# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/27834/text
# Catalogue record: 27834 — [Des Bosses] für [Leibniz]: Epitome sententiae Didaci Ruiz eruditinius Theologi de necessitate Dei ad ptimam [u.a. Auszüge]
# Incipit: Quia Didacus Ruiz
# Date: 1712-01-28
# Sender: DesBosses — Addressee: Leibniz
# Akademie-Ausgabe: AA II (assigned, not yet published)
# Other printings: -Zehetner: Briefwechsel mit Des Bosses, 2007, S. 220-225.
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=27834&katnr=45517
# The Leibniz-Archiv's transcriptions of the letters of 1712 (pre-edition): https://www.gwlb.de/leibniz/digitale-ressourcen/repositorium-des-leibniz-archivs/laa-transkriptionen-1712
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-958680
# Title: LBr. 95 · DesBosses
# Folios: Bl. 142–145 (from the shelfmark LBr 95 Bl. 142-145): 8 pages, canvases 287–294, page ids DE-611-HS-958680:0287 to DE-611-HS-958680:0294
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-958680&page=287
# Lines: 292 recognised on 8 of 8 pages, mean confidence 0.96
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 142r — DE-611-HS-958680:0287
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 145v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000287.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Epitome sententice Didaui Ruiz eruditissimi Theoloqu
de necessitate dei ad optimun. ex opere potthuni
Aatonii Derer in Xam ptem 5. Ili disputatione 6.
de Volontate Dei cap 4. pagina 296.
Quia Didacus Ruiz in hac re singularem Sententiam est secutus
et eam mira eruditione illustravit operae pretium me facturum
censui si eam hiic proponerem et judicium de ea ferrem, conferam
itaqu in compendium quae ipse tradidit disp. g. et 10 de Voluntate
Det. Gmois enum illuis probationes non ommino sint efficaces ad id
quod intendit; sunt tamen utilitsime ad ea nos ea prosua sententra
trademus
disputatione igitur g quarit an Deus semper infallibiliter velit opti
mun et fet. 1 docet, non esse quaestionem de optimo eu suppositione
electionis divinae: perspicuum enim est id quod est a Deo volitam
efficanter eo ipso praeminere bonitati caeterarum rerum quae sunt
a Deo nolitae, et cuilibet bonitati quam hatent res secundum se inde
neq
pendenter a voluntate Dei quaestionem it esse de optimo et con
renientissimo ad consequendum fineur efficaciter a Deo intentum sub
ea mensura et moro sub qua efficacit e finus intentus quin certum
est Deum non posse velle optimum hoc sensu. Sed neque quaestronem
esse addit de objecto quod separatum a serre et ordine universi
apparet secundum se mellus: sed de illo quod comparatum adum
versi creati ordinem repentur esse optimum et convementitmum.
Sect. 2. Statuut tanquam certum Deum in qubusdam genenbus
perfectionis non velle ad quod est optinnim; quoniam in eu nihil
est optimum sed potuis quacunque perfectione data possibilis est
perfectio major et major in infinitum ut in multitudine numerorum
intensione gratiae antiquitate mundi et alys id genus.
