# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/29533/text
# Catalogue record: 29533 — [Tractatio de Deo et Homine]
# Incipit: Cum celeberrimi Baylii scripta
# Date: 1702
# Akademie-Ausgabe: AA VI (assigned, not yet published)
# Other printings: -Gerh., Sitzungsberr. d. Preuß. Akad. d. Wiss. 1886 S.22-31 (Ravier 729). -Gerh., PhilSchr 3 S.28-38.
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=29533&katnr=55636
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068558
# Title: Leibniz-Handschriften zur Philosophie LH 4, 2, 2c
# Folios: Bl. 1–5 (from the shelfmark LH 4, 2, 2c Bl. 1-5): 10 pages, canvases 1–10, page ids 00068558:0001 to 00068558:0010
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068558&page=1
# Lines: 782 recognised on 10 of 10 pages, mean confidence 0.92
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068558:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Cum celeberrimi Baylii scripta ob elegan-
tiam et doctrinam apud summae dignitatis personas
in pretio haberentur, legerenturque el meas subinde
exquireretur sententia; coactus sum saepe dissensum
ostendere, praesertim in iis quae ad religionem
eeet et pietatem pertinebant. Nam ipse passim
contendebat, adeo pugnare rationem fidei quam
sacris scripturis adhibemus, ut nulla locum habeat
conciratio; ajebatque dogmata nostra Theologiae quam
Revelatam appellamus, non tagtum supra esse sed
et contra Rationem, nec tantumme
explicari comprehendianobisminime
nostra fidei comprobari prticulos fidei ex ratione,
sed etiam contra objectionts defendi nullo modo
posse: quod ille quidem ad laudem magnitudinemque
et ut ipse appellat triumphum fidei referre
videbatur cum potius ad cladem ejus et subversionem
paet
obmo elleseb hoc non  itHae caus e potes  gnande
obg, quod argumentis ineluctabilions revenci potest.
ceMogetus go ab iindem personis primae
qut onam
it mrtatas dignitatis, subinde manum
praeterea in rem ipsam veniens in maximi momenti
causa, ub quod generatium pronuntiaverat, speciatim
demonstrare conabatur, et potissimum id agere videbatur
at Manichaeismus, id est dostrina duorum principiorum,
commendaretur
unius boni alterius mali,  tan quam
concipi
sine quor origo mali expli non posset.
Christianae
 quanquam profiteretur, nihil sese ea re in Ecclesiae nostr perniciem
huc fidei qua hoc in fiderperniciem
moliri, quae protestatio multis facto contraria
habebatur
Eg Cum ergo inde a juventute quando
philosopriae dabam operam, simalque tentes furis recludebam
idem argumentum studiosissime tractassem; videremque
iege ciumevirie plue imu
C ergo parce
Cum ergo saepe  disceptationibus illis
interessem, quibus  Baylianae ratiocinationes
ventilabentur, libereque explicarem, quantum a recta
ratione abessent, quae ille acute magis et docte
quam vere disserebati impositum mihi est plus
semel à t  inter mortales dignitatis
sum
pincopes ut crpto completerer que dicetam.
proferri potest

## Folio 1v — 00068558:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 73 lines, status machine
idque feci eo libentius faciliusque, quod inde a juventute
diligenter tractaveram hoc argamentum, quando
philosophiae dabam operam, et juris aeterni fontes
recludebam. Cumque ita diversis temporibus per intervalla
diversas quaestiones ct dissertatiunculis
exquibus nonnulli sunt
complexus essem, hortati sunt deinde amiciqt iidem freligionis stuclio et Theologia peritia clari,
ut in unum opusculum componerem omnes, t quo pluribus
Cum vero mihi consilium sit taeri pielatem religionemque tueri, et
alis etiem prodesse possent.
mitr
pietatem et religionem, et dogmata inprimis Ecclesiarum
oor Augustanae confessionis, quae semper. eam in rem.
