# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/28470/text
# Catalogue record: 28470 — Explicatio soni et auditus. Ex Epistola ad amicum hyeme superiori scripta, cum nonullis addidatmentis
# Incipit: Saepe mecum cogitavi qvonam arcano
# Date: 1682
# Akademie-Ausgabe: AA VIII,3 N. 012
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=28470&katnr=38526
# AA VIII,3: its series at Leibniz-Edition Potsdam II (CC BY-NC 4.0): https://leibnizp2.bbaw.de/de/leibniz-online
# In the Akademie-Ausgabe: AA VIII,3, p. 147 (PDF, Leibniz-Edition Potsdam II, CC BY-NC 4.0): https://leibniz-berlin.bbaw.de/fileadmin/Webdateien/dateien/LSB_VIII_3.pdf#page=146
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068530
# Title: Leibniz-Handschriften zur Akustik LH 37, 1
# Folios: Bl. 1–2 (from the shelfmark LH 37, 1 Bl. 1-2): 4 pages, canvases 1–4, page ids 00068530:0001 to 00068530:0004
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068530&page=1
# Lines: 385 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.92
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068530:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 115 lines, status machine
an atque destrnctis vel in exiguum atque in sensibile reda
Explicatio Soni et auditus
Ex Epissila ad amicum hyeme superiori
scripta, cum nonnullis additamentis
saepe mecum cogitavi,  quonam arcano
artificio natura id assequatur, ut non sonus tantum qua
sed ejus varietates, ipse ul percussio ut sonus multiplex
son varietas, et quod potissimum est ipse soni gradus,
quem tonum vocant per medium propagetur, et in organo
exprimatur. Et venit in mentem corpus sonorum comparari
posse cum chorda pulsata, erganon vero auditus partes
vero aeris organon vero auditus cum chorda
quae etiam non tacta priorisson reddit
erat, tum quomod quae sit causa hujus sympathiae unisonorum.
tum vero, quia una chorda non potest omnibus aliis
unisona esse, quomodo effecerit natura, ut idem organon auditus
possit esse omnibus chordis cujuscunque magnitudinis aut
tot rebus divetsissimos tonos
edentibus nisu triusque modum satis distincte
mihii assecutus videor, atque adeo subtilissimum naturae
inventum pers satis diptincte mihi assecutus videor.
itaque deprehendi licet in sono, distingui possint, origo,
propagatio, et in organo expressio; tamenhaec tria
fieri eodem fere modo, per tensi cujusdam corporis
percussa Tremere; deindeae tremunt quae tremunt
aeri corporibusque tensis, sed maximam unisonis, seu un
ejusdem toni capacibus eandem reciprocationum nemodo
communicare, derius aures nostras eo naturae artificio
conditas esse, ut sint omnibus corporibus, quorum sonos
Origo igitur soni petenda est a corporis sonori
ab aliquo percussi tremore, qualem vidimus itionit, et
reditionit, flexionita et rectitudinis, figurae, et voluminis,
mutati ac restituti, reciprocationem saepe repetitam
in chordis tensis quidem nonnihil, sed satis tamen longis laxisque
ubi idtiones ipsis oculis pate. Nec dubitandum est
quin idem fiat in chorda brexiore et meristensa, etsi non
aequae vi sit visibile. Apphet tamen, chordam pulsatam cujus
Nac aliis speciebus propagatis opus esse
circulisinum
in superficie aquae lapello injecto
nascuntur quos vulgo huc accommodant
nihil distincti exhibem et longe hinc abset
quid Nibil aliud enim sunt quam fluctus
Expdit aigitur primum omnia quae sonant
percipimus unisora homotona
ven
orbigculares locum lapilli circumdantes;
ubi quemadmodum et in aliis fluctibus fit
humilior et remotior nascitur ex majo
et propiovitur
vibrationes videri satis non possunt, t durante sono apparere solito
Vi sit paret n circuli illi
crosunt usu ad croscunt amplitudine, 
evanes cunt humilitate. Sed quid haec ad
somum eta tonum, isochionismos Elastiu
aliaque hucu huc pertinentia distinite
exli explicanda  facient, non
apparet pese praesertim cum fluctus
sint affectiones magnarum partium
aquae, soniss exignarum atque adeo insen
sibilium aeris; et dem ac proinde
flutus cum rento melius quam sono