fect. 3. Tres Statuit conclutiones; prima est deum liberrime potiusse
eligere quod eu se minus est bonim. Secunda conclusio est que fere
est eadem cum prima, absolute loquendo non fuilse necessarium deum
eligere magis bonum et magis conveniens magiove rationabile ut infru
erplicat. Za conclusio est Deum semper atque intallibiiter velle illud
bonum quod in ordine ad universitatem rerum est simpliuter optimum
Caplicat suam conelesionom de coqruidore pessaetanis, in que sestie
N. opus Ruisu
podut Luodum
anno 16307
Antony vero Peter
Anno 1656
Romae

## Folio 142v — DE-611-HS-958680:0288
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 145r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000288.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
est optimum quoriiam in illo non datur progressus in infirnitum sed cectus per-
fectoris terminus et de ilo sine creato, qui antecedent ad electionem
divinam per scentiam simplicis intelligentiae proponitur ut perfectissinius
et accommodatissimus ad majorem Dei gloniam et ostensionem omnium
attributorum et attentis omnibus circumstantus praetentis, praegentibus
et futuriis rationi est manime consentaneum. Hujus finii voluntatem
efficacem, licet sit absoluté libera docet moraliti esse intallibilem et
necessariam. Deo. Ut autem explicet qualis sit hic finis ad hibet exempla
eu incarnatione, quae inter fines creatos est optimis in genere et en crea
tione Angelorum, hominum, animalium quae genera bonoru diut esse
optima cum eorum oppositu comparata
Hanc sententum
probat dilacus Ruiz Fet 4. eu Augusuno docente credendum esse, Deum
fecisse quod est mellus eo ipso quod veca ratione ut melus occursal; cui
consentit Chrytostom. et ea Naziangeno dicente mndignum Deo faisse
Deum duui ad melum. Ex Athanasio dicente indignum fuisle Deo non
incarnari ad reparationem generis humani. En Clemente Romano apud quem
Nicetas act, Deum non posse immenzum otiari et cessare a benefaciendo
x Nisseno Tribuente verbe divino Electionem praestantions qua id eni
Deest meluus non potest in bonus numerari. Et Basilio affirmante, Nihil
Deo volente aurdere malum aut tale ut melius illo acquid excogiture
possimus. Ex elerunt Alexandimo arente quod Deus cessabit esse decy
si cessabit unquam benefacere. Eu damascent inferente eu eo quod Dei
voluntas su providentia fieri ut non poffunt ea melcus fierr; cui conseutli
Pternehrus docens, necesse esse ea quae providentiu du fiunt, divinissi
me fieu neque esse meliois ordinus capacia. ex Theodorto reprehendenti
tanquam insanos qui arbitrantur posse inveniri a nobis meluy quod
agendum sit. Ex Cquillo Alexandrino idem affirmante sepissime
et ex eo quod pater omnia porest et meliora valt inferente con
substantialem nasco sibi filium. Haec hor didacus Ruiz in illa satione
fect G. occasione hujus testimonus Eyrilli et aliorum ac Augustum
dicentus faturum fuisse moddum patrem, si cum posset non genecussa
examinat
filium, quomode haec cohaereant eum substantiali generatione filis
divim cum filua productus sit per intellationem non per volantatem
Solvit  difficaltatem en eo quod Cgrillius et Augustiu arguebant
ad hominem contra Ariianos contendentus Deum voluntate esse geni-
torem in quos retorquel argumentum, debrusse scil Deum generare fillum
substantialem si bolantate gerunt cum meliora semper velil. Ato

## Folio 143r — DE-611-HS-958680:0289
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 144v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000289.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
congruentias ut emistat. +alia sunt optima mund resum gubernatio, col
latio liben arbitui incarnatio, assumplio nature humanae potis quam
Angelicae, integntas et samtas corpois ennstr, dilatio incarnationis usque
ad prefinitum tempus frativitas ehristi ea virgine, praeserratio Vir
gini a peceato eriginali; crcatio Angelorum, intelligibilas secues an
gelis iimpressae, qualiae distrbutio facta Edum proportionem perfectionis
et alia inmunera quae Ihcologi et EF. conaritur persuadae eu indiust
probabilibur, et quae probant ea opera facienda frisse non quidem meta
physica necessitate sed morali
fet +X propont credibilitatus mysteriorum fidei providentiam, bono
rumqe fructum ex malis collegendum, quae p(. probant rationibus eudenda
esse cum tamen non suit metaphylicae sed morales, ostendentes si oppo
fitam fieret, minus bonum facturum fuisse Deum, quod est evidenter
morditite licet sit absolute possibile.