in hoc argumento ihi tutissima aptissimaque sunt visa, taer semper visa essent
is ut uvolui ut insignes
aliquot Theologi sgnapsia quandam dodtrina 
meae examinarent Synopsia quandam brem dactrinae
doctrinae mec in hoc argumento mea confeci,
quam synopsim quandam brevissimam doctrinae
nea sententiarum mearum  confeci, quibus utendum putatam
e utebar in hac causa ut oculis  judiciisque
insec
insignium aliquot Theologorum nostratium subsici posset
subjici posset. Tractationis duae sunt partes
una de DE0 altera de HomiNE. in deo
spectantur magnicudo bonitasi communia utriusque
ratia saectari debet
natura et
InHomine catus ante lapsum, et status post
lapsum, et posterior quidem ratione naturae
corruptae gratia ad ejus reparationem
ratione
Divina magnitudo studiose inprimis contra
destinatae
Socinianos, et  Conradum Vorstium, aliosque semiso-
cinianos asserenda est. Consistit autem in divina
_i tribus potissimum, primordialitate, omnipotentia,
primordialitas duas habet partes.
omniscientia
independentim Dei ab aliis, et omnium dependentiam
necessarius atque
independentia dei facit, ut sit ne se
a Deo
 g aeternus in existendo, se quod vocant
Ens a se; et ut sit liberrimus in agendo, nec nisi a se ipso
Sed haec independentia non facit, ut des tyrannice
ad actiones determinetur
agat, seu ut sie pro ratione voluntas, idscontr
cpienteam aut ut js jus condiderit suo arbitrio per
modum legis positivae; haec enim cum sapientia ejus et
dicemus
bonitate pugnarent, de quibus mesem
Destendentia rerum a deo tum in existento apparet
tum in agendo. In existendo, dum non modo omnes res
a deo sunt creatae, sed a deo etiam conservantur, nec
male dicitur conservationem esse continuatam creationem
pun
in agendo dum res deus ad actiones concurrit, easque
dirigit. etiam malas. quoniam quoniam etiam in
malis aliquid est  perfectionis, quod necessri a deosmanare, debet
concursus autem est immediatus et specialis
contra quam durando videbatur. Immediatus est, quea non quoniam non
inderondenta ejus tum sysica est ut principum
i cuo non habeat,
superiorem auonevdvria.
pulis, ut non heben
posset divita magnitudo collocari in omnipotentia
et omniscientra Omniptotentia, tum independent
DEd ab aliis, tum in dependentia, ounitum ab ipso
deperdantria issentiarum ab ejus intellectu Existentia
rum ab ejus voluntate fumi quo in spodugendos
hoc creatio existendo huc creatio et conscvatu
um in agendu hnc Concursus

## Folio 2r — 00068558:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 95 lines, status machine
ideo tantum effectus a deo dependet, quia causa ejus
a deo orta est, sed q quoniam deus non in ipso minus in ipso effectu
producento concurrit, quam in producenda ipsius causa
Specialis est, quia non tantum ad existentiarionisque deus actionem confert
rei, sed et ad existendi modum et qualitates pdc
dens concurrit, quatenus in illis aliquid in est perfectionis
ostendetur autem infra, quomodo non ideo dens
sit causa peccati, nec creaturis liberis imponat
necessitatem, et quomodo ad malum culpae voluntas e  ut pro sopeto radtas
tam late, patet
Omnipotentia Dei in eo consistit, ut quae
pene sed
nem et toutam vim
in
ults ea fiani
vet, ut quae plente
ut
objecto habet (quicquid possibile est, seu non implicat contradicti
reforie in decreto sed inclinatione, et 
ter ea  quantam maximatlectum obtinent
a etiam quedenem
voluntate quam
e
videant
tantum ant
per aliarum volun ea efficuciam habent
en
quantum maximum per aliarum voluntatum antecedentium conflictum
en
deu
iner providentia sua gubemat
Ad omnipotentiam etiam dei pertines aronevtoria,
non
coremrentiar
non consistit ejus justitia, errantque qui jus dei dependere ffiut ab ejus omnipotentia ducunt.
ut a nullo ad rationes reddendas compelli possit. sed in eo
Omniscientia dei cum sit perfectisima ideo scientia
ejus  omnium veritatum cognitionem, complectitur
tu omnemus progressum nu intrementum excludit
ut versatur tum circa possibilia eorumque pexus,
tum Circa actualia.
