# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/31762/text
# Catalogue record: 31762 — Leibniz an Burchard de Volder
# Incipit: Binas a Te literis profundae meditationis plenis una eademque opera re
# Date: 1702-12-05
# Sender: Leibniz — Addressee: Volder
# Akademie-Ausgabe: AA II,4 N. 040
# Other printings: -Gerhardt, PhilSchr 2 S.248-253. -Buchenau-Cassirer, Hauptschriften 2, 1904, S. 320-329; Neuaufl. 1996, S.501-508 (dt.Übers.); -Schmalenbach, Ausgewählte Philos. Schriften, Bd. 2, 1915, S. 31-36; -Loemker: Philosophical Papers, 1956, S. 859-866; -Loemker: Philosophical Papers, 2. Aufl. 1969, S. 528-531; -Válogatott filozófiai írásai, 1986, S. 249-257; -Ariew/Garber: Philosophical Essays, 1989, S. 174-178; -Kousakusha, Jap. ed., Bd. 9, 1989, S. 174-178; -Rey, L'ambivalence de la notion d'action, 2003, S. 905-812; -Orio de Miguel, Obras de Leibniz, 2011, S. 1196-1202; -Rey, Leibniz - De Volder, 2016, S. 223-231; -Lodge: Leibniz-De Volder, Correspondence, 2013, S. 254-269 (mit engl.Übers); -Leibniz: Variaciones sobre la ciencia general. Textos, Hrsg. B. Orio de Miguel, Madrid 2021, S. 410-412, 416-419 (span., teilw.)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=31762&katnr=K+5019
# AA II,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-867859
# Title: LBr. 967 · Volder
# Folios: Bl. 67–70 (from the shelfmark LBr 967 Bl. 67-70): 8 pages, canvases 133–140, page ids DE-611-HS-867859:0133 to DE-611-HS-867859:0140
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-867859&page=133
# Lines: 307 recognised on 7 of 8 pages, mean confidence 0.91
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 67r — DE-611-HS-867859:0133
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 68v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
zrodiastu
plargula
dast negle
is sacbe
simbus
RO
Doectr
na et meritis insigni
Godefrieus
Quilielmus seibniti
hinis au le literis profundae meditationis plenis, una eademque
B
opera responde. Et spero ua exiis quae Cl Baylio reposui TiBi
quoque mentem meam meliis in plurimis apparuisse uti certe satis
astendis, ni fallor. Ipse quoque . Baylius scribit se profundius nunc introspi-
s
1
cere Hypothesn meam, nec videtur haerere nisi in possibilitate progressus
cogitationum spontanei in anima; ubi tamen mihi nulla est difficultas
tum ab experientia, quia saepe talem percipimus progressum, quidni ergo
et alias possibilem credamus; tum etiam a priori, cum eum necessarium
esse judicem ex ipsa substantiae omnis natura, quae debet agere seu tenden
tiam habere. Adde quoque quod ubique (in rebus completis scililet) praesens est
praegnans futuri, ut in praesenti satu omnes futuri praestabiliantur.
suae difficultates ex aliis fontibus oriuntur Ac primum ad
priores tuas literas vento in quibus desideras inter materiam
(se resistentiam) et inter ab vim activam necum necessarium
ne gratis conjungantur. Sed causa nexus est quod omnis substantia
est activa et omnis substant ,a finita est passiva passioni autem
connexa resistentia est. Talem ergo conjunctionem postulat natura
rerum, nec potest tam paupertina ese, ut principio agendi deficiat
nut
nec modus in formis quam in materia vacuum patitur; utitaceam
peodem esse actionis et unitatis fontes
doctrinam de Attributis quam hodic s formant, non admodum probo.
quasi unum aliquod simplex praedicatum absolutum, quod Attributum
vocant, substantiam constituat; neque enim ulla ego in notionibus
9u
invenio praedicata plane absoluta, aut quae connexionem cum aliis
non involvant. Certe cogitatio et extensio, quas vulgo pro