majorem quia omnu eltatlum quod aelerrimis vnletonibus reciprocationibus  tdefui
successive obtinet aa successio ob velocitatem notari me quit
artes habentem simul existentes optica deceptione exhibetPolitojam sonum esse à tremore qui a per cussi restitutione orit
in plere videtur  quemadmodum ntem rotatos in tencbris baculus
ic  extremo est carbo ignitus, circulram ignitum quasi fimul
snam mollia percussionem
faut certe inconditum aliqud sonent
He causa  cur campanai sonantet
mollis, corporis contactus velat obsumesca
ssed absorbent, ut atet naque aim lap
laxo corpoti illapsus resitie fatere
acceptam non repereutiendo reddunt t sed et vibrationes corporis
percussi cum appre henditur utique impedtantur. Haneransam sse ui sconsi deratis causa reperir poterit
tremorem sum chordam impedires
anto cur carbones o tinniant instar metut n corpo
fragminum ex metaltis lignum non tinniat, sed surdum magis
mixta, considerari potest instar stuppae quae campanet circumponeretur aut quae testudine fidibus circum olveretur
sonum edat, quoniam aquositas quae in ligno est, partibus durioribus
quantum opus ad aquosas partes expellendas, sod cum dlansis ul fant quia vero id fit
sedrcum lignum in carbones redigitur, sats satis quidam uritur
in  occluso loco, tator non satis est validus ad hamorrtu magis vised sumfixum aut viscosum
quod inligno fuetat ustime. Carbonis
inmpedimento mollis sublato corjus fit tiogntum
aut si ita vocare libet, solahureum eliciendum, quo nempe pattes
solidiores connectuntur intque perinde est ac si igne immisso stuppa circa
quo campana, aer conflogoreret campanis igne tam mediberi non laesis
Objiciat forte alquis, etiam mollia satis valde pertassa validum
sonum fortiter percussa, validum sonum edere mollia tamen non
videri tensa, quicquid autem tremit tensum esse debere.
sespondendum Deinde quaedam tam dura tam solida, tam
ua esse, ut tremor ipsis apte ascribi non posse
Verum jam ab aliis egrigiis viris, agnitum est
etiam res ux mipina manna et solida percossa tremere
stara equoum satis adtac distentum ngalis
ad antum carbo sit fragilis, fatendum
cum aquoesitate, unde fit fragilis
quae res iterum nostram
explicationem egriga illustrat ram
ut hic in chorda percipimus, ita in aere
collegimus partes ati sponte ne
ex posteriori primum occurram
partium justo major
dalesient min
servetur aessilient majores,
consinq
am alia commune cum alios mapre
is intelligi potest, aliae denique nsi suarum
toti inaedaequatas, quae variae imo infinita
variis velut plicis, quae pro variis externorum
factae intelligi possunt. itaque ex his ad hoc ut jnstae vibrat
der hissquae jam factae sunt, eas quae aptaes
tametsi et isse fiaut subisnde
brationem imitatur, adeo ut aliquandi

## Folio 1v — 00068530:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 105 lines, status machine
percussa applicatae propius auri adventum nondum
adhuc visibilem nuntiat. Sola voce in Alpibus
ingentes nivium cumulos commoveri atque corrmere
constat. Sono mulsaro duplo autiore vitrum
sone duplo acntiore cum quod propriet sono tremit
duplo acutiore satis forti et continunto, rumpi
vulgato jam experimento constat, quod doctissimus
Mohofius nster primus descripsit. Magnis muris
aut rupibus vitrum aquae plenum si oto
imponas, superficiem ejus ictus muri impacto crisas
videbis faciet crispari. denique s Et qui scimul
nullum corpus tam solidum nostri comparatione esse
quin habeat aliqsuem flexilitatis gradum; et nullum
impetum tam exiguum esse, quin propagetur in
in infinitum, talia minismnia non merantur
et maximum pations at a minimo aliquid pati
ad eoquine aeque acutaant que grans)
a semper aequidiuturna est sive fortis
Elastri duplexa
X quae omnia ex chordarum
vibra tionibus, et fune pendulorum
oscillationibus aliisque exemplis
patent. videnturque et memoriam
seu cinservationem specierum
s impressarum explicand
conferre posse. Notandum
quoque quo corpora sunt purius et uniformis
pencussum corpus se n nonnihil idu cedit, sed mox
sese restituens impactum iterum rejicit, ut 
Et infitata oculis ipsis manifestum est, si pilae