scientia possibilium vocatur simplicas intelligentiae
complectiturque et  eorum nexus inter se, qadeori
ou oldnes essari verita Reg omnes necessarias
Mttena patet scienti veritates
Complectitur, et contingentes possibiles earumque
ex dato aliquo contingenti sit contegenter secuturum, etsi in hoc nexa contragentitirursus sit, non necessitas,
rexus adeoque etiam futura conditionalia, seu quid
ut adeo scientia, quam mediam vocant, sub scientia
simplicis intelligentia comprenendatur reo comp recte comprehendatur
porHinc deus re ntn sejuncts possibiles
novit, non tantum ut sejunctas, sed etiam ut coordinatas
in innumeros mundos possibiles, ex quibus unum prosapientissimo suo
Caddita
Hujus quem elegit Mundi cognitiinubi cognitio pr siuplex, ipsa decieti eligentis cognitione
eligit
prr arbitrio elegit
acc essit sentia divini decreti de ejus existentia formati
transit in scientiam visionis, quae scirices omnia actualia
dens
praesus praeterita praesentia futura complectitur
comprehendit. Nec alio opus est praescientiae futurorum
quae oytel tm praesentia et praeterta tum futura
Nec ai opus est prasce contingentium fundam eato
fundamento, quod quidam in divina pramatione
quae sivereq
ad Voluntatem. Itaque ADtr Magnitudine ad
Bositatem Dei progedimur refertur autem ut veritas
Epi et tere plclicholeedens est seria et efficax aliu
ad intellectum, ita Bonitas ad voluntatem. Voluntas dei distinguitur in Antecedentem et consequentem
consequentem. voluntas isi antecedens est qua deus, et omnis sapiens pro suae voluntatis objedo)
Voluntas dei distinguitur in antecedentem et
set inclinatur ad oum omne bonum quatale
producendum, et ad omne malum, qua tale repellendum removendum
Itaque antecedente dem voluntate dens vult omnes homines
illuminari, sanctificari, salvam
Antecedens voluntas non este velleitate, quae in deum noncadit,
distinqui etiam debet a voluntate conditionati, quae etsi in deum
cadat, perinde ac scientia conditionalisu, tamen non nunquam sola est, sed
cuper adjunctam e habet vit cornitionem et voluntatem ab soluti
scienta possibilium quoad periltes neaessuras et
qroad ventates contingentes
ut honm ventas ep inpllecta est
pe rectio itellectus, ita bonilis est perp
votiutalis. Omnis voluntas habet pro
objecto apparentiam bonitatis, sed volunta
dioma
non nisi boni veritatem
Agendum ergo et de volantale et de bonilat
toluntas a est vea intecedeus vel Es q)eitis 
ne efficar dem decu
elate unlecedent
bonlus in voluntat hogilas tutietrsnum quomodo orcatuo
toner
abil

## Folio 2v — 00068558:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 100 lines, status machine
dens interdum non vult actum, sed tantum conatum.
veluti cum Abrahamo isanci speriticationem imperavit,
excentionens
tantum obedientiam non rem voruit. sed cum imperat
actus virtuosos, prohibet vitiosos; revera vult nonti
et obedientiam et rem quam imperat.
Omnis voluntas dei antecedens offectum haberet,
nisi qadam obstarent. Reoera autem plenum haberet,
si omnes voluntat dei antecedenteam effectus simul
voluntatis
stare possent. Tum vero dens omne bonum velit pro mensura bonitatis quam objectum ihabet
mensura suae bonitatis, omne molum nilit pro mensura
suae malitatis; hinc fit um omnia bona non siit   simul consistere possunt
quia
compatibilia inter se, fit ut ex conflictu omnium decrepria,
voluntatum antecedentium oriatur voluntas consequens, sapientiae maxime conformis
seu decretoria, per quam oritur, quantum maximum bonum
lonim potest. Et ita voluntas quidem anteddens tendit
ad bonum, sed consequens ad optimum.
finatem, omnino atsolutam
quam et finalem dicere possis, e vulgo decretum appellamus, immatabilis est
appetlamus, sempera effectum habet, quoniam in hoc decreto
fopmando omnia jam in considerationem venere, nec
ullum amplius obstac ulla amplias ratio, objici potest
est tamen libera quia ex voluntatibus antecedentibus,
Vol
utique liberis, resultat, et spontenea, quia ab interno principio
ipsa siplicet ideus sapientia et bonitate oritur Et licet
determinata sit me optimum, id tamen sit
morali non metaphysica necessitate, quae locum ultima locum tum demum locum
cets 
habitura esset, si solum illud objectum divinae voluntatis,
quod a deo eligitur, possibile foret; quo casu nulla fuisset
electio inter plura, contra hypothesin.
