# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/26969/text
# Catalogue record: 26969 — Reunion der Kirchen
# Incipit: Quam amabilis Ecclesiae concordia sit, quantaque ex schismate fluxerin
# Date: 1683
# Akademie-Ausgabe: AA IV,3 N. 019
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=26969&katnr=48376
# AA IV,3: its series at Leibniz-Edition Potsdam I (non-commercial use): https://leibnizp1.bbaw.de/de/edition
# In the Akademie-Ausgabe: AA IV,3, p. 260 (PDF, Leibniz-Edition Potsdam I, CC BY-NC 4.0): https://leibniz-potsdam.bbaw.de/fileadmin/Webdateien/bilder/IV3text.pdf#page=260
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068365
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 7, 6
# Folios: Bl. 26–39 (from the shelfmark LH 1, 7, 6 Bl. 26-39): 28 pages, canvases 51–78, page ids 00068365:0051 to 00068365:0078
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068365&page=51
# Lines: 1,536 recognised on 28 of 28 pages, mean confidence 0.94
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 26r — 00068365:0051
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
Quam amabilis Ecclesiae concordia sit
quantaque ex schismate fluxerint orbis
Quorum
C maximum
Christiani mala xibs potissimum
est, innumerabilium animarum pernicies
neminem, ne inter protestantes quidem
in dubium vocare arbitror, cui prudentia
est rerum, et aliquis pietatis sensus.
quon
Et sunt etiam apud ipsos viri prae caeteris
aniorem praeferentes
boni publici amaate
qui sanguine  etiam
suo redemtum velles, ut coalescere possit
vulnr cgletae pucpos cisi
 certende
iliu Nec pauci neque insimi fatentur
multa sibi in reformatione suorum dscr
displicere, ntque caliter tta egtm
tractatu lengeque aliter tantum negotium
ee
sese tractaturos esse vel fuisse, si vel vel fore, si vel
incidissent in illa tempora vel nunc rec
de integio constituendae potestatem haberent
modo serio.
lerique etiam interrogent conscientiam si vet interrogare o conscientiam suam, et quod
se
suami quid suissent facturi si cum omni
illa sua quam nunc habere sibi videntur
cognitione rerum et luces Evangelii retro
translati Vix isse tingeretur in aliquo
Wiclesi aut Hassi, temporiust
pristinorum seculorum fingantur in aliquod
oxistinorum seculistum, credo a pubilica etramsi habui etiam facultale itque inpumcaledata
communione non discessissent, etiam si turbate unitatem  nefas existimassent
abfuisset pericatum. et vel nunc interroget
aliquis conscientiam suam, quid esset facturus sit
Si natus in Romanae Ecclesia communione dprotestantium opiniones cognosceret
o clunc e
eadem tamen omnia audiret legeret, agno
addo cognosceret; quae cq
Cater Cestimncee concta agnoscat
tali sibi cea uncenu fertu esse cut
aescedtioce s itimara in  aslins sucesit
genne
nnflictum Ecclesiae Christi
rulnus
agnescent que
sentiant dicere vectut, non putaen bi fidem,
ingiau delerendam, si ipsi in Romana communio
ve nati fnissent, nec vel olim Lutherum tot seculorum
unitatum abrumpentem probatiras Cq nunc patareat
sibi fidteu majorum deserendam putanent
judicaturos fuisse
vix an iaeb jadititarus esset, fidem najolm
qiemetur sibi deserendam

## Folio 26v — 00068365:0052
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
certe si quid inter protestantes peritior rerum humanarum
aas regio peregrinatus est, qu loculusque
si locutus viris catholicis doctrina et pietate
non fucata praestantibus, qquosnihil
t
eorum fugit, quae protestantes objicere solent, qui tamen ne minima quidem mutandi ten-
matandi tentationen dueoatur sentiunt
fingat sese in eorum loco esse resto atum
atque ita respondeat mihi, vel potius
tat
sibi ipsi intra sese ap discedendi ta honc
foret
objecta
tanti ea crediturus sit ut deficiendi
sibi putet impositam necessitatem aqui judicatu esset existimaturus esset.Co
sapit, qui Z Si saperet, si zelo scientiaque
Praes valeret, proficto non in augenda
jam inec
esset laboraturus. Quodsi non satis est
causae ad deserendam Ecclessam, nec sutis
erit ad
dam recu Ecclesiae necessario
Eclesiae communionem, nec satis erit ad
recusandam, Neqe Atceni sulva pietate
am vireintelligens un eacmanie pole Nam
Si salua consaientia vir reru intelligens
ei adhavene poteste Ea autem schismatis
omnis schisma t cum sehisma sit res
tantae pravitatis ut sola necessitate
excusetur, si modo aliqua ejus necessitas intelligi un quam
esse potest cum Neque enim fecendae sunt
voces vix malum schismate gravius detur.
Scendissice plinatis Anterti
Porro causae separationis quae passim
afferuntur duorum sunt generum, pront
duaeque afferentium classes. Nam 
Protestantes alii duriores sunt, alii
Ill Romanam Ecclesiam
vocant Antichristianam, et pro Babulone
moderatiores.
habent, unde exeundum sit piis, et quicquid
ex Apocalypsi, in Romam Etlinicam dictum est
in
huc transferunt.  et cumvero
eterquent
verbis contumeliosis abstinent, saltem profitentur
Romana dogmata qui vero praecateris
quales esse fatebitur non paucos,
Catholicus ipse natus
pretett
+ caeteris
+
Duriore illi qu plerumque
etiam imperitiores sunt
atu ductier
atque idololatricam
ac veretntiores

## Folio 27r — 00068365:0053
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
Dariolero  illi ac vehementiores patuunt
es
cum verbo vegbis contumeliosis abstinent
saltem profitentur Romana dogmata
evertere fundamentum salutis. Quanquam ipsi
nondum vel ex scriptuura sacia, vel ex recta
ratio rationibus constituere possint, qui
int denique articuli a(quos vocunt) funda
mentales, sive ad salutem necessarii.
 tcalia celiis l et quadunus quae unus damnat
am
damnant aliustolerari posse censeat, ut adeo
denique si diversorum sententias mitiones
iphis
nostra
conjungas tolerabilia futura sint omnia
quemadmodum passim ostendunt viri docti
sed inprimis Apologia protestantium
pro Romana Ecclesia Richardi Brerlaei
Angli, quae ex posterioribus protestantium
scriptoribus plurimum, nec sine fructu
augeri posset.
Meoderaliores ve qui
oterum integrae hodie protestantium
Ecclesiae agnoscunt, saluum duriorum illorum
quem ad modum insigni nuper documanto aiaicimus)
Sed missis privatorum opinionibus,
mac see
sunt hodieq integrae apud protestanteum
Ecclesiae, quae agnoscunt salvum esse apud Catholicos Roma apudonum
in Aumora Ecclesia fundamen tum salutis,
u usque adeo ut tollendos
in auenti
Anathematismos, et salvis, etiam publicis utriusue
partis sententis tolli fraternitatis dextras
jungi ari posse, imo debere arbitrentur
AEt quod maxim faciendum est, qui ita
sentiunt non vivunt inter medios catholicos, ut contagio quodam afflati
aut spe metuque ducti videri possint, sed in sut intima
Germania interiore degunt, insigni argumento
quanto rectius judicent, qui affectuum
causas, procul habent, et quam ipsum e vicinia
contentionis studium animos ammos transversos agat
+ potuerint
+ uno aliquando et
excusari vel etiam
approbami
=adductis adversariorum locis
autoritas
in locis ubi plurimum valet in signis quondam
chgolo
Theologi Georaii Calixti antamtes
gorum Angustanae confessionis facile doctissimi
Latnos
Cetholieos Romanon
viri
Fubi plurimum
valet insiguis
quondam nii
Guorgii Calixti
Hemaestadieusis
Theologi autoritas

