# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/37501/text
# Catalogue record: 37501 — Arnold Eckhard an Leibniz
# Incipit: Quam gratae mihi fuerint literae Tuae, vel inde cognoscere poteris, qu
# Date: 1677-05
# Sender: Eckhard, A. — Addressee: Leibniz
# Akademie-Ausgabe: AA II,1 N. 146
# Other printings: -E1: Uhl, Sylloge nova epistolarum 2, 1761, S.144-232. -E2: Gerhardt, Phil. Schr. 1 (1875), S.224-266. -E3: LAA II,1 (1926) N.146. -Dutens, Opera 3 S.565-600 (nach E1). -Übers.: Navarro, Corresp. Leibniz - Eckhard, 1994, S.68-113.
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=37501&katnr=K+298
# AA II,1: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-960119
# Title: LBr. 227 · Eckhard, A.
# Folios: Bl. 14–32 (from the shelfmark LBr 227 Bl. 14-32): 38 pages, canvases 27–64, page ids DE-611-HS-960119:0027 to DE-611-HS-960119:0064
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-960119&page=27
# Lines: 2,310 recognised on 38 of 38 pages, mean confidence 0.92
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 14r — DE-611-HS-960119:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 91, 2026-09-09T21:35:01Z — 40 lines, status machine
Epistola D. Eckardi ad me
imo supplendum in ea
est potissimum, quod etia
alis demonstrationi
Scholasticorum simili
deest demonstr
scitilet quod non imptice
Lobilissime et fomplissime Domine
Duam grata mihi fuerint litera Tua, vel inde cogno
scere poteris, quod aliis quibusdam occupationibus in
praseni destrictus a Reverendistimo Aobbate Loccens;
petii, daret mohi hancveniam, ut una atgue altera
anvaria nihie ar ipsum scribere liceret. Eed simul
adtuas levi, nullam moram interponendam putacs
quin e vestigio responsionem quandam molirer
Cullum enim sn omni phololophid arvumentum
opaviui neqe tractatu dixniui est quam cum de
existentia surmmi  Luminii quaeritur. Et cum fii
rniter mihi persuasum habeam, illai rationes
Cartesius Deum existere probavit, cuivis demonstra
tioni Matheinatica aequiparandat omniu exce
ptiane majores este, nulla nichi opera opavis erit
qua et Cartesii sententiam sicubi obscurior videatur, ex
plicare, et ad ea, qua in contrarium afferuntur
respondere possim.
Escistola lua Ares. habet parter. Prima in antecestu
quaedam monet: seorenda cantinet responsionem ad
leu, quae pro tuenda demonstrationes sartesiana addus
et tentia denique earum, qua aroumento Tuo, qucad
in lorum Cartesrana: Demonstrationis substituis, des
deracri, ventilationem extibet: Secionqulis avam
Incipiam autem a secuendo. Cam quid deprimo
seatiendum sit; postea videbitur.
en argumente artesiano dubia Tibi visa fuit et d
huc Midetur et major et minor prosgllovestut. Ma
jorem ostensam fore dichi, quon do ostensum erit exister
tiam estie perfectionem: Minorem vero, quando osten
simerit ens continent omnes persectiones snon
implicare contradictionem. Tale enim eno notire
prohibebeit appellari aerem.

## Folio 14v — DE-611-HS-960119:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 91, 2026-09-09T21:35:01Z — 47 lines, status machine
utabam satii recte utrumge me expediuiste. Eed quo
niamrat libi adhuc dubia videtar, operam dabo, ut
mentem meam tam ditucide explicem, lit nitire hac in
parte desiderari ampliui possit. Quaritur itage princo
An et qua ratione exsisentia sit perfecta
sii ad prabandum existentiam esce perfertionem, defini
endum fuisce, quid sit perfectur, quad ne nunc quidem
me prastitisre pulas
ego satis aperté mihi declarasce videor, quidno
mine perfectionis intelliverem. Perfecti voradlalum u
nonaliter accipere dicebeam hac verba mea sent)
ad omnes in ueniversum Philosopli, qui perfertumas
te non distinouunt nsi sola ratione Ens enim et pos
fiuum opponitur non enti, Ee quoniam ens veruum et
realem tonceptum involicit, quem non ens non habe
prastatq aliquid esse, quam nihril este, cueo es
omne ens dioitue perfeitum. nquo omneiconveni
e
Cum dico perfectua ab ente non differre nis; sola
ratione, dicendum este air, quanam ratione diffferat
Et postquam responsionem colligii ex ratiocinatione
mea hoc modo. Quod prostat, id est perfecii.