dMo Bonum malumoe triplex in intelligi solet
Metaphysicum, physicum et morala. Metaphysicum honum Malumve
niversum, sed
bonum est perfectio veretem imperfectio et hoc bonmus
malumve locum habet A generale est, sed dist speciatim
non intelligentibus aeid aut tanquam non intelligentibus accidunt
accipitur de illis honis malisque, quae rebus n creaturis
Bonum  Matumve physicum  accipi solet de
commodis incommodisque reaturarum intelligentium,
quatenus scilicet aliquid ipsis jucundi molestique accidit; et huc pertinet malum poenae
denique Bonum Matumque Morale est, actio virtuosa
aut vitiosa, et huc pertinet malum culpa opstimum ut finem ultinum, Bonum qualecurque
H Hinc jam dicendum est, deum velle mulum poenae Bonum
non nisi ut bonum subsidiarium; sed nalum culpa non ut finem i ndiffereatia  impere
intosut dia ad sillem; quali
velle nisi aga quidem anteredenter optimum consequenter,  mala atiam metaphysica
malum corpo ut bonum subsuliarium optimo inclusum,
t physica
finem; sed matum tidsa
rationem abcexnq
medii
ehendo
en
mel
quidem
dea
sed matum culpo Borum, ut finem, malum poenae, aliasque imperfectiones phuficasant metalsysicus
ut bonum subsidiarium, seu ut medium ad finem; sed malum
anteredenti voluntate
quod deus prae caeteris malis rejicit,
culpae, reemedii rationem habere sed taattum
Quaritur eerga quanam ratione malum culpa existat, et cur dicamus
tandem
onditiohisinet qua one
existas, seu quomodo a deo permittatur, et cur dcamus merito dicamus
Deumnullo modo peccatum permitsere, sed tantum velle, sed tantum permiffere tantum
Considerandum e est Matum etsi existat, tamen non esse
matum,
mali
inte objectum antecedentis dei voluntatis, atque adeo in ejus voluntate consequente peronissionem ejus
non nisi per concomitantiam oriri; quia deus non permitteret malum
nisi majus bonum faceret  de malo ut jam Augustinus notavit
Porro malum poepae porro peccabums non partectit edi ad
porro peccatum licet esset utite ad aliquod bonum, seu mediam ad finemrationem haberet
hoc tamen non sufficeret, ut objectum esset voluntatislicitum voluntatis; atque iot est quod
nam ut recte monuit Apostolus, non esse mala ut eveni facienda malaut eveniant bona
Unica erus.
Itaque qui per decielu aetemo de futuris
usum precum, et homani studii ilita
tem tulli putant, et sophisma ignavum
veterum renovant, considerare debent
et preces et iatera, quibus nunc movetur
deme cum jam
delis ad agendum
in mor
jam
undem
in eundem
movisse ad decerne
dum, cum Menti
ejus ante rerur
existentiam
obversasentu
etiam sunt
bona subsidiana
seu ut

## Folio 3r — 00068558:0005
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 80 lines, status machine
clegitima,
Unica ergo ratio permittendipcali hac est
ut permillatur malum peccatum, quoties sine culpa, aut intermissione officii
impediri non potest veluti si quis periculoso tepo praesertom tempore
in statione collocatus, exqua injussucenturionis d aut
tribuni discedere non debet, vide il
audiret, duos alios milites duello confligere vell amicos suos duello confligere velle. Huie
il certe iimpediendi mali causa accurrere ad eos no recte
fas non foret. ita fieri aliquando posset, ut princips peccatum
pe
subditi non esset impediturus nisi peccato suo, quo casu utique
necessaria ejus permissio foret.
pccati aben
Deus qui peccare non potest, n morali
quadam necessitate suae sapientiae bonitatisque
agendum
aept ad optimum eligendumq obligatur
ejusque intermissio omni peccatos  creaturae
pejor foret, quia divinam perfectionem 
im pugnaret. Nam minus bonum habet rationem mali
sunt onereiteres
quoniam scilicet
la haec ratio est, quia inter innumeros Mundos
non
sapientia sua
possibiles optimum elegit, in hoc autem malum
aliquod culpae involvebatur; quod nosutique a posteriori seu ab effectu
ratio
Et proinde judicare debemus, etsi possibiles saem s fuissent
judicamus, vel ideo quia permisit
essunt mundi, a quibus peccatum abfuisset, eos
tamen in summa, omnibus computatio nostro
mundo perfectione inferiores fuisse. I2t
In quo pictura per umbras, ctiharmonia
per dissonantias apte admissas,
exaltata est.