## Folio 27v — 00068365:0054
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
 Eabfa Nec valde diversa
videtur fuisse sententia Jacobi Magnae
Britanniae Regis, qui sua animi sensa
Capaubono ad cardinalem perronium perseric
benda mandavit, aut Episcopalium Anglorum,
qui paulo ante gentis turbas vixere, qued
quemadmodum ex Guilielui Forbesii sctiptis apparet
ac similium scriptis apparet
Qui vero aliter sentiunt, his praeclare
huper
inprimis nuper satisfecit meritissimus de
tota Ecclesia vir jacobus Benignus de Bossuet
tunc condomensis, nunc Meldensis Episcopus
edito scripto pulcherrimo, quo catholicam
doctrinam a Scholusticis sejunctam opinionibus
nudam ac sinceram inculenter exhibuit
a
planeque evicit nihil esse in hac doctrina, quod
acerbissimas illas ad versariorum invectivas
mereretur.. Haic qui responderunt scriptores,
verentes at quid respublica protestantium detrimenti
caperet, cum viderent Eclesiae Romanas sententias
ita propositas moderatissimis suorum admodum videri
tolerabiles negabant sese in hac Expositione Romam
agnoscere, neque genuinam sed larvatam faciem ostendi,
et vim seutentiarum emolliendi studio frangi. nec
publicas Roddone partis sed privatas quorundam
opinonues
Gallia Episcoporum adirnas proferri, denique audiendum
esse oracculum ex Vaticano, antequam his blandimentis
fides adhiberetur. Haec illi, pro certo habentes librum
Romae explosum iri in quo tamen eos ratio fefellit, ut vel hinc appariat, quam parum vide aut in
nam et se e est pontificis Maximi agpalato, et
complurium S. A. E. Cardinalium atque Episeoporum apprausus
frequens et publicus a vel hinc appareat quantum
defigutrs et a veritate quam parum indi ill
non defuit; et secuta est ipsa denique summi
ponlificis approbatio cujus et sanctitas morum,
et sapientia ubique celebrantur et qui sese
ita gessit in gravissimis rebus at nulla suspicio
esse possit, gratiae hic aliquid ab eo datum esse.
Neque est quod haec mirentur, tanquam nova, et
ad circumveniendos ipsos comparata artificia, nam spondere
ausim, et Bellarmino et perronio aliisque et prioribus
satis etiam ae satis acribus eadem posse elici, si quemadmodum
inex controversiarum materiam, sed omnia in optimaru partem
inerpretari
cum ergo nunc duriores
timpetari velimus.
quorundam
+penitus
rebus Ecclesiae, et quantum rei dissentiat
ab imaginibus quas affectus parit
nam et
approbatio

## Folio 28r — 00068365:0055
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
Cum ergo vinus duriores illi ab honestissimis
ac pindentissimi  quibysque desarantur, superest
ut videamus, quibus argumentis moderatiores
as
illi sese excusent a reditu ad Ecclesiam.
tatentur eu ergo posseprotes
Catholicos et protestantes fraternitatis dextras
dare et accipere, sed negant Protestantes
Cum ergo nunc duriores illi
ab honestissimis ac pruden
fere
tissimis quibusque deserantur
superest ut videamus, quibus
argumentis moderatiores.
sese exensent a reditio
ad Ecclesiam
ideo
sed nogant tamen hos illis salva conscien
Crtholi se nonaut posse protestantes ad
potabiu Catholicum hominem ad suorum commu. tia se adjungere posse, quamdiu eas
ques ipsi pobitrantur Rolua conditione
cat licos accedeae, quia fortasse etiam
salvid, sed negant hoc satis esse ad ut poltestantes exiguit primum enim iis conditio
moem admitli posse Cpilio dantibus
Romanae communioni accedant,  quia  gravissima
con postulari enim ab illis non tantum ut Romana
nibus quae nunc exiguntur
enim ajunt
ab hic
Primum qu Romareatis quos recipit
dogmata toterabilia ets sed et non tantum exigate ut dogmata ejus non
ut vera
a postulare
penita approbens
damnent, sed etiam ut ex anicul probent
et verissima a se credi profiteantur cum
tamen sibi t it falsitas quorundam, tum
protestantibus
ex sana rationbus rationis certissimis ratio
demonstrationibus, tum ex scriptura sacia et prinitivae
Ecclisia autoritate planissime sit persuasa
Itaque quevantur non pauci. liberis ingeniis
graviimam servitutem apud Romanos
imponimnt Latinos imboni dum nova
qui fid sidei capita qud dintie et quae olim
cedatu tineerunt, c libera erant
nunc sub aeternae calutis jactura asserenda
im credi jubentur It de fieri ajunt,  ut
homines e i docti et ingeniosi sibi oculos
eruq ne claussimam historiarum
autalitus hiae tucem videant, et
ac
dem sufficee
receptis
sufficere
in communione mnjo ajunt, ut quis Ronis dogmatibus
consentiat, nis etiam dissentientit
idqe
anathemat dicat, etiam circa quaestio
levis a aliquando momenti; quod plane
scrismaticum sit, cantatiqe hristiana
adversum.
queruntur itaque senilutem

## Folio 28v — 00068365:0056
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
animos hominum imponi intolerabilem
novos indies fidei articulos condi et quae
olim libera erant, sub aeternae sulutis jactura
definiri; quil et qui si qui
Caeteris doctuna aut ingenios praestent
velco
hos vos ve eo redigi ut constra
fidem
ccogantur lisam
animi seusa Tristoriarum veritatem aut
infelici errore
reddi homines, vel praejudiciis occaecatos
hoc est vel Atseos, vel superstitiosos.
igitur saepe notavi aliquotes
Haec ego cuu a pot nonmillis
non pauciz
doctis viris per errorem quidem doctissimis
per protestantium de nostra Ecclesia
im
persuasa esse vidnem quibus homines
inneniosi et libertati ingeniorum fortass
Di
assueti valde deterrentur aliosavicis
deterrent, ac quibus possunt artibus turbam
sibi cdlam ab Ecclesi et ad turbam
sibi credutam in schismate retinendam
utuntur, quibus accedunt, quae passim
de abusibus in homana Ecclesia
tolfratis minis exaggur Cumque ipsi isti
peuqe Plerumque eloquentia et autoritate
valeant, rihil non aguat ut turbam
Sibi credulam in schismate retineant
quas Rb apud catholicos
unt tole rori Quoddam eam rem apud
plebem plurimum posse intelliguat. Ita
et cum sciant degnata contra
s
plesssos
mera veritue adguala apid sa
tenenda
et aversi redduatur: prorsus
qnemadimobus oim philosiri
A et a
oluntat
hoc quoq
resviationu
agnuorum, qui v
christin
nm
animisui
aversionem suaum in
omnes diffundant, ac
et quae
inter suos

## Folio 29r — 00068365:0057
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
non multum posse  et post
explicationes catholicae fidei nihil
in illis reprehendendum superesse. et quin etiam homines a Theologiae studiis remotos
semen credant tolerabilem ess finem ralesiae
ubi semel qabuhit ignosci vident,
a
tolerabilem esse Ecclesiae fidem,
praeclara novorum philosophorum inventa simel agnita Eeclesiae innocentia, dogmatumque
respuere cogantur virt oruere sibi ejus sufficientia ad satutem, jam nec deveritate
e pronoss esse ut se se propsus intissimae
dubitare
sed potius) il
videant lucem veritatis. Unde v Unde eique autoritati submittant, non alio efficacior ideo doctoris inliprolestantes Copimones et
oculos debeant ne videant clarissimarimultum on
alterntrum necesse sit vel hypocritas ferriculamento eos a dogmatibus sepoctrina publica ese ad privatorum
pruxim convertunit, cumque ubique in rebus
deuige
humanis multa reprehendenda reperiantur
doguum duras quasdam aut etiam facile
inveniunt quae in magis majus exaggeralt
atdnibus etoquentiae coloribus atque
in ttiu odiosissime proponere at
atque odiosissime proposita Eclesiae invidiam
conflare possint ut homines alioqui ad
unitea
parem et corco
jam proni quos plenis velis
ad ees Ecesium tanquam Aranquillitatis
portum ferri vident hoc  objecto velut
terriculamento detineantur  nd
Ajunt enim Ecclesiam Romanam quemadmodum
damnet non damnanda, ita vicessimefarce
intole vicissim si non probore  facite
Debere eam sic agentes docentesque excludere sua
certe serre ferre intoleranda, idque Tam publice
ut probare videri possit. E poinde communione; quod cum non faciat
quam in rem potissimum abusus exaggerat neminem salva certe qui sic doceant, sic cogi ai protestantem qui
aam
agantus eds non excludere sua communione
recta
et proinde  qui in Ecclesia Romana esse velp
M
etiam cum luius modi hominibus communicat iisque
enim disferunt etiamsi digmata Ecclesia et dexteram fratemitatis jung et
A hominem protestantem
quae Divino homori ac verae pietati contraria credat aliquo modo approbare quod
sunt, probare debere quod nemo pro lestantium
valva consvertia vantea facere pobt um possit
Ecclesiae
quam satis irreprehensibilem
experiuntur
+ in
cclasia
impia docentibus facientibusque

