminarum, vel instrumentum, unde nent M. instrina, in qua
fila trahuntur atque nentur.
Comis benignus homo et facilis, qui alii non gravate inservit. J. L qui moribus est compositus
moderatus M. qui benigne homines excipit atque iis quaevis officia praestat, mores suos ad aliorum mores
accommodat. qua dicta et mores ita gubernamus, ut neminem offendamus.
Comma est sententia brevior et imperfectior membro, intra septimam vel octavam sy labam se con
tinens. Kirchmannus. vel est indicium, sententiae saltem partem aliquam esse absolutam, ad eam
antem comptendam alia adhu sequi oportere el est signum anorulae cujusdam inter legendum adti
bendae, periodum nondum absolutam esse indicans.

## Folio 17v — 00068654:0272
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 18r — 00068654:0273
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000273.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Commercium quasi contrectatio quaedam mercium J. L ex Sipontino vicissit udo dandi et accipiendo
mutua rerum communicatio, quae per contractus conventionesque explicatur. H. vel est actio
vendendi et emendi inter homines quosdam instituta.
communicare commune facere J. L simul participare de uno pane M. ex Papia. concedere alter
ut re nostra uti possit.
Compendium quod parsimonia quadam servamus J. L. ex Budeo vel lucrum temporis, pecuniae et
operae. iter abbreviatum J. L. quod bene et moderate seu lucrose expenditur M. explicatio brevii
rei, quae alias prolixe pertractatur.
Compositio quae ex simul positione eorumque unione rem constituit. Schmidiu est vel actus componen
vel rei compositae status. qua rei alicui alia quaedam ipsi convenientia adduntur vel addita sunt, ut il
variae illa res combinatae unum constituant. vel conveniens ordinatio et conjunitio multarum ate
diversarum partium, ex qua tandem una res evadit.
Computatio rationum collatio H. est actio, qua ex diversis numeris positis unus aliquis quasitus
colligitur.
Conatus vis illa, quam in inchoanda actione difficili adhibemus, vel initium actionis difficilis, ad
quam absolvendam vis magna animi aut corporis requiritur
Concedere dare locum. J. L accedere sententiae alterius, opere ipso permittere M. licentiam
dare aliis rei alicujus perpetrandae; non impedire, quo minus aliquid fiat.
Concio populi multitudo congregata vel ex magistratus jussu vel ex publici sacerdotis, vel interdum
sua auctoritate et sponte propria ad audiendum oratorem concionantem in bonum publicum:
cujus etiam oratio vocatur concio.
Conculcare pedibus aliquid conterere atque perdere.
Conclusio, quae ex praemissis legitime infertur Schmidiis. vel propositio illata, quae ex praemissis coll
gitur, et constat ex ternuno vajori et minori. L. P vel orationis pars ultima ad movendum ad
commodata.
Condire sapidum facere J. L salem vel aromata rei addere, utilla diutius possit durare vel
gratiorem saporem acquirat.
Conditio est dispositio quaedam ac veluti sore fortunarum, temporum, rerum. J. L vel est certa deter
minatio propositioni adjecta, qua stante ipsa stat, non stante non stat. vel est lex negotio addita, unde
negotium pendet. L. P quando actiontm quaidam alia actio vel praecedere vel subsequi debet.
Condonare propositum capere vel illud propositum verbis indicare, quod nolimus punire eum
qui in nos peccatum commisit.
Conducere precio accipere J. L. rem in usum accipere constituta mercedere M ex Papia. vel
pecuniam vel praemium alicui promittere, ut nos causa labores quordam suscipiat
Conduylus junctura et nodus articulorum in digitis, et eminens ac stricta in pugnum palma
J. L digiti articulus, nodus incurvatura, qua digitus flectitur. M.
Consideratio ratiocinium super aliqua re, an illa sit vera vel falsa.
Consumere in nihilum redigere J. L. bonum aliquod inultiliter impendere atque collocare
vel bono suo praeter necessitatem se privare.
Convenire concordare et sine controversia esse J. L. in unum venire M. vel in conventu
de re aliqua consentire.
Conversatio vita inter alios ducta, vitae actiones diversae M. vel variarum actionum atue
colloquiorum inter se invicem institutio.
convioium accabatio epularis amcmrum J. L. ee tu vel et, quandopures rereationi causa a
bum simul capiunt.

## Folio 18v — 00068654:0274
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 19r — 00068654:0275
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000275.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Copia opum multitudo, ubertas quaevis, larga facultas dandi, habendi, fruendi M. mulio
tudo rerum simul existentium
Coquere cum aqua conjunctum aliquid ignis vi cruditate liberare M. vel igne supposito
liquorem quendam in varios motus concitare, ut vel ex rebus injectis succum motu suo eliciat
sibique uniat, vel motu illo eam molliorem reddat.
Corium crassior ac durior pellis animalium J. L. tegumentum naturale carni animantium
superindutum.
Corona quae Cohonorant eos, quibus imponuntur M. ex Festo. vel est ornatus capitis eis conve–
niens, qui vel reguum adipiscuntur vel tenent, vel alias diguum quid honore commiserunt.
Corrigere tortuosum vel indlinatum dirigere J. L. concursu operae suae rectum facere M
tollere ex aliqua re, in quibus peccatum est, et meliora in eorum locum reponere. facere vel
suadendo vel cogendo, ut quis meliorem vitam degat.
Corrugare in rugas contrahere J. L cutem frontis in plicas quas dam contrahere.
Corrigia est lorum, quo verberabantur servi, ut corrigerentur atque emendarentur J. L
lorum, quo calcei constringuntur. M. vel lorum calceis annexum, quobi ad pedem alligant
Corrumpere mutare aliquid ab exfead non esse. L. P. ex meliori statu in pejorem mutareali
Coruscare prae splendore radios, oculos maximè ferientes emittere.
quid.
Creare est producere rem secundum totam suam substantiam nullo praesupposito subjecto, vel
producere ens ex nihilo L. P. ex nihilo vel ex inhabili materia facere aliquid.
Crepusculum est lux crepera sive dubia, quae mane dicitur ante ortum solis aurora, vesperi
post ejus occasum crepusculum in specie L. P. extremum diei tempus J. L ex Festo. vel tempus
quo radii solis ex umbra noctis primum emergunt, ipso sole adhuc sub horitonte latento
vel tempus, quo sol jam tum sub horicontem nostrum descendit, radiis ejus adhuc aërem noc
circumstantem quodammodo illustrantibus.
emaceraentio chesiens. J. L
Cribrum pistorium vos J. L incerniculum, quo farina a furfurum recrementis separatur M.
vel est instrumentum domesticum, cujus inferior pars fit interdum ex pilis jumentorum, plerumque
autem exminutis bacillis trans versim inter se positis 3foramina tamen relinquentibus, ut fru-
mentum in eo motum paleas per illa transmittat, atque sic purius evadat.
Crimen delictum, quod factum est J. L de lictum, maleficium et fraus poenis digna L. P. id, quod per
contentionem alicui objicitur M. ex Perotto. ob quod aliquis cerni, id est, judicari potest M. vel est
reatus obfactum aliquod malum ab homine commissum, vel malitia prave actionis.
Cruditas affectus stomachi, qui nascitur ex egra concoctione J. L. qua quid non coctum et adhuc
in cruore est. M status rei, quo illi adhuc insunt sapores acerbi, qui eam ad comedendum red-
dunt ineptam, vel status rei, qui facit, ut cibus in stomacho, quia nondum coctus est, concoctione
non admittat.
Crumena vasculum ad pecuniam in eo reponendam aptum.
Crus est pes a genu usque ad plantam, ex duobus ossibus, tibia et sura constans M.
crusta id excrementum, quod vel ob putredinem vel concretionem super alicujus rei superficie
nascitur. J. L. vel qua quid integitur. Crusta lapidis, aut ligni, aut gelu pars. Crustum edulium ali.
quod significat, partem scil. panis vel placentae. P. Crustum itaque est pars exterior panis, abigne
furni, qui in eam partem vim majorem exercere potest, exsiccata atque indurata.
Crux, ubi damnati clavis ligno infiguntur et ad mortem feriuntur. H. Crux est inferior
defirusque stipes, patibulum est pars patens et transversa H ex lipsio. vel est ex lignis transver
sim inter se conneris composita structura ad homines, qui eo supplicii genere digni videntur, in
ea alligandos aut clavis affigendos.

## Folio 19v — 00068654:0276
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 20r — 00068654:0277
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000277.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Cubare membris in aliquo loco depositis quiescere.
Cubile sunt tegumenta corporis, ex mollissima materia calorem conciliante facta, ad membre
in iis deponenda atque somno recreanda.
Cubiculum, locus, in quo cubile sternitur J. L;
Cudere varias formas ope contusionis metallo indere.
Culina locus, in quo coquuntur epulae in funere J. L. ex Festo. vel ubi colitur locupletior igni
domus M. in quo cibi coquuntur et parantur.
Culmen quod culmis, id est, paleis messoriis tegitur. J. L. stramineum tectum culmis constrato
M. vel extremitas tecti, ubi in altitudinem tendit, et quam maxime a terra remota est.
Culpa est ejus, qui insciens aliquem laesit J. L ex Donato. delictum, et reatus ex delicto ortus, vel
factum malae fidei. in specie est imprudentia, qua negliguntur, quae fieri oportebat. L. P. vel est st
tus in quem incidimus ob malefactum aliquod; vel factum malum, quod vel ipsi commisimus vel
cujus committendi aliis auctores fuimus, quodque culpandum est atque poenam meretur. vel culpa est
qua factum alicui imputatur, vel obligatio in aliquo ad poenam obfactum matum sustinendam.
Culter, quo quid abscindimus J. L. instrumentum domesticum à parte aliqua acutum adres
dissecandas factum.
Cumulus vide acervus. majorum rerum veluti quidam acervus J. L. rerum majorum con
gregata series M.
cunae lecti, in quibus jacent infantes J. L vel lectulus, qui sapius motus atque agitatus infantibi
in eo repositis somnum ciet.
Cuneus instrumentum ligneum vel ferreum, quo ad aliquid scindendum et dividendum utimur
vel est peditum multitudo incunei formam redacta, quae cuncta in acie primo angustior deinde latior
procedit. J. L. vel est instrumentum fabrile ad lignum findendum aptum.
Cupio est cum vehementi affectione appeto. Volo modestè desidero P. percipio motum et extensio.
nem animi ad bonum absens, quod putatur conveniens L. P. appetitus et conatus meus se flectit ad
fruendum re aliqua, aut ad aliquid agendum.
Currere celeriter ire, saepe levare pedes M. pedes in celerem incedendi motum conci
tare, ut sic brevi tempore viam aliquam longiorem absolvamus. vel pedes celeriter proferre.
Cuspis vide acies. Acuta pars gladii, hastae, clavi et hujusmodi. J. L. pars gladii aut ha-
stae in acumen desinens vel posterior pars hastae, mucrohastae M. extremitas gla
dii vel hastae acuminata.
Custodire cavere, ne quid violetur aut perdatur; recludere, ut non appareat; servare
commissum et ab eo aufferendo laedendoque arcere alium M. solicitum esse atque operam dare
ut res, quam possidemus, aut quae curae nostrae commissa est, sarta tecta relinquatur.
Debilis quasi parum habilis, hoc est, malae habitudinis M ex Perotlo. qui habet pauciora
justo, passus est damnum, cui deest habititas, qui facile debellatur M. cui desunt vires
ad opera sua perficienda.
Decretum destinatum animi deliberati propositum ad aliquid agendum. L. P. sententia
post consultationem M. vel determinatio voluntatis instigans nos, ut vel ipsi aliquid
agamus, vel quid aliis agendum sit, praecipiens. vel est doctrina aliqua certis hominibus
propria.
Decere aptum esse consentaneumque tempori et personae J. L Decere dicitur, quic quid cum
natura rei convenit, vel quicquid ornatum rei adjungit.
Decipere dolo malo circumvenire, fallere est a vero abducere seu frustrari: fitque proprie ver.
bis, cum nimirum contra facimus, quam diximus. P. fraude adhibita aliquem vel in errorem
aucere vel damnum er inferre.

## Folio 20v — 00068654:0278
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 21r — 00068654:0279
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000279.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Decorum significat tam ipsum honestum, quam quod hominibus et communi opinioni honestur
videtur et pulchrum et probabile. J. L ex Valla. quod ita naturae consentaneum est, ut in eo
moderatio et temperantia appareat cum specie quadam liberali J. L ex Cic. quod sua convenien
tia affert ornamentum et laudem L. P. vel secundum quod quis actiones suas jexta temporis, loci
ac personarum, cum quibus versatur, circumstantias recte instituit. quod virtuti conforme videtur
Decus honoris, decor formae, decorum actionis. P. est honorificentia ex bene gestis rebus J. L. vel
res quae decet, quae ornamentum alicui adjungit, quae facit, ut aliquid juxta opinionem hominum
bonum judicetur.
quedam etinamis uci
peratur; quae facit, ut aliquid juxta opinionem hominum ineptum aut turpe judicetur.
Dedicare Deo dicendo dare atque dicare, consecrare est e profano sacrum facere non verbis mo-
do solemnibus sed etiam manu P. dicendo deferre M ex Festo. vel est nomen alicujus scripto
praefigere vel ob admirationem virtutis ejus, vel in grati animi indicium, vel certae tutelae para
dae causa.
Dedignari indignum habere, contemnere J. L. non judicare dignum M. rem, quia displicet
rejuere.
Defetisci labore deficere J. L. labores certe tempore amplius tolerare non posse.
Deficere, partes, quas antea sectatisumus, deserere; cum iis amplius non facere; eas amplius non
defendere
Degener qui patris vel majorum suorum moribus non respondet J. L ex Servio. qui a genere desci-
scit M. qui virtutem generis sive familiae sua vel parentum suorum non sectatur.
Dejicere deorsum mittere J. L. ex loco celso aliquid jacere vel protrudere, ut in corpus inferius
proxime adjunctum cadat.
Delere lineam vel notam destruere J. L. lineas ducere per verba scripta, ut illa nullum va-
lorem amplius habeant; facere, ut res id esse desinat, quod antea fuit; totalem interitum alicui
afferre.
Demere partem rei alicui subtrahere, aufferre.
Democratia est forma reipublicae a pura politia aberrans, in qua sumuntur, qui presint, non ex una
virtute, sed ex habita potis simum ratione libertatis. L. P. vel est forma reip. ubi plebs proprio sattem com
modo intenta summum imperium tenet; ubi imperantium quilibet proprium quaerit commodum.
Demonstrare aperte et palam monstrare J. L certis et necessariis rationibus aliquid comprobare F
syllogismum facere constantem ex praemissis veris, primis et immediatis, causis conclusionis, notiori
bus et prioribus. Schmidiis. solidis et fallere nescias rationibus allatis alicui rei fidem facere, scie,
tiam de re aliqua progignere.
Dessere subigendo manibus aliquid molle et tenerum reddere J. L. coriariorum more emollire M
vel est farinam cum aqua affusâ lin masam redactam manibus saepius deprimere, ut aqua cum omni
bus partibus farinae eo melius misceatur, fermentumque injectum ad omnes partes transeat.
Descendere e loco superiore in inferiorem venire J. L. gradatim de loco alto in humiliorem ire.
Designare describere, quasi per signa demonstrare J. L rem novam facere in utramque partem bonam
et malam J. F ex Donato. persignum ostendere, admittere bonum aut malum M. vel signo notare
quomodo in re aliqua sit operandum.
i
Desinere vide cessare. finem facere J. L. non amplius agere aliquid, vel circa rem quandam opem
Desistere standi apudrem finem facere, rem relinquere.
Desperatio aegritudo sine ulla rerum expectatione meliorum J. L ex Cic. qua quis est extra omnem spem
est status, ubi nullam spem homo sibi superesse putat, detrudens eum ad extrema quaevis audenda
Detrimentum, quod detritum est, q vel quando de re praeter intentionem possidentis aliquid
deteritur, detrahitur vel perit. vel amisiobont.

## Folio 21v — 00068654:0280
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 22r — 00068654:0281
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000281.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Dextera, qua capimus, sinistra qua sinimus. est manus agilior et potentior ob sangrinis
fontem in epate, quod in dextro latere. M vel est manus, qua in operando sumus promtiores; vel
quae rectis oculis orientem respicienti in parte corporis, plagae australi oppositâ, est.
Diabolus qui perpetuus est in mortalibus accusandis et calumniandis L. P. vel angelus apostata
princeps malorum spirituum, qui Dei et cultorum ejus dicta et facta pervertit ac calumni
tur. M. vel est spiritus a Deo ob malitiam suam aeterna damnationi addictus, omni conatu:
creaturarum rationalium perniciem quaerens, nec tamen se ultra Dei concessionem movere va
lens.
Diadema ornamentum capitis Regum insigne, vel fascia candida, quae Regum capitibus obli
gabatur J. L. vitta capiti obvoluta M ex Scalig.
Dialogus oratio, in qua disputantes introducuntur, quotquot auctori libuerit. J. L sermo
aliquorum disserentium M. sermo, qui inter quosdam habetur, habitus est, aut habitus
esse fingitur.
Dixeta vivendi modus ac lex J. L. edendi modus et institutum M vel est observatio certi
modi in victu assumendo vel regula determinans, quis, qualis et quantus victus esse debeat.
Diameter est recta linea, figuram, qua longissime patet, ex aequo secans M. est recta lines
in circulo, ducta per centrum, et ex utraque parte in circuli peripheriam terminata, circu–
lum secans bifariam. L. P.
Diarium, divenus servorum cibus, qui in unum diem datur M. vel liber, in quo consigna
tur aut extat, quicquid singulis diebus certi temporis actum est.
Dico vore significo M. sensa animi manifesto. vocabiila quadam ore profero, quae conjuncta
certum edunt sensum.
Dies spatium temporis, quo sol ab oriente ad occidentem supra terram devolvitur. L. P tempus, qua
sol supra horitontem nostrum est.
Differre in diversas partes ferre J. L. ad idem genus vel eandem speciem non pertinere, vel non esse
ejusdem numeri L. P. vel aliam naturam, vel rem quandam, quae in alia non reperitur, habere.
vel proponere sibi rem, quae nunc agenda erat, alio tempore agere.
Dignitas est ex istimatio, quae satis claret rebus gestis, magnificaque opinio. vel est alicujus honesta
et cultu et honore et verecundia digna auctoritas J. L. ex Auct ad Herenn. vel est honor; quo in socie.
tate civili persona, officium quoddam administrans, splendet.
Diluculum tempus, quo dies lucescere incipit. J. L. tempus, cum dilucescit M. vel est prima
lux matutini temporis, quae a solis, adhuc sub hori zontre latentis, radiis in a ere crassiore repercus
sis oritur.
Diluvium, quod varie diluit J. L. vel est aquae multae super terram effusio, eam misere vastans, ac
quae in ea sunt, perdens.
Dimidium pars dimidiati altera J. L. pars rei divisae per medium, vel pars rei, quae magnitudin
sua quantitati caeterarum partium ejusdem rei aequalis est.
Dirigere obliquum emendare J. L. rectum facere M. juxta certas leges aliquid ordinare, ad
certum scopum rem aliquam determinare.
Disputare valde purum facere J. L ex Varrone. putum facere superfluum quid putando. rem aliquam
hinc inde collectis rationibus agitare, ut veritas tandem cognoscatur. conferre, quae distincte hic aut ille
putat, sive diversas opiniones, allatis utrinque argumentis H. sententias suas discrepantes sermone
inter se expendere. vel rem aliquam confirmare diversis in eum finem allatis rationibus, iisque quae obi
ai posunt, rejectis.
Divortium quo in diversas partes eunt, qui distrahunt matrimonium J. L. separatio a nexu conjugii, dis
tractio matrimonii. H. ruptura conjugii, qua unurquisque conjugum divertit, quo placet.
Dolare asperitatem complanare, materiam aliquam aequare M. rem asperam dolabra laevigare
Dolus fraus sive machinatio, quae fit ad fallendum aliquem J. L. cum aliud est simulatum, aliud actum J. L. erc
dolus malus sjuxta Labeonem) est omnis calliditas, fallacia, machinatio ad circumveniendum, fallendum, decipiendum
em n a erum acurie u noelau cun sertenit eree 
Trande conjuncta ad alterum decipiendum. L. P. vel qua alis falsum sententiam de repersond evinisi ve