magnam ictus partem impetus praeterea est
attinet sciendum est nihil tam molle ejus quin aliquo
fluidorum invisibiium motum turbat; unde
um in cum vape atque aute
antequam rumpatur tendi pais tenditur priusples
ergo ictus tamiesse moderatus, ut tendat quidem sed
non rumpat. ita cum culcitra baculo percussa sonal
ols nem ut lo
aliquid aquae inest fortiter moveas, aquae subito
passeitriom quem tensatu
aliquoties, quia quo semel impetum concepere, et si sest
restituant in statum ad quem tendunt, tamen qui non
paulatim demum ad quietem propius accedunt
fortasse eam nunquam omnino assequantur
in infinitum continueat quae tamen insensibiles reddm
alique supervenientibus confunduntur
Sequitur quomodo copora Sonantia tremoren
unisonis communicent
hoc autem aptae non fieret, nisi natura excogitasset
aliis tensis sod maxime
Algidum aliquod, sed tensum tamen sive Elassicum,
quale est aer. Nam experimento Gerickii habemus
finnitum non aeque produci in tacuo ab aere commun
 loce, vano;  considerandum tamen est
et latera valis  ad extranem jam sonum satis
latera vasis exhansti intus
ictum excipiunt, eum eo ipso ad aerem externum
propagan, deinde aerem nunquam perfecte extaurit
fluidis multum aeris inesse: deriique et alia aquum
ipsam et omnia fluida, aliquo elastri gradu
aer em imitari, et esse aliquod fluidum aere commun
subtilius et penetrantius experimentis evictum est. Itaque
quae de aere dicemus de aliis aliqua proportione
 congen ali proprl
qatis au seoreres desectos apit sesin quoni salis esastitu arsa i st iad
permeantis elastrum cesat. sei haec alias e
in restituere in prioren statum nituntur
sit ejus celeritas, ut sufficienti celeritate impacta
etiam repercutere possit. Imo quo celerior est ictus
tubulum aere exhaustum  et sigillatum in qua
De aeresint tusa, pins
portionemartem in a partium suarum atitu praeterea est, dum
praesentem statum ac
sit opus nisu ad partes ejus divellendas. Ut si culcitrum
perculiendo, ufuci quicquid autem rumpitur, id
incgna partium cuncussione trembre fit. er si
putsetur tremit
 netus qusidseo tantum dilatari; aquae autem quoque et aliis
nec impingenti sam
insensilium moto internos, nec absumunt
si qui ansa cElastei a
rassitu ai
inflatae lapiplus incidat. De quo pam olim in Hypothesi
nostra,  haec desolidissimis? Quod vero mollia
dubium nullum est sa fila ejus ictu ipso, nonnihil
hoc co dividentis, hoc major est dividendi
et licet viacatur, tamen divisio non sine
divisa ferumque concurrent magnum edus sonum
1
aequidinturnae, alter tamnstatim
qad cundea sempe
iuprimus hoc ad sonum
posse, haec non mirantur. praeterea certum est corpore
reflexiones repercussionem non aliam habere causam, quam quo
 quorum quo major est durities,
eo celerior restitutio; nalidque
cum c acutiorque sonus
quamdincorpus aeque tensu maner
sive debilis sitct
astica sive Celeriter
Aat insutr pux
sive debilius pulsata eundem tamen tonum
ed adrib potius ine hibend
hactenus ea n re satiafactum
xplicari posset, quomodo chorda eade

## Folio 2r — 00068530:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 87 lines, status machine
nunquam quod soiam satis explicatus est. Circulos supra
itaque opus est aliquam fignia ad faciliorem rei novae
puncto A apprehensa pulsetur, seu _ linea recta LM
producatur in arcum L(A) M, inde dimissa sibi
reliaquatur, ut redire ad priorem statum quia et
in contrariam partem versus F deinde ivagari atque
aliquamdin iprocare possit. Cum igitur durante
hac reciprocatione, sonoque inde orto rursus ex currit ab A in(A)
in A astigulu puncto A alligatum vel affixum chordae esse corpus AB (choedae partem si placet repraestntars
intelligamus in A attia puncto A ponmnus facilitatis causa
A3, quod per vibrationem ex loco AB, transferatur in locum (AI(B)
cumm vit sit sid alerrimo aer itaque aerem expellet exloco B(B)
uod quem nunc incbrpus AB ann. iaquditur ex hove ingreditur
et contra aerem attrualium faciet succedele in locum AA)
quem deserit. Sed cum vibratio sit colerrima, nec satis leleriter