phaestat autem esse, quilau non esres: Drvo esre est per
certius: iterum scire vis, quid hoc sit dicere proossat
An e meliui seu oratius est finoii sibe dul
Ce non intellivere quid nomine persecti intellivan
item quid hon sit dicere prastat ut sensa mentis ma
qua cortasre non satrit clare explieui (hicet aliterp
hi uidebiatur manifestias pandam. Adeogina
rera veram, totamque rem, dmnes q temlinos quibus
utor, ita explicare conabor, ut ne dubitaticons
loius amplius relonquratur.
onpossum ulla de re judicium ferre, nisi notio
nemesas quem conceptam lFhilosiphi vovant, habe
negucertum judiciam, nisi conceptum clarum et di
Hinctum habeam. Oicia quibquid distiacte non pe
cipitur, illud, licet menti nostra obversetur tamen
quid in reipsa sit, non intelligtur. himplices illao
notiones derum, quas in mente nostra callernur existe
Liam quandam voluount, si non actualem. Salter
postibilem. Sulliem enim aliud indicium habea
qur certus esse possim aliquid existere vel non ex
et
existere posiis vel non exstcrestosre, nisi illid ex
mihio
perfectio est quantita
seu gradus, realitatis

## Folio 15r — DE-611-HS-960119:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 91, 2026-09-09T21:35:01Z — 52 lines, status machine
notionibus rerum, quac habeo, eollovam. Res enimipsi
non sunt in mea mente, sed illarum notiones. Odeaque
cussus rei somplicem nothionem haber, illud aut exostere
aut satten existere pedico. Eimplicem notionem uvio, ua
non est compisita ex duabus vel pluribus notion. leyi
sese mutuo tallentibus. Etex quioquid nullam haber
potest notionem seu positiuum conceptum, illud etiam
non existere possee jadico. Item quiequid notionem
seu concestum contradictoricem involuit, illud
etiam existere nequit.
foreo omne ellud, quod existit aut existere potes
ene voco. Quiequid autemm negue existit, neque existere
potest, non ens Ens, reale, posititum seu ponere
aliquid in re et existere posse uunum idlemq significar
Illud quod mavis a non ente recedit, quam altergn
dlicitur plus trealitatis continere, seu plus in repe
pere, quam atterum. Itage quiequid non solume
stere potest, sed etiam acta existit plus realitasi
crigutia est quadunt halcet eo quod non existit, sexistere tamen potest
allad enim plus à non ente hecedit, quam sron
Con ens enim duo involvit, unum, non existere
alterum, non etiam existire posce. Quod ergo ta
tum existere potest, non autem actu existit, illad ab
una parte a non ente recedit, quatenus existere
ab altera parte de non ente participat, quatenus
nimirum non existit. Ita trianbulum existeri
plui realitatis habet, sea plus in reponit, quam
inem trianoulum, quodrexistere postest, non auter
existit: quida illud in utroqe, nempe squad et existere
potest et existit, à non ente recedit. hoi autem
abcina tantum parte recedit, nempe quatenum
existere scatest pab altera de nonente partrespat
fohlicet quatenus non existit. Ceta Romo, qui exactem
latheseor cornitionem aisu habeet, hac in parte plu
realitatii habet, quamis, qui nihil rerum Mathe
maticarum coynoscit, nosre tamen potest, ves
ev etiam, qui pauciora, quam ipse nosiz et
sic de ceterii. Ohmnem realitatem habere aliquid dicitum
Realitas est
praedicatum positirum
realitas.
Existens plus habet
realitatis quam idem
non existens.