seccatum ergo Voluntatis divine permissivae
objectum est, non ut finis, imo nec ut de medimi
sed tantum, ut conditio sine qua non poterat
optimum obtineri; seu s  tanquam id  quo non admisso
deus sapientiae bonitatique suae summae non
uttimam
Hinc patet originem mali esse in veritatibus
satisfecisset
aternis, quatenus in meuu non in voluntate i ideanra
.
sed in originali imperfectione creaturarum, quadenus
debere,
one
interrum
quae continetur in veritatibus aeternis, quae objectumi constituentintibus.
sunt objectam internum divini intellectus; nque malum
aadeo ab optimo rerum systemate possibili
excludi potuisse.
Exhie etiam intelle destinari ad
permi
al
non ipsius, sed peccantium sit culpa, neminemque ad
peccundum destinat, sed tantum peccaturum aliquando
eccasi
non impedire decernis, neque ideo, pro complice  habere debet, quando per
quia sais sapientiae supremae legitus impedire nec debebat
De hono moelulsysico seu perfect
amonia rerum decretu
alis.
nic
contus
untur, iil corggulare
s
euo
Mugnitudiis, et
ts
Bomlitis. E ex serentiat boutate
rlecti
Eessiu opti data aeie xadtuntias
un abonilatereativa ad persones
isttia, cui summ grudus
istiba non arbitharia, non exolica
ues
i

## Folio 3v — 00068558:0006
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 100 lines, status machine
Haclgo lunita reg
Quod si ergo, ut ostendimus hc unica
tunc unc adest
legitima permittendi peccati causa est,  cum scilicet non debeta
debeat non permitti; facile apparet, minime
probari posse superlapsariorum quorundam rationes,
qui deum admi permisisse lapsum putant, ideo
tantum, ut haberet in quorum potna justitiam,
aut in quorum venia misericordiam ostenderet. Heque
Nisi enim majores obstit rationes deum impulissent, movissent
melius justitiam ostendebat impediendo peccatum,
melius bonitatem impediendo miseriam ost endebat
bonitate sed ex bonitate et sapientia combinas
Ex his quae diximus etiam institia divina asseritur,
Cujus summus gradus est sunctitas. Nam justitia
juctia DInstitia a  ergo Dei res arbitraria
cela pstil non est, sed exaeternis sapientiae regulis fluit
ec nec veus omni jure solutus est, ut possit punire
Innocentem. Licet enim superiorem non habeat, ipse tamen
contrarium
quam pecatum  Adco
cui nihul magis repogaa
Asanctitati ejus pugnare videtur quod ad peccati
actum concurrit sed non male  jam Augustinus notavit
formale peccati in privativo consistere. Privatio autem
est ex limitatione creaturarum, quae facit ut nc scient
cognitio earum  non sese ad omnia porrigat, et ut
voluntas earum, quae ad summum bonum hoc est ad Deum
tendere debelat in inferioribus consistat
iut
Nunc Communia omlagnitudine
Bocitatisque diinae supersunt. Huc
eitam ea pertinent icunt de concrjuci
et bonitate agitur; et inprimis de
concursu ad peccatum.  qui
negari pote non potest isi patu
deo peccati realitas a deo independens
dicatur; s idem tamen
 Comparatione rem illustravi fluminis navem secundi flaminis, navin
deferentis, quae tanto fertur tardius, quando est oneratior. Ut ergo
lonis
 virtutis, vigoris in est
nt
causa iatis a flumine sed tarditatis ab onere; ita quod perfectionis es rebus a Deo est, sed d
a mpr
un perfectio reum a deo imperfectit 
limitatione creaturarum, quae saep
sginali
itum
r cum scilicet amore pa postero retus adhaeretanima, deo regle
po quemadmodum fnec noxiaque inertia impetum divinitus
procedit tamem in peccatumprorumsit
fieri potest, ut  navis cujus motus tardior a vortice
coqia
Caeterum cum scriptura indurare deum aitp
 impressum refaroat aesistendo
 infringit
divino pernissu
occasio
ascitur
lectam
etsi intercursurum
comprehensis, quibus ille
cireunstantis oticere captimam rerum seriem elogisse, peccandi altini peccat
videret
Hunc autem serdem
quod optima esset
peccatum p
divinum Tivinam aute
peraverandi ebtur: neque enim deum suae sapientiae
deesse aequum erat, ut homines peccatis  quasi pervim
verul per vim eximerentur: quin ille justo in eos judiciousus est
moviden-
tiam non passam ut circumstantiae
mutarentur.