## Folio 29v — 00068365:0058
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
xxpessima
aures amimminque
animabus
 uti parum firmae sunt, ita
dudum a summis viris inde a
renotissima antiquitate in clara
luce positi, de Christianae
Caritatis prraecepto summo,
utque inde nata necessitate
Untatis, ac de
+ad solvendas omnes
objectiones
ajunt
faque non sufficere illas cotholicae
commodas
fidei expositiones tam speciosas quam
1,o
serio
diu Ecclesia praxe s non ostendat
praxi sua, dogmata quae ipsi imputantur
non tantum a se non doceri, sed nec
tolerari.
Atque huc in fallor in summa redeunt. qui
bus multi etiam bene animati fficleates
qui
Excusationes illum quibus multo, etiam bene
animato, ad huc morantur, et quasi compeditu
quilus dam illigatas tenent, ut de humanis
quibusdam motibus nihil dicam, constant enim
et quasdam
tose rerum suarum statu, variisque ne-
tacita judicia verentes, ne Aposta tae ac viles
venalesque homines habeantur, falsam existi
mationem vero veris bonis praeferre; atque
adome et annes auimumus mature occludere
obfirmate d aures anamunque mature
decluderet quod tentationis genas inter
periculosissima est ac generosis animis
novissimum superatur. Sed his obstaculis
missis quae non nisi recta intentio divina
miseratione excitata vincere potest
detrietnos non de affectibus
sed rationibus dicemus quae quidemt per
se evanescerent, si satis vim perciperent homines
magni illius dogmatis, vera Ecclesia, nunquam
interitura, nunquam obscurabili, nunquam deserenda
ita enim ipsi facile satisfacerent sibi, agnoscerentque
in salutaribus nec errare, nec intolerandu ferre Eccte
Anathematismum. certe quicquil aut permilsit aut
exigit, ita esse interpretandum, quemadmodum posti
possulat intentio exigentis, hoc est ita ut a nemine pro
quaeat recusari. Si quid alicubi imprudentia hominum
secus fiat, adeo non imputandum esse Ecclesiae, ut vlnemim
magis quam ipsi improbetur. Quae quidem panea suffi-
cere posserit, nisi ritio mentis humanae generalia utcunque cirta
tarum porsent tangerent animus varii se arlicularium rerum imagi
cum iritur ciristinum
cessitudinibus quasi compedibus illigue atoptentri
alios amicorum notorumque exprobiationes et
atque falsi honoris imagine in proposito
siam et in aliis non exigere consensum multo minus
nibus prae ventos, ac proinde nobis quoquesset communi imbeciltitati
escendendum.

## Folio 30r — 00068365:0059
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
ut eence Ceberictie cactartas
Cum igitur eliistiana caritam
helalma spagaas exhressissat,  me saepe caclisset, ut ea
aTempeli quoedam Follaem,
juncta cum aliqua rerum istarum no
tisia me impulisset, ut cogitarem serio
qua ratione potissimum tot viris et d bonis
etiam et doctis, in periculo satutis versantibus,
succurri posset, arbitratus sum utile esse, 
ut non tantum generalia argumentiq urgean
tur quanquam illa sint pulcherrima, et 
firmissima, sed et cu dubitationibus
o gravioribus circa singulares controver
sias sutisfiat nec tanta ostendatur
quod
tuta et innoxia esse quae docet Ecclesia, quo
fortasse vulg illiteratis ad illos in viam
reducendos sufficeret, quie nusi inquisitione
supete quorum vitae ratio accu accuratio
discussionem
esse
appartat nihil esse verius, et rationabilius, et
philosophiae verae, atque histo antiquitatis
luci magis consentaneum, ut scilicet
ingeniis quoque meditationicdedetise inquisitio.
altoribus quorum magna est apud caeteros
plorim
aut vitas est quaum magna est apud
rentoritas, sylisfint omnim
illis, qui inquirendum sibi in  controversia
quoq.
rum momenta putant, cum causaeque togni-
tionem necessariam putant, satisfiat;
appareatus non tantum pacis sed et
veritatis causa ad acclesiam esse
redeundum Ita enim apparebit non
parcis tantum sed et veritatis causa ad
Ecclesiam esse redeundum, nec amplius
esse cur etiam docti et sapientes Ecclesiae
ejus autoritatem defujiant, aut luci mentium
i terebras offundi arbitrentur in
quam ipsa divina sapientia nunquam dese-
siit. Tactatis deinde controventis
quorundam
respectu
compeudiosa quadam
ratione respondeatur
occurratur

## Folio 30v — 00068365:0060
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 33r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Quunquam autem omnia attingere infinitum
hujus instituti non sit, sates tamenent potessima
quaeque satis autem erit potissimas tractari
controversias, nam quaestiones omnes attingere
infinitum foret, et qui simel lotius corporis
circa gravissimus sibisentis factioe vi totius
et
cali copporia pulchrisidem per spem
agnita semel pulchritudine totius ut ita dicam
corporis fidei catholicae, nemo prudens
de minuti quibusdam velut naeois magnopere
laboravit, aut cir quicquid superest
ubitabit
in ipsa autem scriptione ita versabor
ut omnibus criminationibus aut recriminati-
onibus abstineam, quibus etiam cum verae
sunt nocetur veritati ut enim liquores
porro udi controvertias pertuccavero
sub finem ostendam paucis, negeotua
promulgate
thematismos, quos fulminae Ecceesia
ejus institulis debere imputari. I
ma autem iuprimis operam dabo
ut temeritas humanae rationis, quae
ese contra id dac vocem elevat
su
non idareduroludatur, sed
ipsa in ipsa autem scriptione ita versabor
quibus etiam cum verae sunt, nocetur veritati
ut enim liquores agitati claritatem amittunt, ita
mens ira atque odio turgida nn ad mittit lucem ver
ngere et potissimas tantum tractari controversias, omnibus
in brevi habella velut sub conspectum adductis. nam
quaestiones omnes attingere infinitum foret freses
etagata difficultatum, tantae autoritati summittere dubitabit
anc screda) Equierunsi propositum ip
nonte
honmum
F et agnita semel pulchritudine totius utt
dicam corporis fidei catholicae nemo
prudens de minutis quibusdam magnopere
labovabit, aut quicquid superest 

## Folio 31r — 00068365:0061
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
nolis
Equidem si propostum cresset nobus
singulas controvertias plene pertractare
immensum aggrederemur opus non tantum viribus
nostris superius, sed et fortasse  super vacuum
Post tot magnorum virorum curas, 
utraque parse  victoriam in hic entancibs
sbtibutl quibus penitus videtur.
causae satisfactum. Quod licet negent protestantes, ac
et sile potius victori non minore fiducia vel audacia
suis scriptoribus palmam tribuant, quod in certaminibus
istis non difficil est, ubi victoria oculis corporeis cerni nequit
na potest, sunt tamen aliqua indicia catto quae exempla, quae
ne ipsi quidem satis declinare possunt, quibu ubi
apparint rem catholicam superiorem fuisse. Ita
Colloquio Fontisbellaquensi quorum aliqua tantum
afferam. In Collatione Fontis bellaquei inter
cardinalem perronium et philippum Mornaeum
plessiacum, ubi de tantum de locis patium
a Mommo cirea Eacharistiam a Mornaeo citatis
agebatur, nemo negat Mornaeum inferiorem fuisse infeliciter pugnasse
atque ita et Casambonus i pronuntiavit, qui receptus
inse indi delectos fit inter arbitros receptus
fuernt seder sederat. In Colloquio Ratis-
bonensi inter Gretserum et Tannerum
ex societate jesu heobos pare, et. Hunnium
atque Hailbrumnerum Lutheranos  argumentis pugnabatar
certabutur satis appouit quam impares, ubi argumentis agendum esset, ipsa
e mavifasta
certantium centantium imparitas ipsa
acta neminem amtiiner sinunt prudent
cns
facile ambigere sinent, ubi victoria steterit;
professor
usque adeo, ut etiam Cornelius Martimi Helmaestadiensis suae partis hominum
suorum 460NoV. Siar ac declamationes vanas non
obscure improbaret. Novissime inter Aoi
Atnaldum celeberrimum Doctorem Sorbonicum, et
Clandium non minoris inter Reformatae professionis apud
Reformationem professos  famae virum agebatur de 
 quaestione facti dieaque et quidem hodierni, ubi
utrum Guaeci aliique orientales transsubstantiationem
scitis et
praesentiam reatem quae scilicet esset hodie orientalium
Christianorum sententia de corpore Christi in Eucharistia
ubi sanc fatendum est, aut impossibil nihil de re asque adeo
dinia sem posse ans profecto credendim esse tit put putuarihis
vels
+ si claudius hic victus
non est, virum invincibilem
esse et vel nullam supera
viam discendi quid sentiant
integrae gentes hodieque uper-
stites