circulu aeris absolvi aerque qui praecisa sese aequaliter ex B(B)
t peristum imprtum si
expussus se povaliter distribnere, exr in spatio circumfus
aequaliter distribne possit, hinc fit aer (BC anteriort
isto nonnihil comprimatur, seu plus aeris expulsi accipiat n
inor est H
corpor ut non tantum ipsi novi aeris statim subministretur
quantum ipse opus ese ad locum vacuum A(A) a corpore
desertum sine rarefactione su implendum; ideo ipse
aer AF nonnihil dilatatur, eoque maris quo ipsi A est propior
comprimi ac dilatari, sive (quia Tensionis nomine
omnem corporis Elastici a naturali statu dimotionem intelligo) tendi praeter dalitum tendi adegante
Habet autem aer suum jam Elastrum naturale
u determinatumque compressionis gradum, quem a pondere
partim a sua natura partim ab incumbentis aeris pondere accepit;
et omne Elasticum sive fensum corpus cum majorem, solito tensionem accipit,
vertio chordae propinqua instarchordae alicujus
ae etsi non alius aer ipsi esset vicinus. Sed mc
sive cum pulsatur tuemita eris ero
tremit c
Ficinon Nam ut ier  (B) C sejusto compressior
dicinue aer magna vi irruit
raibientet contra
accedit nova causa ab aere que
in locum aeris F(A) justo dicatatioris. Unde sed aer partim se exonerans, sese
sese exonerare conatur in 
et contra aer irrmens justo largius erruit, unde
uti pendulum  poss descensum instrylongius movetur, itermus ascendit
enis ut At dum
justo amplius exontrat,
vibrationes suas exeret, divelli alia quodamme distruri at alia parte perisurini FG. accedintem
Unde vibratio continuata. Sciendum est portionem
unde in loco intercepto nova rursus dilatatio, nam siqu
sin eo quiescpr sed netra fendunt terrumque exorbitant ac denud restituta) et compressio reciprocats seu vibratius. atque ita propagatur et
vibratio ab aere AF ad vicinum. FG, et ab hoc similiter ad
vicinum GH perinde ac si imaginaremur pluras chordas LM, NO, pQ. sibi vicinas esse
LM pulsatiam vibraresque ad sequentem No, quae iterum hoc modo etiam pulsata 
cursus sequentem PQ, atque ita porro o quousque continuantur chordae, donec paulatim
rangatur pulsanti impetus excursimesque
rtgo
n sequentem non amplius attingat, quod
imunantur. quamoro ut chorda molicet vibrataatiam
aere non fiet uia ontiuru sut
experimento Genekiani acuo Vaem ab aere ordinaris loci. Nam si duo hemisphaeria exhausta subito
distrahantur, aerque magna vi irruat, duo aeres concurrentes infentem instar sclopeti fragorem
o l aere souoni cdrpons
ratioliu aliquistobami dest aeris exchaustiqu Garto
i positus ilgbundiu vibratione lec
continuare etsi chordam tensam statim post pinnam vibrationetum requiescere fingeremus, tametsi
et incri insequi itesse est. At alr iudensinet 
unc nullu oritums esset sonu, quemadmodum panciores justo radii non faciunt visum. Verum nure
considerandum est corpus AB cum excurrit in (A(B) rursus regredi in locum AB, imo transgredi
in alteram partem versus F, idque facere aliquoties. Semper ergo novos vibrandi conatus
aeri ambienti imprimet. Verum cum aer ille retineat ad huc vibrationes a praecedentibus et
 ejasdem chorda impression acceptas, hinc sequetur aliqua perturbatio. fiei em in saepe
Itaque videmus quamodo aerem sonanti propinquum
Ca ipsa aqua sonum edit, quid ni cum obiequihit latitudine,
intellectum. Sit chorda LAM tensa, ea in medio
quaedam aereae  a sonante spargantur
rejocimus, nec putandum est opus isse ut quasi sagittulae
potertt e ut vibrationes non consentiant, dum enim nova chordae impressio aerem
forte solicitabit ad compressionem ipse ex prioris vibrationis reliquiis tendet ad dilatationem velcontra
ec cum magnam factura sint motuum perturbationem, et chorda fortioi praevale t, sintue cu
in se paulatim ita corda accommodat, ut vibrationes aeris vibrationibus chordae
consentiant;  et nisi hoc fieret non propagaretur sonu sed mox destmeretur, sed ista continnatione
les cntors
et communicatur lonnius, et fat repetitione ipsa fortior ac denique sensibilis redditur
uni propagationem impeditura ne
+per se, in que duobus extremis LM fir mata