u
quadam loquendi ratione
eptiatrerum 
debetur senici
nsserici. nata est
taru
es aedeo quam dens  justi imo delueto elegit
em ex comoinatione etiam sapientiae et Vo Bonitatis electio optimurerum Ordinis nam est
sint reoe aptisine colligata, nec
HE∞, XCoPH6)S renu quae facit, ut ordo quidem sit inter voluntates
dei antecedentes, pro vcu  objecti gradu bonitatis in objecto
peccatum influxus; hoc tantum innuitur, de hominem circujustantiis objici in rerum serie
siduliaque ei etribue isi similesque ei attribuit in
etsi in ea inter intercurreres peccatum, hominesque
vine hominesque en circumstanties objici cerneret,
quibus illis occasio peccandi  aut in peccato
it mala ia adgubenam imo delacto eregit
prodii
fcuics summus gradus est sunctitas) asseruimus
cumu sci bopitas a
ustitiaitur, cujus summus gradus est anctitas dinis et Bonitatis, de quibus nunc agendi locus st.
combinat
opitur ex sapientia et bonitate combinatis.
satis ferit sibiivina
0

## Folio 4r — 00068558:0007
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 92 lines, status machine
sed ut revera nullus sit ordo inter dei decreta. aut potius ut
n revera decretum dei unicum sit tantum si
rem curatius expendas; nempe quo optimam verum
uni seu ex exevilibus iterti ex infinitis
possibilibus universi formulis optimam e
id est hanc ipsam quae extirit, existere debere decrevit.
Nam  sapientes. Nam sapiens nihil statuit, nisi
(id est m huius)
Optimae autem serici unibersi, haud subre
admittendae, haud dubre maxima Ratio (Christusfuit, notilissima hujus universi pars,
aeteaetemus dei filius incarnandus, in quo et
salutis hominum omnis falatis humanae salutis cardo
rati versari debebat, et cujus
itaque  Ecclesia censiis
itaque ves itaque felix Adae peccatum vetuis
Eulsia dixit quod tatem Redemtorem meuisset
haest id est malum maximiboni
maxim
id est nalum ingens multo majoris boni occasionem
fuisse
Sade Deo Hactenus de  deo
egimus, superest ut ad tractationem de HoMsE
un
considerantes,
veniamus, spectando tam ntelase, quam
peste lapsene in eo et e Naturam
et a Ggratiam; Naturam spectanda tum qualis in se est
in se, tum  corrupta spectatu
consistit
Natura hominis in anima corporeque vertur
A
quae Metaphysica unitae personam unam constituunt, etsi physicaratione
satic
phylicos tamen in se ipsis invicem influxus non habent, quobus
req anima corpis aut corpus anime leges turbet. Est tam quamvis
anima essentiale corporis a repraesentativum, et ani corpus
essentiale animae instrumentum. quae pluribus
lessi prulice spectando suas utraque substantia
leges sequatur ra secundum harmoniam a deo
ab initio praestabilitam conspirantes.
verandivel posiciendi Mutta autem faciunt ut credamus etrimam
omnibus expensis.
