# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/33941/text
# Catalogue record: 33941 — Leibniz an Burchard de Volder
# Incipit: Haud dubie rem acu tetigisti,
# Date: 1703-11-19
# Sender: Leibniz — Addressee: Volder
# Akademie-Ausgabe: AA II,4 N. 054
# Other printings: -Gerhardt, PhilSchr 2 S.256-259. -Buchenau-Cassirer, Hauptschriften 2, 1904, S. 329-334; Neuaufl. 1996, S.508-512 (dt.Übers.); -Schmalenbach, Ausgewählte Philos. Schriften, Bd. 2, 1915, S. 37-40; -Loemker: Philosophical Papers, 1956, S. 866-868; -Loemker: Philosophical Papers, 2. Aufl. 1969, S. 532-533; -Válogatott filozófiai írásai, 1986, S. 258-262; -Kousakusha, Jap. ed., Bd. 9, 1989, S. 104-109; -Andreu: Methodus vitae (Escritos de Leibniz), Bd. 2, Valencia 2000, S. 65-68; -Lodge: Leibniz-De Volder, Correspondence, 2013, S. 274-281 (mit engl.Übers); -Rey, L'ambivalence de la notion d'action, 2003, S. 815-818; -Orio de Miguel, Obras de Leibniz, 2011, S. 1206-1210; -Rey, Leibniz - De Volder, 2016, S. 234-238; -Leibniz. Matemática-Física-Metafísica, hrsg. von B. Orio de Miguel, Madrid 2025, S. 394-397 (span.)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=33941&katnr=30758
# AA II,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-867859
# Title: LBr. 967 · Volder
# Folios: Bl. 75–76 (from the shelfmark LBr 967 Bl. 75-76): 4 pages, canvases 149–152, page ids DE-611-HS-867859:0149 to DE-611-HS-867859:0152
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-867859&page=149
# Lines: 291 recognised on 3 of 4 pages, mean confidence 0.91
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 75r — DE-611-HS-867859:0149
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 76v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 132 lines, status machine
Viro doctrina et menitis iusigni
duo B. dE VoL DE
Godefidus
Quilieliuus Lerbnitius P. P. 0
veri nominis,
Haud dubde rem acu retigisti, cum judicas ex sententia mea substantias (id est
meve vercsecesteantias ese emonada nellum lin eci erfum
ipsas Monades  seu perfectas unitates
substantiales, ex quibus caetera omnia resultare necesse est) nullum ins
tarpen fortasse di
sius potheseesmo
se invicem infeuxum habere, posse
mentem me a mente mea videris abire dquod
in modum tantammodo a me poni tanc sententiam
quod hypothesin tantum afferri judicas, cum ego necessariam esse
doctrinam putem. Nec gratis assumo substantiam esse activam
cum enim prae cer quem admodum ex non paucis a me jam dictis
perscriptis satis intelligitur. Si inde  inde colligerem tant
si definitioni substantiae hoc inserens pro arbitrio aet inserens
tr
pncatrvam esse
thirem substaticu on
et meam definitionem
mne Monades tantum per se
vel vitium obreptionis mitterem in definiendo. Ego vero activitatumpation agnise
ee qua sunt isi natura a
rem
Liept
ranci 1.
ata; quaeam nihil aliud sn quam ea Unde resultant, inuel sumta,
nomen
cum quaris quid substantia 
nihila iis add unitatemqu habent a mente tantura, ut ovilm grex. H
Hoc cui persuadere non possem, caetera frustra ingererem.
Video non contentum veritate video tene veritate quidem meae
moneo aggreque
quae
Videris lac olgitate quidera ter meae
contelitum fore
ribus etiam
aute omnia excludenda praeter perceptionem
intelligam, et
in
 dud eo
cum quaritur quid substantiae nomine in
intelligam) ante omnia excludenda monea
Aggregata. Aggregatum eniim nihol aliud est quam dea si omnia simulsumda
sane
quae rinitatem
itag
suam habent a mente tantum, ut ovium grex. Hac cur.
ea ex quibus resultat simm
persuadere non possem caetera fiustra ingererem; itaque
putarem eundum per gradus; atque hoc ante omnia cum
ubinondun  seu quaestio
cum
cura examnandum.