ad punctum Axistens intelligipotest
quale corpus esse ipsa chordae materia
LSob

## Folio 2v — 00068530:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 78 lines, status machine
in ipalicari meretur pdmiranda creatoris sapientiae sprcinen
pertur latio oita
sive isochronisimus sibrationum obtiunt
qua ocrasione scienduenm e constat ex sectione Monochordi idem corpus sonorum
notali cumchorda quo est minus eadem manente tensione, eosonare acutius, id est vibrationes
absolvere celerius jam vero redeundo ad figaram aostram, consideremus nihil adhur
nicuis dentumm qui a nobis allatund esse, quo determinetur, quantae debsant esse portionesonau
Item (B(C. CD. in quas e velul totidem chordas aerem chordae vibratione divel
diximus. Et quidem initio agnitudo pa prrtionum hujusmodi a quibusdam casibus
ac circumstantiis vaciunt valde, variantibus pendere potest;. Nontam tantum ex pront
corpus AB majus minusve est, sed et prout multas habet cavernas iquas atque ante
tara penet ras quibu ossulatiti dem silis ambientem mois muhit corper aerem ambientem
divera corpora heters genea in ereleperiuntur divi
aeris portionibus diversinobe reperiuntur. Itaque mane  ergo prolmagnitudine phltioni
AF. FG. aeris puri, vibrationes tindiore sum erunt et iutem
interse eth cumchorda inaequale. Verum paulatim
ut ebitetur haec perturbatu, et in partes sese accommodabit tandem tandiei
vanta cum data aeris tensione naturat; datum, exhibeab tonum, seu vibram
periodum er via quo vibrat odes et chordae et partimm aeri
instar chordae suam habeat certa tensionem
poe pront sit o portio assumitur si
major et minor, quemadmodum et chorda pentius graviusque sonat, pront ponticulu
idemlibet tonum accipere
At, ita fecil natura ut quemlibet corp
accipere ac propagare posset. Quod quomodo fieret hactenus quod sciam explicatum
etiam explicari potest quod Academici Florentini egrene
eleritatem velocitatem soni esse uniformem spatiis percursis.
con uno s subsemptilo tempori mille passus  fical do
pere diciter solenam ut vibia
et pers vibrationes sunt simul percussiones sequentiat aeris
plercussio autem haec et
soni propagationes sunt isoctionae, et proinde ad si unu
et percuspones sunt isoctiona, ergo et
temnse uno tempriscrito AF occipiat viorationem, proximo accipiet aequali a tempusculo
accipiet eum aer FG, et tertio tempusculo aer FGH. ergo insum enfartit tem pusculo
tem aeris pr posito autem aeris portiuncutas esse inter
tomum e easdem vibrationam periosdos Leadem magnitudo
initer sequale (quoniam aer ipse aequatis fer
usse  cumportionibus aeris aequaliter crescere, ac
uus ascendit multum aut descendit vel inter loca eaeore
vibratio aeris perveniens ad portionem aliud corpus
heterogoneis in aere contentis valde diversa commea
ettingentem, exempli causa chordam novam a soupro corpore distantem
sis ita positis aer incdens in alio
sonante non nimis remotam impo
ili vitu infligit illi ictum aliquem
vibrationibus aaeris aut chordae prions
ecit vibrationem in se totu, satis sensibilem non accipit
 eun buo intiemtineus
unde tandem  sensibilis satis vibratio
missnae nascipote solet? Ubi tamen duo noti
posse quid in ali chorici niso Morda chociam andem sint
ie e teste comsebant
quomodo chorda quaelibet ipsumqe a
turbatae ad concordiam re
vel actu vel potentia; actu si
nimum enim savitates  multiplices aere implentur, den
ab et praesertim in angusto diutius. Nam et cavitates
e vbrationibus et aeris impingentis
de veu aa  fim psnt
quod sob aeris connexio non efferisset
corpori gnisonum ite. possit monsum atio 
biles in organo auditus conjunxisse
N; deinde tympanim aliaeqm
bylonismimentis seu vibrationibu
bam
easque rursus vel discietes vel
ecundum u ne ronous
abire magnitudinis tanta, ut cum data tensione
 iet osndin cent
aturam autem cujus
eob. lt
cnbribu plubinibus veripo 
soctionae, quod sit ec naturae consitro qus et humorestat
n  sencomnssime idst
et tannum a airim
Hine corpora panterm valde heterogenease, ubi  exignes.) cognosci sperim editum
cdirum ubae vero partes habentmanissum