Fguaeritur an plus sit
vealitatis
in 
l ideo
seu conceptu lapidis
existentis, quam in
concextu hominis
non existentis)

## Folio 15v — DE-611-HS-960119:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 91, 2026-09-09T21:35:01Z — 61 lines, status machine
dlupliciter, vel in certo genere rerum, vel sompliciteu, bla
trianoulum habens omnes realitates, qua ex escentia trianvuli
fluunt, uti sant tiec anruli duobus rectis aquales: duo later
reliquo majora: majus latus majori anvulo subtensum
eti omnes habet realitater in certo genere trerum, id est
J. Peruns exempl mathematii remnes realitater; quae trianoulo competunt, quatenur est
et friamoli, quia nullum datur frianoulum. Eadam modo Mathematicus habens n
euopitionem omnium rerum Mlathematicarum, Mabei
vinnes realitates in certo genere rerum, id est, omnes
litates, quae Mathematico competunt, quatenus est 
thematicus. Atque quad hac modo omnes realitates
habet, illud non statim omnes realitates habet
simpliciter: potest enim ile cetero esce maxime non
reale, ude de non ente maxime participare. Otatu
anoulo omnes realitates trianouli habente innum
2d alia realitates destent. Eoilem modo et Mlathema
it. Deo etiam non competun qua tali intellioi possunt, habenti, innumera itides
aliae realitatet dceste possune, ita ut in ceteris rebui
hablat omnes nealitates n vel nihie vel parum ebonosiat, et pra terea de pluc
aliii non realitatibus participet. Unc semplicitar
sC
habens omnei realitate, illud erit, quiicquid sim
pliciter de non ente recedit, seu quilquid nullon
do de non ente participat. Queud orale fit et ancor
tradictionem involvat, nunc investivamus
Perfertum al ente non distinori dixi, nisi sola
ratione quad ita explicu. Duicquid aliquid inrestori
Peu quic quid aut existit, aut existere potest ent
idem etiam dlicitul persertum  Lamso quaras quid
it ens? Responder, quad aliquid intre sconit: queid pes
aquire
intentio est gradus qualitais fertum? itidem quiequids
ctio autem rationii, quam hio este dico, in eospors
est, quod dum ens conviscio, illud eracipio autegnaive
Saltem possum nulla habita ratione ejis opsrositi, cud
est nubens: intellivendo sarticet eum illead divi, quaeq
aliquid in reponit: seu quod est positivum et reale
seu quod exeistit aut existere saltaem potest, nullo ha
vito respecta ad non ensseu ad ei quod neque exit
negisexistere potest. Sirando autem idem ets con
cipio Cut perfectum, concipio illud quodam modocuem
respertu
triangulum cui non competant
orques illae realitates; ideo non
video quomodo triangulum posse
secus est in mathematica
realitates seu perfectiones
Triangulis He sensu
supradictae, ergo hoc sensu non
non esset perfectistmus
satius videtur dicere perfectionem
esse gradum realitatis. uti
et potentio gradus actionis
conciliari facile potest cum
mea explicationes dum-
scilicet Eus vel res est
 absolutum perfecti
notio est comparativa
cum non ente, aut minon
ente, quod non enti mag
accedit

## Folio 16r — DE-611-HS-960119:0031
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 91, 2026-09-09T21:35:01Z — 48 lines, status machine
respectu ad oppositum ejus, quad est non ens, comparando
scilicet illud, quad existit aut existere potest, cum eo, quad
pequ existit, negu existere potest: illudam huic prasero.
Alqu hac ratione omne eni dico perfectum, non ens
vero non perfectum. Itague nuno patere puto, quo
pacto ens et perfectum cum re idlent sint, cuvitatione
tamen distinouantur, et quanam sit distinstio illa ra
tionis, quam hii este dixi.
Banum dlicitur dupliciter, vel inse et sua natura
vel ratione alterius. Lrior acceptio est husus loci: poster
Boum moliahusiae sum, nex item. Bonum in se etsaa natura a perfecto non
dliffert, ne covitatione quidem. Ergo qua de perferto
i eadem de baro dicta surto: intellioendos
licet, quemadmodum amne ent est perfectum, let omn
perfectum ens; ita etiam omene ens esce bonum 2
omne bonum eni. Eed quemadmodum enr et pec
fectum coortatione aliquo modo distinouuntur, qua
tenus soilicet ene comparando dum ejus opposido
poncente, et intellivsendo eni aliquid in repenere, con
fuaqe non eni nihle in re porere, hac ratione eni per
fectum este dieo non ent vero non perfectum; ita eode
phorsut modo eno bonum dico: non ene vero non bonum
Melius et perfectius ilem huo est, quad plus res
litatis habere, quod quid sit jam sepplicatum est
ceptimum et parfectifiinum ,quiaqlial omne crealitato
habet, icle vel in certo venevererum, vel simpliacte
quomuod intelligi possit omnes qu ed itidem, momodo se habeat dictum jam est
C
Bonum ratione alterius dicitur, quod atter
se
est conveniens, aut saltemita videtur. Tale
velu
est vel gratum, vel cum ratione optabile, viel quivoum
denium modo alterum alteri conoruent aut comps
dun. dici aut finoi potest. Qra aeceptio a prioriisse
foto coelo disfert, atqe huc plane non pertinet, qui
enim nevaret, multa existenre, quae aliis non sant com
verrientia, quo est, negrorata, negus cumpratione
optabilia, neguartilia etiam, vel alio modo commod
aut congruentia, quae tamen sunt vera entia. EEvo
cum omne ens bonum diritur, sumitur vovabus
honi priori sensu. Lam in posteriori acception
multaentia sunt non bona, quatenus sorlicet alia
aliis non sent convenientia
et perfectum, idem,
imo non est satis explicatum
realitates se in unum
subjectum conjungi

## Folio 16v — DE-611-HS-960119:0032
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 17r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 41 lines, status machine
Muaritur jam, an existentia sit perfectio? Ommino. Primo
quando de existentialoquor, existentia poscibille est perfertio, quia ab ente possitili non
elim essentiae, seu possibi iffert. Leinde existentia actualis est perfectio, opciaab
ente actuali etiam non disfert. Peniqu, existentia actua
sis perfectior est possibili: quia ens adticale perfertio
est poserteli. Dua omnia jam sunt explicata.