fect 12. probat ad fallendum magis quam ad veritatem confirmandam
destinari multas Caudes divinoium operum si deus non elegit id quod
est simpliater meluius. Egreque vero ponderat hoc in loco fp. ostendisse
fien
neculiantem melius frusse fedei opeca divina etram vilissima quam non
fieri supponentes id esse melius gloriosur deo et rationabiluus; frustra
autem desudassent si ordo alius rationabilior et mellar fuisset possibilis
fect 13 protat solam denominationem a volitione Dei non conferre
eam perfectionem quam scriptine et patus affirmant divins opeci
bus convennte
fect. 14 protal quod scripturarum ratiocinationes multae eoanescerent
nisi Deus semper optimum eligeret, qnia in scriptura inverinunt multue
rationinationis vim illationis contonentes ad inferendam aliquam vertaterri
pendentem a libero deueto dei, quoinam huc nonu possunt conveent,
intelligi, nego in illis potest illationis vis firma consiftere, nisi supponatur
Deum libere velle semperqu faceu quod est simpliater meluu et ratio
nabilius comparatione univeisi affertu potissimum ea loca quibus expresse
reprehenditur eorum ignorantia vel Gomnolentia qui tatem illations
vum non animadvectant. Huc spectant plurima loca scripturae
quae seit 15 produul, in quibro persuadetur aliqua frusse volta a deo
aut nouta eu eo quod quodam Deum decent, et quadam funt ab illo
aliena e
fecti 16 fuura sentartiam hac ratione probal, quaelibet voluntas
inclinatur magn ad volendum efficacites obicitum illud quod sibi
placel et quae est maguos prapotionati iaatera quadus, sed deum

## Folio 143v — DE-611-HS-958680:0290
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 144r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000290.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
communcare bomitatem suam creatum est tale objectum  ergo Mt
minorem ibi fuse probat.
nihil est quod
fect 17 idem probul ea eo quod impecire possit in deo vehementiam
inclinations ad majus bonum. nihil enim est tale ex parte majoru
bonr, que enim ratio motiva eu parte illius ita deum allict
ut retrahat a meliori bono: neque eu parte dei cum in deo
nulla sit invidia
Tandem Disput. 16. suam sententiam confirmet autontate
Scholasticorum et Aristotelis decents naturam semper facere
mellora et semper moliri optimum. ibidem Bbationes aliut
Hoc est compendium eruditissime disputationi Vidaci Ruve
cu manumae sunt habendae gratia quod quaestionem at alis
fere maetermissam ita preclare illustraborit.
ta Antomus Pcrep. lc.
qui capite sequenti quinto has iple conclusiones Htatut
A Deus habet necessitatem aliquam ad id quod melius est et
2
rationabilcur
Deus habet necessitatem non solum moralem sac
metaphyficam ad id cujus elatio est rationabilior et
mellor
Dens nullam habet neaessitatem metaphysican aut moralem
absolute et fine ulla facta suppositione ad ncarnationem
aut ad prodctionem alicujus entis supernaturalis
A Dens nullam habet necetsitatem ad optimum universum crcatum
5 Dens quoad exercitium nullam habet necessitatem, etiam
moralem ad productionem ullius universi
6 Deus habet necessitatem sattem moralem quoad specifica
tionem ad optimum naturalit possibile respatu universi. hoc est
Deus non polest producore quidquam quin oducat aliquod
unversum substantiarum naturalium ciri tabuat optima er
naturaliter possibilia quod si per miraculum illi deus neget

## Folio 144r — DE-611-HS-958680:0291
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 143v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000291.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
optimam consuitationem naturalem ei possibilem id non facet
sine compensatione.
Deus haltem quoad specituationem habet necessitatem quandum
producendi universitatem substantiarum perfetam et completam
sibigo suficientem. Vocal autem universitatem sufficientem et
completam eam quae non radiget alia substantia cujus privatio
esset mala respectu universi conditi
Sylvester Mausuo celebiu in Collegio Romano Thcologia
professor libro secundo quastionum Thcologicarum quaesti 53 in 12 Hb 11
n 3: Si proprie loguamur deus nulla necessitate morali aute
cedentu suam liberam electionem necessitatur ad faciendum optimum
diatar tainen Deus s: ut idem autor subdit n6. necessctati moraliter
metaphorice ad faciendum id quod est meluus et convenentuy
ficat dict crasci ponitere etc. plant hanc postremamt
partem. Tue assertionem nam ideo Deus irahcitur metaphorce
quia licet non patiatur perturbationem irce, prout requirentur
ad hoc ut popue irasceretur, tamen faut ea quie fairunt
fromines drati et eu eadem ratione Deus diatur metaphorice
prnitore, sud Deus licet posset sme ulla difficultate facere nimus
bona et minus convenientia, tamen ficul nos semper faumus 1S.