orihela anina slelia , die
Animas perius a Deo creari judicant, alii tamen
post Augustinum ad traducem inclinant: hodre
qui si recte explicetur non videtur aspernandus
iE Nempe hodic viri quidam in naturae
cognitione praeclare versati arbitrantur animalia jam in seminib
quodammodo esse praeformata, inde ab Origine rerum, et 
seminaeadem
edem jam et organica et animatar fuisse. Sdanimam  in seminibus non nisi
sensitivam, in conceptione demum hominis  gradum rationati superiorem
lid est rationis vim accepisse. Q explicatione itaque unimae
exa eusi mali ratione qua explicandi ratione nec
ducitur
a rationa
physicaradice
animae rationalis praeexistentia statitur, nec prima
corpori corrunto intruditur, sed anima sensitiva
originalis mali jam infecta accip rationem accipil elevatur ad
oe poste m a teatumse
1e 1
sita laner Ebertis
Natu
in existentia
inmillidu si ela
issentia
inere, sum, quo
qui
gecae
sexistentis
lenitatisn
e
oraptio
es eg ignommlia  et
melled
tptedua
quond vol A contabi et n 
Rtualibus. in his q mors
sratu astemedis cortationis
mnstantis
raterne sufficiens efficae sopvenitent
gratia cinversionis salbationis ieo
quae omnes ab
initio creatae sunt
ita duae ingentes diffieultates tolluntur
una de origine animaraltera de
formatione foetus, qua divinae praeformationi
pro maxima parte debetur
 non spernendis indiciis
Hine porro
n cedibile est

## Folio 4v — 00068558:0008
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 99 lines, status machine
(Cpthme es l
idque à deo permisum 
Natura hominis Lapsu Adami corrupta est quod
quoniam, Adam labens veluntariae volum libere pecoans in serie rerum optima
optima a Deo eligenda continebatur, quemadmodum jam satis
porum, sed in nondum rationales, in Adamo labem contraxerunt, quae in _ anima rationali deinde peccatum riginale
Hoc lapsu omnes posteri sunt involuti, quonium animae
expositum est.
ea autem labes accedente Ammabus ratione in  trunsiit in percatum appellatur,
eriginale, quo vires humanae praesertim in spiritli rebus ad
deum pertinentibus mire sunt labefactatae
Dici autem potest omnes animas peccato originali infectas
peccatum tamen originale nullo accedente ere actuali (nempe ante rati safficientem rationis usum defunctis,
aliis ad aliud vitii genus
magis inclinantibus. Itaque neminem habere cur prae alio glorietur
aeque malas esse; sed non simili modo
ad damnationem sufficere, quod quibusdam visum est, asseverare
interrum
supersit, seu quae sint reliquiae imaginis divinae: 
Nunc videndum quid in natura corrupta supersit virium se
bon
non ausim.
duobus consistimertate et reliquiis
libentate vyluatatis, et lumine intellectus.
virium supersit: 
ctus et liberate voluntatis.
Lumen intellectus consistit in est nna componitur ex
imaginis divin
ideis innatis incomplexis, et verita notitiis innatis complexis
Lumine intell
per quas nobis, si modo attenti simus, recte ratiocinari posse datum est
mbhis latem
n
quam i
Licet enim veritates int
ideae veritatesque in nobis lat
Huc pertinent verita
sed
neditando tamen ex ipsis
inde pendentes
insant erui possum
hominem deo reconcliandum,
promto
u abae nolis men
sensuum testimonio
necessariae a
non sufficiunt
nisi divina gratia
Etsi autem hoc Lumen naturale non sufficiat ad Legem
Dei eternam cordibus inscriptam contineat, non tamen ad ad
acredati E
Libertas voluntatis consistit tum ut sponte, tum ut deliberato
In
eo;
nos deo reconciliandos sufficit
agamus, nec necessitemur ad dec
uavisigne divina sint determinata
Etsi autem futura contingentia tum ex la natura veritati
ut ecessitas, cum nonnisi hypothetica sit,
tum ex natura sua tum et
veritatis;  haec tamen
Nec Avina praeordinatio libertati obstat, deum enim videns
libe contingentiam et libertatem non tollit
inter hominia possibilia hominem libere agentem, eique existentiam
decernens, naturam rei adeoque libertatem actionis non immutat.