## Folio 31v — 00068365:0062
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
junctim, ac publice
A Episcopis, syund magno numero, semodo habita
de hoc ipso respondentibus. cum dubitationem Europaeorum
intellexissent. ode fe jadicari
ex quibus. speciminibus f ejcm non.
spernendum in aliis quoque controversiis praejudicium
nascitur facile judicare possunt prudentes
quid in aliis quoque controversiis sit expectandum
si qee necessitas qua do qua in parte
sibibi congredi ip ministras si quando
ministris in singulare aliquod certamen
discendere placett. Qua ideo tantum
affero, ut si qua brevitutis gratia praeter
misi aequus lector hoc mili mittenda
puta ut aequus lector judicet, quae
non attigi (uti certe non potuere omnia) ea non declinata
non fuga aut metu ad versarioram sed
brevita deectu solo brevitatis studio
esse praetermissa. Ingentes nimautem
lomi qui uno impetu c percurri non
possunt, tanquam paropliae quaedam valent
quidem magnum quidem usam habeat, tanquam
pamopliae quaedum armamentaria quaedam
unde cum opus est  tela in usum sacri
certaminis petuntur ad perquadendum autem
non aeque valeat, quia p antequam ad postrema
veneris prima se menti subduxerunt.
Itaque nobis autem breviculum aliquod
coponere ut componi utile visum est
hoc uno consi eo maximo consilio, ut eorum
vel errori vel gloriationi occurreretur, qui
utique ubiurat semper rationem veritatemque
jactantes, sibi aliou pertnum vi aliisque persuadere conantur
perfondent, doctrinam Eclesiae, si introspiciatur
anifesti abs multis absurditatibus laborare
nec ab homine docto ac prudente bonafide
teneri posse, quod quam falsum sit, mox upparebit
 alioqui enim magna volumina
conscribi debuisse nemo non intelligit

## Folio 32r — 00068365:0063
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
proprium ac
strincisium fidei nostrae comesticum
constat non esse rationem humanam
sed revelantis Dei autoritatem, idque
minus
non magis inrbecillitati nostrae, quam
sapientiae divinae consentaneum est.
Tanta enim caligo est mentis, humana
ut in longa ratiocinationum catena
sibi tuto fidere non possit. Quotus quisque
est, qui jurare aut capitis sui periculo
tueri ansit, calculum aliquem arithmeticum
recte a se subductum esse, nisi eum
Variis examinibus comprobaverit,
aut diversis modis proventum eundem
obtinuerit, cum tamen tota calculandi
ars paucis facilibusque regulis contineatur
quanto autem facilior lapsus erit in divinis
ubi ab imaginatione remota
tractantur.  Atque haec causa est cur hactenus
in Mathematicispotius quam Melahysicis
sive divinis certas demonstrationes
habearmus, quamvis utraque scientia
a in ateriae concretione pura sit et
ex principiis onnatis proficiscatur
cupuram in illis perpetua quaedam
lexamina de succesa destantur
quae s ubi examina quo et, itaque
veritas quae in negotio salutis
publica esse debet, paucis tantum
iisque sapientissimis propria futura
nisi Deus pro summa sua
sapientia ac bonitate suppeditas se) nobis
esse
i aepim egristerit etis roru
et experimentis sensuum

## Folio 32v — 00068365:0064
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
doctis pariter et indoctis manifestum
Crelationem scilicet, quae tantum
praestaret in cognitione rerum divinarum
quantum experimenta in philosophia
naturali
L
quemadmodum autem in rebus
phyficis nemo est, qui si sapit non
experimento sensuum (Suis quibusdam
Exiteriis munitorum) quam rationibus
fidere malit; nec Juisquam Astronomus
prudens hypothesin, suam observationibus
praelaturus est, ita cum ratio et revelatio
pugnare videbuntur, tus tutius erit
rationi diffidere, quam revelationem ad
rationes nostras per vim torquere. Quamvis
non negem, et mecum fateantur gravissimi
Theolegi, si quid magnis argumentis naturalis
ratio scabiliverit, ita ut seposita revelatione
et
de eo vix dubitandum videatur, et revelatio
fine violenta interpretatione eundem sensum
recipere possit prudentius esse sensum rationi
Consentaneum, quam verborum apices sequi
cum nihil homines ingeniosos magis offendat, alienosque
L
Sa
aliosque a religione rectat, quam si videant
quaedam a pietatis magistris absunde et
pertinaciter defendi, atque autoritae nomenque
quibs
scripturae vel Ecclesiae apud profanos sed
acutos homines prostitujurunde certo certius.
vel hypocrisis vel libertinismus nasci
solet. Quibus gemina cludum ad monuit
S. Augustians cujus loca inferius
afferemus
eavedem opptandum

## Folio 33r — 00068365:0065
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Equidem  optandum esset,
ut Apostolicorum temporum exemplo
simplicitatis Christianae tenaces, philosophiam
a Aucologia plane separare possemus
i
quam divini Magistri nostri sapientia,
et Apostolorum gravitas ubique declinavit
ita enim neque philosophi circa revelata
ingenium exercerent neque Theologi ex revelatis
o
conclusiones circatres philosopliici juris stabilire
e mete
conarentur, praeter ipsius revelantis consilium
diffultatum tantae autoritati submittere qui viam salutis etiam simplicibus planam
monstravit. Certe ex Epistola S. lementis
ad Torinthios aliisque primorum Temporum monumentis
patet, genumos illos Apostolorum discipulos
omnium subtilium quaestionum fugientes
non speculationi sed vitae, non ingeniis sed
agitat claritatem amittunt ita mens voluntatibus scripsisse. Sed non dubitandum
ira atque odio turbida non admittit lucem tamen est, quin
Eus magnas causas habuerit
veritatis et ubi controversias pertracta vero,  magnas arcanae sapientiae suae
rationes habuerit, cur permitteret, ut
paulatim ratio fidei conjungeretur
ita accipi debere, ut caritati adversentur, quando mmirum homines docti et in
neque mala quae toterare cogitur sauctissimis seculo illustres Christo nomen dare
de coeperunt, ut
scilicet omni armorum genere impietas
oppugnaretur. Initio enim fides Chrstiana
 tanquam servulorum et muliercularum
pedulitas a superbis ingeniis spernebatur
nes
cum vero mox etiam sumii vini incertitu-
insi
ut omnibus criminationibus et recriminationibus abstinean dinem philosophiae suae agnoscentes, et
marturum constantia perculsi nova coelitus
hausta luce ad Christianos transivissent
tatis. compendio autem unt sufficiet etium compendio amici eorumatus aequales irridere atque argumeneis
premere coeperunt, ut a secta
atque odiosa
absurda ut ipsis videbatur
revocarent
Hi vero etiam si omnem
duiam doctimam laudatissima numilitate

## Folio 33v — 00068365:0066
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
piscatorum discipulis sum misissent, nec
ignorarent sapientiam Dei apud homines
mundanos stultitiam videri tamen ad
divim nominis gloriam pertinere putabant
ut audaciae insultantium adversariorum
stbtitiam nugas
occurreretur. Itaque alii absarditates, Ethuicae
revincebant
Theologiae ea demonstrabant, alii Christianae
veritatis notas ex Historiis et prophetiis pate-
faciebant, nonnulli ex intimis platonicae
aut peripateticae perilosophiae decretis dogmatum
Christianorum pulchritudinem illustrabant
in quo postremo utinam omnes tenuissent
modum, dubitandum enim non est philosodiam
Sed fassam, sed male intellectam et
male accommadatam, haeresium parentem
extitisse. Et vero procedentibus temporibus
vix caberi potuit, quin tandem fides centis
propositionibus comprehenderetur ad
scientiae modum traditione supplente, quod
Suiplurae saciae verbis non satis saperte
expresse continebatur. Nam difficile erat
obtinere ab hominibus ut solis phlasibus in
Scriptura sacra usitatis, quod quidem fuisset
brevissimum, uterentur obortae enim
dissensiones mex ourias coegere ecelesiam
ut certis paulatim formalis assuesceret
nonnullasque etiam recenti tunt adhuc atque
comperta traditione, scriptis comprehendi
curaret, ut non paci tantum illorum
temporum sed et serae posteritati
consuleretur. Et nunc quoque Ecclesia
non articulos quidem fidei novos condit,
neque aliis quam propheticis et Apostolicis revelationibus
traditionibus nititur. sed tantum extraditae
inde ab Apostolis fidei analogiat H
V770702 (0641 TCdY 6V1a1VoVTcoV
10)cor quid sit tenendum declarat
eaque in re promisso divina providentiae
auxilio regitur