ea ad quae moraliter necessitamur ita ut hine marcima difficat
tate ab ut atstinere non possimus, sic Deus licet facillime et
sure ulla difficuitate posset illud omittere ergo ele non igitur
neganuus deum habere tatem inclinationem ad faciendum id quod
est formanter meluus ut possimuis evidentia morali interre
Deum semper facue id quod est formaliter melus sed solum
asserimus hanc inclinationem non mcludere ullam moralem
necessitatem siquidem necessita moralis importat difficullatem
facendo oppositam quae difficultas repugnat deo
cctionii Romae

## Folio 144v — DE-611-HS-958680:0292
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 143r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000292.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
Ex ejistola italica Cardinalii Dulavram ad
Patrem Michaclem Elizatde quae habetur in
Collectione ejus literarum edita Venetys Anno 1669
Pag. 86 postquam valde laudasset librum Patris Elcalde
de Veritate reliqiones eatholicae, ponit duas quaestiones
quarum Aina est: an dignitati divinae providentiae et Sapien
trae conveniat posse dare aliquam rationem quare
faveat uni individuo magis quam atten, uti  tenel
idem cardinalii in tructatu de Angelis. censens omne indivi-
duim habere aliquod suum spenalissimum praedicatam; an
vero (ut Dater Elizalde dubitative indicat) unica ratio illius
sit divinum beneplantum.
2da quaestio est an sit verisimile quod mundus sit persatior
si contigerint peccata et damnationes quae evenunt quam esset
si aliquia pauculos gradus majoris gratiae acciprentus vincerent
tentationes et venirent ad celum. quo admisso nostrae orationes
quas ad consequendam talem gratiam instituimus quamvi
attenta nostra ignorantia prudentes sint, videntur tamen en
natura sica infructuosae esse debece, ut pote quibus petitur
a deo ut ne faciat optimum et consequentes videntur
decis inspirando nobis ut eas gratias majorus petamus inspirare
nabis ut petamus ponamum medium eu natura sua ranum
postremum Romae 8 apulu 1662
Ad hoc Respondet Sglvestes Maurrq  quest 53.
De Deo vrino et uno n. 8. Negando fore inutiles. Ratio
est ingrut quia plurima sunt quae magis convemient est
ut fiant si nos petamus initanter et perseveranter, si non
petamius, vel si petanum minus instanter et perteieranter
magis conreieus est ut non fiant ergo in ordine ad illa
obcinenda orationes sunt utilissimae addit quod quia ig noramus
utrum posihri etiam ocationibu, magis sit conveniens ut obtine
amius potuis quam non obtinearmus quae petimus orationes nothae
semper dabent includer talitam conditionem, qua petamus ut
frat id quod perimus si meluy est et durme voluntate conforrum
uti Christus. lucae 22. Veruntamen non mea sed tuca voluatae fiat.

## Folio 145r — DE-611-HS-958680:0293
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 142v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000293.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
sed quidem hac intergnetatio non placet (. Antonio perer.) nam his PP. apectis.