desiderare pprimum
 ante omnia videbimus an
Viderisca me rausam
itaque pidebimns an omnis substantia primum T05
ua
dinum
admittis effectum
an omnem substantiam, mecum pates activam, quod ex
nihil aliad efficere
Miraris Resistentiam in substantia nuum aliam
phaenomenis definiri potest
usum habere putas, quam ut ae substantiae a  substantia
sutemet virtubi activae obsistat. Sed hoc Tibi non debet
videni absurdum cum et in quasi substantiis, sive corporibus contingat 
contingat: moles enim ejus vim celeritati impressae resistatuaindimprimere  ane
propri impressae resistit ut moles moderetar celeritatet restringat; et limitationum principi
inter tribuis non tam
alius
um esse oportetia esse
in rebus
rebus quam hypothesi meae. sed ego demonstrationem addibe pri addideram
N intrinseram differantiam
alioquamper pleno unus statusentur
per aequipollentia substitantur
aliosque occasidnatistas
t
apriori nempe a phaenomenps; qu
translationem; tum Maleb runchium speciatim  smum
in motu non agnoscunt
o
ab alio non distingueretur, quia
it Idque inprims Cartesianos ferit, qui motua
m
(quos
us corpussiste
unde nhil in illes
vimau potrara atroum Quoli deo tribunt, menti vero sensiones daret proepbitrio suo
 tionitos piueie  tem nan ainonam
se
qualitater seu Ares
ne corpor
quasi Deut corpora sisteret nunc hic nunc illic
qui
me
nem im
= et quod secus se habere
censemus, ad phaenomen
pertinere.
deindo
actionem utique
involv
inlellii nnd
potest
F aliud eni
pparens
distens esse, seu
antia, ein quo
consistit continuum et iis compositum)
aliud
sed
um versus alterum
ut connexio
i quo cont und reate
fundamentum unitatis affervi non poss
alium
esse unum
Zaliud enia  stanosuique
um eet consi
conisis  iau sd alterum
im pelli (in quo
consistit connexio)
aliud esse unum
=certe nobis cognitam,
censere oporteat
ectionis in agentibus

## Folio 75v — DE-611-HS-867859:0150
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 76r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 100 lines, status machine
Aforet.
m
rebus corporeis,
unde nullum in is principium distinctionis. In ergo in
ea re ab utroque ab utrisque dissentiens mecum admittis vires
derivativas, atque in hinc diversitates phaenomenorum
salvari posse speras. Sed ita satisfacere debebas
seuaccidentales
alteri argumento meo, quod vires  derivativae sint
mene modificationes, neque aliquid activum
protitea
jam vero
passivi, quoniam modificationes mod res limitaque
jam
absoludam
non augent nque possunt contigere perfectionem quae non
Oproinde
uta
sit insit ipsi rei modificanda actionas acere autem
universum esse uenam tantum substantiam
1e  X HtoY Acoia est
quae
omnem vocabuli
sensum mutat. Nam at ego, ut alii subst
an
itaque aut ad mittenda Tibi, mea sententia bsubii
Torte
confugiendum ad a(6YdeoVor illud unam tanitum
esse substantiam, quod i totum universum unam
tantam esse substantiam; quod qui dicit substantiae
vocem a sensu aliorum detoquet. nec videe quo
ullum argumentum proboile veverisimile, tanti
paradoxi nam quae  attulit, ne umbram quidem
eu hes.
diversa admittas subjecta quibus
haben
insint modi, omissa quaestione disputatione de voca
eissutatione
Lomisqus disutation
f sufficita; ut
tulo substantiae; obi co portet in rei ad essentia
 potet
admitti esse quod modis varietur esse perfectiones
quo posito persistit argumentumde modo, rebus niil limitante.