Postquam sententiam meam ita exposici ad ea qprae
in contrarium allata a Te sunt, jam resscondere conabor,
Et ne quid hac in parte quatermitlam, omnia, qua dici
verbotenus citabo.
. Ad ptrobandum existentiam esre perfectionem
definiendum erat, quid t perfectio, quo ni fallor, ne
nunc quidem prabtisti
At ego mini id alcunde scrastifiste videvr dicendo
me perfectum ab eate non diftinouere, et qua sequuntat
EEeo cum ens este dicebam, quod est postivum et rease
idem dicebam este perfertum. Eed quicquid sit, si obs
rior fortasce fici, quam par erat, nunc mentem meape
satei diluende me explicasre arbitror.
2. Aii perfectum ab ente non differre, nisi rati
dicendum erio erat, quanam ratione differace
Ad quaestionem ippemet satis bene tespondes
3C id velii ex tua ratiocinatione collivi so
modo; Ouod prastat id est perfertius: prastat auter
esse, quam nonasre, erbo este est perfertiui.
Temmino recte colligii
4. Eed vellem soire, quid Rocsit dicere pecstatt
Cillud clarum este putabam: Sed si id non ficit, mene
mea jam classa etit ex iis, quae de leono, meliohi, opti
monde perfecto, pelfertioni, perfertistinco modo dis
ECErci.
5. Hn quod melius seu gratius est 
cenmino quad est meliui sumt a hac veviem eosene
quo bonum aliquid in se essuanatura dicitur. Qa
quid sit jam expereui. Quud est ouatius? Minip
eam opatum (este pertinet ad illud bonorum venus.
quod ratione alterius tale dicitur: qu’odqo dur non
pertinere dixi,
6. Eedituni concedo, quod dixistii de illio tam
loquor de actuali, oppoinitur
litati existendi

## Folio 17r — DE-611-HS-960119:0033
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 62 lines, status machine
quorum existentiam alia leona comitantur, quidan
enim toe malii obEuuntur, ut non este maliat, quam
sic esse, non ergo esre, sed bene esre perfectioerit, hon
quidtem sensu.
Htoc totum non est contrame. Mriti enim melicu
esre non idem est, quod esre gratius, sed quod habet
plus realitatis, quam alterum, seu quod magir a non
tente, quam alterum recedit. Illud tantum ex occasici
hic moneo, qui non existere, quam existere machinth
existentiam inoratam non este, sed non existentia
quam in se agnoseunt. Hoc est, quoniam intellionne
illam entitatem, illud positivum et reale, quod habent
tam tenue esre, tam modicum, tamque exivuum, uit
multo pluis de non ente, quam ente particiset, idev
malunt illud, quicquid habent entitatis, amillere, quam
illad tot emperfectionibeus, id est, non entibus admi
tum poscrdere. Ceterum si perfectiones, id est, entitace
adfec
als est persactionis in dolente a, queitere se destitudoi aonoscunt, e quas vehem
quami u me dolente peque fer desederane, ixsis continuerene, nemo esset, qui se a
stere non mallet quams non existene. Est auteom po
entitas illa, ob quam quidam qon existere, quam ex
Aere malunt, infirmitai potentiae voluntati notra
adjunctae. Eieut mox explicabitur, ubi de dolore avetae
7.Sisi illud trudm prastat aliter explices
Gil evo jam feri. Praestat tenim, quod est meliui et el
fertius. Quod quid sit patet est dictii.