firne docent filium esse gemtum a datre quia id non potiut non velle
eum sit mellus et oppositum fit malum. quare meluu eos interprelabimur
Cocutos frisse non de voluntete eligente libere sed de voluntate essentali
et naturali Dei. Utitur tamen didacus Ruiz hoc testimonio, quia eo ipso
supporunt PP. Deum velle semper meliora ne appareat inviducs
Hac digressione facta proscquitur in eadem fatione testmonca
Patrum, Hieronymi affirmantii opera Dei asse plena ratione et consuio
Eusebus approbantis verba platorus, qui ait non potiusse deum qu-
bernationem mundi negligere pernitiosa desidia. Prosperi dicentus
certissumum esse nihul aliud deum facere debuisse quam feut. Mrariomi
et Theodon Garaeo tribuentium providentre divina, melois et optimi
perfectionem. S Graulini deducentis en eosquod deus sit autor univers
fruc esse consequenter ut ommia dei facta sint pulcherrima. Lactantis
cujus hac sunt verba pulcherrima: considerans conditionem rerum, in
telligo nihil aliter fieri debrisse quam factum est, ut non dicam potuisse
quie deus potest omma sed necesse est, quod illa providentissima ma-
jestas id fecent, quod erat mellus et rectius. Concly etiam Francolor
diensi sub Adriano hortantis ut credamus Deum omna velle quae
meliora sant
fect 6 agit de mente Anselmi qui satis aperté docet sicut in deo
quantimlibet parvum inconveniem sequitur impossibilitar, Atqe
omlibet parvam rationem si majori non vincitur sequi neces–
sitatem et Deum necessitatem habere eligendi id quod meluus est
ex sus testimonis ita argumentatur Didacus Ruoz: certum est
Patres non aquovsse necessitatem metaphysicam ut deus eligat quod
est optimum universo orcato et tamen aqnoscunt maqnam
quandam necessitatem. ergo deus habel magnam quandam necefsitatem
quae non potest esse nisi moralis seu moraliter intallibiliscaratione
qua homo sibi relichus necessitatem habel committendi aliqua peccala
venialia. praterea quia haec necessitas quam G agnoscunt
non potest intelligi respectu generis rerum, in quarum perfetione non
potest consitui certus terminis patet intelligendos esse de optimo
quemadmodum illud didacus Run cuposunt
fect 7 et 5 ostendit PP. conta Hauticos reprehendentus opera
procidentrae divince demonstrare mellora et rationabiliora esse ea quae
den feut qud sct e ostendul quidrgulii ercmplo sumpto en crcatione

## Folio 145v — DE-611-HS-958680:0294
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 142r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000294.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
hominis praesati esse lapsim, ex collatione libortatis, eu mysterio iircarna
tronis ex propositione aequalitatis quam deus servat comparatione ca-
partati naturalii.
fert q refert solutionem quorundam Theologorum ad testimoma adducta
perspicue dicentium in cognitione rerum cujus perfatio terminum habet
Deum non semper eligere quod est optimum sumpliater, sed tantum
quod in ordine ad finem a deo preseriptum cum tali modo et mentura
fuerit optimum medium en sappositione intentioii: nam ea hujus inten-
tionis suppositione Deus tron solum moralem sed metaphysicam necessi
tatem habet ad eam electionem talis optimi
Contra hanc solutionem statuit Didacius Ruir hanc conclusionem.
Non tantum in orine ad finem intentum sed simplicitu deus ad opto
mum habet necessitatem moralitr infallibilem id est talem vi cupus
possamus credere et nobis perscndete deum fecisse optimum. idque probat
eo quia aloqui evanesurent praecipne laudes divinoium operum
eu pS. relatae desampta ex necessitate quam deus habet ad optimum
nam similes essent illis, quibus laudaretur demonis aut hominii opus
qui sibi quendam finem praefinit, et sciens et prudens voluit talem
modum et mensuram opens, et euequi mandant. at constat
Patres majoues laudes trbuisse operibus divince providentiae, alioqui cur
ut ea vindicarent a reprehensiombus haereticorum tantopere des
dassent in ostendenda eorum magnitudine et utilitate in ordine
ad univasum; cum fafficent respondere, Deum intendisse opera
pusilla facere et majora potuisse si vellet faceu. Cur reprehen
deremt tanquam blasphemum eum qui diceret posse excogtui
modum alium rationabiliorem et meliorem gubernandi mundum
cum tamen ipsi manifeste doceant, non esse alium mendum ratio
nabiliouem? idqu ostdunt productu singulis operibus, de quibuo de
monstrant si aliter facta fuissent minus bene facienda frusse.
Praeterea quae conjectura esset ad probandum Deum voluisse aliqua
nisi ea quae sunnt ab eo quod Deus vellet id quod est meluy, tr esse
melcus idem est ac Deum id velle
Hoc argumentum egrequ conformal feit. 10 ubi innumera enem
pla adduct operum quae probant et perfuadent patus et Theologi
facta frusse a Deo ex eo quod deceant magis et sint meliora, et con
sentancum rationi sit Deum feusse id quod est meliys et habet plures
congruenteas