Et licet omnis effectus determinetur ex suis causis,
earumque praedispositionibus, ita ut semper ratio aliqua
subsit, cur e potuis existat, quam non existat, neque non
idem te tallitur landtere tin atque adeo non detur casus
indifferentiae aquilibrita, ubi omnia, se eodem modo habeant
utrinque; d rationes tamen nunquam sunt
necesitantes, sed tantum inclinantes, atque eatenus indifferentia
itaque   nec peccatum originale, nec aliae nostrae prava dispositiones
sive contingentia in illis salva manet
nostra pruca actiones faciunt, ut necessarius sit aliquis
peccandi actus etsi tanta sit nostra ad peccandum inclinatio,
ut certum sit Los immunes nos a peccando non fere, nisi divina
vicissim nec gratia dei quantacunque libertatem tostram
gritia retineamur
tollit, aut nobis bonae actionis necessitatem imponit, cum dicendum sit
cum conset deum quam, et Angelos et animas beatas libere
agere, etiam cum maxime ad bonum inclinantur
peccatum actuale hominis, quomodo a deo non permittatur
tantum, sed et gabematur, et quomodo ad realitatem ejus concurral deus, sunt
Hactems de natura nunc Gratia qua opus est tam
supra explicatum est
ad bonos actus quam juvandos, quam ad malos retinendis coercendos
Auxilia Gratiae duplicia sunt, externa et interna
ita aliis ad viitutem. Consistuntus in sorte nascendi, educatione, conversatione
casibus vitae.= in his dispensandis agnoscunt Theologi nostri To BaDos pauli
Et liet codhile
=quibus determinatur
causalibera
+ quibus fit, ut ali
aliis fercilius agant
feliciares reddantur
non tansum in rebus ex
numanis ternis sed etiam in split
tualibus aqque divinis

## Folio 5r — 00068558:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 89 lines, status machine
adveusa
Et licet credibile sit saepe eas per Externa ideo
infelices fieri, qui male usuri fuissent etiam favorabilibus
circumstantiis; generaliter tamen tale aliquid affnari pro certo pronuntiari non
potest, quis enim affirmet omnes qui inter Ameracanos
sates populos remotos Christi expertes periere,
damnandos fuisse,  nullumque
ad veram conversionem fuisse perventurum si peria
ac aliis populis lux illic Evangelii accensa fuisset
Gratia interna consistit in mentis illuminatione
et voluntatis directione; contraque attentione animi ad
sua officia. A perique enm bnia et  plerumque
enim homines non  ignoratione,  peceant,sed
quia quae nouut non jatis ad animum revocant
cum maxime opus erat
Gratia rurgus distinguiter in sufficientem
10
agendum, si modo accedat voluntas.
aliolendum ad hoc ipsum ut velimus.
es
Et hic valde verisimile est sufficientem gratiam omnibus
n intantibus agnoscunt datam en baptismo, etsi nulla ejus
improbatur
nprobatur eorum
sententia qui nullam putant, veram es
gratiam
conversionis inisi in electis? Quae sententia
hobis non junter perspectae suit
dei viae, quemadmodum omin, TGeologi nostri fidem
et gratiam perseverationis et haec in perseverationem
setionisiria Gratia conversionis
eormm
circa Gratiam Erectionis mepito
merito
io
id est si modoquis velit
Gratia rarsus distinguitur in sufficientem volenti et
efficace dari, etsi de Hethe
qualcincumque et finalem, quae novissima coincidit
cum gratia
vorecitur 
docrint
quae maximum est divinae
efficacem ac volendum
Gratia rursus distinguit in gratiam convensionis
poest.
per iculosis
consequentiis occasionem praebere obnoxia est. Cum eum
non sit absoluta electianis certitudo Etsi enim nemo prus
 electionem suam in dubium revocare debeat, non datur
 tamen absoluta perseverantiae finalis certitudo; qualis
futura certitudo itaque 4 si ab ea penderet veritas instificationas,
rei sint vestigia, ita nihil prohibet deam
vandamu
morientibus gratios quasdam extruordinae
aliquando.
rius offerre ne quisquam se neglectum
queri possit
gatiam efficcilem
eliam de nostra Viustificatione ecerti futuri essemus, asi non sine desperationis periclo, nisi
um securitatem perniciosam, gigneret, uti de justificatione dubitatio desperationem
mino
simul electionem si simul perfectam electionis certitud
d jusificatione igitur, certi esse possumus, de electione p et
 magnam et piam spem fovere debemus, cum ea
esi eea
non nisi culpa nostra partae salutis jure
excidere possimus.
et
quae in exeratio sidei
spei charitatisque consistit
tam necessaria est, un he ullos quidim ponos motus
sirituales habere possimus, nisi deo excitante, cum
mortuorum instar in sporitualibus hos habeamus
At in semel conversis gratia perseverationis non omnio
peragit, sed cooperationem nostraum postquam semel nova vita dona
tisumus admittit
perficitur
gratiae donum
+ nec T8S H(CObXX1p8S vere
justificari
+ tantaqu quanta Datur praesentis
nostrae con
verita
conversionis: et si a
 et epimo ejus securitatem
pernicio
gignere
scilicet

## Folio 5v — 00068558:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068558/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
eeeeeee
eeeeeeeeeeee
ERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
eea