## Folio 22v — 00068654:0282
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 23r — 00068654:0283
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000283.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Domare mansve facere et quasi domesticum reddere. vi atque armis imperio sus subjicere J. L ex Sipont. vel
animal ferum cogere, ut feritatem deponat.
Dos quae marito ab uxore datur, it. quicquid alicui datum est vel a natura vel ab hominibus J. L pecu
nia nuptiorum causa m
usum fructum ex ea capier vum.
Dubitare dicitur, qui non totus pendet in alteram partem, sed illi ita assentitur, ut in contrariam
etiam pendeat. Dubitatio est, qua suspendimus mentem ad assensum, vel est aequalitas rationum con
trariarum, odeoque acceptio utriusque partis cum formidine, nec ad alterutram partem determinatioL.
Dubitare quasi duas vias propositas habere M. nescire quaenam sententia sit apprehendenda
inter utramque contradictionis partem incertum haerere.
Durare durum facere et firmum, patienter ferre. J. L. duratis est mora seu permanentia rec in es
sentia L. P facrare est per tempus aliquod eisentiam suam retinere.
Ebrietas est in potando voluptatis ausa ad violentam usus rationis privationem excessus. L. P.
abundantia liquoris vel succi H. vel est vitium, quo quis patus inebriantis nimium ingurge
Ebur elephanti deur, quasi e barro productus. vel vas ex ebore dolatum J. L
Ecclesia est coetus hominum ex universo genere humano collectus seu evocatus per Evangelium H
vel est coetus hominum in Christo capite suo unitorum per verem et vivam fidem, quam in ipsis per
ministerium verbi et sacramentorum usum spiritus S. accensit, aut accensam auget atque obsigna
Henichius.
Ecstasis est affectus eorum, qui mente sunt emota J. L ex Ladantio. mentis motio seu raptus extr
se. Ecstatiti et enthusiastae dicuntur, qui extra se rapti sensibus destituuntur. L. P. Ecstasis di
motio mentis a priore statu H. excessus mentis, qui fit pavore mentis, vel aliqua revelatione
M. ex Papia. vel est privatio officiorum animae sentientis, moventis et intelligentis. M.
Esurire cupere edere J. L. famem pati M. appetitum cibi capiendi, ob jam concoctos a
stomacho et digestos cibos antea captos, habere. I
Egere aliqua re opus habere J. L. rem aliquam, quae inservire nobis posset, et ad res nostras
peragendas requiritur, non possidere.
Egregius ex toto grege electus J. L ex Festo vel qui reliquos sui ordinis dono aliquo naturae v
opera atque actionibus variis acquisito anterre videtur.
Electrum gemma nigri (crocei vel albi) coloris, vulgo Ambra. J. L. vel quoddam metalli
genus ex auro et quinta parte argenti confectum, vel miptura composita ex septem meta
lis, vel succinum seu succus pinguis, oleosus et levis, ignem facile concipiens, in speciem tam
lapidis concretus; species nempe bituminis. L. P. vel est succus terrae, influens in maria 
flumina, et ibi concrescens L. P.
Eleemosyna species liberalitatis, quâ officia misericordiae gratis praestantur. vel donum
quod egenis damus, vel officium miseris praestitum. L. P beneficium ex misericordia M pec
nia pauperibus data, ut vitam sustentare queant.
Elementum principium omnium rerum. it. literarum notae J. L. est id, in quod tandem aliquid
resolvitur; minima et simplicissima rei, quae constituitur, portio. vel corpus simplex, quod ingredi
tur cmtionem, et mixtis materiam praebet, illisque inest. L. P vel id, ex quo primo insito a
indivisibili specie in aliam speciem aliquid componitur. Niemeierus ex Arist. vel est materia
ex diversis rebus non composita, apta tamen ad compositionem cum alis rebus faciendam.
Ellychrium funiculus papyraceus, sive spartens canabinus ve, aut stupeus, qui stans in oles
peruritur. J. L. funiculus, qui fistulae in lucerna inditus uritur M. quod per longitudinem can
delae transit, vel filum, quod  facilius ad huc ignem conciit, quam ipsa materia cande
vel o fila per mediam candelam ductum , ignem sustentantia, cui cera vel sebum
alimentum praebet.
Eloquentia bene etrecte eloquendi scientia, vel copiosè loquens sapientia J. L. ex Cic. habitus incli–
nans ad animi sensa bene eloquenda, vel facultas bene proferendi ea, quae animo quis comp
hendit, vel vis de quacunque re doctè et eleganter quocunque tempore diserendi. L. P vel est fa
cultas copise de re proposila dicendi.

## Folio 23v — 00068654:0284
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 24r — 00068654:0285
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000285.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Embryo imperfectus partus. nuper genitus infans vel crudus et indigestus J. L. foetus seu in
fans in utero materno ad huc latens L. P.
Emungere est aëre in capite collecto e naribus compressis mucum expellere.
Exhippia sunt tegmina seu stragula, quibus equi sternuntur, vel sellae equis ad infidendum imposita
vel instrumentum medio jumenti dorso alligatum, ut sessor eo commodius vehatur.
Episcopus qui praeest pani et ceteris venalibus rebus, quae civitatum populis ob quotidianum victum
csipont
cessaria sunt. J. L. qui auctoritate presbyteris anteponitur M. ecclesiarum quarundam supremus inspe
Epistola est colloquium cum absente vel quasi absente scripturâ factum. L. P. vel est scriptum animi nunt
um ad absentes dut quasi absentes. Liptius colloquium per literas institutum, profectum aut a negotio aut
ab officio de rebus tum aliis, tum iis praecipue, quae in vita communi versantus Siberus fermo absentis ad
absentem perscriptus Horstius vel nuncius animi scriptus od absentes de rebus, quas scire interest. 5a
Equitare equo uti J. L equo insidere, ut ab eo in alium locum deportemur.
taru
Eremus locus solitarius J. L locus ab hominum commercio remotus, sive quo raro homines perveniunt
Erigere rem longam in basin suam collocare, ut altera ejus pars per lineam rectam in attum emi
neat.
Esca cibus hominum ac caeterorum animalium. pastus animantium; quae datur avibus piscibusve
ad decipiendum. J. L. res ad comedendum destinatae.
Evangelium bonum nuntium. Evangelia sunt sacrificia et supplicationes, quae projucundo nuncio de
cerni consueverunt, vel merces allati jucundi nuntii. Merces pro rei inventae nuntio J. L doctrina de
Christo et remissione peccatorum L. P. est concis gratiae gratuita meritum Christi eoque parta beneficia homi
nibus offerens et perfidem conferens, in Dei gloriam et eorum, quibus annunciatur, salutem. Seonigue.
doctrina instruens nos de salute per Christum obtinenda.
Eucharistia est socramentum Hovi Festamenti alterum, quod Deus hodie manu ministri Ecclesiae ordi
narii mediante pane benedicto verum atque substantiale suum corpus ore corporis, modo tamen super
turali manducandum, et mediante vino benedicto verum atque substantialem suum sanguinem ore cor
modo tamen hyperphysuco nobisque incognito bibendum, communicantibus vere realiterque exhibet, hocei
fidem illorum confirmat, et gratiam foederalem iis obsignat in bonitatis et sapientiae suae laudem d
participantium salutem. Ronig. vel est cum pane et vino corporis et sanguinis Christi distribus l
aampetra
Evenire dicitur de bonis et malis P. vide accidere. contra opinionem aliquem obruere.
Examinare extrahere ex animo alicujus, quod cupimus noscere. H. in profectus alicujus inquirere
Exanguis qui est sine sanguine J. L. sanguine destitutus, in quo motus sanguinis cessat.
Examimare anima privare J. L. talem terrorem alicui imjicere, ut anima suo officio per tem
pus fungi nequeat.
Excellentia vide egregius . excellentia est qua quis melioribus qualitatibus quam alter instre
ctus est.
Excommunicare ab ecclesia se parare L. P ex communione quadam aliquem excludere, vel p
ticipatione saciorum aliquem privare.
Excussio cum motione dejectio J. L. diligens inquisitio ac detentio rerum bonorumque principa
lis debitoris per judicem usque ad peram et sacculum effecta. H. ejectio inquirendi, et discernendi caps
M. vel crebra agitatio reiflexilis ad aliquid ex illa ejiciendum. vel investigatio eorum, quae circa rem
aliquam consideranda sunt.
Excuderen cudendo elicere vel cudendo conficere, scribere vel scriptum absolvere, studiose invenire
vi vel precibus extorquere. H cudendo rem perficere.
Exercere perfectionem aliquam in actum deducere; quae didicimus, praxi ostendere, vel vari
is actionibus injunctis aliquem docere.
Exercitus numeri multi militum J. L ex Ulpian. multitudo militum ad bellum convenientium
tl. colecio mbtum incertas caleruns dudoributorum, et ad hotem aliquem debel andum con
scriptorum.

## Folio 24v — 00068654:0286
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 25r — 00068654:0287
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000287.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Exhalatio emissio aëris veluti per hatitum. tenuium spirituum, qui per aestum marimum ter
diffusa exhalantur, sur sum in aërem sublatio J. L sunt effluvia, corpuscula scilicet tenuia eterri
et aquis extracta et varios sustinentia impressiones L. P. vaporum eterra vel aqua ejectio vel e.
gressio, vel mediante sole eductio, et in aërem ascensio.
Exilis tenuis, ut ina. ina autem est pars chartaetennisima. in angustum coactum, quod pot
est per angustum transire H. quod ex solis ilibus constat, quod parvae est quantitatis.
Existere cum motu eminere et superesse, prodire vel exsurgere. J. L ex Valla. actualem habere es-
sentiam, qua res hic et nunc est, id est, in certo loco et tempore L. P. actum essendi sive actualitatem
habere, qua res extra cousas sistitur L. P. e potentia in actum transiisse, habere ea, quibus res ejus.
modi necessario instructa esse debet. Sic res rationalis existit, quando ratiocinatur
Exlex qui sine lege vivit. J. L qui est sine lege M. qui legi non subjectus est, vel se legi non subjicit
Exorcismus est adjuratio, cum homini demonive cupiam magico carmine vel efficacibus 5. scriptu
nae verbis necessitas imponitur proloquendi ea, de quibus rogatur. J. L. quo quis ex regno et potestate
satanae eximitur L. P. invocatio nominis Lesu vel super baptizandos, vel eos, qui a spiritu immundove
rantur, ut cedat. L. P. ex Asidoro. vel, est adjuratio diaboli, ut vel a corporaliter obsessis exeat, vel
spiritualiter potestati suae subjectos relinquat, nec eos ad peccata incitet aut in pericula, ds
Exoriri incipere esse, de novo existere, ex tenebris prodire.
dat.
Explicatio allegatio infirmans supplicationem, et est pro actore contra reum. H. plicarum amotio, ex
plicis evolutio, per spicua indicatio, quid res sit; clara enarratio obscuritatum in relatentium.
Expugnatio post pugnam sive obsidionem et pralia commissa occupatio sive in potestatem redacti
Exter advena ex aliena terra J. L. qui ex alia ditione ad nos venit.
Extinguere efficere tangendo; ut ignis non amplius urat, vel rebus incensis injicere materiam qua
dam, ut ignis a vi urendi impediatur.
Exilium privatio soli patrii J. L. ejectio eterra patria et in eam non permissus accessus. vel quand
quis eterra, quam huc usque inhabitavit, exsilire sive egredi, et alio se conferre jussus est.
Exnere indumenta detrahere H sutis sive vestibus se nudare, indumentum ab artubus, qui eo
tecti erant, removere.
Faber omnis artifer, qui labore corporis aliquod artificium facit, sive qui ae quavis materia facit aliqued
excepto gypso, argilla, cera et similitus J. L. qui ex ferro aut data quavis materia aliquid facit H. qui ex
quavis materia dura aliquid facit. M. qui fabrilia tractat, vel qui ex materia duriori instrumenta
vitae parat.
Fabula res passim vulgata etiamsi vera sit; it. in qua nec verae, nec verisimiles res continentur; vel res
ad utilitatem sive delectationem hominum conficta J. L. vel, est sermo falsus, per quem veritas aliqua ex
primitur L. P exArist. vel narratio rei fictae ac si gesta esset.
Facetus qui facit verbis, quod vult. P ex Donato. qui verbis est venustus, gratiosus dictis. qui jocos et lusus
gestibus et factis commendat. ex Isid. elegans in dicendo et delicias quasdam sermonis habens M ex Perot
in loquendo gratam venustatem observans, et nonnunquam jocos admiscens.
Facere dicitur, qui rei, quam facit, faciem quandam imponit. qui vas facit, vasis faciem illi imponit. Agere
existimatur, qui aliquid ita operatur, ut nullum extet opus, quod subsensum cadat. J. L. ex Sipontino. Facer
tantum refertur ad opera, quae corpore efficiuntur. P. in opere esse: efficere perfectionem designat H. in eff
ctu quodam corporeo producendo occupatum esse; laborando se exercere..
Facultas focilitas rerum agendarum. J. L ex Festo. vel est vis quaedam, quae facit, ut id fieri possit, quo
de unaquaque arte praecipitur J. L. potentia agendi, vel potentia, qua quis utrumque potest. L. P. fac
litas agendi H vel est potentia contraria circa eandem rem agendi, vel potentia actiones
quasdam ad finem aliquem ordinandi, ita tamen ut fine illo excidere possimus.
Fax instrumentum secandi M qua secantur frumenta, herba et similia J. L. vel est instrume
tum ferreum curvum et acutum ad fruges desecandas.
Faex excrementum cujusque rei J. L. id quod subsidit et concrescit in liquoribus. vel crassa
mentum illud, quod in oleo, vino et similibus liquidis subsidit. vel quae se mergendo infundo vasis
affigit M. vel sunt impuritates vini vel cerevisia fundo doli incumbentes, et fermentum quod
dam secum vehentes.

## Folio 25v — 00068654:0288
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 26r — 00068654:0289
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000289.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Fames edendi cupiditas J. L. sicci et calidi appetitio, vel cupiditas nutrimenti solidioris L. P
desiderium refectionis ex cibo sumto capiendae.
Farrago id, quod ex pluribus satis pabuli causa datur jumentis M ex Festo. far ferro caesus
H. commistio vel mordinata multitudo rerum minutarum.
Farina quoda farre exprimitur vel mola vel pedum conculcatione J. L frumentum in
pulverem contusum M. pulvisculus albicans factus ex frumento contrito.
Fas ad religionem, jura pertinent ad homines P. ex Servio. quod pium est, et religiosum et fari
dignum, et ad Deos refertur J. L. quod non est prohibitum L. C quod fatus est Deus nobiste
nendum M. est lex divina M ex Isid. quod cum legibus divinis convenit.
Fascia linteolum ad ligandum aptum. fasciae tegumentum crurum pedumque J. L. vinci
lum, quo aliquid tanquam in fascem colligamus M. vel sunt fila contexta, aliquanto lon-
giora ad vinciendum vel constringendum aliquid.
Fascinare est quendam incantatione ita ligare, ut liber non sit, nec mentis compos, et sepe
ad extremam maciem deveniat J. L. perniciosas qualitates inferre sive per spiritus noxios sive
per artes daemonum. vel per spiritus noxios sive ex oculis sive aliunde e corpore egredientes
corpus alterius vitiose alterare. daemone adjuvante inficere corpus alterius. L. P. certis ligu
turis incantare M. alicujus menti vel corpori vel rebus damnum magicis artibus inferre
Fastidire vide abhorrere. cum fastu quodam contemnere, taedium percipere ex aliqua re J. L
quasi faciem ab indigno avertere H. cum odio fugere ab aliqua re; affectu tangi, quem parit
res nobis minime amabilis, minus grate ab aliqua re affici; vultu parum benigno aspicere
eum, qui nobis debitos honores deferre non solet.
Fateri sponte affirmare J. L. ex Sipont. est coactorum et culpabilium. ex Servio. vel indicare
palam, quid sive factum sive dictum a nobis sit.
Fatigare multum agendo lassare, ad lassitudinem de ducere M. ex Nonio. efficere alique
lassum, labore difficili per tempus aliquod exantlando vires alicujus debilitare, mole
stiam alicui ob continuos impositos labores afferre.
Fatum jussum et dictum Dei. ordo seriesque causarum, cum causae causa nexa rem ex se gignit
vel causa aeterna rerum, cur et ea, quae praeterierunt, facta sint, et quae instant, fiant, et
quae sequuntur, futura sint. Sempiterna quaedam et indeclinabilis rerum series. J. L. quod Z
us in animo suo fatus est, apud se statunt et decrevit. vel aliquid decreto statutum, ut ordo
rebus inhaerens ex Dei dispositione. ordo naturalis M. voluntas et jussio Dei M ex Platone
ordo quidam necessarius in rebus omnibus ex omni aeternitate constitutus, cui non modo inferis
ra haec, sed et Deus ipse serviat, ita ut eum mutare non possit. vel sempiterna et indeclinati
lis series rerum, et catena, quae semet ipsa volvit et implicat per aeternos consequentiae or
dines, ex quibus apta connexaque est. M ex Chrysippo. Fatum physicum est ordo secundarum
causarum decreta providentiae divinae exsequentium. Fatum Stoicum est, quo ipse Deus ad
necessitatem compellitur. L. P vel decretum Dei nobis absconditum, et minus revelatum.
vel necessitas quaedam, secundum quam res aliter, ac resipsa fiunt, fieri non possunt.
Favere bona fari seu favorem facere J. L. ex Donato. lucidum vultum ostendere H. ostendere bene
volentiam M. ex Ecaliqu. velle, ut res aliqua feliciter succedat, sive velle, ut alicii prospera quaeda
eveniant, idque ut fiat, curare. voluntatem juvandi habere.
Favus apum domus et cellulae, in quibus sobolem fovent, vel opus apiarium melle plenum J. L
cellula serangula apum operis fundamentum M.
Faux superior pars gulae mento proxima J. L. Fauces sunt angustorum locorum aditus inter
arduos montes, loca angusta et brevia. M. vel est meatus colli, cibum ad ventriculum defe–
rendum recipiens, et in vore formanda nos adjuvans.
Fax fustis incisus, et cerâ vel oleo junctus ac compositus adlumen faciendum. J. L. est materi
pinguem oleositatem habentis cum alia facile ignem recipiente compositio, ad aëre circum
stanteor iliuminendum, et lumen eo diutitis servandum.