. sum in eollaquia viclerehis dicere cdlperfectum
quod sin pure positivum (Atu omnino intelligis, quomad
eoiem perfecta acceptam vecim. Codeaq cum vorabi
Merfecta in tota tua eststola alio sensu sempem usurpa
veris, Runc veru sensam phorsui omferit, diix
te finvere, quasi el non intellivas, ut ne claris
explicarem) ascieri exemplum doloris, qui non mavi
est privatio vatuitatis, quam volcsitas dolori
hi accurate loqui velunus, utendo scilicet termi
nis, quemadmodum communite rii ultuntur Fhilosque
neqeccolustas doloris, neqe hic illius privatio hecte
dicetur nonmagis quam homo caecus homini
videntis, aut hit illics privatio dici potest. Privati
enim semper est non enr, atqu à pura nevatione non dise
ees
nisi cmraterus trabitudinem sinvolvit ad subjectum
capak. Bluptas vero et dolor sunt rec pcastiva: licet
dolor aliquid shivationis sed nevationis, non mnus
quam cmo cacus importet.
imo non tam privatio
quarundam realitatum,
positio realitatum ingra,
tarum, nempe dolorum ejus
rei causa est
Metaphysico sensu perfectionis,
grudente, sed stupenteant
indifferente
etiam
caecitatem vulgo appellare
solent privationem. Non
videtur se habere dolor ad
voluptatem, ut eaecitas ad
visum seu ut tenebrae ad
lucem, sedut color g
uou ad alium.

## Folio 17v — DE-611-HS-960119:0034
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 16r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 85 lines, status machine
9 Respondes inbua ejistola: dolor est perfectio, quatem
sensum et conitationem (onvolvit, quia melius et pdefectius
est cavitare, quam non covitare, sed est imperfectio, quater
involuit nevationem alicujus hei, quam si haberemut, iu
lius nobeis futurum eset, quam nunc est, cum dolemus
site meliut nisi qulia gratius, optime: concedo ergosa
sersa dolorem non esse perfectionem, sed non video, cur
existentia sit perfectio
Lolor imperfectio est, non solum, quia ingratus est, sed
etiam quia nevationem aliaujuiinvolvit, sine quane
optione ne queidem ingratut estet. Quod ita explico.
Den dolore due insant: primo sersus aliquis seu evoitatio
emro enimsdolet, hut avino ovoro est, quingentiat
cavitet. qui sensue seu covitatio sit in se corsideretur
es
perarisa illa averbitate eu amaritudine, quam dolor
involoit, perfectionem involoit: qu’ia est ens aliquad
reale ac spositivum: eryo et perferum, siout explicat
jam est Secinde dolor irvolbit prasentiam alicujum
prasentiam rei quamdmus rei, quam nolumus, acit absentiame rei, quam vollem
Atgo hoc modo nevationem involvit, adenque inperfectur
Glares, quam nevationem? Dicam. Omberillitatem
tentiae ubluntati nostrae adjunctae. B. enim omnia, qua
L
volumur, possemuli munquam doteremur. Eed cum
voluntas nostra latistime pateat potentia autem ei
dem adjuncta volde infitina sitet imbecillis, itaj 
ea, ua volumus, addurere, et quae notumus, alcioque
entine hac dicutur seniscet non possimur, ideo mens nostra hujus imse
nbecililatis esticere holorem cillitatis sibei evascia dolet. Patetervo, quo parto dosa
ostendo: dolemus quod experi, cle non ente participet, seu quo parto averbitas se
amaritudo dolerie a non ente pendeat. Con min
itage, quod dulor ea ratione sit imperfectie.
dimus etiam, cur existentia sit petefectio. 
Lequ hio ullam dlssirultatem esre arbitroc
40. Ulnum tamen videtur pro te respondez.
poste. Nempe id censendum etre perfectius, quod
per se et ceteris extra ipsum paribus melius
e
perfectius est. Talii dutem utigu videtur existenti
tametsi enim dubium sit annon sit melius par
existere, quam in surama infelicitate existere. La
tendum est tamen melius este existere in statu in
disferenti felicitatii atqi ciazeliditatis expertess.