Ex his intelligitur nec motum
sufficere sine viribus, nec vires derivatas sine Entelechiis
tantum, non augente.
primitivis
Rei
impugnatures quod iqod dixis: substamai
mutationem
rae essentialem esse
sentialem esse internam
impugna stis quiquid ex rei natura sequitur id rei inesse
tendem
invariato modo, certe quamdiu manet eadem
natur
natura rei; nac ab ea tolli posse. Cum inn ipsum
et natur tn
necessarius. Sed dictinguendum
squle funt
modificationes quae
matationes. modificationes. Quicquid ex rei natura re
id potest dequi n
vel perpetuo sed pro tempore, nec statim immediate, sed alio inter
sequitor,
e v
veniente statu intermadio auteriore nempe praesens.
vel alio mediantenempe futur anterioreunee futurum.
vides Habes ei imaginem in quasi substantiis, seu corporibus
vim habentibus sive in motu positis. Ex corporis Moti  in recta
data velocitate data, natra sequitur ut dato tempore elapso
 perveniat ad datem in recta punctum perveniat ad datum
in recta punctum. An ergo semper et perpetuo ad id
punctum pervenit. Concipe egituriu primitivis tendentiis
quod agnoscere oportet in derivativis. E
Et res se habet velut in legibus serierum, aut vaturis
linearum, ubi in ipso initiot progressus continesutur.
et indigna sapiente. Neque ego vel umoram video rationis dubitandi
talerusque oportet esseei
 nisi quoddinasvetis aoserrermu
modificatione
in irclimitum tantum
variatio est quia Modiqu
adeo
et profecto alias accidentia
u
ista concipied
modum substantiau, tanquam
aliquid per se ponentia. 
c
( quid jud eo
sed hinc sequeretur nihil
prorsus natura sua actiouu
esse itame nam actio.
utique variatio est  lisus
adentis creatura
nullo extrinsecus
assumto
sufficiente

## Folio 76r — DE-611-HS-867859:0151
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 75v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-867859/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
Pro porro si mecum agnoscis systema causarum occasionalium
non esse dignum philosopho, si influxum  substantiae in substan
tiam (de veris loquor) inexplicabilem arbitraris
rerum
quomodo dubitare possis de intinseca tendentia ad muta
tionem; cum mutationes adesse in rebus rebus
certa experientia phaenomenctum edoceamur. T0 oT
ergo a posteriori demonstratum puto. Et objectionibus
etiam Tuis satis factum. S Nec tute effugere, poteris,
saederum nou video cur pene pro nihilo diicas omnibus
hypothes ob difficultatibus quod omnibus difficultatibus satisfacit
Hipothesis mea. quaeso enim an idem de alia dici potest
s systema enim lausarum nisi systema causarum occasionalium
quod dudum explosisti postliminio contra me revocas.
principium mutationis intrinsecae, ququicquid moliare
geres Etsi enim
di ponatur
omnia quodvis particulare ab alio mutationem patiatur, cet se
in totum  et hoc rursus ab alio; tamen principium mutationis
ratiqeb
sic inveniri non potest, ttum raciitu
universo intrinseca erit
atici
are
esu
ita et partibus quid aliud universum quam omnes spartes faut i
difficultas. Ergo aut toti
aut  erit in substantia extramundana ut cum Martiano Capella
quo
modo naturali, puncipi atque antione
vel potius 
em
mos
rebus
loqua squiapicutimus pet
sed cum deris operetusse debet,  produx isse in natura dicendus
est principia  mutationum. Quod ubi sen a semel admiseres,
in qua rabio atque ordo pp possenora ex prioribus inferni possu
in omnibus aequo jure agnosces
Vale dabam Hanovere
Novembi. 1703asihaec imo dicendum est si haec
rebus
non prodixit, omniao produxisse nihil  durabile produoisse nihil; le.
ahamspantoeer iNovems neque subjectum
nullumque subjectum mutationis produxisse. vale. dabam
Haniverae 19
Novembir. 1703.
d
S. communicavit mihi ingeniosissimus Bernoullius suas aods
AAngeniana de motu annotationes, quae mihi occasionem dedere
quaetam ipsi respondendi, quae ut ribi quoque communicet petii, sidentur
nonnulla
enim no nonnullius momenti
Tes cintrinsecrs
mutatione
ex
beansvel ipse
perationes
mentis

## Folio 76v — DE-611-HS-867859:0152
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 75r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).