## Folio 26v — 00068654:0290
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 27r — 00068654:0291
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000291.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Febris calor nativus versus in igneum J. L. vel est praeternaturalis calor vel frigus in ho-
mine, ex sanguinis corruptione ortus.
Ferax quod abundantem ex se producit fructum J. L. quod copiosas fruges profert.
Ferre est corpore suo bajulare. Portare est lectica aut jumento secum ducere, Agere ante se pellere t
vel, onus corponi impositum habere, vel cum onere corpori imposito procedere.
Ferrum, quod in agros colendi gratia fertur, vel quo caetera feriuntur. J. L. est metallum nigricans
si est impolitum: subcandidum, si est politum. L. P. vel metallum humano generi utilissimum, ex
quo instrumenta discindentia et sejungentia parantur.
Festinare accelerare gressum. Festinat, qui multa simul incipit neque perficit. properat, qui
unum quid mature transigit J. L ex Catone. Festinare est temeraria et praecipiti celeritate aliqui
contendere, properare cito et strenue progredi, ut eo, quo velis, pervenias. Maturare est neque citius
neque serius, sed intempore procedere P. festinare est corporis necessitatibus obsequentis: properara
est animi studiose ad res aliquas contendentis P. ex Nonio. vel actionem aut iter cito adfinem
perducere conari.
Festus solenniter latum ac feriatum J. L. ex Nonio. Festi dies in quibus vel sacrificia diis offereban
tur vel dies diurnis epulationibus celebrabatur, vel ludi in honorem deorum fiebant, vel ferie
observabantur. T. L. Festus dies est, qui cum solemnitate in honorem Dei est constitutus et contardi
stinguitur diei profesto. L. P. vel dies, quo a faciendis operibus cessamus, Deum celebramus, an
maque curam gerimus.
Tibula circulus et ornamentum cinguli ad vestem subligandam J. L. quae fibras, id est, extremita
tes vectium constringit. vel et corpus durum, oblongum, quod ingreditur in foramen ali quod
ad quippram cohibendum, ne laxetur aut prolabatur: quasi findat illud, quod perferat. talis acus aer
vel aurea, quae in annulo transversa trans adigit corrigiam ad cincturas. M ex Scalig.
Fictio est vasorum ex luto formatio. vel qua aliquid ingenio manuque hominis artificiose formatu
J. L. vel est rei falsae excogitatio.
Fedelis cuifides tuto adhiberi potest, qui fidem servat. J. L. fidem suam praestans D. qui in laboribu
alterius faciendis nulli operae parcit, vel res alteri ita custodit, nequid ipsius culpa pereat. Fallere
nescius.
Fides dictorum conventorumque constantia et veritas: qua fit quod dictum est J. L ex lic. qua assenti
muur dicentis auctoritati et testimonio. Fides justificans qua Christum Redemtorem in verbo Evan.
aelii recte agnoscimus, et propter ipsius meritum confidimus nos ex merâ gratia remissionem pecc
torum habere, nobisque justitiam ejus imputari L. P. ea qualitas et affectio animi, qua quis fidit. v
affectio animi, ob quam alicui fiditur. M. qua certi sumus, alterum nolle nos fallere, sive qua pre
missis alicujus sine dubitatione inhaeremus. vel qua praestamus id, quod promisimus.
Fiducia cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel nuncupatur vel in jure ceditur J.)
spes roborata ex aliqua firma opinione. vel magnanimitas, per quam promtisumus ad res difficile
aggrediendas. M. est affectus conjunctus cum opinione ea, quae salutem afferre possunt, praesto est
ea vero, quae terrendi vim habent, aut nulla eose, aut longe abesse. Ammon ex Aristot. vel est persur
sio animi, nos ab aliquo bona quaedam obtenturos aut per illum aliquid effecturos.
Figere immittere, ut haereat M. facere, ut quid haereat in aliqua re, vel rem quandam transeat.
vel clavo rem aliquam alteri jungere, ut illi firmiter adhaereat.
Figulus, qui ex cretâ aut argillâ aliquid facit M. vel artifex ex argilla instrumenta domestia
parans.
Filius qui ab aliquo genitus est, et producitur in similitudinem specivi ex essentia generantis L.
vel est mas in similitudinem essentiae ab alio genitus.
Fimbria vestimenti ex tremitas. ora vestimentorum M. vel extrema pars vestis, ubi pannus du.
plicatur, ne restis facile dilaceretur.
Firmus quod constanter omnia fert. J. L qui habet robur virium non facile solubilium L. P. vel
qui habet connexionem partium non facile dissolubilem.
Fistula, per quam aqua educitur fusa. per quam spiratur J. L vel instrumentum musicum, quod infla
o oorem, emvilit H. vel instrumentum musicum, quor leniter inslatum sonum quidem obtusum, auvribus ta
mensra qrosimum edit

## Folio 27v — 00068654:0292
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 28r — 00068654:0293
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000293.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Flabellum instrumentum, quo fit ventilatio per aestatem ad refrigerandum corpus. J. L vel instrumes
tum tenue et latum, factum ad frigus per aeris motum conciliandum.
Flagellum summa pars arboris J. L ex Servio F lagella virgae sive capita minorum sarmentorum, ubi
pascitur uva. Virga, qua caedi consueverunt servi J. L. summa palmitis pars. summa pars arboris, quae
ventorum crebros sustinet flatus. summa pars virgae, quae cum flatu et cropitu in corpore sonat
M. vel est instrumentum ex materia lenta et flexili factum ad eo, qui mali quid commiserunt, puni
endos
Fligere est verbum antiquum. deorsum dejicere, cum impetu humi jacere tanquam corrumpen
dum M.
Flare ciere spiritus calore humorem diffundente J. L. halitum exore emittere M. aerem in
ore collectum vi quadam expellere.
Fluere dicitur de aqua, si aliquo fertur M ex Seneca. latius diffundi. H. vel dicitur de
liquore, cum ex loco superiore in inferiorem decidit, aut alia loca, quia se ipsum continere non pote
est, occupat.
Fluctus aquae discurrentis moles atqueimpetus J. L. vel est aquae agitatae evolutus acervus, quo
aequor aquae frangitur. H. cumulus aquae ortus, quando aqua vento in aliquo loco cedit ito
ut proxime adjacens pars ejus elevetur; ac postquam semel sublata est, atque iterum decidit,
reliquae aquae eundem motum imprimit.
Flumer vide amnis. flumen idem fluit et manet: fluvius temporibus siccatur H.
flumen est fluens aqua M ex Seneca. collectio aquae ripis suis contentae, ab uno loco in alium
prolabens et sese extendens.
Fodere cavare et quasi foras dare J. L. fixo instrumento aliquid eruere; palâ aliove ferra-
mento terram aperire etegerere; foveam facere M. vel est instrumentum acutum, et ali–
quam latitudinem ab anteriore parte habens terrae imprimere, et quantum terrae illud capit,
cum instrumento elevare, terramque inversam iterum in locum priorem vel etiam in alium
dejicere.
Fossa receptaculum aquae maniffactum ad castra, urbes oppidane munienda J. L. locus, unde
terram foderunt aquae concipiendae causa. sive quae fit ad recipiendam aquam M. locus pro
fundus fodiendo ex cavatus, terra inde desumtâ in locum prope eam conjecta.
Foedus est pax quae fit inter dimicantes J. L ex Pervio. vinculum necessitudinis, quod priore patrocinio
quis contraxit J. L. quod jussu populi atque senatus auctoritate per Fecialem Sacerdotem solemini ritu feriebas
H. vel est amicus status inter foederatos sive ante fuerint inimici sive non M. vel consensus
quorundam ad bonum aliquod acquirendum aut malum avertendum.
Foenus naturalis terrae foetus J. L. ex Festo. foetura pecuniae parientis atque increscentis J. L. nun
morum foetus, partus pecunia H. id, quod ex mutuo penditur sive partus mutiisumti M. lucrum
quod ex pecunia mutus data ad nos redit.
Foenum, quod sine cura foenus praebet J. L gramen siccum. foetus terrae sponte nascens. gra-
men resectum M herba pratorum desecta et arefacta ad pabutum bestiis praebendum.
Follis quicquid ex corio factum est, ut impleatur. vel instrumentum, quo attrahitur ventus atque emittitur
ad ignem excitandum. pilae genus ex pelle vento inflata compositum, qua pugiles antiqui utebantur J.
vel instrumentum, quod diductum aerem intra se colligit, quem, si comprimitur, vi iterum eminit.
Foreps instrumentum fabrile, quo foruum, id est, calidum tenetur J. L. ex Festo Forcipes sunt
medicorum, quibus dentes evellunt vel spicula vulneribus extrabunt: vel fabrorum, quibus ferrum
ignem aliudve quid tenent. P. instrumentum quo fervida capimus, ut sit vice manuum in
attingendo. quo candens ferrum tenemus M. ex Nonio. vel instrumentum, quo res fortiter capitur
vel instrumentum ex duabus ferreis contis, in anteriore parte curvis connexum, ad res, quae mip
teriae alicui durae firmiter inhaerent, ea apprehendendas, atque ope ejus ex priore suo loco ex
trahendas.
Formosus qui decora specie, et apta totius corporis compositione sive habitudine excellit. Pul.
cher qui est egregia facie aut splendido ornatu; sive pulcher est colore vel ornatu cultuque. P.
us conteneat sedunti potm a  mpu ol  ie u
jus contemplatio jlcunda est, vel in quo est conveniens partium structura coleribus debitis instruce

## Folio 28v — 00068654:0294
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 29r — 00068654:0295
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000295.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Fornix arcus in adificiis et quod cunque opus concameratum. Fornices erant arcus in memoriam re
rum atriumphalibus viris gestarum extructi, quasi monumenta victoriarum. J. L. arcuata structu
ra, opus concameratum. impurarum mulierum habitacula M. pars cerebri intrinseca H. vel
tectum cavum in extremis sustentatum, vel, compositio lapidum vel alius rei durae, materia
quadam combinante connexae, conclavibus quibusdam vel aedificiorum publicorum atque magnifico
rum pergulis superinducta.
Fortis, qui est validis viribus praeditus; vel qui aequo animo fert adversa J. L. qui observat mediorri
tatem ciica timorem et confidentiam, vel circa ea, quae timorem et confidentiam facere possunt. vel
observans decorem in ad eundis aut declinandis periculis, laboribus ipsaque morte, et pugnans pro ju
stitia LP. qui viribus pollet ad aliquid ferendum M. qui in rebus tristibus recte se gerere novit
Forum locus in provinciis, sive oppidum sive vicus, in quo magistratus jus dicebat, et de privatis
controversiis cognoscebat P. negotiationis locus, quo venalia feruntur J. L. ex Festo. in quo judicia
publica exercebantur. J. L. locus rerum venalium, quae eo feruntur M. vel locus, in quo judicia
fieri cum populo agi et conciones haberi solent M. vel locus in civitate, ubi res ad vitam huma
nam necessariae venum exponuntur.
Foveo calidum teneo sive calefacio. J. L. calore conveniente curo vel beo. nutrio, calefacio,
reficio vel percibum, vel per caloram, vel per requiem, vel per amplexum vel per tecturam, vel
per defensionem M. vel rem materiae cuidam molli includo ad gratum calorem ei conciliandum
Fomes qui nutrit sive fovet ignem; vel assula ex arbore excussa, dum caeditur, vel omnis materia sice
quae facile igni inflammatur; vel quicquid excitat nos et accendit ad aliquid agendum. J. L. quoignis e
et foveri potest. quicquid fovet rem. materia sicca, in qua ignis facile inflammatur M ex Perot
est inordinata et habitualis concupiscentia appetitus sensitivi: quasi ab ipsa creatione naturae sit
aliqua mordinatio in appetitu contra rationem per donum supernaturale corrigenda. L. P vel materia foci
ignem concipiens et servans
Fraenum instrumentum, quo equus retinetur et domatur; quod equorum ora frangit J. L. quod equos
fremere cogit; quod equi frendent; ferrum, quod in os injicitur; quod equos vertitfertque, quo vult. M
instrumentum ad dirigendum et retinendum equum factum.
Frater quasi fere alter J. L qui iisdem mecum natus est parentibus, vel altero parente tantum. vel
est filius ejus dem mecum patris aut matris. M. vel frater quis dicitur iis, qui ex ipsius parentibus nati
sunt.
Fremere immaniter sonare J. L est emittere sonum varium et turbulentum, qualis exaudiri solet intu
multu populari, in hostili congressione, et in mari furentibus ventis P. impetuose sonare, in dignation
documentum edere; furorem mentis usque ad vocis tumultum excitare M ex Papia. ex indignatio
sonum terribilem edere.
Frendere simul concussis et strictis dentibus veluti cum iracundia vorem emiltere. J. L vel strictis et
concussis dentibus minatiter sonare, ut faciunt irati et furiosi P. minando frangere dentes et com
primere M ex Iid. dentium attritu ingratum sonum excitare.
Frequens locus, quem frequentare multi solent. creber et assiduus, copiosus et multus J. L. ex Valla ferens
quantitatem sive multitudinem M. quasi fruens curiâ H frequens locus, ubi multi conveniunt et sino
adsunt.
Frigere frigore confici et horrere J. L percipere qualitatem congregantem homoogenea et heterogen
m patella coquere, in bytyro vel oleo M. absentiam calorissentire.
Frivolus fragilis et infirmus, qui facile conteri et comminui potest. verba frivola quae minus sunt fide subni
xa J. L Frivolum est inane, leve nulliusque momenti quasi friabile. vel quasi fere valens obolum. frivola sunt
vasa fictilia quassa H. quod nullius momenti vel pretii est, quod facile friari potest. M. res indigna, pro-
pter quam quis se fricet vola. homo ineptos sermones proferens
Fuga abscessus cum celeritate J. L. citus cursus, ut, cum aliquid velociter persequimur aut vitamus
M. abitus subitaneus e loco, ubi ad huc subsistere debebamus.
Fulcire dicitur id, quod suppositum incumbenti oneri id sustinet M cavere, ne res collabatu
H. ponere rem infra alteram, ut haec illi innitatur, et illa lapsum hujus impediat.
Fulgere lucere et splendorem emittere J. L. fulget natura ut ignis, sol: splendet artificio, ut au
pum, agestam se porticanae pratisirnas esiere, quae autias farive alsi dlumriaore postit,

## Folio 29v — 00068654:0296
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 30r — 00068654:0297
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000297.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Fulmen ignis excitatus e nubibus. quod, simul rupit nubem, exarsitque et ignem habuit, non postea
concepit. extlinio. si nubium conflictu andor expressus se emiscuit. J. L. ex lic. est ex halatio sulphurea e
nitrosa, intra nubem sive per antiperistasin sive per agitationem vehementem accensa, magno cur
impetu erumpens. L. P. vel est exhalatio calida, sicca, viscosa, quae nubi inclusa ibique inflammata
impetuose decidit. vel est telum ipsum, quod jacitur M. ictus coelestis jaculi M ex Festo. incensio
vaporum sulphureorum in aërem solis ope sublatorum cum murmure quodam, cui juncta emissio
jaculi res sibi obstantes percutientis aut accendentis.
Funda instrumentum efuniculo factum, quo funduntur, hoc est jactantur lapides. vel sacculus
seu marsupium in modum retis factum, in quo pecuniae aut alia geruntur. vel circulus ex auro
sive alio metallo, quo gemmae ita nectuntur, ut aurum non nisi margines amplectatur J. L. gem
retis piscatorii, quod in fundum mitlitur. M. vel instrumentum, ex quo lapis aliquamdiu in e
motus in magnam altitudinem vel longè distans spatium projici potest.
Fundamentum est (1) quod est primum E) quod sustentat (3) quod connectit. L. P. inferior pars aedificii
cui tota moles innititur.
Fundere sensim in omnes partes spargere. Effundere uno impetu sine modo projicere P. abum
danter praebere H. in fundum mittere; supina manu libare; liquorem prosternere, jaceres
vas in vertere, ut liquor eo contentus effluat. cum impetu liquorem ex vase projicere.
Fundum ima pars uniuscujusque rei, quae aliquid in se liquoris continet vel ad continendum fa
cta est. ut dolii, navis. J. L. imum rei aliquid continentis M. Fundum cum tenni murmure fundi
aquas. Fundum maris imum. ima pars aquae H.
Fungi finem agere H. officium munusque agere. perficere id, ad quod tanquam finem et sco
pum es destinatus M. actiones perficere, quae in aliquo munere obeundae sunt.
Funus pompa exequiarum J. L. ex Donato. Cadaver jam ardens, quod, dum portatur, ex equias
dicimus. P. corpus hominis mortui M. cadaver ad se pulturam praeparatum, vel ipsa solennitas
sepulturae.
Furca instrumentum, quo stramenta feruntur. vel id, quo quid sustentatur in modum furcae factu
T. L. duplex lignum, quod plaustris subjiciunt M. ex Plutarcho. patibulum quasi ferens caput.
instrumentum, cum quo movetur frumentum in area; vel instrumentum movendi, ferendi et
pellendi. M. instrumentum ab anteriore parte duas cuspides habens, ad res iis apprehensas
attollendas.
Furfur. (a furando) cui minutior farina subrepta est. H purgamentum et faex farinae J. L. pelli
cula, quae a frumento inter molendum abscedit. externum illud, in quo verum far M. vel, qui
farina saccum permeante sive per saccum transmisfâ per eum transit.
Furor (a feror) quo quis huc atque illuc temere fertur. mentis ad omnia coecitas. ex lic. Mens vi qu
dam divina concitata J. L. exCic. est incipiensira, et fervens in animo indignatio M ex H
eronymo. vel sunt actiones turbulentae hominis, qui ratione sua uti nequit. vel est alienatio me
tis actiones turbulentas proferens.
Fustis lignum teres J. L Lignum teres, quo ad verberandum utimur. quasi fixus stans, quod pr
fixus in terram stat M. baculus crassior ad feriendum et plectendum aptus.
Fusus instrumentum, quo nentes excipiunt fila, et ea circumvolvunt. per quem fundatur,
quod netum est. M ex Isiaoro. pars rhonibi fila ducta recipiens.
Galerus pileus rotundus, in modum galeae factus J. L ex Parione. pilens viatorius solem deter
dens. pileus ex pelle, vel pileus pastoralis ex junco M. ex Isidoro. vel operimentum capitis amplu
spatium circa illud describens.
Garrire inepte et faciliter loqui janquam jaur
M. sermones non necessarios miscere, vel copiose inter se effundere.
Gangraena caro emortica ex ulcere vel inflammatione atque rubore. J. L vel partis alicujus ob
inflammationis, qua conflictatur, magnitudinem mortificatio, non ea quidem plane confirmate
et completa, sed quae etiamnum fiat. Cum enim pars omnino emortua est, 69 dexEdos hoc est sidera
tio nominatid, quae est gangraena terminus M.