## Folio 34r — 00068365:0067
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Porro revelatio d divina duobus
modis ad nos pervenit, scripturo ini fides
nostra innititur, nobis innotescit tum per
scripturam sacram, tum per Ecclesiam, quae
ipsi quoque scripturae testimonium perhibet
quanquam rursus Ecclesia manifestis sententia
qui
scripturae sententiis, fidelibus commendetur indenique supervinit spiritus fancti motus ut
cunctis
quae ut recte intelligantur atque  omniscdibus iostris, quibus fides nostra divina
cir lmentiou e evitetur Sed haec paulo
distinctius explicanda sunt, ut circulus quidam
neigatorius evitetur in analysi fidei, quem vulgo
ficitur
fidei evitetur. Et quidem nemo dubitat, pprimum quidem facile concedent prudentes
nobis protestantes exprobrant; in analysi
Christianam vligio dabitare potest scripturam
libros Evangelistarum ad paga ibso
et propagationem Christianae fidei necessarios
non fuisse. Et de fundatione manifesta res est,
quic enim aignorat Scripta illa sacra tum demum
vel composita vel publicata fuisse, cum jam multa
praltem
millia Christianoium reperirentur De propagatione
quoque ambigendum non est, cum enim omnia qua
scripluris sacris continentur, vel fistorica vel
dogmatica sint, fa quod quidem ad Historica
attinet fatendum est quodem quovis
curo contra caram nobis esse debere, narrationes
pulcherrimas et consolationis plenissimus de vita
Christi in terris, et actis Aposotorum vel ideo
ut nula ineptis fabulis ac vendoEvargeliis (qualia et Haeretici fabricari ausi sunt)
pullus relinqueretur, locus. nemo tamen negabit
cunttialicium ignorationem larum circumstantiarum
nullo in d circumstantias illas multiplices ad
Christianae fidei substantiam non pertinere.
voad dogmata vero ea profecto tam
9
parce attigere sacriscripitores pt nisi
Tale Doumatica rursus in morulia praecepta vitae pietatis
et articulos fidei distinguo. Quorum illa
e
fateor ubique summo studio a sanctissimis scriptoribus
inculcari, sed nemo non videt, communia esse,
q
nempe amorem Dei super omnia, caritatem
temporantiam
proximi abnegationem sui, justitiam, patientiam
aliasque chustianas virtutes sed ineptus sit, qui putet
non potuisse sanctum virtutis studium, nisi scripto ad posteros
manisiuite, cum potias uita magis es sumplo poceretur setvaratr aes seamoetur
autoritas
+ et Apostolorum

## Folio 34v — 00068365:0068
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 35r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
unis
soli ergo restant articuli fidei, quit cam solis propagsaudis
conservandis cum aliqui scripturas necessarias
putent, agnoscere tamen cognoscitur coguntur
hoc non videri fuisse scribentium institutum, cum
obiter tantum et pauca hujus generis attingarit,
tam parce quidem et teruiter tam non clare
ut nesciam an sine Ecclesiae autoritate, ex
solis scripturae verbis agniturus aliquis esse
facile quivis esset fidem, in qua nunc omnes
convenimus cum protestantibus consentimu
t Nos quidem pariter ac protestantes
a teneris instituti in  fide nobis tradita
de sacrosancta Trinitate, et incarnatione Verbi aeterni
atque summa divinitate servaloris nostri, facile quae
animo praecessimus in scriptura invenimus, neque nego
sinet)
accedentibus tam ista ista inde colligi posse.
si magnara accedente si quis praesertim sialiunde
fiat eorum indicium accedatus multi plex doctrina
et inquisitio diligens, interpretantis, sed fallitur si quis
siu hominem qui de rebus nostris nihil aliud
quam linguas nosset ex sola librorum saciorum
e ipsi divinae sapientiam Dei nobis
sectione dogna fidei articulos collecturum
omcn
putet. Itau cum Interea agnosco ba
Sandentissimo DEi consitio factum esse ut optime consuluisse, quardovoluit, ut
vel
Libri Sacri scriberentur, his enim cum traditione
conjunctis, alterum alteri certitudinem majorem a claritatem
ac blucem foeneratur. Et pretio ec gratiaequ
Porro quod ad autoritatem Scripturae sac
attinet agendae sunt benignitati divinae, quae hunc
tantum thesaurum per tob secula incorruptum
perennare voluit Tantam enim divina coelestia
in mentibus accendunt,
illa scriptax lucem spangunt tantum ardorem
animis inspirant, tantum  ad. fidem
nostram confirmandam, ad haereses profligandas
ad virtutes exercendas, ad pios in adversis
ad
crigendos, in secundis moderandos, tantum de
in omni vitria possunt ut nesciam an 
totus orbis aliquid habeat pretiosius, his verissimis
abque et maxime mo genumis unii
non corporum sed mentium illarum dinau spiritu sancto illustrata rum
reliquiis. quibus efficitur ut histum et Apostolos non Apostolos tantum, sed et Christum ipsum
corm intueri et audire nobis detur
+aliisque credendorum capitibus
velut coram do-
centem

## Folio 35r — 00068365:0069
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 92 lines, status machine
Porro quod ad autoritatem scripturae sacio
prion
attinet, duplex quaestio iustitui potest, una an
liber sit genuinae, altera an sit divina. Quorum
utrumque simplices  ab Ecclesia discere
possunt  docti t portim ex
historia partim ab Ecclesia. Nam quod libri
tisdem
sint genuin discimus ex eodem modis proburi
potest, quigalias eritici in explo explorandis
veteribus scriptoribus utuntur, quo inre in
argumento summa cum eruditione versatus
est nuper Huetius noster in praeclaro Evangelicarum
demonstrationum opere; et ut de novo saltem
sacros Apostolorum a dcripidetis
Testamento dicam, quando ejus potissimum lesta
jam citari a scriptoribus qui vix seculo a scrippantem nondum obus alituinec uno
Hu
et
nondum seculo abi Aprostolis distabant ita ctari, ut non obscure appareat, jam fum
re
res agitur, quil
De pumissimis aliqua dubitatio fuit atque uta
 eeo ut sibi a suis mmagistins tr
et divu uisse
magnam
certaeque autoritatis citari. Ubi quidem et summam Christianorum
Ecclesiae in illis custodiendis ac puris sartisque tectis
perit
habito
fuisse, quemadmodum
contermandis ad posteros transmittendis curqbuitum
pauodie
in qua Omnia certe 
eodemu deferes extare
hodie habemus ita apum
(G
Indubitatos
et vel ex Flaminii Nobilii opere intellugi potest,
antiquorum patrum reconlinuavit. Sunt fatea nonmulla insa quorum qua juditaritus possimt scripta anter concilu
posterior
tutm labus opus
qui nobis veterem latinum interpretem ex scriplis)
jn his autem manifestum est dupliciter intervenisse
auo
Ecclesiae autoritatem b piur et oetus societatis tum ut tegtis
diligentiosima deinde ut nam quemadmodum Actisitmensibus detatus momomeis
si Chronica fidem habemusm. quae in oenobiis vel capitulis
coenobiorum capituloreme
aut occlesiarum bibliothecis vel non tantum origina
sunt vel conservata et
feanapiatione sunt conservata. praesertic
deanta derdem et consentientia deceniantur
cunifides tot Eil et Eccletiarum totius orbis pene
si in diversis ea
i orbis in conservandis nostrae fidei monumentis
religionis monumentis eluxit. Est ian hac librorum
nita
sacrorum conservatione, tum  ut testis scilicet
umtum ut magistrae. Ut testis quidem qt sed locupletissimi locum imples Ecclesia
et Nam quem admodum vetera monumenta
quatenus Eusiam ffectamus non ut unum corpus
am
sed ut multitudinem hominum, vel potius particularium
Ecclesiarum, quae cum singulae curam adhibuerint
ut libri sacri diligenter describerentur, et mirificus sit
sit in summa rerum per lo scriptorum eximplarium quae
in tt diversissi seculis, regionibus et linguis scripta habentur (si pauca adimas,
hutiatur consiatus; mal aquati megis adit nalus relictus
us
cdca jam
genuiditatis, et divina autolitatis
fuisse habitos. certe
e
e
i rigenis
immensi ritgenis
labores firmant. Et quam consentiam
labore pu
hodierua
eteribus probalt vetus tissomu
sa Eccbsia pae
(quorum postevio
et Alevanduna
cem Angliaservatur
non inferiora temporibus con
Nic it icaeri
cum tum
u ut magistrae
+etiam cum sriginalia
non habentur
= quoad summam rerum

