# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/2615/text
# Catalogue record: 2615 — [Aufz. betr. Nutzen bringende Verwendung des Schiesspulvers]. Ex Mense Septemb.1688
# Incipit: Nobile et generoso pectore dignum molimen est, vim pulveris pyrii ad c
# Date: 1688-09 (88-09)
# Akademie-Ausgabe: AA VIII (assigned, not yet published)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=2615&katnr=50348
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068529
# Title: Leibniz-Handschriften zur Militaria LH 36
# Folios: Bl. 176 (from the shelfmark LH 36 Bl. 176): 2 pages, canvases 355–356, page ids 00068529:0355 to 00068529:0356
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068529&page=355
# Lines: 108 recognised on 2 of 2 pages, mean confidence 0.95
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 176r — 00068529:0355
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068529/jpgs/default/00000355.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
 et
Mtchila Ebt
 Mense selembr iboB
Nobile et generoso pectore dignum molimea est, vim pulveris pysrii
ad commoda et utilitates hominum referre, quod hactenus non nisi excidia
et strages intulit. Propositio itaque in Novellis mense Majo 1687 in hunc
firem edita, non potuit quin seremssimo principi Landgravio Hassiae
plurimum arrideret. Machina in hunc finem tentata, etsi ob
exiguitatem tantos effectus non producit, quantos illa qua
alterm in iisdem Novellis memorata, quae colberto ostensa fuit
veruntamen satis ex nostro specimine judicari potest quid sit
ab hoc invento expectandum si inadhinae granduores fiant ougitorum
enfere
AA est Tubus ubique aequalis cujus dieter est 6 altitudo est cb, diamet
Sdigitorum BB pistillum hunt tubo exacte adastatum cujus altiud
est 2ferme digitorum. Cc tubus superiori parti pisuili affernumi
natus cujus altitudo est et circiter digitorum, diumeter vero aequulis ferme
diametro pistilli quo possit liberior feanimae hac empturae patere
exitus DDDD foramen in medio pistilli, ipsum perforans
secundum longitudinem, siuius foraminis diameter ea esse debet ut
ut flamma per ipsum transitura viam inveniat, cir citer aeque
patentem ac inter duos tubutubos CC FF( E valva hunc
foranum imposita, cujus dia meter ea esse debet, ut foramen exano
diste
aimplius. FF tubus ex intallo levi confectystres digitos altus, superiori valvae EE affixu lan
denque fere habens diametrum. Hujus usus est, occupare partem tubi CC, ut flaman reliquum
occupante dictus tubus CC tempore occupationis ab aere maneat vacuus, atque ita minus
sit periculi ne quis aer irrum pat per foramen DDDd, antequam a valva occludatur.
GG tubus utrinque apertus, diametri et altitudinis 13 linecorum fabulus ille fundum antliae AA
penetrat, isisius agglubantus est, HP, duo vascula metallica eidem fundo adferruminata
quorum interius s langitudinem habet 12 diametrum vero 9 linearum. Exterioris vero 
stongitudo est 6, diumeter 18 linearum. Interius continendo pulveri, exterius vero
confinendae aquae dicatum est. Quo possit ejnsmodi machium exerceri sustentatulo alicui
ligned imponenda est usii accommoduto. Aliqua deinde parlicetla fomitis accensi
cm Is granis pulveris pcrii vasculo p immittenda erit, dictumque uasculum in Tubum GG
intromittendum. Huius autem tubi diameter cum media sit inter vascula D et H, poterit
dictus Tubus inter utrumque vasculum admitti usque ad fundum communem qui munitus corio et
aqua in vase exteriori  contenta dictum tubum GG exactissime obturabit adeo ut nullus
fita metuludi locus, ne quicquam aeris per foramen illud ingredi possit. No vero fundus
Bostr sille pondere suo decidat adhibetur vectis  N0  mobilis circa axem in M.