## Folio 30v — 00068654:0298
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 31r — 00068654:0299
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000299.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Gelu frigus et aqua frigore concreta. sa in et ligo) quo stringitur tellus M. aqua conserta, a se
renitate coeli concreta J. L defectus caloris aquam moventis, in massam constrictam eam verte
Gemitus, quando pectus prae angustia in sonum prorumpit J. L. vel sonus querulus a dolenti
bus aut concupiscentibus aliquid editus, quod, quae dolent, adsint, aut, quae concupiscunt, ab
sine
Genealogia oratio generis originem ostendens H. generis recensio, series generis, originem
alicujus et genus narrans M. est ordinata enarratio hominum ab una stirpe per va-
rias generationes descendentium.
Genus principium unius cujusque generationis: vel ab eo qui genuit, vel a loco, in quo genitur
est. vel quod dicitur de pluribus differentibus specie. quod plures partes amplectitur. quod sui
similes communione quadam, specia autem differentes duas aut plures complectitur partes
J. L. est mitium cujusque ortus, quod vel a patria ducitur vel a parentibus. P. ille reistatus, secun
dum quem aliquid aliunde est seu dependet ut genitum. communis natura, quam multa si.
mul habent. res, quae communitatem habent, in unum corpus collectae M. homines, ex quibus ort
duximus, multitudo rerum, qualitate quadam inter se convenientium.
Generositas quâ quis ex claro genere ortus est J. L animi ad rationes et actiones facilis indus
L. P. qua quis ad virtutem bene a natura compositus est M. ex Seneca. origo ex longa serie
majorum nobilium, vel praestantio, quae ob nobilem ortum rei inest.
Generalis quod ad cunctos pertinet. J. L. Generale quod omnes species, quae sub genere sunt, inclu
dit, ut homo omnes homines P. Generalia, quae magis sunt universalia. pars generalis disci
plinae, quae principia rei explicat. L. P quod latius patet. vel generalis qui communes notio-
nes rei contemplatur.
Gens ad nomen familia ad cognomen refertur. gens quae ex multis familiis conficitur ex
Festo. populi aliquam regionem incolentes J. L. inse continet universum genus, ad quod omnes
Aripes referuntur. principium familia. stirps pars gentis. gens multitudo unius populi. natio ger
hominum ex diversis gentitus collectum, ut natio Graecorum. P. populus genitus. ab uno principi
orta multitudo, vel ab alia natione secundum propriam collectionem distincta M. vel socie
tas hominum abuna stirpe descendentium, simulque moribus et linguâ convenientium
Germinare germen emittere J. L. per succum interius attractum incrementum sumere et
folia proferre.
Germanus quasi ex eadem stirpe genitus. Ex Festo. ex iisdem parentitus sit, necesse est. Germani
qui eundem utrumque parentem habent. P. Germanum sincerum et gemeinum M. vir militi
am exercens ad acquirenda ea, quae desiderat. Cnapius in Thesaura Folonico datino Graeco. Uvi cum
aliquo eundem patrem atque matrem habet.
Gigas proceritatis inusitatae homo M. homo magnae proceritatis atque roboris.
Genius unius cujusque anima rationalis. qui, ut gignamur, curat, vel qui unâ gigritur nobiscum
nos genitos suscipit atque tuetur. J. L ex Censorino. spivitus naes Edeos seu assessor et custos, qui
putatur genitis statim adese L. P. vis et naturae proprietas; gratia et lepos J. L. Deus, qui vim obtinet
rerum omnium generandarum H. spiritus quivis familiaris, ut magorum. spiritus praeses regionum
naturae inclinatio, vis naturae insita, qua quis adbonum aut malum fertur; gratia seu lepor, qua
bonus genius bono regimine conciliat. M. naturalis amor rerum quarundam certae personae
inexistens.
Glaber quod est laeve et sine pilis J. L. in cujus superficie nullae partes extant tactum ferientes
vel, super cujus superficiem manus ducta nullam asperitatem animadvertit.
Glacies aqua congelata J. L. quae ex coitu aquae constagnat. P. congelatio humidi et sici, qua qui
ex aquea et terrestri concretione constant, per hibernum frigus constipantur L. P. aqua concreta ge
luM. aquae ex defectu caloris eam moventis concretio.
Glans fructus arboris quercus. vel fructus omnium arborum glandiferarum. plumbum in modus
glandis formatum, quod antiqui milites in bello jaculabantur. J. L. fructus quercus, ad sues saginandos apte
Glaucus color viridis et subniger. color ferrugineus, subniger. habens candorem admixtum virori. M. q
admistum habet viridicoloci alborem quendum. vel cola, qui regeriturimoculis felis seonis et natuim. L vel coles
lis, si in iis reperiatur, decorem concilians.

## Folio 31v — 00068654:0300
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 32r — 00068654:0301
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000301.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Gleba cespes terrae J. L. frustulum terrae durius, quod in pulverem refringi et dis solvi potest. vel
globus, qui pulveris collectione compingitur et in uno Glomere adunatur. terra ligata. pars quasi
glubendo ablata a terra M. vel porlio terrae a reliqua terra separata, ob defectum aquae sibi cohae
tens.
iundum solidum M. multitudo hoinum sive aliorum animalium aut
alterius cujusque rei similis, collecta et quasi conglobata. J. L est analogica coeli et terrae impr
in qua constituti sunt omnes circuli coelestes et terrestres cum suis dimensionibus L. P. vel est
corpus superficiem undiquaque aequaliter convexam habens, a cujus superficiei omnibus partibus
ad centrum usque aequales lineae duci possunt.
Glomus globus ex filo factus J. L. coadunatio filorum. rotundus globus filorum M. globus ex
filis super se invicem convolutis factus.
Gloria frequens de aliquo fama cum laude. consentiens laus bonorum. est illustris ac pervagata
multorum et magnorum vel in suos cives, vel in patriam, vel in omne genus hominum fama merito
rum. incorrupta box bene judicantium de excellente virtute. J. L ex Cic. consentiens opinio et existim
tio multitudinis de dignitate cujusquam P. clara cum laude notitia; cum nempe ressua eminem
tiâ est magna, augusta et conspicua, suaque dignitate et nobilitate illustri meretur honorem. L. P
vel est aestimatio hominum, et eorundem exhibiti honores, quibus nostra praeclare facta pro-
sequuntur.
Glubare vel potius glabere corticem detrahere J. L. cutem, pellem vel corticem detrahere.
a populo intolerabilia tributa exigere.
Gluma hordei tunicula, grani folliculus sive theca. J. L. involucrum seminum in frugibus, folli
culus unde granum deglubitur. H ex Varrone. tegumentum grana in spica continens.
Giluten quod taurorum coriis excoquitur. J. L. tenax materia ad divisa corpora conjungenda M.
materia, quae igne liquefacta ad res connectendas adhibetur.
Glutio gula absumo H. cibum in intestina demitto.
Grammatica rectae loquelae rectaque scripturae scientia. Grammatica, orum, studium literarum, quod pro
fitentur ii, qui Grammatici vocantur. J. L recte loquendi scribendiqe scientia, quae usu, ratione auctoritateqe
constat H. certa loquendi et scribendi ratio.
Grando guttae aquae concreta, quasi solito grandiores, formam granorum habentes H. suspensa glacies. ex
Geneca. tuberculum durum superiori fere palpebrae innascens. vel vitium in suibus in eorum ore ena-
scens, et per totam carnem sparsum et innatum, quod vivente animali tegitur, nec, nisi dissedo
et mortuo conspicitur. German. Hinnen M. halitus aquosus et per frigus congelatus, guttisque concretis
decidens L. P vel sunt guttae pluviales, ventorum rigore in nube duratae ac in globulos redacte.
Granum quod est intimum solidum; quod seritur, ut spica gerat frumentum. J. L. quarta pars digiti L. P
quod intimum est et solidum inspica M fructus segetis, qui e spica estritus fit vel Eibus hominum vel
pabulum brutorum, vel terrae ad nova proferenda grana committitur. semen frumenti.
Gratia beneficium, quod gratis datur nobis. vel in qua amicitiarum et officiorum alterius memoria
et alterius remunerandi voluntas continetur. J. L qualitas vel actus grati. memoria accepti beneficii, et
voluntas referendi H. est animemotio, qua beneficium conferre vel referre cupimus. beneficentia volum
taria et officii boni intempore remuneratio L. P ex Platone. quod est bonum in aliqua re; affectus erga eum
qui bonum aliquod possidet. vel affectus, secundum quem alteri bona quaedam conferrestudemus, vel secum
dum quem ab altero bona expectamus. vel affectus erga eum, qui nos bonis cumulavit, re ipsa demonstrat
Gratulari verbis testarise gaudere fortuna et felicitate alterius apud eum ipsum, qui affectus
est felicitate J. L. verbis ostendere gratum nobis esse, quod alio contigit. H. sermone indicare
gratum nobis esse, quod alter bonum obtinuerit, simulque optare, ut bonum obtentum in
commodum atque jucunditatem ejus cedat.
Gremium illa pars, quae est intra complexum femorum: Sinus intra pectoris brachiorumque con
plexum. in sinu gestantur infantes, ingremio foventur et reponuntur. H. spatium, quod pedum
pars superior sedili innitens cum ventre facit.
Grex multitudoiminorum animalium, ut ovium, porcorum. vel multitudo congrogata M. multi
tudo pecoris minoris simul pastum educta.

## Folio 32v — 00068654:0302
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 33r — 00068654:0303
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000303.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Grundia vel potius Grunda tectum et quod supra vestibulum eminet. vel inferior
pars tecti capans, a qua stillat aqua M. pars, quae in superciliis prominet H.
Gubernare navim regere. cohibere hiberna h. c. tempestates. fluctum scrutari, et ad eum di
rigere navim H. cur sum navis dirigere; clavum tenere.
Gula vide faux. canalis, per quem descendit in ventriculum cibus M. voracitas et delicatis
rum ciborum appetentia H. pars superior oesophagi, qua cibus atque potus devoratur J. L. intesti
num cibos ex ore recipiens, et ad ventriculum deducens.
Gutta minima pars aquae vel alterius materiae liquidae J. L. gutta In ta
rei liquidae t fusilis minima portiuncula M. tam exigua pars liquoris cujusdam, ut
eloco, in qua relicta est, effluere nequeat.
Habena vide fraenum. retinaculum, quod manu retentum equos regit. quae manuha
betur, quaque jumentum haer M. retimaculum, quo equus cohibetur J. L lora equo haben
do aut moderando apta.
Habitudo ipse corporis habitus J. L. (2) ordo, relatio, respectus unius ad aliud (2) corporis constitatio
et valetudo (3) aptitudo adaliud, quocum uniri aut ei applicari aut adaptari potest L. P. status, in quo
corpus positum est. perfectio aptam reddens rem ad aliquid agendum aut patiendum.
Habitus qualitas et forma corporis et cujus cunque rei; cultus corporis et vestium ornatus J. L. qua
litas et statur, qui habetur. habitudo firma et stabilis. potentia crebris actionibus comparata.
vel habitus est () quod habetur (2) qualitas firmata, quae habetur arctè (3) vestitus, qui habetur circa
corpus. M. omnis forma accidentalis, quae quocunque modo subjectum habilitat. vel est qualitas diffi
culter mobilis, qua quis potentiam naturalem magis reddit aptam ad agendum. L. P vel est perfecti
multis actionibus comparata, et in iisdem actionibus inposterum sine difficultate et cum promtitu
dine efficiendis occupata.
Hamus instrumentum, quo capiuntur pisces; vel instrumentum ferreum, quo divitum arcae nummar
obsepiuntur, ne res facili apertu surripiatur; vel instrum ferr. quo pectitut insuosamenta
quo domus dicumpuntur, ne incendiume latiis serpat. J. L. Uncub, quo u bao inud  os amentum
reum incurvum, ad quod annecti aliquid possit M. vel est instrumentum acuto et retrd ab ut
parte incurvato unco instructum, cui imponitur esca, quam dum captant pisces, ipsi capiuntur.
Harmonia intentio concentusque nervorum in integros modos sine ulla offensione consonantium
ars ex sonorum intervallis, quorum varia compositio trarmonias etiam efficit plures. J. L. ex Cucerone
axta commissura, consonantia musica; dissimilium vocum concordia in musica et correspondene
proportio M. compositio aliquorum cum proportione et ratione. vel multitudo fonorum congrus
secundum artem disposita. L. P. vel est tononum inter se proportio, vel est inter tonos, qui sinus
auditi aures oblectant.
Harpago uncus, quo e puteis deciduae situlae extrahuntur (2) Pertica ferro adunco praepilata, qua navi
tenetur (3) id, quo aquam e puteo subducimus M. telum in summitate aduncum, qua navigia
capiuntur; vel instrumentum, quo extrahuntur, quae in puteum vel flumen ceciderint J. L.
Haurire extrahere humorem, et educere ex profundo aliquo loco. J. L. humorem ex imo excipero
et extrahere M. de liquore alicubi affatim congregato partem sumere.
Hebdomas intervallum septem dierum M. res septenario numero comprehensa J. L. Systema se.
cun
etem dierum seu feriarum in orbem recurrens. L. P.
Hebetudo, status, qua quid aciem amisit P. qua quid est retusi acuminis J. L. hebetudo et obfusca
tio visus est summa offensio visionis sine causâ manifesta H. status instrumenti ad secandum
facti, quo acies ejus defecit.
Herus dominus familiae M. qui sine impedimento agit, in quibus jure et vi injusta non probi
betur, adeoque servo imperare potest, quod vult fieri L. P. homo servos alens ad opera sua efficie
da
Hilaritas, affectus, quo quis ob bona praesentia recreatur, vel quo quis per signa externa indicati
sibi conditionem suam inpense placere. Vel est affectio animi ad omnia cum alacritate atque
jncunditate agenda nos disponens.

## Folio 33v — 00068654:0304
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 34r — 00068654:0305
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000305.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Historia cognoscendi studium. vel rerum gestarum sexpositio vel demonstratio, quas ipsi primo vidi
mus, deinde quas aliunde accipimus. Historia est eorum temporum, quae vidimus vel videre potis
mus. Annales sunt eorum annorum et temporum, quae etas nostra non novit H. narratio eari
rerum, quibus gerendis interfuerit is, qui eas narrat. Sistoria nihil aliud nisi annalium con
fectio J. L ex Cicerone. est lustratio, percunctatio et commemoratio quasi sistens rerum labentium
fluxum. vel narratio rerum gestarum. vel disciplina ex rebus gestis docens, quomodo aliorum
exemplo sapere possimus. L. P.
Horikon circulus est vel coeliterminus quodam circo designatus, qui super terram videtur
quam sibi uniuscujusque circum scribit aspectus. J. L. finitor circulus orae, ex Lucano. circulus
major (phaeram in duas partes secans, ut alterum haemisphaerium supra terram, alterus
infra relinquat M. vel est circulus maximus immobilis, conspicuam mundi partem divi.
dens ab occultatit. P. vel circulus e loco observatoris per medium globum descriptus.
Horreum locus, ubi demessae fruges reponuntur M. quasi horridum propter asperitatem ari
starum J. L. aedificium, in quo fruges demessae conduntur.
Hortus est sive in urbibus atque oppidis, sive in villis rurique locus, in quo arbores, olera oriuntur
Hortus apud antiquos omnis villa, quod ibi, qui arma capere possent, orirentur J. L. ex Festo. hortus
quod semper ibi aliquid oritur. ex Isid. vel est locus septus ad plantas alendas et custodiendas. Hortus
accipitur pro horto olitorio sive olera producente. Horti sunt arboribus consiti, et voluptatis amoeni
tatisque gratia parati M. vel est spatium terrae ad usum magis familiarem segregatum, profe.
rens flores, arbores, olera vel alios fructus culinarios mollioris substantiae, vel etiam volupta
tis capiendae causa fruticibus et arbustis eleganter excultum.
Hospitium ubi quis ad tempus hospitali jure inhabitat, et iterum inde transiens migrat M ex
Isidoro. diversorium et hospitium sunt gratuita, et sine pretio amicis tantum et hospitibus prae
bentur, illud plerumque breuioris commorationis est, hoc diuturnioris. Taberna est mercenaria
et ignotos etiam atque peregrinos quaestus gratiâ accipit. diversorium nobis ipsis alibi paramus, quad
in alieno loco ad hospitem aut ad cauponam nalumus divertere: hospitium et taberna aliis sem-
per parantur. P. Domus, quae gratis liberaliterque venienti hospiti patet. J. L. donnis, quae pere
grinantes recipit, atque ad vitam traducendam necessaria ris subministrat.
Humerus (ab humo) quia humeri sicut humus ferendis oneribus apti sunt. H humeri, a quibus
dependent brachia J. L. quod in ea articulatione apparet, infra quam sunt brachia. pars sub colles
quae demittuntur brachia M. vel pars corporis supra connexionem brachii cum reliquo corpore.
Htumilis breve ad humum, non elevatum a terra. abjectus et contemtus, submissus non supertus
M. quod est humi declive J. L. qui tenuitatem suam intuens procul ab arrogantia intra officii met
se continet. L. P quasi humi delitescens. locus infra alios locos depressus; vel qui suas imbecit
litates agnoscens se aliis minorem putat.
Hyenis quarta pars anni, quae est inter autumnum et ver. J. L. tempus aut vis venti tempus
oluviis et ventis turbidum M pars anni incipiens, quando sol signum capricorni ingreditur, et
finiens sub ingressum solis in signum arietis, ventis, pluviis atque frigore abundans.
Hypocauctum vaporarium, quod sub parimento suo habet fornacem, qua succensa calefit. locus
ad sudandum, ubi sicco calore cruditas ex coquitur sudorque provocatur. vel conclave, quod fornac
succensâ adversus hybernum frigus calefacimus M. quod habet sub pavimento locum vacuum, in
quo succensus ignis calidas vapores emillit, ex citatque sudorem; habet etiam ab uno latere praefur.
nium, i. e. parvam fornacem, in qua inclusus ignis partim hypocaustum calefacit, partim aquas
temperat ad lavandum. J. L.
Hypocrita alienae personae simulator J. L. qui fictam personam sustinet, ut solent histriones in theo
tris vultum et gestus componere ad eam personam, quam sustiment assumtis larvis. vel simulato
virtutis. qui dum intus malus est, bonum se palam ostendit. M ex Isidoro. qui se pium simulat
cum tamen nequitiam in corde abscondat. qui quoad interiora malus, quoad exteriora bonus
est. qui, cum revera sit impius, operibus tamen suis imponit hominibus, ac si pretatis esset
studiosus.
Lactare magnifice loqui, gloriari, verbis se locupletem facere, gloria se et praedicatione efferre, et seostentare J L
mionem aomiatione aipram sapiur nanares a i donore 
monem admiratione dignam sexius navrare, ut alii Bonore 