## Folio 67v — DE-611-HS-867859:0134
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 68r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
mere
exemplis altegant, nihil minus sunt quam talia attributa
saeres
ut is ostendi. Neque praedicatum nisi in concreto sumatur
cum subjecto idem est, itaque mens quidem cum cogitante (etsi
non formaliter) sed non cum cogitatione coincidet. Subjecti enim
est paeter praesentem involvere et futuras cogitationes maeteritasque
Qui corporum distinctionem in modis Extensionis quos
illos judicas excludendo vacuum non diffiteri, corpora tan-
debent plusquam modaliter distingui. Praeterea ut vulgo
comperientur. Si enim duo sumas corpora  et B
aequalia ejusdemque figurae et motus, sequetur ex tali
notione corporis, sumta scilicet ex solis modis putabivis
xtensionis, ea intrinsece omnino non habere quo distin
An ergo A et B secundum illorum dectiinam
non sunt diversa individua 2 aut possibilene est esse
quantur
taec salis indicant veras rerum notiones per novam illam
diversa
et iphiumera Lujuomodi
a
o philosophiam, quae ex solis materialibus ntnidu
is
substantias format, plane subverti. Quae differunt debent
ensive p as sivis
aliquo differre seu in se assignabilem, diversitatem; morumque
ea
isabe
est manifestissemum hoc axiomat, cum tt aliis ab hominibus adhi-
bitum non fuise. Sed vulgo homines imaginationi satis facere
contenti rationes non curant hinc tot monstra introducta
il
contra veram philosophiam. Scilicet non nisi incompetas adhibuere
notiones sive mathemabicas, quas imnginatio sustinet, ut temporis,
Item spatii seu extensi imagina ab exips qud e sentitur seu
diffunditur abstracti, sive sure mathematici massae er
eogitatio sedayas nudas nonagnoscit natura
passivae, motus mathematice sumti; etc. ubi fingere
putant unice ponanit, ut hodie faciant tantum non omnes.
tum differre modaliter. Sed duae substantiae singulares
rem concipiunt, ne modaliter quidem distingui ca
s
quae famen. in se non possint ullo modo discerni
cnis mumficasonit
abstractastasis
non
u

## Folio 68r — DE-611-HS-867859:0135
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 67v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
ossunt homines diversa sine diversitate, quod revera non sat
notuaa abstrarendo a diversitatibus quas nos non consi
libetrecta a qualiber diest distinguitur contentis. Hinc fieni nequit in natura ut duo corpora ssut perfecte prmut
exempli vint duas lineae rectae partes aequales, quia scilicet linea rectai
atia
aliquid incomplertum abet ruct pu est, quod doigrinae causa eperteat infuntura tan
pititumm
Etiam quae loco differunt, oportet locum suum id
est ambientiam exenimere, atque adeo non tantum loco, seu sola
extrinseca denominatione distinavi, ut vulgo talia concipiunt.
Hinc Corpora vulgari modo sumta, veluti Atomi demveriticorum
ilobul perfecti Cartesianorum, dari non possunt in natura neque aliud
sunt quicquam quam incompletae cogitationes philosophorum nonsatis
Alio praeterea invicto argument
posito plenes
perum naturas inspicientium.
demonstravi in novissima responsione ad C. sturmium, impossibile
es() ut materia, qualis concipitur villgo, solisue extensionis sive massae
si mavis passivae modificationibus formatur, sufficiat implendo uni
e
(ad
verso, sed plane esse nocessarium, ut utique aliquid aliud in materia
ponatur u habeatur principium variationix dstinctionisque phaenomenorum
latque adeo praeter augmentationem, diminationem, motumque opus esse altera
quo
tione nateriae heterogeneitate. Quanquam generationem et corrupta-
atquades
tionem subsantiae non admittam,
Nunc ad alteras luas pergo; cum dico substantiam
dum puta ipsam constituere unam mochinam ex ipsis compositam
quam vis corsoream a
et praeterea esse una intelechia actuatam, sine qua nullum
et in ea principium verae Unitatis. Quod autem evidens recessitas
ad Entelechias admittendas cogat, ex dictis patere puto. Neque
etiam video quomodo pro Entibus recilibus et substantiis habendis
careri possit veris unitatibus. Arbitrariae vero renitates, quibus
in Mathesi utimur huias loci non sunt, nam etiam Entibus apparen-
quae
tibus accommodantur, qualia sunt omnia Entia per aggrega-
tionem ut grex, xercitus, que eata unitas est a cogitatione
an
demque est in quovis aggregato, ut nihilerinum invenias, si Entele-
ra
proprie et rigorose loquendo forte non dicetur Entelechiam
hiam demas
massam sui corporis, sed tantum conjungitur cum passiva po
tentla, quam complet, e cum qua cum qua Monadem
impellere
mimution
pecta
at qu
o
vis
aqualiansinitiaf.