## Folio 35v — 00068365:0070
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 34r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
est dubitandi locus nec ullaesuspicio nisi barbarorum
nisi Furcarum ignorantia suspicionem illamu illam
fovere potest, quod fictilia et or libri nostri recentiores Apostolis ac
forte
fictitii aci; cum nem etiam monumenta
sipit
quae manuseripta pauca in coenobiorum
archivis reperta, praesertim si alcunde nihil
obstet innumera  ex Manuscriptis
monasteriorum eruta plenam fidem habeant
apud eruditos, quae nullo modo ad tot pene
licet
dixerim infinitis argumentis comprobentur
pragiosr vero
Magisrae locum habet Ecclesia quemadundum
D
quemadmodum aliqua Respublica cujus naturam
imitatur, ut enim qualenqus non tantum testimonium
scriatis sit Bechibet, sed et quae vel suas
tustetuoe
tantum testatur genuinas esse sed et tenendas dio
irrefragabiliter tenendas decernit; ut uquod Magostratus quidem humamus
quod Respublica quidem facit autoritate gladii
quo se tuetur, Ecclesia autem autoritate divini sporitus.
Ex quibus intelligitur, testimonium E
purro cum loca nulla critica nihil tam e
vero
exactum esse possit, quia per tot secula
guberandae
aliqua illis Cum
Cum vero in Occonomia Ecclesiae spiritus sunctus
Deus fidem nostram semper ex ercere non vero
manifestis et ut ita dicam perpetuis miraculis
stisicet
cogere voluerit, fa ut sub ipsa humanae
imbecillitatis ubique perlucentis specie, providentia
ejus in conservanda veritate admirabilior etuceret
permisit ut libris sagris idem accideret, quod aliis
profanis, ut sclicet per tanta temporum spatia
ec
non omnis labes praecaveretur, sed variae u
variae lectiones non paucae, quaedam etiam
loc eo manifeste corruptae irreperent
t idque adeo verum est, ut de nonnullis jam
olim dubitatum constet; itaque aquo
etsi demus immunia esse loca quae quibus maxime
non
fides nostra confirmatur (quanquam id omnino
dari udo possit, si quis consideret saltem locum illum
1 ioh.
celebrem: tres sunt qui testimonium perhibent
in collo pater verbum et spiritus, et hi tres unum
sunt non semper eodem modo lectum fuisse,
attamen non habemus satis ola unde haereticorum
pertinaciae os, occludamus, quorum sus qui suspiciones
suas etiam ad alia scripturae sacrae loca extendere possunt, nisi succurrat autoritas Ecclesiae
 inprimis autem
ad istam certitudinem assurgant
nec
dubiae

## Folio 36r — 00068365:0071
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
praesertim si quis detus testane
In primis autem magnae circa vetus resta.
mentum occurrunt difficultates, ex ipsa natura
linguae. Ebraicae; constat. enim doctissimos etiam
arbitrat
protestantium fateri puncta Ebraica esse nova
quantis vero ambiguitatibus obnoxia sit lingua
ista tum per se, (cum adeo pauca in ea
Scripta habeantur) tum maxime remotis
vocalibus, profitentur eruditi magna multa quoque et magna
quoque discrimina inter versionem Graecam
quae septuaginta senioribus tribuitur, certe
vetustissima est, et textum Ebaicum, sive quem
hodie habemus, sive quem habuisse Hicronymum
ex versione ejus apparet, non patiuntur nos
dubitare de multis mutationibus. et quanquam
conservationem velerum versionum ac paraphrasium
inter magna Dei beneficia habendam censeam,
quia sum ad ambiguitates Hebraicae linguae
velut figendas, serviunt, tum vero in
iis locis ubi consensus habetur illibatae antiqui-
tatis testimonium per hibent simpulos
samen in reliquis tamen i si extalibus tamen
rit tot satis difficilibus criticae iartis discussionibus
niti deberet fides nostra, quis non videt, quanta
aperiatur porta audaciaqe ingeniis, quae
ingeniorum, quae nullam Ecclesiae nullam
traditionis rationem habenent
At vero inquies unde scimus Ecclesiae
esse fidendum, nisi hoc scriptura doceret
Eg Quod si vicissim Scripturae credendum est, ob Ecclesiam
ob testimonium Eateriae, manifestum est erit
nos in circulum revolvi. Huic tam famosae
objectioni spero a nobis satis factum iri. Primum
ergo sciendum est Ecclesia testimonio scripturae
fidem, at scripturae testimonio Ecclesiae magisterium
testimonium probari posse. Hoc est cum Ecclesia
quatenus ut testis consideratur, ad scriptram eandem imo multo majorem
id est qu eandem scripturae libris fidem  conciliat
dare
quam Archiva ulla ullis aliis monumentis possunt
nullus enim reperitur liber cuius tot exemplaria, tob
lis
versiones, tot parasrales tot commentaria habeantur
qot austoetan. Iaque qu taibuis qumausseb
+ Collegia venes quae la-
bulae publicae castoddiuntur
=cujus tanta fuerit existimatio
nullus cujus

## Folio 36v — 00068365:0072
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 37r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
Ecclesiae, hoc est Christianorum universali testimonio
concedit, fatertinqetec jam adis aliis argu
mentis de divinitate e eorum convinci potest; porro
etsi cmu admittat t extus scripturae sacrae, quibus
Ecclesiae autoritatem probamus jam et Magis
Ecclesiam non tantum ut multitudinem
quae testem agere possit, sed et ut corpus
Christi mysticum, cu quod_ ad Reipublicae sacrae
sive nc lieates imperii modum leges Di
divin Divino auxilio ta credenda ac
facienda definientis considerare cogetur
cum etiamsi
quibus acresiae docetur autoritas
Verum secundo quia loca scripturae satis licet quidem
quantumcunque clara et certa, addo et confessa eludi possent
sem eluti tamen possunt  sive quia textus ad eamr essent dubii
possent que
(quod tamen nescio an de eorum rllo
sea hi quia n nu fieri non potest ut
omnino singulos textus a corruptela immunes fuisse
demonstremus, non magis articuli de Ecclesia
quam alii de Deo et Christo ita diserte ea haberentur expressi uit
ingeniis effugium omne praecludatur; ieo nihilominus etiam sine scriptura sacia
exprimuntur, ut pertinacibus vel praeoccupatis
2
sciendum est, independentem esse abi hac
probari posset
discussione sir Ecclesiae autortatem ocriptura
enim Ecclesia enim aut aliunde consultum
esset Ecclisiae  Christiants ex nam ipsa illa
etsi mlaniffestis lis
natiac loca
traditione sive testimonio Ecclesiae, omnium per omniae secula diffusae, comprodatur
seculorum. Magisterium Ecclesiae Catholicae,
sive unitasis necessotas et quontum quod
Unitatis necessitate
et 4 in rebus salutaribus
in fallibilitate continetur. quantum enim
unitatem Ecclesiae nunquam deserendam inculcarint,
commendariut omnium temporum scriptores
Ecclesiastici nemo ignorate ut nisi qui vult
Habemus ergo principium et finem
circuli, Ecclesia ut testis, scripturam comprobat,
ignorare.
scriptura vicissim Eulesia umharistram commendat
dum
Etnemadmodum sed et ipsa traditio Ecclesia
+ sed et ips taditio Eclesiae
Ecclesiam ut testem commendat Magistram commendat.
sEcclesia denique Magistra Canonem librorum
sacrorum praescribit.
quae datis elta et clara sunt
quisquam dicere ausus fuerit)
sive quia a
Hquem admodum ergo philosophi
naturales sine ditio ex phaenoienis
observationibus quibusdam sufficientibus
et nos