## Folio 34v — 00068654:0306
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 35r — 00068654:0307
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000307.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
laculum quod, ut jaciatur, fit M. ex Varrone. quicquid in longum jaci potest J. L. vel instrumentu
bellicum, quod jacitur, ut feriat adversarium sive corpus ejus transfodiat.
Lamca est parietis et domorum. porta murorum est, munitionumque atque castrorum J. L. ex Valla
primus domus ingressus M. jamia est in ingressu aedium. ostium est in partibus interioritur
Hores quae foris aperiuntur. Valvae quae convoluuntur et se velant P. vel pars domus, quae ape
riri et claudi potest ingrecientibus introitum praebens.
Edea species, forma et quae videtur et per quam videtur. ex quibus omnia, quaecunque videmu
fiunt, et ad quas cuncta formantur. vel idea est eorum, quae natura fiunt, exemplar aeternum.
ideae sunt imagines, ad quarum similitudinem procreantur universa M. species rerum prima
et inchoata intelligentia J. L vel est forma, quam imitatur effectus ex intentione agentis,id
est, exemplar ad quod agens per intellectum respiciens producit rationaliter ideatum. vel rui
agendae forma mente concepta L. P. quod a mente mimediate percipitur, conceptus mentis, res
mente concepta et intellecta.
Idioma rei proprietas L. P. cujusque rei propria natura M. vel idiomata sunt cujusque natura
allributa et proprietates, quibus tanquam notis et characteribus in personae unitate duae
naturae a se invicem distinguuntur. Vox latius sumta praeter idiomata stricte sic dicta
ambita suo etiam comprehendit actiones, passiones, evi srquaela et ano Ed iuata; quia
idiomata per Erepripaer et arotc A Suaerae sese exserunt. Königue.
Fdolum rei non existentis simulacrum: ut Chimaerae. quacouae vero rei subsistentis pictu
ra M. simulacrum et repraesentatio rei alicujus, quam veteres in honore habebant. J. L. vel
est quaecunque species vel in sensibus vel in phantasia vel in intellecta. vel est simulacrum ma-
mu factum; cui cultus divinus praestatur L. P. vel omne suppositum creatum, quod cultu di
vino sive religioso afficitur, A enichius. mago ficti alicujus Numinis ad cultum ipsi
ex hibendum posita. Simulacrum probibitum, quod in cultu divino adhibetur.
Tecus sive potius jecur sedes concupiscentia, ubi ignis sedem habet. quod juvat corpus subministration
alimenti proximi, quod est sanguinis H. vel est id viscus, quod dextra parte ventriculo assidet sanavinem
conficit J. L. ita dictum, quod juxta cor sit situm statim sub diaphragmate in dextero hypochonorio se.
latere: estqeorganum sanguificationis et principium venarum, in quibus sanguis defertur. L. P. intestim
ad  praeparationem destinatum.
Lejunus qui a cibis abstinet J. L cujus venter cibo vacuus est H. qui ad huc nihil comedit.
Egnominia nominis nota, infamia, dedecus. J. L. imponitur ab eo, qui potest animadversione notare D
famia ex multorum sermone nascitur P. est nominis i. e. famae et existimationis privatio H. qua
fama alicujus laeditur; honorati nominis privatio. sermo hominum sinistre de aliquo judi
lcans
Egnorantia quâ quis non satis int elligit, quid faciat vel dicat J. L qui quis cognitio
ne rei alicujus destituitur.
Ignoscere sceleris poenam praetermittere J. L. Egnoscit qui dissimulat se nosse.
quod comperit, et ita silentio peccata impunita dimitlit. Concedit qui omma peccati
condonat. Prateritis ignoscimus, concedimus futuris. P. non agnoscere ampliu
non imputare; oblivisci injuriarum, quas non sumus ulturi M. poenam delic
omittere, et se placatum alicui ostendere.
Illidere injiciendo laedere M rei ad materiam duram appulsae damnum afferre
Imago similitudo tam picta quam ficta P. quae repraesentat aliquid, id scilicet, ad
cujus exemplum est facta. vel ad cujpus exemplum fit vel est aliud. vel omne id, quo re-
praesentatur nobis forma rei alicujus ficta vel verae, item species rei in animo concepta H
quod formam rei alicujus imitatur, vel quod exteriorem speciem vel aspectum rei sistit
vel quod est alteri simile, et juxta illud, cujus dicitur imago, expressum.
Ember pluvia et aquens ille humor, qui e coelo demittitur. Agimen coelestium aquaruns
densa pluvia, quasi pluvia sonora, humor largus M. guttae aqueae magna cum copia ex
nube resluta decidentes.

## Folio 35v — 00068654:0308
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 36r — 00068654:0309
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000309.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Imminere ex alto incumbere M. prope esse; supra rem aliquam positum esse, ita
ut lapsus in illam metuatur.
Impensa pecunia non pensa. farctura, qua aliquid stipatur. sumtus, qui impenditur vel im
pensus est in rem aliquam. H. summa quaedam pecuniae erogata.
Importunitas quae nec loci nec temporis habet commoditatem. effranata incontinentia et libi
do praeceps. detestandum atque ex ecrandum facinus. J. L. qua quid caret portu, id est, quiete M. qua
quis neque loci, neque temporis, neque personae habet rationem, fastidiosus, turbans quietem H. vel qua
quis verbis iracundis, acerbis nec bene convenientibus aliquem alloquitur. qua quis est mo-
ribus nimis rigidis.
Emputare putando vel inter putandum adscribere, vel causam alicujus rei alicui ascrite
et in aliquem transferre sive ea mala sive bona sit H. odiosa commemoratione ex probrate bo
neficium. quoe sito praetertu excusare J. L. ob actionem vel passionem aliquem praemio vel poena
dignum judicare.
Incendere ignem ad rem aliquam admovere, ut is in ea pabulum inveniat.
Incestus est concubitus illicitus cum consanauinea vel alia, quam quis ducere uxorem pro
hibetur. P. consuetudo cum propinqua, cujus vetitae nuptiae M. concubitus cum persona, quae nobis
mmia propinquitate juncta est.
Incitare argumentis concitantibus efficere, ut quis quicquam agat. vel curare, ut cito quis
quid suscipiat.
Incommodum vide detrimentum. quod aliquem affligit. boni sublatio.
Incus id, in quo fabri ferrum cudunt M. instrumentum fabrorum ferrariorum, super quod
aliquid cuditur. J. L. massa ferrea, super quam es cuditur.
Indoles significatio future probitatis in pueris atque adolescentibus. in viris est signum praes
tis virtutis. praestantia seu generositas quaedam virtutis atque animi J. L. specialis quaedam na
turae propensio et aptitudo ad aliquid. L. P. spes, quam ex vultu colligimus, virtutis futurae
in pueris. vel innata vis et facultas, quae se crercendo ostendit M. rerum quatundam amor
naturalis. habitus mnatus in re sensu praedita.
Indu lgere obsequi et aliquid delicate concedere. non esse fervidum in jure urgendo sed quas
algere, dum de severitate aliquid remittitur M. concedere obsequenter delicateqe tribuere. opem
dare J. L. permittere, ut aliquid legibus minus conveniens fiat. rem aliquam diutius licentis
quadam sumta agere.
Induere ingredi quasi investem M. vestem corpori aptare vel circumponeres adjungere sibi
vestimentum.
Endusium vestis, quae nudo corpori adharet; quae intus geritur L vestimentum, quod corpori intra
plurimas vestes aujacet M. indumentum interius, cuti ipsi adjacens.
Endustria versatur in agendo, et et laboris atque opere. Diligentia versatur in diligendo et discen
nendo, et est ingenii et judicii. Industria, quâ semper aliquid agimus. P. vel est vis animi ad subti.
liter inveniendum vel agendum L. P. quâ quis, quicquid agit, introstruit ac studet domi. M. ex Fest
animi promtitudo et sagacitas sive habilitas ad aliquid faciendum. ingenii sive artis exercitatio J. L.
magnus conatus atque promtitudo ea, quae conveniunt, agendi.
Infans puer, qui nondum fari coepit. non facundus, orationis facultate destitutus J. L. homo pri.
mae etatis M. homo junior fandi facultate ad huc destitutus.
Ingenuus qui in libertate natus est J. L. cui ex nativitate competit libertas, quique bono naturae
nulla vi afflictae et mutatae fruitur L. P. sponte sua ortus, non factus arte. cui nativa est liber.
tas. quo discendo liber homo occupatur. qui statim, ut natus est, liber est M. natus liberis pa
rentibus. qui sponte sua non coactus bene facit; cui fides tuto haberi potest; qui liberali est ingenio.
Inguen partes concava pubi vicinae, seu locus ad utrumque pubis latus glandulis refertus. tumor
earundem partium M. pars corporis, quae circa pudenda J. L. partes circa membra, quae verecundia
occallarijubet.

## Folio 36v — 00068654:0310
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 37r — 00068654:0311
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000311.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Initium principium rei majoris. J. L. primum tempus, in quod res existens incidit;
tempus, quod rei primum existentiam dedit. vel primae partes rei.
Innocentia affectio animi talis, quae noceat nemini J. L ex lic. secundum quam quis nemini
nocuit vel sine nora est. Status, quo quis crimen non admisit, et contra probitatem data oc
casione exercuit.
Tnopinans qui non opinatur rem futuram esse. qui tranquillo est animo ob rem non expe.
datam.
Insigne, quod in vestibus, vexillis et hujusmodi insignitum est: aut ipsae vestes, verilla et alii
quae fiuntaet feruntur, ita ab aliis discreta, ut nosci possint cujus sint et ad quos pertineant.
Insignia, quae in unaquaque re maxime conspicua sunt. J. L. quicquid signo aliquo inter alia emi
net. nota, qua aliquid signatur. crista, quae in galea figitur. corona plectilis, quae ex herbis odo-
ratis plectitur, non conseritur neque suitur. H. nota, per quam res aliqua, inprimis stemma
agnoscitur. pictura singularis familiae alicui propria.
Enstituo facio, ut observetur ritus aut lex quaedam; ritum aliquem aut legem introduco;
facio, ut quis intelligat atque comprehendat artem aliquam.
Integer qui nondum se astringit J. L. quasi minimè aeger H. integrum quod constat ex partis
bus materialibus integrantibus L. P. quod habet omnes partes, quae ad corpus ipsius constituendum
requiruntur. quod non corruptum aut perditum est. qui probitati vitae et candori studet.
Intercapedo intervallum temporis interduos terminos captum: interstitium temporis vel loci
inter duo spatia interceptum. vel tempus interceptum. vel intervallum temporis et aliarum
rerum, quas ad instar loci aut temporis metimur. H. spatium rebus quibusdam interjacens
Intercedere medium esse. J. L. intercessio est praecatio pro alio ejusque utilitatibus E) cum
quis vetat fieri, quae alius constituit. L. P. vel intercedere est in locum, qui inter duas res est
iquo
avertere.
Interest utile est, ad rem pertinet J. L. inter est aliud publice, quod in commune reip. expedit.
aliud privatim, quod singulorum utilitatem spectat. interesse dicitur, quod excedit, quod inter
est utilitas, quae alicui abest, cum ei debeatur, quamque adipisci potuit L. P. quod e re est, quod
in utilitatem alicujus cedit, quod res alicujus requirunt.
Intermitto intercapedinem facimo non continuo J. L non amplius ago, quod huc usque egi;
B
non occupatus sam circa aliquid.
Interstitium vide intercapedo. quod interstat. spatium et distantia inter quaevis. H.
Intricare tricis implicare. tricae sunt festucae vel capilli vel simile quippiam, quo avium
pedes implicantur. H. tricis aliquid involvere; difficultates non facile solubiles rei conciliare.
Inventarium est legit ima bonorum per scripturam annotatio L. P. index rerum, quae alicubi
repertae sunt.
Tris arcus coelestis. J. L. (ab ejeco) quae prae sentem pluviam et futuram denunciat seronitates
H. nubis humiditas variatae ex eo, quod sol in ipsam incidat. ex Suida. vel circulus in oculo, qui
circa puxillam est M. vel arcus multorum colorum in nube rorante et opaca, ex reflexione et re
fractione radiorum solis oppositorum, spectantibus apparens. Schmidius. arcus colore praecipue
viridi, flavo et purpureo insignis, originem habens ex radiis solis in nube rorante reflexis.
Trritare provocare iramque accendere, impellere, incitare (ducitur a canibus, qui re.
strictis dentibus hanc literam r imitantur) J. L. quasi contra ritum alicujus faco
re. in ritum, scilicet malum, vocare, inducere; in aliquam partem asperitatis
rirgere M. ex Servio. ad iram aliquem concitare, vel ad agendum lacessere.
Eter itio in via et ipsa via. est via latior et publica, quae populo patet. Semita angu.
stior et privatus trames. Via continet utrumque. H. quo quis pedes vel eques comeare
potet. qu retants qui tertur v. L. abitis ax une boo matium rernotiorem.

## Folio 37v — 00068654:0312
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 38r — 00068654:0313
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000313.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Tubere et velle pro imperio aliquid statuere. sunt potestatis: potestas autem est in
populo. Decernere est causa cognita certam proferre sententiam. est auctoritatis, quae
competit senatui. vel est velle aliquid necessario fieri, quod ad dignitatem et utilitate
alterius pertineat P. quasi jus habere M. pro imperio competenta injungere aliis
ut aliquid agant.
Tubar vide fulgere. stella, quae ante solis ortum, lucifer: post solis occasum vesper ap-
pellatur: quod jubata apparet, vel quod splendor ejus diffundit radios in modum jubae les
nis. vel splenior lucis. J. L. splendor solis aliorumque siderum jutarum quandam similitu.
dinem referens. vel quod jubas lucis effundit. H. radii lucidi emissi ex aliqua re, vel
alicui rei adjacentes, oculos ferientes.
Lugulum anterior pars colli, un de vox talitusque procedit; per quam pectori caput jungitur.
collipars anterior, in qua aspera arteria cernitur eminere. Compages collicum trunco H inte
stinum collo inhaerens, per quod respiratio instituitur.
Tugum instrumentum, quo collaboum sive aliorum animalium arando, currumve aut
alius onus ducendo teruntur, quod eo colla jungantur
umsc
ponssum 
tis simile collo animalis, cui jugum immillitur. M. instrumentum ligneum, quo jun-
guntur bores et alia animalia et arctantur. lignum, quo textores telam convolvunt. Cex
vix citharae, in quam verticilla immittuntur. ferrum vel lignum transversum inlibras
instrumentum rusticum, quod bobus imponitur, ut per illud arat ro vel curruitra
hendo jungantur.
Tumentum quod curru jungitur veluti equus et mulus. Armentum Ed genus pecoris, cuju
praecipuus est usus ad arandum. vel armenta et jumenta sunt majora animalia, quae colle
domantur. P. animal, quod vel sarcinas gerit, vel currus trahit vel terram excolit. J. L
animal ad onera portanda, vel trahenda instrumenta quaedam humanae vitae necessaria
aptum.
pne
Turgium est inter benevolos aut propinquos levis diosensio vel contentio. Lis inimicorum
concertatio vehementior P. vel est verborum jactatio inter quosdam, opiniones sibi invi
cem adversas habentes.
Turvenis, qui adolescentium excessit aetatem, quoad incipit inter seniores numerari. J. L
qui est atate floridâ; qui juvare incipit H homo, qui vige simum aetatis anno
vix.
gesimum (juxta Boxmat
Labare ruere et repente cadere J. L. ex Valla. de loco superiore in inferiorem ferri, lo
cum violenter mutare de superiore in inferiorem veniendo; casum minari; viribus defi-
cere.
Labyrinthus locus apud Cretam factus a Faedalo perplexis parictibus, ubi Minotaura
inclusus est J. L. locus multis viarum ambagibus inflexus. res quae vis intricata, ex qua
non facilis exitus. H. locus, ubi euntes t enet inextricabilis error. forea recurrens, in
qua flexus implicati, qui euntis sensus involvunt. M. locus meatibus instructus inse
invicem involutis, ex quo egressus difficilis est.
Lacertus brachium a cubito ad manus vertebram (quae carpus vocatur) J. L. pars brachii
musculosa et validis nervis compacta H.
Lacus locus profundus, cum aquis perpetuis ibidem natis, qui efficit rivos et flumina. lo
cus, qui continet mustum prelo ex vinaceis expressum, et transmittit, ut in dolia condatur. plana
trabs vel tabulatum, quo tectorum ac camerarum superiora ornantur. J. L. qui perpetuam habet
aquam, licet interdum ctescat aut defrescat. aliquando lacus dicitur, qui habet aquam ex flumine
aut compluvio ad aquandum vel lavandum exceptam. P. lacuna magna, ubi aqua contineri
pot est, ex Varione. quasi aquae locus. vel lacus est locus, in quem quidem aquae labuntur, sed nusque
restuunt, vt store semper videantirsint siaqu tronseat ipsetimention dmedum augettor net
minuitur. M.