## Folio 68v — DE-611-HS-867859:0136
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 67r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
constituit non vero influere potest in alias Entelechias.
substantiasque adeo in eadem massa existentes Atir phaenomenis ver
siu aggregato resultante omnia jam medhanice explicantur
us
massaequs se mutlo impellere  intelliguntur: neque
eA
tuo opus est, nisi in his phaenomenis nisi consideratione vrium deri–
vatibarum; ubi semel constat unee he resultent, nempe phaenomena
aggregatorum ex realitate Monadum. Meo jud nauquam
opitur machina organica nova naturae
Meo judicio nunquam oritur muchina organica nova  naturae
quia semper infinitorum organorum etut totum
unibersum suo modo exprimat, imo semper omnia praeterta et praesentia
tempora involvit, quae certi sima est omnis substantiae natura; ratumque est
quod in animaes in corpore exprimi. et unde et anima et machina per eam
item
animata, et ipsum agimal tam indetructibilia sunt quam ipsum universum
Quare unde Machina conflari aliquo Mechanimo non potest non magis quam
ostui. Nec unquam a oriri naturaliter ot extingui potet primitibae
Endelechia  primitionqusc quaecunque et nunquam
trganico corpore caret. Quantum certe nea fert rerum conside
e
ratio haec aliter esse non debent, neque ex nostra deformatione foetuum
ignorantia sed artioribus principiis derivantur
substantiam ipsam potentia activa et possiva primitivis praeditarue
neluti To Ego vel simile plo indivisibili seu perfecta monade habeo, non
vires illas derivatas quae continue aliae atque aliae reperientur. Quod
nullum vere unum adest, omnis vera res, erit sublata. vires
quae ex massa et velocitate oriuntur derivativae sunt, et ad aggre-
hata seu phaenomena pertinent. Et cum de vi primitiva manente
loquor, non intellix conservationem potentiae motricis totalis de
qua olis inter nos actum est, sed Entelechiam, cum alia, tum vim illam la
totalem semper exprimentem. it sane vires derivativae non sunt nisi modifi–
cationes et resaltationes primitioarum. Henc intelligis
Vinc intelligis vir eximie
ex conjunctis cum resistentia
anioi
uidis corporeas
solis veribus derivatis, id test modificationibus 
substantias constitui nonposse. Omnis modificatio aliquid durabile
senamus in corstoribus nihab
qa
vir
quam vires deribatas respondeo Hnpothesin possibilem non esse
totiones assumamus
proprie
hatonems quat
supponit. Cum ergo aisi
et rursus ex ea oriti onincompletas
pro plenis conceptibus nerum
substantiar Entelechiaorum in se

## Folio 69r — DE-611-HS-867859:0137
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 70v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
substantiarum proprie
ta in se invicem actionem non admitto, cum nulla
apparentiis
appareat ratio qua Monas in monadem influat. Sed in phanomenisi
tamen
aggregatorum, quae utique non nisi phaenomena sunt, sed (fundata ac regulata
concursus atque impulsus quis neget? interim, verum conserio in corporibus
in phaenomenis B quoquet vinibus derivati
determinent
ut massae massis  non tami dent popam vim, quam excitent sa
det erminent jam inexistentem
ia ut corpus potius se propria via ab alio repellat, quam ab eo propellatur
Entelechias differre necesse est, seu non esse penitus similes inter
se, imo principia esse diversitatis, nam aliae aliter exprimunt uriversum
ad suum quaeque spectandi modum idque ipsarum officium est, ut sint totidem
specula vitalia rerum, vel Mundi concentrati. Ejusdem tamen specie
seu tatioe
Anima s velut human
esse merito dicimus e u animalium cognominum intelechias,
eum
animas, physico non mathematico sensu, quo pater et filis e filius ejusdem
sed physice
speciei esse censentur
si massam sumas pro aggregato plupes continente
unanu
substantias, potes tamen in ea concisere substantiam
praeeminentem, si quidem corpus orgaricum consim massa
constituat, sua entelechia animatum. Caeterum in unem
Primaria
n Monada seu substantiam simplicem completam cun
relatam ad tua
intelechia
non conjungo nisi vim passivam primitivam totius massae, Cujus quidem
partem non faciunt reliqua monades subordinatae in organis positae,
ad eam tamen requiruntur immediate, et cum primaria Monade
su concurrunt ad substantiam corpoream organicam, seu animal
primitivamV
plantamve. Distingua ergol1) Entelechiam, seu Animam Materiam
nempe primam  seu potentiam passivam primitivam q (3) Monada  his
duabus completam Massam seu materiam secundam, sive Machinam
C
organicam, q ad quam innumerae concurrunt Monades subordinatae
5) Animal seu substantiam corpoream, quam Unam facit Monas
dominans et in Maxam Machinam
Dubitas, Vir eximie an res una et simplex sit muta
tionibus obnoxia, sed cum solae res simplices sint verae res,
reliqua nonnisi Entia per aggregationem, atque adeo phaenomena