acidem in eo, qui optandi capax est tatis sinmi
potest
eodem modo dolor involvit
actcalsetnm
sitivu
ei qua
on
soentiam
odimus
est etiam positivum, quia
duae negation
resentiae
et ddii faciunt aliqui
quodammodo positivum
et verum est conscientiam
non tamen omnem, quod sic
imbecillitatem, hanc
experimu, quia nor possumus
abigere quod
cur vero abiger
quia jam tum
ere volumus
volumus 
nobis est
ingratum. Ideo ingratum
aliquid sentimus seu dolemus,
ante quam abigere concmur
aute
e proinde antequam
imbecillitatis experimentum
capiamus. vera intimaque
ratio doloris videtur
consistere in seu su alicujus
rei confusae ac perturbatae
ac harmonia carentis
Harmonia autem est unitas
multitudine; ut si
vibrationes duorum pendulon
inter se ad 
deigum quemlibet ictur
consentiant

## Folio 18r — DE-611-HS-960119:0035
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 55 lines, status machine
potest) quam non existere. Mebius autem interpretor cum
ratione optabiliu. lisi id aliter explicare malis quo ea
su mihi circumsiciendum erit demigr cenuy, an trucqua
concedendum sit, quod nunc concedo quodam moda, exu
stentiam esre perfectionem
C
Soribulam bonum et melius et hic et semper sumi
in eo sensa, quo aliquid dicitur bonum vel malius alteri
Ouarationa sine dubio sape melius est quiodam entea non
existere, quam non exiftere. Mod egd non negu. Duo seu
dutem bonum et serxertum, melius et persertiur, optia
et perfectissinium hio accipiendum sit, nempe insens
qui à To maxime sit diversus, scpiur jam monu.
Eed uide quaeso, quanta sit vis ercidentis veritatis. Dum
eriim mili uii contradicere, eo redis, ut idem, quod ego
extortum sit invito, ut acit dicas, acit dicere necesse habeas. fateris melius est
existere in statu indifferenti felinitatis atquus infelicita
hic expente, quiam non existere, hoc est, si consideretur
existentia praecise, non considerato artid, quod existit
Pelix sit vel infelix, melius este existere, quannon
existere. Quaero car id sit mellus? Respondes, quiaid
 ipse abit à piore defi- est erem ratione optabilius. Rerte. Eed secum qua o:
et morali utituricontra seuch id sit cum natione optabilius? Hlic aut tarers
nullamque rationem redoere te pasee fatearis, aut ideu
consideratam sideo este eum ratione ve
biliorem non existentia, quia omne positivum insect
sua natura levirum est, non posittiqam vero nontex
ut adeo in se et suas natura, nullo habito respectu ad
voluntatem nostram, quae optat autnon optat, me
lius sit poneres aliquid in he, quam non poneré. Noi
autem est, quad ceo lionum hid voro, nempe quod in
se et sua nasura cest tate, non quad alteti est conve
tantum concessi ergo eit nriens. Ervo ssum hac ratione concedis quodammi
alteri Coptenti) convenit existentiam esec perfectionem, svi ipsam, quad egu
solo, quadammodo concedit.
e Con putotamen Capiolibus ex. gr. este melius
aliquod esse tantum cogituati quevrl existunt, sed nobis ob eorum ustem. feles exiset
ipsis felibus apud sartesianos indifferens este debet, not
is
a est melius, at muribus, si lebni maligs capares fi
gamius, pesus. Servos existere ipsit ndfferens assad veos
Tautum abest ut hoc
mihi contradicere volenti
contra potius professus
sim me hoc argumentur
in favorem contrariae
partis afferre
nitione bonimetaphysica
quam erat professus
profundum, omniage illa, quia ex extensione fluunt, ut uni rati est, quod exiperia qu ad evon dicas oportet, nempe existentiam in se et prcia
quae supra auxie sunt
distrnctae
Si optabilius (hoc enim
Haec addici ut ostenderem
existentiam perse bonum

## Folio 18v — DE-611-HS-960119:0036
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 66 lines, status machine
Dominis melius, rusticis pejus, quam si non existerent. Videta
eroo existentia non este per se meltor nod existentia
Eterum Eo bonum et melius semis in alio sensu, qua
e00, nempe pho eo, quod alteritioniem est, seb velicis
Dua in re Nibi placie non resuono. At omnes Meta
phystei vocabulum boni, quando omne eni bonum ett
dieuent, in sensa a Tuo londe diversistimo, et eoquidem
quem sapiur dixi, adhibent. Duud conitudis existentia
non este per se meliorem non existentia, hac ex prapi
Eis Crferristron passe artotron, sed illud solum: Ervos
ese
autem quomodo lapidi cletur uni reit scepe meliue, aliam rem, a qua damno
et invommodo afficitur, non existere, qu’ain existere
quemadmodum ustiois sailicet melius escet, cervos
non existere, quain existere. Quud nemo ncoat. Eadem
ratio est cetenorumexemplorum. Et covita amalo
quam ratio Tua,id quod vis plane non concludat
Oicia enim muribus malum est feler existere, et rust
eis cervos, inde infeehi posse putas: Epvo exsteptia
per se non est melior non existentia. Quare eroo non
eadem ratione ex eo, quod phominiburs feles existere
bonum est, et dominis cervoi, contrarium infers
Ervo existentia per se melior est non existentila. Can
unim sequitur, sequitur et alterum.