## Folio 38v — 00068654:0314
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 39r — 00068654:0315
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000315.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Laedere damno afficere. contumeliâ afficere: transfertur tamen ad omne genus offer
sionis: aliquid sinistrum seu noxium inferre M. damnum rei inferre corrumpendo parte
ejus. frangendo, conterendo vel vulnus infligendo nocere alicui.
Letari vide hilaritus. extrinsecus delectationem capere J. L. gaudium aspecta promere
dilatare quodam modo faciem ex Perotto. cor dilatare, hilaritatem, quam intus habeni
vultu ostendere M. gaudere decet. laetari non decet. Gaudium in fapiente in rebus bo
nis semper est. laetitia etiam in malis et turpibus esse potest P. ex licerone. obfruitione
praesentis boni frontem exporrigere: signis manifestissimis indicare, quod praesens condi
tio nobis placeat.
Laevigare quasi lave agere H. lave reddere, tactu non asperum facere; partes asperas
ab aliqua retollere, ita, ut manum super illam ductam nihil offendat.
Lagena genus vasis testacei non tam ad aquam, quam ad vinum et alios humores con
tinendos accommodatum. J. L. vas figulini operis condendis vinis accommodum M.
instrumentum cavum, operculo, quod firmiter ipsi aptari potest, instructum ad li
quorem in eo portandum.
Lambere est linguae et labiorum extremitatibus leviter aliquid tangere M. lin-
quâ aliquid suaviter tangere ut solent canes bibentes J. L. linguam super aliquam re
ducere, ut succus in ea contentus extrabatur.
Lamentari voce querula tristique oratione damnum ac dolorem testari. lamentati
ne dignum aliquid monstrare. J. L. cum ejulatu aegritudinem animi aperire P. ob
gravissimos dolores, qui nos premunt, tumultum quasi ciere.
Lamina vide Bractea fructum metalli deductum in latitudinem, crassius, quam
bractea. sectilis metalli tabula. candensferri massa seu crusta, quae faci noroforum
corporibus ad movebatur M. metallum in tenuem planitiem fusum vel contusum.
Lampas lychnus pensilis. genus facis in aëre. J. L. lychnus pensilis, in quo ellychni
um accensum dleo fovemus M. splendor qui est inlampade H. instrumentum, cui
ellychnium immitti et oleum infundi potest ad lumen praesentibus praebendum.
Lana id, quod de ovibus tondetur mollius pilo et seta, quae in aliis animalibus inve
niuntur. dicitur etiam lana leporina, anserina, gossipina M. tenelli crines in pelle
praecipie ovium excrescentes.
Lancea teli genus longissimum, dictum a ferri latitudine. spiculum venabuli vel ja-
culi. J. L. hasta habens in medio amentum. dicta lancea, quod aequa lance, id est, aequali
amento ponderata vibratur M. ex Isidoro. contus lignens ferro acuto ab anteriore pa
te munitus ad hostem eo feriendum.
Languere defectis et imbecillis viribus esse M. olio indulgere J. L. viribus ad resaq
das necessariis destitutum esse; vel eas ad nes peragendas adhibere nolle.
Laniare carnes pecorum concidere M. partes a corpore integro avellere. corpus ali–
quod morsu foedare. in partes corpus carneum secare.
Laqueus res, qua quis capi ac irretiri potest H. vinculum, quod constringi solet ad ali
qui comprehendendum et continendum. M. instrumentum flexile, longum et crassi
ex multis filis compositum, ad aliquid ligandum, vel moles de loco in locum ducendas.
Largitas vide copia. Largitas humanitatis est: Largitio ambitionis P. datio perum
multarum. vel multitudo rerum datarum.
Lascivia incontinentia animi H. qua quis propter luxuriam est solutus et vanus. proe
dit ab animi alacritate, et spectatur maxime in vitulis, quos necesse est aliquando vincire
ne nimia lascivia rumpantur M. ex Perotto. mollities, petulantia, incontinentia animi
nec virtutem nec probitatem reverentis, procacitateque se oblectantis. jocus petulantia et
procacitate improbus J. L. ex Plinio. vel motiis vehementia ex incogitantia quadam orta; pro.
clivitas in venerem; petulans motus ex animo libidinoso ortus.

## Folio 39v — 00068654:0316
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 40r — 00068654:0317
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000317.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Latere in occulto esse J. L. non esse in loco patente; loco aliquo contineri, ita, ut
non appareas; nesciri, quia nomo videat; a nemine conspici.
laterna, in qua lux candele latet H. receptaculum ex pellucidis laminis, in quo cu-
stoditur lucerna M. Dux laterna viae clausis feror aurea flammis: J. L ex Martial.
Et tuta est gremio parva lucerna meo.
instrumentum in partibus plerisque pellucidum ad lumen in eo portandum.
Latrina locus privatarum sordium, vel locus ad exonerandum ventrem accommodatur
J. L. locus, ubi venter exoneratur M. vel locus, in quem excrementa corporis projiciuntur.
Latro servus militaris; insidiosus homicida. M miles conductitius, stipator, venatos, grassa
tor viarum obsersor, qui viatores aut vita aut pecunia spoliat. H. viarum obsessor, qui put
ce vel per vim furatur. qua a latere adoritur Del latenter insidiatur J. L. qui homines in
publicavia aggreditur atque spoliat.
Latrare proprium est canis, cum impetum facit et voce terret. intentiore voce clamaret. 
voce indicare, quae latent H. vocem, canum voci similem edere. vel latrare dicuntur capes
quando animadver sâ re minus sibi gratâ, aut desiderantes aliquid vocem edunt.
Lavare madefacere et purgare aqua vel alio liquore. M nitidum facio H. liquore admoto
impuritates rei adhaerentes amovere.
Legere oculis scripta percurrere. J. L. hinc atque illinc decerpere, sparsa tollere. H varia
in unum locum reponere. vocabula in scripto aliquo contenta secundum ordinem suum pro
ferre, vel sensum eorum menti imprimere.
Legumen frugum species, quod manu legatur,  rgem prviratis
siliquis L. P. semen, quod tegumento aliquo undiquaque involvitur.
 maretrum e maca aum pie as ertie
Lentus flexilis, ut trahi possit et duci, non tamen frangatur. qui sequitur facile, ut lent
curvationi parent. M tarde procedens. H. quod facile flecti potest; qui recurvus jacet; pigri
tia se dans. cujus fitrae se quodammodo extendere, et iterum contrahere possunt.
Lepidus in quo leporis est plurimum J. L. qui politus est, qui suavitate atque elegantia in verbis
utitur. Lepidum quod rotunditate quadam et brevitate et quasi celeritate atque acumine verbori
venustum est. H. lepore instructus. qui ad delectationem aut risum sermone faciendum aptus
tepra scabiei malae genus, quae cutem scabiosam facit, et in quasdam quasi squamas resolvit.
est
Aercos squamo) vitiligi nose cutis deformitas. vel est foedae scabiei species cum cutis asperitate
profundiore, pruritu et squamis, cujus materia est humor melancholicus, multus, viscidus, cras.
sus, acris, terrestris et siccus M. foeditas similis elephantorum cuti. parvae pustulae et qua
cancer in toto corpore male olente. impetigo cum squamulis et pruritu ad vicina sorpens. L. P.
vel morbus integram cutem pertransiens atque scabie inficiens.
Lethargia, morbus, in quo oblivio contingit omnium rerum a pituita frrgidiore cerebrum re
frigerante et madefaciente. H. quasi obliviosa desidia. morbus, in quo marcor et inexpugnabilis
pene dormiendi necessitas. M. febris lenta cum inexpugnabili dormiendi necessitate et
delirio conjuncta. L. P. oblivio rerum cum cupiditate dormiendi.
Librare, ponderare, aqualiter duidere, magna vi conjicere et jaculari. J. L. librâ ponderar
examinare M. ad libram appendere, pondus rei explorare, rem manu agitare.
Lienteria morbus, cum cibus crudus per alvum excernitur. laevitas intestinorum, ex Cello. pri
vatio coctionis, cum nulla neque secundum consistentiam, neque secundum colorem aut odorem, ulla
aliam omnino qualitatem in ventriculo facta fuerit ciborum mutatio. M ex Galeno. nimis ce
ler alimentorum ea formâ, qua assumta sunt, per alvum excretio, vitio retentricis et expultricis
ventriculi et intestinorum proveniens H. alvifflutus, qui a melancholicis excrementis a liene per
intestina descendentibus venit J. L. intestinorum difficultas, cum cruda dejiciuntur, quae sunt
conesta L. P.
Lignum, quod caducum legitur in agris, ut eo ad focum utamur J. L. quicquid comburendi causa para
tum est. Materia quae ad aedificandum fulciendumve necessaria est P. ex Ulpiano. quod incensum in lumen

## Folio 40v — 00068654:0318
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 41r — 00068654:0319
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 42v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000319.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Limare expolire, supervacanea refecare H. limâ aliquid abradere. instrumentum variis modis in
sectum super rem aliquam ducere, ut partes quaedam ab illa abrodantur.
Limen saxum vel lignum, per quod maximus patet aditur in aedes. primordium negotii. quod
ingredientibus exeuntibusque transversum est. H. lignum in foribus domorum, per quod intratur
M. quod ex transverso in jamua est. interior pars domus. locus, in quo statur. J. L materia infra jumi
am quiescers, aut superiorem ejus partem recipiens.
Limes transversa via J. L. quod cunque in agro opera manuum factum est ad observationem
finium. extremitatis notal, per quam ager ab agro discernitur. M. locus, ubi aliquid desinit.
quod aliquem locum includit.
Limus coenum mollius, quod ex aquarum putredine relinqui solet J. L. molles sordes, quae doliis ad ex
stomia adhaeres cunt H. molle lutum, ut in fundo aquae. terra humida et coenosa, sicut quae est in
profundo aquae. coenum, quod ex aquarum putredine relinquitur M. impuritates, quae in infer
oribus partibus liquoris reperiuntur.
Linire aliquid leviter digito aut aliquo instrumento alicui rei superinducere, et molliter acte
muiter imprimere. J. L. materiam liquidam aut lique factam ad rem aliquam adjungere.
rarare
HC. Cingere dicimur, cum aliquid in ore tenentes paulat im distillando sorbemus: Del dum ali–
quid in ore tenentes guttatim in stomachum defluere sinimus. linguam alicui rei superduce
M. rem salivâ admotâ liquefactam paulatim deglutire.
Linteum quod a lino fit, pannus lineus. Lintea, quae sunt idonea ad spectantium umtracula. v
la, quibus utuntur nautae. J. L. quod exfilis elino factis contexitur.
Lippus qui oculus habet latrymantes, cum putredo abhis defluit. J. L. cui nimia et vitiosa
pituita in oculos influit, unde palpebrae sepe agglutinantur M. aliquando pro homine vili et
pullius momenti. H. oculos liquorem salsum stillantes habens.
Liquor, humor, quae liquet, id est, difluit H. materia humida, quae fluere potest.
ittus terra, quae ab aqua tangitur, vel ad quam aqua alliait, vel quam aqua elidit. quorisque maxi-
mus fluctus amari pervenit. terra mari vicina J. L. ora maris; terra, quam alluit mare M. terra
mari adiacens
Livor color liventis, qui est nonnihil coeruleus. macula subnigra in corpore, ut, quae percussu es
facta: nigrum quod apparet in corpora flagellato. oculi sugillatio, cum is sanguine perfusus videtur.
qui, ubi refrigeratur, livescit. plaga virgarum, inflatio vulueris cum pallore M. vestigium et nota
quae fit ex aliqua percussione aut contusione sive ulcere. color nigrior. J. L. luridus in vultu color. pallor
in ore macieique in corpore toto. vel afectus, quo quis se torquet atque ruciat, quod atter bonum aliquod ha
beat.
Locare in loco ponere, nuptum tradere J. L. locatio et conductio est contractus de rei alicujus usu
vel fructu, aut de hominis opera pro certa mercede L. P. pretio utendum dare H. operam addicere qual
ad locum destinare M. locum alicui assignare. parta mercede aliquid faciendum alicui injum
gere. rem suam pro certe alicui utendum dare, sive usum vel fructum alicujus rei pro pecunii
quadam solvendâ alicui concedere.
Lodix lecti operimentum. parnus villosus, qui in lecto superponitur. M. ea pars lecti quae corpus
tegit sive quae corpori cubanti superinjicitur.
Lorum retinaculum jumentorum et habenae. quodunqe ligamentum. corrigia, qua noxi cedebanti
J. L. vinculum seu funis ex corio M. instrumentum oblongum exiguae latitudinis de cori
resectum.
Lues morbus fluens, morbus coeli, corruptus et morbifer aëris tractus, qui uno eodemque ter
pore ex aeris constitutione natus alibi grassatur. aeris infectio M. qualis cunque contagio, quae
animantes aut stirpes inficit. H. morbus contagio suo multis noxius.
Lumen splendor a lucente corpore emissus; res splendorem diffundens. aliquid occupatum a
calumen, ut oculus; aliquid effectum per lumen, ut dies; aliquid lumini simile: ut claritas f
mae. H. in lumine est splendor sed cum fumo: in luce solus splendor. J. L. ex Servio. vel ettin
pr iquis andeisqurs srese ques aesertio dan tiaertia de ales aatie ratie arara rantere que
amus.

## Folio 41v — 00068654:0320
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 42r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 42r — 00068654:0321
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000321.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Luscus qui altero captus est oculo J. L. qui lucem ex parte scit, vel quasi lucisecus, cui
lux secta est. qui altero oculo caret H. qui uno saltem oculo videt.
Lutum terra humore soluta. quasi minime lotum, quod sit immundum. H. terranimio
humore mixta, res, quas contingit, maculans.
Luxuria est morum solutio ex Festo. delicate ac molliter vivere J. L contraria frugalita
ti est superva canea impensarum profusio (2) contraria temperantiae est crapula et vinositas
item petulantia incontinentiae. L. P. immoderata profusio M. immodicus voluptatum de
liciarumque usus. nimia non modo in rem veneream, verum etiam in molliorem vestit
lautioresque epulas profusio H. Abusus bonorum ad vitae necessitates datorum. excessus
in recreationibus et pecuniae in rebus non necessariis erogatio.
Macer (a praexex di) quod macii longi sunt. valde moestus. H. exilis atque extenuatus M. qu
corpus tenerum et gracile habet, nulla instructum pinguedine.
Machina ubi non tam materiae ratio quam manus atque ingenii habetur. vel instrumentu
quo moles aliqua facile, quocunque volueris, mpelli potest. machinae bellicae opera fabrilia, quibus in
bello utimur. consilia, quibus decipere hostem conamur. J. L. opus artificiosum, habens vire
ad aliquid movendum. L. P. instrumentum, quo aliquid artificiose molimur. ipsum artifici
um, quo aliquid efficitur. M. corpus artificiose compositum opera miranda edens. instru-
mentum, quod rebus gravibus movendis aut tollendis inservit.
Macula sordes sive labes, nota foeda in corpore manimato. vitium aliena culpa illatum
vel vitium in corpore genitivum. nota et signum quodcunque, quo res variegatur. turpitudo
moralis. foramen in reti. H. quicquid sorditiei alicui adspersum est. partes, quae in luna ut et in
sole inter reliquas lucidiores videntur nigricantes. indecens et turpis habitus ex culpa cont
ctus L. P. quicquid rei in aliquo loco inharet diversi coloris nec pertinentis adeam, deformem
reddens illam.
Madere humore aliquo conspersum esse. J. L. humoris plenum esse M. humorem sibi inhae
rentem habere. superficiem humore imbutam habere.
Magnus parvo oppositus, eximius, praestans. quicquid inter vicina eminet. praestans 
od habet continuam vantitatem
potentia et majestate M. quod solitam rec staturam excedit. late se extendens. in arte
 est mini At
Majestas decus, amplitudo et dignitas, vel populi, vel senatus vel magistratus vel principis
aut imperatoris aut privati cujusdam magni viri: aut alterius etiam inanimatae rei. ampl
tudo ac dignitas civitatis. Majestas populi dicebatur, auctoritas Senatus. J. L. potestas summ
imperantium, qua comprehenditur jus constituenda et regendae reip. summa in rep. potestas. L. P
dignitas, qua quis majos est aliis M. summa ubique in rebus sibi subjectis potestas.
Mala faciei pars dicta, quod rotunda mali speciem praese ferat. J. L Malae sunt ex faciei
partes; quae infra oculos eminent rotundae. H. pars faciei mollior inter oculos, nasum, os,
mentum et synciput intercusum.
Matlens instrumentum fabrile res duras molliens H. instrumentum, quo fabri res tundunt
sive quod rebus impingunt.
Malle magis velle M ex Isidoro lubentius aliquid appetere aut agere velle.
Mandibula maxillarum partes, in quibus siti sunt dentes. inferior maxilla. Mandibu
Cum opus ad praesepis formam fabricatum. M.
Manere loco insistere, continere se et firmum stare. J. L. eundem locum et statum ser
vare seu retinere H. perseverare in aliquo loco esse.
Manica tegumentum manus. manuum vincula. arma conservandis manibus destinata in
ter pugnandum; sive vincula, quae manibus injiciuntur; sive tegmenta, quibus ad versus vim
frigoris muniri solent H. vestis pars, qua manus teguntur. Fhecae ferreae, quibus brachia et
manus contra hostium injurias muniuntur. L. pars vestis, qua brachia leguntur. Ma
no ceroe lele iga sirtire atua landim arpeatat

## Folio 42v — 00068654:0322
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 43r — 00068654:0323
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 44v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000323.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Manifestus clarus et apertus, quasi ad manus foris stans. J. L. quod manui confestim
occurrit, quod manui obvium H. quod a quolibet cognosci potest.
Manipulus fasciculus mamualis. certa militum manus; exigua militum manus, qu
unum sequitur signum H. quod implet manum. pugnus plenus. quantum manu amplecti
sis. manualis herbae fasciculus. qui conjunctis manibus pariter dimicant. ducentorum
militum numerus subuno rectore constitutus. milites sibi sertum vel coronam exman
pulo herbae, stipulae vel foeni conficientes, quem pro signo sequantur. M. rerum longitud
nem quandam habentium vinculo connera multitudo.
Mantile linteum manibus tergendis destinatum. quod manibus tollitur, quibus manus
terguntur, quibus mensa teguntur. ex Perotto. vestis, qua tanquam loricâ utebantur. A
linteolum, quo manus tergere solemus. genus palli aut velamenti. H.
Mantica nummorum receptaculum, quod manu geritur. J. L. pera viatica, in qua viati
cum et alia ad iter necessaria portantur. H. sacculus, in quo iter facientes res necessarii
secum portant.
Manubrium, ca pulus, qui manu tenetur M. capulus cujus cunque rei J. L. ea pars instrumnes
ti, quam manu complectimus illo utentes.
Margo folii extremitas, vel cujus sibet rei extremitas. J. L. terra, quam mare agit, id est
pulsat. littus maris extremitas circum circa rem M. latus libri scriptura vacans.
Marsupium vide crumena. sacculus, quem gerimus ad manum, ut in obeiam quamque neces
sitatem sit in promtu. Sacculus num morum. Martinius. sacculus nummarius, id est, in quo
nummi reconduntur. J. L. pars vestis pecuniae inprimis secum ferendae apta.
Massa farina omnis ad pinsendum macerata et aqua subacta. quicquid densum spissumve
est ad similitudinem farinae subactae, ut massa auri, hoc est plla et veluti moles. J. L. cor.
pus ex materia pulverulenta, quando aquâ permista est, ortum.
Mater tam quae aliut et educavit, quam quae genuit. Genetrix quae geruut vel generis
originem dedit. P. quae peperit, quae quodvis animal partu edit. M. est inter parentes foe
mina, quae liberos enira jus acquirit in eos, et jure divino et naturali illis praeest, licet
jus civile neget matri potestatem in liberos. L. P. foemina, quae liberos peperit.
Matrimonium maris et foeminae conjugatio J. L. est individua societas maris et foeminae legi-
time consentientium in unam carnem ad procreationem sobolis et mutuum adjutorium. vel
est maris et foeminae conjunctio individuam vitae consuetudinem continens. S. P. Societas ma
ris et foeminae ad procreandos liberos et mutuum adjutorium.
Maxilla in qua fixi sunt dentes. vel pars exterior, quae barbam emillit. J. L. ossa dentes firma
tia.
Mederi remedium afferre J. L. ad medium temperamentum revocare, vires collapsas integra
re M. mediis quibus dam sanitati aliquem restituere, morbum ab aliquo amovere, de morbo aliquem
liberare.
Mejo urinams
lemir
Mel succus, quem colligunt et stipant apes. D et succus dulcis, calidus et siccus, in ventricul
apum elaboratiis, et ore redditus M. liquor dulcis ab apibus confectus.
Membrum pars corporis, proprie caro et pellis, quae artus tegit. Artus partes corporis inter juncturas
continentque ossa cum nervis et venis. H. pars corporis organici.
Membrana pellis, quae artus tegit. charta pergamena e pellibus animantium concinnata. J. L.
tenuior animalium pellis, quae derasis pilis chartae usum praebet M. pellis animalium ad scriptu.
ram praeparata.
Menda in culpa operis aut corporis dicitur. P. defectus rei alicujus; quod in re aliqua
confecta sive opere aliquo neglectum est. in quo aberratum est.