## Folio 69v — DE-611-HS-867859:0138
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 70r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
sint, et ut loquebatur domoeritus, Vonco existant non ubE
patet nisi in simplicibus mutatio sit, mutationem in rebus
omnino nullam fore. Nec vero substantia mutatio omnis ab
externo esse debet, cum contra substantiae finitae essentialis
sit interna tendentia ad mutationem; nec in monadibus natura-
liter aliunde oriri possit. At in phaenomenis sive agpregatis
mutatio omnis a concursu derivatur secundum praescriptas partimus
abstractio nibus enim opus est, ut res scientifile explicent
nova
ex metaphysica partim ex Geometria Leges(. Hinc in massa
lingulas partes ut incompletas spectamus, suumque quoddam conferentes
concursu autem omnium cuncta compleri;  corpusque ideo quodlibet
per se intelligitur tendere in recta tangente, etsi concutsu
ca
s
1e
impressionisalu impressionibus aliorum; continuatis
motus in ipsa curva consequatur. Sed in ipsa substantia pe
se completa est, cunctaque involvis ipsius per  linea curvae conservatio
continetur exprimiturque,  quia et futurum omne in praesenfi
 substantiae statu praedeterminatur. Tantum nempe interest
quantum inter
inter substantiam et massam; Cres  completas, ut sunt in se
accipiantur, quo liceat
et res et incompletas, phaenoen
definire liceat, quid cuique parti massae sit ascribendum. Cunctaque
distingui et rationibus explicari possint; quae res necessario
abstractiones postulat
Doctrinam meam quomodo quodlibet corpus omnia alia
exprimat, et quomodo quaelibet anima vel Entelechia exprimat
et suum corpas, et in iasu et per ipsum alia omnia videris
pulcare perspexisse. Sed ubi ejus vim expenderis, nihil aliud
dictum a me videbis, quod non inde consequatu

## Folio 70r — DE-611-HS-867859:0139
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 69v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
Dixeram Extensionem esse ordinem coexistentiarum
possibilium; tempus esse ordinem possibilitatum inconsistentiu
hoc si ita sit, mirari le ais, quomodo omnibus rebus tam spiri-
tualibus quam corporalibus competat tempus sed non nisi
corporibus extensio. Respondeo utrobique utrorumque eandem
esse rationem; nempe utrisque mutationibus tam spiritua
lium quam in aterialium sua ut ita dicam sedes convenit in ordine
successionum seu in tempore, et utrisque convenit suus situs
locus in ordine coexistentiarum seu in spatio. Monades enim etsi
extensae non sint, tamen in extensione quoddam situs genus, id
relationem habeat ordinatam
per nnicum decili Machinami stilicet cui prae sunt
est quandam ad alia coexistentiae
Neque ulla substantias finitas a corpore omni separatas existere
aut crte situ rel ordine ad res caeteras coexistentes universi
B adeo
carere puto. Extensa involvunt in se plura situ praedita, sed
quae simplicia sunt, etsi extensionem non habeant, situm tamen
in extensione habere debent, quanquam illum punctatim
ut in incompletis designare possibile non sit cum sese
C
pha nomesis
par
existentia res simplices incateris efficaciam non contactum
ostendant Vale
c
-c
i jucissa. per
dabam Berolini 
fas literas praetrila hypone si bene memini ad TE dedi: nunc eum
eleberrimu) Bernolius noster cui commendaverum, redditas
ibi neget verum ex schedis meis descriptas mitto. Multum
libi deblo quod promunere posthumctum Bugerianctum
quae nondum accesi lipsia, spero tamen ad me
perventura.. Da bam fanoverae 20 Juni 1703

## Folio 70v — DE-611-HS-867859:0140
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 69r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).