## Folio 37r — 00068365:0073
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
oq igitu de fo
et
Canonicorum pariter Ao Aprocryphorum
librorum ambigua est nonnihil significatio. nam
Aprocysphos initio dictos credibile est, non qui rejicerentur
sed qui non publice legerentur, quoniam tamen
nunquam Christianis placuit occulere veritatem
inde Ecclesia tanquam minine genuinos, et primum quidem illi quos vitandos putabat
factum est, ut elli  censerentur Apoerysphi quos
quos inter cum recenseantur et libri qui
qui
deinde
ut erGelusius a Gelasio Ex in Concilio Romano inter Apivcgyphos nominantur
ne pro Apostolicis quidem venditabantur,
Hermae pastor, et sptClementis Alexandriae
presbyteri opuscula sa pater anonicos
latius tunc sumtam fuisse ut Apocrysphi, ita et
aliquando forsam Cangnici limentionem appellationem
Hodie tamen Cabonicum est Canonicum censetur
quod divinum; quanquam etiamnum viri quidam
docti gradus Canonicorum librorum faciant
cum alii perpetuae fuerint autoritatis alii serius
in caronem recepti, et pluribus dubitationibus
obnox ij. i eo tamen consentitute emeres
ita pro divinis statuit tamen Ecc letia omnes
po BMOVESuS habendos esse, prolestantes
vero in Novo Testamento consentienles in vetero
illos eximunt, quos
Canonicorum et Apocryphorum ambigua
nonnihil significatio est Apocius si alim qui rejut
olim qui occultati, hinc qui rejecti (non enim solebant temere
Christiani occulere veritatem )novissime iidem
qui Ecclesiastici, qui in Ecclesia utiliter legerentur, etsi divina
et si divin non esset aut eorum autoritas
sed et in Canonicis gradus
deducunt. Ita aliqui a nonnullis ponuntur na utt cum alii perpetuo aequalis in Ecclesia
vicissim alia phaenoncua confirmant, qualis Canonncorum dectio
∞
Cauonem autem
cilicet
vi
universalitertion
alii perpetuae fuerint antolitatis, alii seriuis minusque generaliter
ita
in caronem recepti et dubilationibus d
certe Augustinus li de doctrina christiana 2. lib. 2. c C. 8 ait:
Tenebit igitur hunc modum in scripturis canonicis
ut eas quae ab omnibus aecipiuntur Ecclesiis catholicis.
praeponat eas quas quaedam non accipiunt. esc
Hectatulem Chu omnes tamen idem Angustinus
livinarum scripturarum appellatione comprehendit.
et hactenus saltem pari reverentia suscpisse ut
videtur, etsi agnosceret apud alios aequalem
protuntidim non hubere sane de Apoca psee
struunt hypotheses suas, ex hypothesibus
Lgrate quam in mostenis
(divinarum seu
plurarum inda
gator)

## Folio 37v — 00068365:0074
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 36r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 76 lines, status machine
autore et autoritate a quibusdam vete apud
veteres dabitatum est, et
Certe etiam
p a protestantibus tanquam divini canonici
ac divini suscipiuntur complures de quibus
olim aliqui etiam orthodoxi alias olim dubitarere. etiam ab Athodoxis  quoque
fuit dubitutum. Nult jobum non fuisse in humanis
sed totum librum esse parabolicum, setur Hebraei s quidam veteres
quidam statuerunt. ogea quae videtur
et Marem Maimonidis fuisse seut entia
liber Estter Et ut taceam tobum Hebraeos
veteres non satis recepisse nec tantum de veritate
Histonae, sed et de libri autoritate dubitasse,
certe E liber Esther a Melitone sardensi
Episcopo apud Euse bienm Hist. Ec Omittitur in recensione librorum canonicorum
Quemadmodum et a Gregorio Nazianteno, et
ab autore Synopseos scripturae saciae, quae Athanasio
fribuitur. Marci altima, et Lucae initia
Ma Marci caput ultimum Graeciolim non
habuerunt teste omnes pene graeciae libros non
habuisse ait Herongrunt, et saltem in multis exemplaribus
finem in perisque defuisse, et in verbis quibus dicitur
mulieres a sepulehro fugientes ni ac metu
ca correptus nihil  cuiquam dixisse fuisse di
dicitur desiisse exemplaria habetur ex Gregorio
Nysseno et in illis verbis desitum fuisse ubi habetur
mulheres a sepulchio fugientes prae metu
nihil cuiquam dixisse ex Gregorio Nysseno discimus.
Lucae quoque initia aliquid dubilationis habueruns
ut et quae nanalide Christisudore sangore
quo nonu
et Angeli consolatione, ut referunt
qod etiam
testantur Hilarius et Hieronymus; sic et
Hostorra Joanis adulterae apud Jo hannem
dabia fuisse et quibusdam exemploribus
defuisse ex Ensebio (lb3. Hi st. Ecc c. 39) et
Augustino (lib. 2. de ad ulterinis conjug. cap. 6.)
intelligitur Epistola ad sihiilemonem
a quibusdam rejecta fuit, ut testatur Hieronymus
cEpistola ad Hebraeos quod
testantur Enseb. et Ateron (Ensel vist idemu nullomagis
lementi Romano tribuerunt, apud eundem
ap
i 2
de Episto Tuc
Heionymum, et sane notatum est edita nuper Clementis
quim aliqui-
Epistola ad Corinthios fictio scriptionem esse persimilem.
sortullianus autem lib de pudicitia expressae tanquam
Barnabae citat et Cypoianus lib. de martyrio cap. 11.
septem tatum pauli Epistolas numerat omisserista
et qua est ad p hulla nequ hujus neque epistolo ad philemonem
mentione Ecalelius et talin quodtam non
apud Hievoumum eam latinorum
consuetudo non recipiat, olus semel repetit Hiejonu ma
inprimis autem videtur dubilatum fuisse ob difficilta locam
ca6. ubi suntitur cap. 6. 10 et 12; ubi dicituretur
rem
ecepate
laptis post notitiam verit alis non ess locum poluitentio
=librum b Job
pellarm ex Thalumde)
Enseb. lib. 4. c. 25.
ep. ruy. 9. 3
Hilar. lib. 10. dC trinke Hicron. 2b.C
y pelay.
Enserbi hist. 3. c. 3. Hiez. lib. de
viris illusr. in paulo, in Gaio
et ad dar
(Grot. hoc observal.)
ad dardanm Ep. 129 ad E
et in E). 6. et ad Evagi. Tom
4. Ep. 22. et ad Dardanum
sitim  Ep. 23
histola petri

## Folio 38r — 00068365:0075
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
Epistolam petri posteriore, neque Enfebio
neue Herongmo Easabias et greidmymus
apriore  stylo dissimilem pricri
Ensebius et Heronymus crediderunt. Secunda
de Epissola junae quibusdam Scrupulum
mjecit citatio libri Henoch tanquam prophetici
et Historia nuratio de certament Michaclis
Agent Archangeli cum Drabolo de
corpore Mosis.aDe terta secundam
et tertiam Johannis papias apud Ensebium
et Hierongmum (Tib. 3H. E. C. 39) et Hictonymum
de viris illustribus in Johanne) non Apostolo
sed alteri cuidam Johanni dicto seniori seu
presbytero tribuit, nec apparet quod
ipsi repugnent. Denique Apocalypsius quidam
velustissimi et catholici scriptores in dubium
vicarunt. Cajus apud Eusebrum rejecerunt,r
adeo ut Fajus apud Ensebium (lb. 3. C. 28)
Cerinteo haeretico eam tribueret notatus.
Hieronymus (ad dardan.)  Graecot de Apoxalypsi
dubitasse, quemadmodum Latini de Epistola ad H
ad tbraeos
H
jam conscientiam  ipsorum protestantium appello
virorum apud protestantes appello, quibus
peelle
aliquis est caudor, quam illi rationem solidam
afferre possint, cul libris istos omnes tanquam
in dubitate divinos et a spiritu sancto profectos
credi velint; nisi Ranc unum quod Ecclesiae
DEt nam d catholicos, quidem securas reddit
Ecclesio autoritas, in qua Des praevali  veritati
mendacium promissum spiritus sancti auxilium
matuere non sinit; tamersi at um quod vero
confessio Gallicana  libros Canonicos agnosci
vult ex non tantum a quovis fidelium, non
tantum ex communi Ecclesiae consensu, sed
etiam multo magis ex testimonio et intrinfeca
copiritus sancti persuasione quo suygerente
Locemur illos ab aliis libris Ecclesiasticis
dicernere. id adeo ab omni ratione alienum
a T0TOV et ab omni ratione alienum est
ON
ut mire a viris doctis et prudentibus, quos
haec confessio autores habuit. scribi potuisse.
sed ist Dei judicio factum arbitror, ut in
sed non sine dispensatione divinae providentiae
factum arbitror ut in tantam absunditatem
inciderent, quol mans appareret ut quo magis sciliet
Hieron. G. H1. ad Hediciam
HEnselo lib. 3. H. c. 3y
H et quaero
in tantis rebus nos certe
= Carolo IX Regi oblata