## Folio 43v — 00068654:0324
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 44r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 44r — 00068654:0325
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 43v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000325.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Mendacium orationis vanitas J. L. fal sa significatio vocis cum intentione fallendi. H
est ritium veritati oppositum, quo quid fallendi causa vel in majus apegetur vel alicui
quid detrahitur. L. P. sermo, quo minus, quam opus est, dicitur. vel sermo rem non ita
proponens, ut revera est.
Mendicare palam precari omnes, ut vitae suae medeantur cibo M. vitae alimenta ostia.
tim postulo H. stipem colligere. solicitare aliquem, ut nummulis datis paupertati nostrae
subveniat.
Mens altior animi pars, qua etiam divina percipimus. quae discendo alitur, et cogitando
semper aliquid aut inquirit aut agit, videndique et audiendi delectatione ducitur. J. L. ex les
prostantissima et intima pars animi. Mens in animo est, ut oculus in corpore. Animus
est spiritus, quo erigimur et moremur: mens est ratio, qua animus regitur. vel est aniu
propositum et consilium H. est vis subtilissima in intellectu, quae res incorporeas specu.
latur. L. P. facultas rem intelligendi et de ea judicandi.
Mentio actio ejus, qui meminit. H. est rei alicujus in sermone nominatio.
Mensis res numero dierum mensa J. L. pars anni duodecima M. mensis naturalis, quen
luminaria nempe sol et luna naturali suo motu metiuntur. L. P. est numerus viginti octo
viginti novem, trignta vel triginta unius dierum cum reliquis sui generis annum
constituens.
Mereri dignè acquirere. lucri gratiâ aliquid operari. aliquid per justitiam et dignita
tem consequi. aliquid mercedis pro labore sumere. ex Donat. M mercede operari, labore atque
alteri inservire. Mereri de aliquo conferre aliquid in aliquem. J. L. Mereri bona dicimus
commereri mala, id est, delinquere, peccare P. labore vel opera sua alterum commovere, ut
bonum promissum nobis det. Tabore f efficere, ut res aliqua ad nos spectet.
Meretris honestioris loci est, et questus, quae copiam sui tantummodo noctu facit. Prostibulur
prostibula
quae se prostituit quaestus diurni et nocturni causa. P. impura mulier, quae corpore turpiter
meretur M. mulier impudice vivens, et corpus data pecunia prostituens.
Meridies medius dies J. L tempus, in quo corporum umbrae sunt minimae L. P. pars diei)
qua sol nobis est verticalis, et quae proxime eam sequitur.
Meta terminus, lapis in acumen erectus. quaelibet congeries praecipne fastigiata. terminus
justo modo definitus. vel terminus circi, ubi quadrigae flectebant. H. terminus, quo agre
pum mensores utuntur. pars superior mola instar turbinis. rcoros, qualis in extremitati
bus agrorum et circorum poni solebat M. congeries senstrues in acutum tendens, ceu turs
inversus J. L. signum, juxta quod quadrigae cursum dirigunt.
Methodus breve dicendi compendium; vel brevis via, qua quam celerrime ad peritiam
evadimus. J. L. via compendiaria. docendi via atque ratio. ipsa aliqua disciplina compen
dio et ordine tractata. via contracta et brevis, per quam celerrime, ad propositum nobis in
dicendo aut docendo finem perveniamus. H. ratio tradendi aliquam artem aut scier
tiam.
Metere fruges secare et fructus colligere, fructum decerpere. spicilegium facere met
ribus adhaerentem. metam agriculturae facere. H. fruges, quae creverunt, colligere.
Metrum carmen ex mensuris certorum pedum constans H. versus seu sententia certo
pedum numero adstricta L. P. certus numerus pedum versum vel stropham constituen
tium.
Messis tempus metendi, ipse fruges messae. multitudo et copia cujusque rei. H. collectio
frugum, quae creverunt, et tempus collectionis.
Mica pulvisculus, qui in arena quasi argentum fulget. panis et omnium rerum frustu
quae tractantibus nobis aliquam rem inde emicant. J. L. parva particula rei siccae H. partis
cula de pare aut alia re inter frangendum aut secandum decidens.
Migrare locum mutare, in alium locum se conferre H. domicilium mutare, et alio se ad
habitandum conferre relicta priore habitatione J. L ex Valla. de loco in locum sua secum portando

## Folio 44v — 00068654:0326
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 43r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 45r — 00068654:0327
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 46v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000327.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Mimus qui vel intra vel extra scenam gesticulationes exercet, imitaturque dicta
factaque mores ve hominum et naturas cum lascivia. Mimi poemata sine reverentia
lasciviam imitantia J. L. imitator histrionicus, vel poema licentiosum, quo ille uti
tur. factum pidiculum et quasi fabula risu digna. H. poema extra fabulam recitatum
artifer comicus, qui sine verbis additis gestu eleganti quodvis factum et quosvis mores
potest exprimere L. P. qui mores hominum imitando traducit.
Minuere porvum facere H. minus aliquid reddere J. L. de quantitate rei aliquid detra
here.
Mittere ire facere, ire jubere. M. injungere alicui, ut aliquo abeat.
Modus rei determinatio et certa habit udo, qua res aliter atque aliter obtinet essentiam
entitas determinans aut contrahens. L. P. arbitratus, quo modum statuimus nobis aut
aliis. M. tes, quae aliquid terminat. institutum aliquid agendi aut parandi.
Modestia est inanimo continens moderatio cupiditatem. Aut. ad Herenn. scientio oportu
nitatis idoneorum ad aliquid agendum temporum. Cic. vel scientia earum verum,
quae agentur aut dicentur loco suo collocandarum. id. J. L. qua quis est mali justi amanc
non nimium de se sentiens, animi elationi caeterisque cupiditatibus moderatur et in re
bus omnibus modum servat. H. vittus, qua omnes motus illicitos omnium membrorum
corporis refraenamus. M. ex Huge Card. virtus, secundum quam moderate de nobis sentimu
aliisque debitum honorem exhibemus.
Molere mola terere M. in minutas partes mola aliquid redigere.
Momentum qualecunque spatium temporis praecipue breve; et qualecunque pondus sive ma
gnum hoc sit sive parsum. est motio, ut oculi aut lancis sursum aut deorsum vergentis:
breve tempus, quantulo illa motio peragi potest, punctum temporis, brevis locus, parva
quantitas quaelibet H. instans temporis L. P. quodunque minimum J. L. ictus oculi. tam exigue
um temporis spatium, quantum ad oculum claudendum et aperiendum requiritur.
Monachus qui extra mundi societatem vivit M. Exsi se Monachos Grajo cognomine dicunt,
qui in coelibatu vivens Deum devote colit, vitamque jurta certam regulam institui. tiner
quod soli, nullo vivere teste volunt. Ruti
Monere recordari facere M. Monemus futura, ut caveamus et discamus. Admonemus
praeterita, ut recordemur. Monet propter benevolentiam. Admonet, ut confirmet memoriam
Moneus consilio, Hortamur impulsu. P. scientem seu memorem facere J. L. suggerere alicu
aliquid, quod utilitatem afferre possit.
Moneta id, in quo cuditur moneta, et officina, in qua cuditur. uterus, ubi materi
destinatae imago hominis imprimitur Macrob. H. numisma cusum insignitum nota
quae nos signi impressione vel authoris vel pretii monet. J. L. bractea metallica sive
pecunia certis figuris insignita.
Monstrum quod aliquid significando monstrat. aliquid praeter naturam editum aut
procreatum. omne contra naturam, quod praeter naturam aut deficit aut excedit. ubi quid
occulti vitii latet. J. L. Ostentum quod praeter consuetutinem apparet. Portentum, quod porro
et diutius tendit, futurumque aliquid postea indicat. Prodigium quodcunque ante pradicit. M
strum, quod contra naturam est, et eo monet futura, ut homo tripes. in eo rectus natura e
do vertitur. Significatio ejus refentur ad praesens; naturae modum egreditur P. Res a debita
forma longissime recedens. cum causa aliqua naturalis inferior a fine suo aberrat, sive in ex.
cessu, cum materia exsuperat, sive in defectu, cum pars deficit, sive cum insigni deformitate L. P.
quicquid nascitur aliqua sui parte singulare quid ac diversum a reliquis suae speciei habens.
Monumentum id, quo monetur aliquid; scriptum, quo aliquid commendatur ad posteritatem
structura memoriae relinquendae causa facta: etiam ad memoriam defuncti. H. quicquid nos monet
sive monere potest alicujus rei proeteritae. res memoriae causa in posterum prodita J. L. stri
ctura, quae erigitur in memoriam rei, quae utilitates quasdam praestitit.
Mora temporis dilatio, tarditas. J. L. tempus intervallis tractum et divisum. Mora est
quae impedit, tarditas, quae impeditur; mora in re, tarditas in homine. H. intermissio actionis
per tempus. spatium temporis inter actionem intermisam et rursus inchoantem.

## Folio 45v — 00068654:0328
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 46r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 46r — 00068654:0329
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 45v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000329.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Morbus affectus praeter naturam actionem per se laedens M. impotentia seu inesti
tudo praeternaturalis ad actiones naturales obeundas L. P. habitus cujus cunque corporis
contra naturam, qui usum ejus facit deteriorem. J. L. mala dispositio corporearum parti
cularum dolores creans.
Mordere dente corripere, invadere cibum, minuendi et dividendi causa. M. maledicio
impetere. sapore acri pungere. edentem dividere H. dentes rei infigere.
Mortarium vas in quo res tesolvendae pistillo teruntur. lacus et conceptabulum, in quo
cale sive intrita subigitur servaturve J. L. vas ex dura quadam materia confectum, in qua
res pistillo contunduntur.
Mucere situm contrahere, fierifoeticlum. H. la nugimem ex putredine contraxisse.
Mucro cuspis et acumen ensis ac telorum. J. L. inferna cordis pars H. extremitas
teli acuta.
Mulcere lenitertractare, blandiente gestu mollire H. molle reddere, quasi melle delinire
leniter manus ad aliquid admovere, eique sic benevolentiam declarare.
Mulgere lac e manimis exprimere, J. L. lac de ubere extrahere H. mammas comprimere
ut lac exeat.
Mulier foemina nupta, aliquando innupta M. quae admisso viro liberos parere potest.
Mulcta solutionis poena, poena pecuniaria J. L pecunia, quae multa vel plurima penditur
in licitationibus, qua emtor plus licitans se privat, damno seu detrimento se afficit, et
ea multae expositione se quasi punit. H pecunia, quae poena loco penditur. pecunia, qua
poena subeunda redimitur.
Mundus compages seu systema corporum naturalium tam coelestium quam elementarium
L. P. universitas creata. ornatus muliebris H. coelum et quicquid coeli ambitu continetur J. L. J
tum hoc universum ex variis diversae naturae corporibus compositum.
ex naribus
Mungere quasi mucum agere fious
cum e naso extrahere. e naribus compressis flatu quodam mucum expellere.
Munire moenibus cingere, firmare; rem stabilem facere H. locum muro vel vallo cingere. firi
miter aliquid instruere.
Munus datum ab iis, qui mutuo animo sunt officii gratia. Varro donum, quod officii gratia datur.
officium; quod necessario subimus lege, more, imperiove ejus, qui jubendi habet potestatem. Dopum quod
nulla necessitate, jure, officio sed sponte praestatur, et, si non praestetur, nulta reprehensio est. spectacu
lum gladiatorium aut ferarum. J. L. officium publicum et debitum. spectaculum sive ludus, quod a
principe aut magnate populo quasi muneris loco exhibetur. Munera dicuntur obsequia, qua paureres di
vitibus loco munerum solvunt. Munus homini datur, donum Deo. Munus, quod amicus vel cliens
vel libertus officii causa mittit. donum dantis est, munus accipientis. dona sunt superiorum
munera inferiorum. Munus, quod muniendi causa imperatum. H. quod datur benevolentia
testandae gratia. Ordinaria administratio rei cujusdam praemio quodam conjuncta.
Murmur strepitus leniter fluentis aquae. quo quis ita loquitur, ut magis id sono facere videa
tur, quam ut intelligatur. D X ex Vrrone. Strepitus quicunque tsonus obtrosior animi irritati
indicium.
Murus urbis lapideus ambitus. Agger etiam sine fossa J. L. est lapidum artificiosa inter
se connexio, rem aliquam cingens ad probibendum hostem.
Musculus pars organica corporis, constans carne, fibris nervosis, vena, arteria et membrana
succingente J. L. motus voluntarii instrumentum prima simplicique carne et fibris constans
M. pars organica, motus voluntarii instrumentum: cujus partes constituentes sunt caro,
tendo tam unitus quam divisus, venae, arteriae, nervi, membranae, pinguedo. L. P. particula
carnea, nervis et tendinibus suis motum facilitans.
Musica scientia canendi L. P. scientia bene modu landi, sive, ars canendi sive instrumentis
naturalibus, sive artificialibus, ut quae tactu, pulsu vel flatu sonant. M. scientia, quae modum
conendi demonstrat. Musicae appellatione (inquit Budaeus) prisci humanitatem literarum
significarunt, in qua ingenuos homines docebant ocium conterere animumque recreare J. L
suo caenero ant instruinenta quatum sorum edentia instanti ant pusundio.

## Folio 46v — 00068654:0330
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 45r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 47r — 00068654:0331
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 48v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000331.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Mussare quasi muti vocem edere. cum silentio murmurare; occultato intelligibilisono
intra se loqui. hominum est occulte et pressa voce loquentium, quod celatum velint. submissa
voce loqui, et intus verba volvere magis quam eloqui. movere quidem labia, sed tamen simul
dlausa habere, ut non edatur vocalis sonus. dissimulandi gratia tacere. M.
Mutilus truncatus et comminutus J. L parte aliqua imminutus. cui vi allata aut ferro
membrum aliquod exectum est M cui pars sed non prini palis demta est, ut amplius
totum non sit integrum. L. P. qui membro aliquo destituitur.
Mutus fari impos; cujus non est sermo nisi mugitus. M. qui sermonem vel voces
articulatas proferre nequit.
Mutuare dare mutro vel mutuum, vel accipere mutuo. J. L. Mutue est mutuum do
Mutuor mutuum accipio. credere debitum; facere, ut aliquid a me ad alium transo
atrem suam alteri dare in usum ipsius, ut tamen illo obtento is eam redde
debeat.
Naevus genitiva macula; ideoque non probrosa. macula, quae nascitur in corpore ho-
minis M. quod super carnem excrescit inutiliter H. ad natum aliquid corpori, ex
utero prodeunti infanti oahaerens.
Nanus homo brevi corpore paululum supra terram extans. vas aquarium, humile et
concavum, quod vocant situlum barbatum. J. L. genus placentae caseo et oleo praeparatae
H. qui trunco corporis longiore est, sustentaculo autem ejus dem breviore. humilis stature
homo M. homo staturam reliquorum suae etatis non cequans.
Nares nasi latiores partes, in quibus sunt spiracula; per quae odoris ajusque guari
sumus. J. L. nasi foramen, totus nasus. H foramina nasi spiritum et mucum
emittentia.
Nasci exsistere per actum vitalis generationis (2) in lucem, et notitiam prodire, post.
quam antea formatum fuit (3) quoquo modo oriri seu produci. M. ex utero materno
excludi.
Natura, quae nasci aliquid facit. parens rerum opiferque. vis quaedam sine ratione ciere
motus in corporibus necessarios; vel vis particeps rationis, atque ordinis tanquam via pro
grodiens declaransque, quid cujusque rei causa efficiat, quid sequatur. T. L. internum ope.
rationum principium. quodvis ens, prout respectum habet ad operationes et proprietates.
essentia composita ex materia et forma: seu quidditas speciei. est principium motus
et quietis ejus, in quo est primo et perse. L. P. partes essentiales cujusque rei, et
quicquid ex essentia fluit. Quod rei convenit, sisibi relinquatur, sive nom Errepediatur
Navigare navi iter facere J. L. flueria undis et navi trajieere. navim agere vel
gubernare M. nave vehi, navem ad cursum incitare.
Nausea inanis vomendi conatus, quem sentiunt fere navigantes in salsa aqua. vel est
depravatus motus facultatis expultricis, quo nititur per os excernere, quae ventriculo mo-
lesta sunt. a cibo fuga. M. stomachi ad vonnitum ex gravi odore concitatio. J. L. cibi cu-
jusdam aversatio. motus ante vomitum, vel ascensio liquorum, quorundam in os ante
vomitum.
Nebula vapor eterra atque aquis surgens, qui sive statim evanescit, sive in altum sublatus
convertitur in nubem. J. L. exprratio roscida, nube rarior, aquae non genitrix. ex Had.
Tunio. vel est vapor densior frigore nonnihil concretus, paululumque supra terram elevatus
in infima regione aeris, quem obscurat. M. est vapor terrae vicinus, qui opacitate sua sub vi-
sum cadit, frigotis vi citius concrescit, nec altius evehi potest. Schmidius sunt vopores cras
siores circa terram aerem obscurantes.
Nebulo qui non est pluris quam nebula, aut qui non facile perspici potest, qualis  sit. homo
unam et denetas obiut s onomclarum atron pran teas   en
quandam et tenebras objicit. M homo malarum actionum simulque contemtus repischensibilis opcentem

## Folio 47v — 00068654:0332
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 48r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 48r — 00068654:0333
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 47v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000333.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Necare mori facere M. vita aliquem privare, necem alicui intentare. vi adhi
bita vitam alieni eripere
Nectere res duas in unum concinnare J. L. interposito vinculo colligare, ut faci
unt nentes, qui filo partes secretas conjungunt et coaptant. nendo convincere, face
re haerere M. efficere, ut una res alteri adhaereat; parare aliquid.
Nefas quod non fas, non justum. de decus indignum, quod pati non est justum. quod fari
non porsis jure; quod et si fari, non debeas facere; quod non queas sive per rei naturam, si
per tuam impotentiam M. impium facinus et execrabile scelus J. L. quod contra
jus atque fas est. quod ne fando quidem efferre licet.
Negligere non curare, quasi ne legere quidem; nec videre dignari. J. L. sine cura et
intentione opus facere. M. inter legendum vel colligendum alicujus rationem no
habere; non tollere cum reliquis rebus colligendis. honorem et observantiam debitas
alicui non tribuere.
Negotium actus alicujus rei qua si negans otium. actus, quod non otiamur: objectum
circa quod actus ille servatur M. res agenda, quae otium nostrum interrumpit.
Nemus silva amvena et pascua. H. quod voluptatis causa comparatum est et plemu
amvenitatis J. L. multitudo arborum in eodem tracta sita amvenitate sua animum reca
ans.
Nere filum torquere J. L. filum e colo ducere M. e re molli et ductili filum facere.
Nequam qui ne tanti quidem est, quam quod habetur minimi. malus naturaliter, qui ne
quit se continere a sceleribus. nullius pretii. M. Nequam quod nihil queat nullique rei sit
aptus J. L. qui nihil recti verique calet. qui in operando parum est solicitus, quid rectum
aut decorum sit. qui nil nisi mala potest.
Neuter non alter ex duobus. qui est neutrarum partium. M. nemo inter duos
Nictare oculis leviter annuere claudendo vel alterum vel utrumque. Nutare est capi
tis, annuere vel innuere narium vel labiorum, nutare oculorum. P. et oculorum et
aliorum membrorum nisu saepe aliquid conari. ex Festo M. est, cum oculis signum d
mus claudendo vel utrumque vel alterum. J. L. palpetris oculas
ob consuetudinem vel ad signum dandum.
tegere vel
Nidus avium domicilium. foetus scrofae seu porculi ad huc lactentes. foetus avium
J. L. mansio pennatorum. tabernarum loculamenta, in quibus merces separatim dige.
puntur. M. domicilium, quod sibi exstruunt aves. Structura ex sarmentis aut alia
molli materia, quam aves sibi in domicilium parant.
Niger ater et obscurus color. improbis moribus, et ingenio infido. J. L. color
qui nullam alium recipit, visum congregans. color nubem et obscuritatem ge
rens conveniens tristitia M. Nigredo est color multum habens obscuritatis et opac
tatis visumque congregans. L. P. color obscurus tristitiae index.
Ningere, nivem mittere M. nive terram opplere. Ningit, coelo nix decidit.
Nitere splendidum, cultum, politum esse. J. L. quasi nivem tenere. Gemma nitet
sidus fulget, condela lucet. nivis instar splendere. Nitidum quod naturali pulchritu
dine commendabile vel a sordibus lotum est. M. arte paratum esse ad nitorem
ostendendum; oculos polita superficie perstringere.
Nocere damnum alicui afferre; commodum alicujus impedire; quae alteri
mata sunt, procurare.
Nodus ligatura, quae non facile solvitur. in arbore, crassior ille callus, circa quem
veluti colligati simul rami esse apparent. J. L. ligatura involuta, res ardua, impli.
catum negotium M. callosum tuber in plantis. H. materia flexilis parte aliqua mnglitata
connexio ligamentorum; res difficulter solvenda.