pessuit  pondusque habens extremitati N appensum, altero sui extremo sursum premat necesse
t ansraube
est dictumque fundum retineat tomes sic inclusus brevi temporis spatio usque ad pulverem
porium comlcuritur ipsumus accendit. Flamma inde producta totam Tubi AA
paicst
ult
caritatem replet, atque ista per forumen DDDd in pistillo ad id excavatum aer subito exu
allitur valva enim EE foramini impositeo, facillime attollitur exitumque permittit
stubus etiam flamma CC itdem impletur, ea sallem ipsius pars quae non ocupatur
tub D FF ac pronde aer externus ex toto illospatio expellitur neque potest per foramendddd
iterum ingredi quin prius ex tota altitudine Tubi e descendat Quoniam vero
valva Et et fubo FF ad narivam fantam altiudine uttolluntur, et parvi sunt ponderis velo
cissime ab insumbente aere deptrimi debent; adeo ut vr vensimile sit, occludi foramen
Dod ante quam aer externus per illud queat irrumpere. Narhominus tamen
ex perientiao conprobatum est Tubum AA  aere non prosus evacualum reseriri, sed in
eo remanere quintam circiter partem aeris quem continere solet, subdactor
aculo comperi quintam illam partem sat esse, ut machina effectum producat
solmamodo subduptum ejus, quem produceret si tubus AA, esset perfecte evacuatus
Nihilominus tamen cum aer infra B pistillum BB sit ex usque rarefactus, aer
vero externis sua grantate desoper incumbat, magna vi deorsum tudit fictunt

## Folio 176v — 00068529:0356
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068529/jpgs/default/00000356.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
iistillum funemus ei annexum trahens pondus ingens alteri funis
extremd appensum mediantibus trochlers in altum attollit,
Atque initio quidem posset illavis resstentiam 200 et amplius librarum
supcrare, sed descendente suleo gradatum minuitur, adeo ut tot compensatine
facta totus effectas possit astimari ciriteo 5o librarum ad altitudinem
unius pedis ascendentium. quod quidem proportionalitate observata decuplum
est ejus quod ascirbitur machinae in supracitatis movellis memorata in
qua semuncia palveris 15 tantum libras ad altitiudinem 16 pedum
evinit Alteram etrum macrinam in usdem novellis laudatam
e (orberto ostensam nostaae hic descripte postponendam existimo. 
fucemus enim ejus inventor propeeo difficultates quae occurrunt in conficiendis
angentibus tubis aereis laminas tantum ferrtas stanno obductas ex hibuit
tubumus ex iis confectum gripso intus obducendum curavit donec
cavitas laevis esset, et aequals per totam consitudinem. Cum autem gyps
multis poris amplis sit refertum, aer per superiorem, partem distos poros
subibat partemus spatius vacui replebat, unde Madhinae effectus plurimm
minuebatur. Tubus vero quem nunc exhibui exstamina aerea ueri
impervia sfectus est, methodo quadam quae in praegrandibus etiam tubis
Conficiendis feliater posset adhiberi. praeterea Madimae meae valva
citissime utque exactissime occluditur adeo ut omnis ingressaro aeri ex
hac parte aditus intercludi debeat. Ia machina autem Tolberzo
exhibita feamma pulveris aerem excellebat, per duos tubos latenbus
magui tubi versus sumuntatem adferpuminatos, atque  his tubis ex
metallo constalis illigati eraut duo tubi coreacii daadefacti qui-
xhendebnturtalunque extructa flamma iterum
concidebant; et tuborum mecallicorum crificia obturabant quod
erumpente aere extingvebantur
nec tam cilo, nec tam exacte ac per nostram valvam fieri potest,
Tertia mutatio qua Marhina hanc reddidi perfectiorem in
in teriori parte siit, qua introducutur pulvis, in priori enim machina
lons ille roclea erat munitus, et firmabatur rave quadam quae plurimam
temporis requirebat, unde non parum perat periculi ut  nimis cito
aceluderetur pulvis, atque effectus fustrarebur. Nunc auten tam
facile repeti potest operitro madhimae, ac vulgaris sclopeti ex plosio. Quoma
Madima illa duo solberto oblata nondum hactenus edita est monendo
lectores arbitror mihitunt ad honoris obtigisse, ut in regra diblio theca apud
ilemum duum Hugenium degerem ipsius ad ejusmodi molimina meam
praestarem operam, et ipse ego experimentum coram duo elberto institut
sercante omnius erigendu. Spero igitur Inventum hoc eo jam
perductum esse, ut brevi maguas inde utilitates sperare liceat, si
modo a viris viris e lauta ac sagacitate praeditis promoveatur
id autem primum curandum existimem, ut erigtur Opificium aliquod
ejusmodi supellectite instructum ut praegiandes, parvi ponderis et ubrus
tujoules (Tubi facile negobio construantur conficiantur. Mretrum
operae foret maxsimum, quia utilitates inde non iolum ad hasce nostras
madhinas velum etiam ad alia non contemnenda emergerent
Examinune utrum prostet atrem liberum verberari a flamua vel aere exennte ex foramins, an ab h
Circumani cotam, quae alas agat f,