2C
Atgu ita satii supergu jam explicatum esse arbi
frur, an et qua ratione existentia sit persectio. Veni
ad alterum visarus
Utrum ens perfectissimum implic et contradictionem
Aroumentum merem, quo probavi ens perfectissinium
contradictionem non inuolv ere, recte rediois in syllo
etsinos. Dubitas autem de majore et minore prosilo
iismi, itaque explicas Tuam sententiam:
Conceptus entir non participantis de non ente d
inuolvit, unum este, altetum nihil non este seu omne
esse quare non possum concedere euem este sims licisen
mumm compositers enim est ex his duobus; quasan
sint compatibilia, maona quastio est. Ompossibile en
videtur dari ens, quod sit ompia, de tali eniom ente dii.
poterit, illad esce e, item illud escene, quod puto non
admilles. 
Di talis esset conceptus Entis perfertistimi qualea
ahio facit, ille non solum estet composituus, sed ita
etiam compositus, ut maois composstus este non posse
innumeraque contineret se invicem tollentia. Vis eni
comcepet
perse meliorem intelligo,
id est per se cum ratione
optabiliorem, non video
optabilis sit existentia,
Ratiocinatio mea non exer
petita fuit sed ex natum
optabilitatis; optabilem
autem existentiam suam
altenamque esse non nisi
telligenti, et modo majoribus
malis non compensetur
cessante autem compensae
et posito statu in differenti
optabilius erit in telligenti, existere
vam non existere, sed non
lapidi. Ergo existentia,
se non est res optabilis,
sed lius seusus.
scilicet quoad diversas
essentio sua partes.

## Folio 19r — DE-611-HS-960119:0037
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 42 lines, status machine
conceptum Entis perfectistimi primo involvere lo este
deinde etiam 1o rutrie non esre sea esre omnia illudq
esse omnia seu nihil non esre explicas per augrevationes
seu aocumulationem omnium lentium, quae sent ducique
este possunt. ita ut ens perfertiscimum comportum sit
ex somnibus sentibur, quao sunt, quaque caevitantur. Oua
ratione eni perfectiscimum simul erit substantia et
accidens, erit ab alio dependens et à seixso existens, er
extensum seu corpus et non extensum seu coortans, erit
luivens et non vivens, erit bomo et brutum, erit
equus, erit leo, erit canis eti. erit Petrus, er it Raus
erit Tl, erit ego, et sic de ceteris. Orania enim
qua recensui, entia sant, let innumera alia, qua nec ego, ne
qisquem alius thecensere unquam poterit: sunt erum in
definita. Dua omnia si eniperfectiscimum esredet
quis tam Rebes est, quin videat talem conceptum in
volvere contradictionem. At ego longe alium con
ceptum entis scersectiscimi inde dabo. Perois.
Minorem quloqe concedere non poseum negus enim
uieo, cur necesse sit uns perfectistimum non partici
pare de non ente, seu, ne in vocabulis ludamus, nihi
non este, prasertim si eam, quam ex ruis verbis collegisse
visus sum perfactionis definitionem sequamur, ut
Merfertissimum sit optitmum seu cum ratione opta
visiscimum.
serfectum et bonum ut evo id intellivo, non est, quom
est cum ratione optabile, sed quod ponit aliquid sin sec
Ouad certe ex se essua natura praserepdum est ei, quod
impliciter
nihil in re ponit. Perfectissinuuem et optiprum simpli
citer mitio non est, quod est cum ratione optabilisrimu
sed quad ita est eni; ut pplane recedat à honente, seu
nihie non entir participet, seu etiam, ut omnia in re
ponat. Duid autem per ens omnia in re ponens, seu
omnino recedens à mon ente, seu nihil non entis par
ficipans intellicarr, jam conabor explicare.