## Folio 48v — 00068654:0334
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 47r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 49r — 00068654:0335
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 50v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000335.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Norma regula, ad quam aliquid constituitur vel efficitur. L. P. Libella exploras
altitudines, normâ angulos, regula longitudines. H. ex tunio. angulorum mensura, regula aa
gulos explorans. extra quam nihil rectum fieri potest M. Instrumentum, juxta quod res ex
Arnimus, aut de exstructis judicamus. est id, juxta quod operatio aliqua institui debet.
Noscere percipere sive sensu sive intellectu M. percipere vel scire, quae aut qualis res oblata
sit. mente amplecti aliquid. cognitionem rei habere. habere aliquid cognitum atque per spectiu
Notio actus noscendi, quo noscimus et noscimur. res cognita, species apprehensa. conceptus met
tis M. Notio intellectus est quidam et simplex mentis conceptio, quae ad res plores pertite
at a se invicem differentes. ex Boethio cognitio causae. J. L. Notio in divinis est ratio
cognoscendi personam aliquam divinam, eamque ab alia vel aliis distinguendi. Henichig. Cm
quid perpensa re concipimus.
Notorius notum faciens. quod ad notorem pertinet. Notorium quod notum est, manife–
stum, evidens. Notoria breve indicium, quo crimen defertur ad magistratum opera ire
narcharum vel apparitorum. manifesta et aperta relatio. M. Notoria testificationum ge
nus. epistola, quae aliquid notum facit et indicat, aut scriptum aliquod. J. L. Notorium quod
omnes noverunt.
Notare signum vel notam apponere. J. L. notâ afficere signare M. signum rei imprimere,
quo ea agnoscatur. per rem a liquam memorabilem memoriae aliquid imprimere, vel memori
aliquid commendare. improbitatem rei ostendere.
Nothus, qui non est legitimus. natus ex uxore non legitima. qui nascitur ex concubina
domi sine nuptiis uxoris loco retenta. M. qui ex concubina non ex uxore legitima natus e
sed patrem certum habet. Naturalis, qui sine legitimo matrimonio tantum naturae
conjunctione nascitur. Spurius qui patre incerto aut illicito genitus est. P. homo ex le
gitima conjuge non natus
Novacula culter rasorius. J. L. culter, quo quis raditur, atque ita quasi novatur. vel est in
quadam subtilitate tensum latius ferrum radendis pilis acutissimum praeparatum, quod
licet barbae segetem metat impressum corpori, tamen substantiam relinquit illaes
M. culter, quo barba raditur.
Nox tempus, quo sol sub horizonte latitat, et nos radiis ejus subtractis versamur inte
nebris. L. P. tempus illud, quo sol est sub terra, seu ab occasu solis ad ortum. umbra ter
rarum. M. remotio solis e nostro lemi sphaerio, quietem animantibus praestans.
Nubere nube obducere. sponsae caput velare flammeo; matrimonio jungi. consve scere
conjugali amore, uxorio imperio submitti. M. vir ducit, mulier nubit quia pallio ob
nubit caput suum genasque. P. viro tradi J. L. viro jungi conjugio.
Nudus qui est sine tegmine. quod nunquam tectum est. J. L. non tectus, non indutus, non vet
tus. non junctus aut copulatus cum alio. M. vestitu privatus, vestimento non coopertus.
Nugae, quae nihil agunt. res et verba nullius momenti. Nugae, quae canebantur in mo
tuorum laudem. carmina praeficarum. verba frivola, mamia, inutilia, detrimenta sermo
nis. res inutiles aut parvi mortenti. Muliebris supervacaneus et vanus ornatus. M.
sermones levium rerum ac nullius ponderis, et plerumque scurriles joculariique. carmen de
manibus rebus vel verbis loquens. J. L. sermones nihil gravitatis, honestatis atque utilitatis
habentes.
Nullus nullius momenti et auctoritatis, sive irritum et inane. J. L. nemo de person
semper dicitur. nullus tam de re, quam de persona. P nemo inter omnes vel nihil infer
omnia.
Numero per numerum colligo et discerno H. per numeros recenseo vel colligo et me
tior. recenser ordine J. L. numerum rerum considero; res ordine perlustro, ut
cognoscam, quot carum sint.

## Folio 49v — 00068654:0336
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 50r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 50r — 00068654:0337
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 49v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000337.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Nuncius qui nuntiat et quod nuntiatur. Nuntius et res ipsa et persona dicitu
J. L. qui rei nunc geste indicium affert. M. qui e loco remoto veniens nova quaedar
rat. 
Nutare frequenter nuere. capite signum dare. vacillare, moveri, inconstantem esse M
ruinum minari, sese in unam vel alteram partem inclinare J. L. pedibus sive basi suae
firmiter insistere non posse.
Nux generale nomen est omnibus, quae duro operimento teguntur, ut sunt amygdalae
avellana. J. L. arbor ferens fructum duri corticis. Nuces poma tecta corio duriori. quae de
tibus, dum frargitur, nocet. quae pungendo et percutiendo aperitur et rumpitur, ut ad m
deum perveniatur M. fructus nucleum duro putamine cinctum habens.
Obducere in oppositum ducere, hostiliter ducere, ducere supra; operire, inducere, circumduce
H. circum rem aliquid ducere, rem alia re tegere. contrahere aliquid.
Objicere antejacere, anteponere, porrigere, offerre, opponere, ex probrare. J. L. e regione
jacere M. in conspectum alicujus jacere vel ponere. facere aliquem reum alicjus
criminis. thesin alicujus argumentatione quadam infringere conari.
Obruo magno onere super aliquid ruo; cumulum rerum super aliquid jacio; turbo alteru
Obscoenitas turpitudo, quae nisi inscena palam dici non debet. ex Varrone M. res castita
ti adversantes. gestus vel sermo, qui in aliis motus venereos ciere possit.
Obscuritas tenebrositas et obfuscati luminis penuria J. L. qua quid est sine lumine. quae lum
ne carent, curam nobis objiciunt, et si ea cernere velis, opus est curam adhibere M
lucis vel celebritatis absentia et defectus.
Obses qui fidei tuendae causa alterius potestati traditur, et quasi obsidetur seu cir
cumsidetur et custoditur tanquam pignus. homo pignus. qui ob fidem patriae prae
standam datur. ex Feste qui traditur imperio alterius ea conditione, ut si datos
obsidis a fide recedat, recipienti sit potestas in corpus et vitam ejus, qui datus est
obles. ExPerolto M. Persona, quae alteri in potestatem traditur, tradenti charissima
qua tradens monetur, ne pacta inita violet.
Ob soleo deficio, invet erasco, desvesco. J. L. quasi olere vel crescere desino. M. ob ant
quitatem in more esse desino, in desvetudinem abeo.
Obstetrix quae parientibus obstat, id est, adstat, e regione stat. quae parturientium cu
ram habet. M. quae opem fert parienti
Obstinatus perseverans, ut tenere possit J. L. qui adversus irruentes aliquid firmiter
tenet. qui praeceptis atque consiliis aliorum nihil se moveri patitur.
Occidens ea pars mundi, in qua sol occidit J. L. plaga terrae soli occidenti subjecta.
Occupare quod in commune sive medium positum erat, ante alios capere. locum tenere
aut capere et vi arripere. J. L. ex adverso capere M. ex omnibus lateribus ad rem captan
sibi vindicandam proruere. rem occupatam tenere.
Ocrea calceamenti genus, quod crus tuetur. J. L. calceamentum obtibias H. indumentu
iter facientium, quo pes tibiaeque teguntur.
Oeconamia rei domesticae administratio. dispositio cujusque rei. J. L. cura, ut omnia
in domo recte administrentur, et cuique et labor suus imponatur et merces tribuatuor
Officium relatio personae ad certi operis necessariam effectionem. conditio, habibus aut
status vel respectus, ob quem aliquis tenetur aliquid facere. obligatio ad agendum. opus
ipsum, quod quis statui convenienter facit. quod quis facit non ex debito sed ex libero
studio gratificandi et bene merendi, omninoque bene faciendi. Magistratus aut subditi mo
nus, quod illi aut huic convenit. M. quod quis efficere debet, quod que decenter quis exeqii
tenetur. Xaeloxdcourae omnibus numeris perfectum et qua si in idea descriptum. ae du
quod conveniens est, et cujus probabilis ratio dari potest, etsi in se non habeat rationem pertedia
AP. sunt adisnes variae certo loco et tempore espa ertes personrsoetre

## Folio 50v — 00068654:0338
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 49r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 51r — 00068654:0339
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 52v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000339.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
Officina locus, ubi fit officium, id est, opus, ubi opera fiunt. locus, in quo opifex ope
ratur vel opera facit. H. locus, ubi ex operibus ab aliis factis discere possumus eadem
parare.
.
Oleum quod ex olea expressum est. J. L. pingue ex pressum ex olivis it. quod
ex seminibus cannabis, lini, rapae et ex nucleis premitur. M succus pinguis olea
rum. pinguedo ex fructu oleae expressa.
Olere odorem emittere, reddere M. odorem spirare J. L. nasum ita movere atque per
cellere, ut odorem sentiat.
igni resistens
Olla vas coquinarium H. instrumentum culinare testaceum  cavum, ad res in ex
coquendas aptum.
Omen futurae rei signum, quod ex sermone loquentis capitur; quod ab hominis ore exci
nitur. votum mentis et volis M. signum futurae rei bonae aut malae. H. futurae
rei praenunciatio ori hominis incidens divino tamen furore J. L. dictum aliquod, vel
etiam casus quidam ad significationem rei futurae tractus.
Omittere vid. cessare. rem aliquam penitus dimittere et relinquere atque praeterire J. L
quasi e regione mittere. mitterd est a se removere, dimittere M. in actione non pergere,
seponere opus, quod antea egimus. non creare alicui amplius molestias.
Omnis universi nemine excepto E) certi omnes (3) fere omnes, plerique. H. universi
numero distincti J. L. singuli simul sumti.
Onerare onus imponere J. L. res graves imponere, rebus gravibus impositis molesti
am creare; cumulatim imponere.
Opera actio, qua opus fit. actio, quae fit certo consilio et strcdio M. operae homines
mercede conducti. opera est labor, actio et industria pro sumta mercede. vel occasio et fa
cultas. H. cura et labor circa rem aliquam insumtus ex labore circa aliquam rem resul
tans molestia.
Opus finis fructusque operae J. L. aliquid agendo productum. ipsa actio, labor, artifi
ciuim. merces operis M. id, quod opera perficitur aut post operam exstat. H. operat
circa rem. quicquid per operam paratum est.
Opportunitas qua res nobis commode, in tempore et optato contingit. qua res est apta
atque utilis H. commoditas pro ratione loci, temporis et personarum J. L. momentum tem
poris vel locus, qubi res aliqua quam commodissime fieri pot est. dis positio rei
apta ad aliquid agendum vel patiendum.
Oraculum Deorum responsum; cui inest Deorum oratio. templum, in quo responsa
dantur. dictum alicujus celebre et veluti divinum. J. L. Effatum oris Dei M. quis
quid ex ore Dei processit. locus, ubi voluntas cognoscebatur.
Orbis opus ex circulis factum, ut sit rotundum. rotundum planum. rotunda figura
quae est humani oris. tota terrae sphaera M. orbes coelorum juxta veteres sunt partes regio
nis cethereae per se mobiles, rotundae, excavatae, durae quidem et solidae, sed tamen pelluci
dae, quibus stellae infirae sic moventur, sicut clavus rotae infixus ad motum rotae mo.
vetur. L. P. orbes in homine, frontis foramina, inter quae latent oculi. H. maxima
hominum multitudo, ut putes, totius orbis populos convenisse. contextus et series con
tinua. super quem carnes in mensa minutim concidere solemus, ne corrumpatur map
pa. J. L. res rotundam figuram sistens.
Orificium quod in quacunque re patet. J. L. per quod est aditus ad rem tanquam os
factum M. Os rei factum. pars vasis, per quam res infunduntur et effunduntur.
Oriens ea mundi pars, e qua nobis sol oritur vel ejus plagae certa pars tantum M. Pa
ga terrae soli orienti subjecta.
ducere. aperiri et remissum seu oliosum esse. oscitatio est depravatus facultatis animalio
motus cujus causa est humiditas flatuosa aut vaporosus spiritus in muscolis contentus. M. ob lassita
dinem adento ore hiara.

## Folio 51v — 00068654:0340
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 52r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 52r — 00068654:0341
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 51v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068654/jpgs/default/00000341.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
5V
Octendere e regione tendere. semel sine aliquo lenocinio demonstrare. Ostentare
vero cum aliqua jactantia M. speciem sive faciem rei monstrare. J. L. rem ali–
cui conspiciendam proponere. rem ad os sive faciem alicujus tendere. monere ali
quem, ut conspiciat.
Ostentum quod statim futurum quid ostendit, ut cometae, tonitrua die sereno. omne
contra natutam, cujusque rei genitum factumve. J. L signum inusitatum, quo aliquid
futurum ostenditur M. quod rem quandam futuram ostendit.
Pacisci certa conditione convenire. per conventionem attribuere vel obligare vel
promittere M. de re certa et indubitata convenire, ut pacis ci nuptias, mercedem. Trans
Egere est rem dubiam et litem incertam neque finitam aliquo dato, retento promissove de
cidere. P. pactum facere J. L. certis legibus consentire super aliqua re.
Pagina utraque pars folii. paginae, quae in libris suam quaeque obtinent regionem ut p
gi. ex Festo J. L. pars foliorum librorum. alterutra facies folii adversa vel aversa M
superficies rei in qua scribitur vel scriptum est.
Palatium domus regia. M. mons Romae, quod ibi pecus pascens balare consue verit. do
mus imperatoria, superba, amplaque a Palante gigante, qui primus palatium ob ma
gnitudinem sui fecisse dicitur. J. L. domus amplitudine sua et splendore caeteras anti
cellens.
Pallium quod palam est et foris J. L. vestis exterior, quae supra tunicam induitur. oper
mentum lunicae. M. vestis ampla interiora vestimenta tegens. vel est vestis exterios
collo alligata, ibidemque arcte coiens, inferius autem se latius expandens, tempestatis
impetum praecipue avertens.
Pallere pallidum esse. Pallor est colos ex flavo cum albo commisto, qualis est timentiu
sanguine ad cor refugiente coloris mutationem sentire M. colorem candidum obscuri
tate quadam mixtum habere.
Palma planum illud et exparte concavum manus, quod in digitos desinens decore patet
ex Sipontino J. L. diducta et dilatata manus. arbor, quae ramos habet in digitorum mon
dum protensos, quaeque manus victricis ornatus est. signum victoriae M. manus extent
et apertura.
Par quod eandem quantitatem habet cum altero M. quae juxta se posita admit
tunt judicium comparationis. par est alii, quod juxta aliud poni potest ad commen
totuplices
sum. H cujus partes inter se aequiparantur. quicquid per duo divisibile est.
Parabola rerum dissimilium comparatio. vel est retum genere dissimilium compa
ratio. collatio longius res, quae comparantur, repetens. J. L. comparatio et collatio rerue
sive similium sive dissimitium. sermo aenigmaticus. conica sectio L. P. allegorica
collatio. Permo vagus per hominum ora, quo aliquis laudatur vel vituperatur vel
traducitur. M. narratio rei quasi gestae ad mores alterius formandos.
Parare aptum facere, instruere ad necessitatem. M providere sibi de aliqua re
tes ad aliquid necessarias acquirere. curare, ut quid ad rem quandam aptumsit
Parvus in quo parum quantitatis. M parvum in tempore, breve in spatio, exignum in
corpore infantis, pusillum in corpore pumilionis. H. cujus statura caeteris suae speciei
minor est. quod est minimi momenti, quod late non extenditur.
Pascere gustare cibum. regere pecudes. natos cibo saginare H. facere pascere, pascente
observare, pabulum praebere. J. L. regere pecudes intra certa loca, extra quae ertare non sinus
tur. M. gramina carpere atque devorare; pabulum suum in agris vel pratis quaerere it
pecudes ad pascendum ducere vel in pascendo observare.
Passus intervallum passorum brachiorum. Passus, qui continet vestigium et spatium, id est
pedes duos. est, qui duo vestigia et medium intervallum, id est, pedes duos et dimidium
continet. M. extensio pedum progre diendo H. Passus quinque pedum, id est duorum gressuum
ut sit egresus, id est, Bquae, cubiti unius et pedis, hoc est pedum duorum semis. J. L. Spatium
quod inter pedes euntis diductos relinquitur.

## Folio 52v — 00068654:0342
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 51r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).