## Folio 38v — 00068365:0076
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
apud or in conspectu orbis
sese prostituerent, apd
omnes omnes etiam aliquando apud suo tisti
Ecclessiae
emmota illa petra recedentes
in sabilo caedificant. Quis enim fer et ut
ei
privati
 aliquando ubi affectus deferbuissent
etiam ipsorum fucce sui tranquillitate eorum sectatores
tuanquilla mente rem considerantes, agnita cognito tam pudendo errore
deceptione ad Ecclesiam  facilius desertis talibus
ejusmodi magistris reducerentur, quid enim
aleque enim dubito quin pii ac prudentes homines
qui haec considerare attentius volent, vel hinc perspecturi
agnituri sint, quantopere circum enian
experti
Quid enim. Si homini alicui talium ignam ignaro
utcunque pio et pro liber et fideli aliqua
liber B aliquis qex illis quos  non nisi Ecclesiasticos
esse volunt on mutata inscriptione inter
Canonicos offerretur exempli gratia liber
haruch inter liros jeremia, titulo
eremia tanquam pars jeremia, an
Hymuus
quisquam sanus putat et precatio trium
pueorum in fornace ardentitinter indubolata
Banielis, an qui credibile est hominem aliquem
sine ut de aliis taceam quae sudio
confingi possent; an quis quam sanus credet
Juces arcano quodam sensu spiritus interni
hominemo quodam
divinare posse quid canonicum sit aut Ecclesiasticum
quid genuinum aut suppositium sit. Si quis satis
Et si quis satis audax est ut hoc profiteatur, credo tamen
non satis temerarius erit ut pecunia deposita
quid autem imprudentius est, quam tale
onsdintiqus
principium fidei ponere ponere, quod
experimentis quotidianis refutari posset
queat refutari a quid incon a divinae
providentiase oeconomia Magis alienum quam
singulis inf miram quandam inauditam
infallibilitatem Eclesiae tribuere, Ecclesiae
pro promissam negare. Et  Ecclesia de rebus fidei
gero
aiqi pronuntians, diligentiam adhibet in inquirendo,
a
superis placet infallibiles judices omnibus externis
auxiliis neglectis, e solvescre sperita intra se in solo sui pectoris scrinio conditos
reperiunt omnes veritatis divinae thesauros
quod nullus unquam curiae adulator de papa
nescio, an
immissorum
=nec nisi perpeturs miraculis
stare possit
+de taberna

## Folio 39r — 00068365:0077
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
asseveravit. Ingens haud dubie miraculum
sivel tres quatuorve inter ipsos separatim
in rs infelicit si judices isti consentirent
inter se,  quemadmodum
 nec infeliciter
de 70 interpretibus narran
esu
quiq
eveninet, ut vix tres quaave quatuorve
nec
 sint eadem dicturi dicere sive communicatione
ex solo spiritu suo eadem dictari comperiantur
so quod autem de agnitione
idem multo magis adhuc dicendum est de
Eandem autem difficultatem sentiunt
intenpretati
protestantes etiam circa scripturae sacrae
interpretationem, dum scilicet unumquemque
de plebe judicem veri sensus scripturarum
faciunt, ita ut instinctu quodam spiritus sancti
sive interno afflatu interno praemissis precibus
adhibita attentione attenta lectione statim judica cento
pronuntiare possit de difficillimit sape quaestionibus
ubi etiamsi nulla linguarum originalium, nulla
styli scripturae, nulla artis interpretandi, nulla
denique alia rerum ad interpretandam autores
necessariarum peritia sit instructus. Quod inauditum
rebus divinis autoritati humanae cogerentur. Inconsulte
seculis parradoxum ideo invexere, 
imprudenter profecto, perinde ac si quis scripturas omnes
saram rejiceret, quia indignum sit fidem nostram
prucuenta
+in orbe spectabili
non immediate communicat, sed per media
quaedam, et cum nihil sit homine dignius,
et ad hominem instruendum aptius, quonam
meliore instrumento uteretur DEus quam universalis
Ecclesiae quam spiritu suo regere promisit
licet illa ex hominibus componatur.
pectius utique illi qui in scriptura
Sacra perinde ac in aliis libris omnibus adhibendam
censent artem criticam, et grammaticae, logicae
et historia subsidia aequia et philosophiam
aliquando non quasi philolophiase
atet sine quibus saepissime verus sensus
erui non potest ita scimus egisse sunctos
patres, ita hodieque in Ecclesia res geritur,
Et cum liber scriptina in eo excellat alios
atrues ounes, quad a Deo preficeisaitis derpus cror in ed
+separatim interrogati
sapiunt
+ satumo
interpretanda
+super

## Folio 39v — 00068365:0078
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
locum non habet, hinc peculiare h in eo interpretando
occurrit prinipium, quo ut quotiescunque aliunde
indubitato comperta est veritas, ex lea necessario
sit interpretandus, quoniam venum vero pugnare
non potest. Quo tamen principio abutendum non
est neque philosophia scripturae interpres facienda
 quasi liceat ex maturalis principiis rationis
naturalis, quae absolute neressaria verbis scripturae
vim facere, ut rationibdemen naturali, principiis rationis naturaliss accommodentur
rationalis, quae non tam ex certa absoluta necessitate
demonsantednm sed ex natim ordinario naturae
curs observatis. a ccommodentur. Distinguendum est enim inter rictata lationis
s absolutae et meta physicae sunt
naricum alia
enum est unter p
necessitatis, quae nullo modo vel  falli ne in
divinis quidem falle possunt alio qui duplex
Theologi
e
garetur veritas quod merito sanioresunt
alia. aut
ubique explodunt, et inter veritates certitudinis
sive physicae sive moralis, quae ex ordinario
naturae cursu sunt observatae, quae cum a
non ab essentra sed voluntate divina pendeant, pro
arbitrio ejus mutaripo potuerunt itaque potius
ut paroribus verba scrpturae sacu semper cedere
verba debent, ita non obstantibus posterioribus
Et prioris quidem generis veritastes sine controversia
omnibus aliis interpretandi principiis praeferuntur
ad posterioribus at in posteriorum gratiam
nunquam ad violentam verborum interpretationem
venire oportet, licet alioqui, quoties eamiterprelationem
quae omnium puilcherrima et rationi atque experientiae
maxime consentanea Deo quoque rerum autori omnisqu sapientiae fonte
maxime dignam videri debere modo verba
patiantur
Quoniam vero haec interpretandi ratio
saepe altissimae est indaginis, et multis controversiis
exposita cum immenso et scientiae H eruditionisque
philosophiae et philologiae apparatu indigeat, profecto
manifestum est, divina providentiae fuisse in iis quae ad
salutem pertinent, compendiosiori ratione consulere
Christianis. Quod  factum est constituta Eccles ia
autoritate, tanquam judicis controversiarum vivi, quisemet
cire
ipsum explicare possit. Hanc ergo  res fidei etiam
in scripturae sacrae interpretatione audiri voluit Deus
ut non tantum simplicibribus, sed et in universum omnibus certa quaedam norma daretur
quanoo quidem
omnibus consuleretur cum multa ex solis scripturae
sacrae verbis, (adhibita licet ratione et historia
non satis definiri potuissent. Ecclesia autem praeter
Dei invocationem humanis quoque subsidiis prudentem
utitur, et inprimis sanctorum patrum autoritat multum defert
qu nam et ab hortim comma unamimio intelprelatione non reaedit
cum Antitrinitaris
diversa
quoniam
cumex ipsa divina
essentia sive rerum
ideis fluant, alioqui
implicaretur contradictio
=non diffitear