Et quidlem ad probandum ens simpliaiter perfectis
Eimum, quale descripsi; non involuere contradictionem
duo perficienda mitrisune. Primo dandur est concespt
aliorjus rei bam somplex tamu plane ex plurituce
conceptibur sese niticem tollenttur non compositusi
illum nullo modo contradictionem involvene ipsemet

## Folio 19v — DE-611-HS-960119:0038
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 46 lines, status machine
sateri necesre habear. Lerule demonstrandum in conceptu
illo, quem dabo, etiams. sit simpliciscimum, nihil tamen
realitatio non contineri, seu remillam, cujus est iste
conceptus, continere quioquid est realitatis mebactua
astributa sue proprientes lis vel poseibilis. Hc duo si obtinuero et perfecero
niangulis crculi, mentis, ex. illud pohi concedas necesse est, ens illud sempliciteq
perfectissimum, quod Deum suoro, existere. Fluraeri
a ne non exeoisti, quam ut probiem existentiam est
perfectionem, et ens perfectissimum non involvere ca
tradictionem. Quacitar eroo plimo
Quid et quate, seu de quo venere fit illud eno
quod simpliciter perfectishinuum voco 2
Quioquid de rebus ipsist seio aut connosco, hoi vination
seu conceptuum, quos de rebus iftis habeo, me coonu
jam supra dixi. Itago ciem omne id, quod realem
et positivum conceptum involvit, enc esre judicem
distinouendi sunt hi conceptus mei, e in certass
lec certaque genera redioendi. Itage quicquid concipio
illud vel respectum involvit ad aliquid in quo existe
in quo sustentetur, quodque afficiat: vel nullum resse
tumavolvens ad alicede quod afficiat et inquo su
stentur, per se exissit. Ollad cattributum, hac substa
tiam vora. Rp. oc. extensio in Convum latume
sunt dirisibilitas in partes partium fivara, situs, neo ips per de jucenda est
tus et se qua sunt hic similia non covitantur sene
re extensa, in qua tanquam in sastentaculo aliquo Hic mantere inscetur
existant, quamae afficiant ( Vllili enim nulla eoo; dua definitiones Boni,
d
tantur attributa ipsa vero res extensa in conoum
latum et profundum nullam amplius rem resscirit
in qua tanquam in sastentaculo aliquo existat
quanu affiriat. etag res extensa in conrum latrun
et plosundum substantia est: ipsa vero extensio omu
illa, qua ex ceppensione Atruent, attribata substant
fia extensa. Eodem modo cavitatio omvetsus cuvi
tandi maodi, quales sunt pertipere, affirmare, nevat
velle, nolle eti. non euoitantur sine re covrtante
quam afficiant, in qua existant et à qua sustentents
ipsa aero res coortans convisitur ut per se exister
vrit itaque res covitane substantia, cujui attributa sent
covitatio omnerque cdortandi modi.
Porro
quicquid omnes continet
reclitates, id omnis continet
id enim suprn appellavimus
realitates

## Folio 20r — DE-611-HS-960119:0039
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 82 lines, status machine
Porro si nitia dicere velimus, nisi quod clare et dlistinore intelli
vamus, duarum substantiarum conceptur tantum Raso
mus: unius, quia extensa sit in lonvum, latum et prafuadum
alteriui, qua cavitet. Ellam corpus seu materiam: Lianc
mentem seu spiritun appello: eam cum omner sabstan
fiam efliosiilant in duas species: spciritum enferrpu.
vera est ista distinotio, substantia eogitans spinetur
erit; extensa vero corpur. Plures enim substantia suc
cuvitationem non cadunt: senia quictremo renquam
plara concipiet attributorum genera quam duo quorun
illa dependent ab extensione: heic vero a cuvitatione
Eulbstantia extensa a substantia coviddante realita
differt. Quia substantiam sexsensam cum omnibus sui
atrobutis ab uta, et substantiam covitantem eum omq
qualitates ejudem subdintteus suic attributiti sab altera parte dum consider,
Eqocture et disinde percipoclare et disfincte intelliou meheme pernipere posće
cogittionem et extensionem qva selcepta vel etiam plare nevata illa, et contri
tam vero quacunque substantia clare et distincti per
circi potest non pervesta, vel etiau negata altera.
ab abtescs differt
illa ettiam realiter inter se dsticturuntu.Conendo
ullum est evidens sionum, quo certur este postim un
substantiam non este aliam, nisi hoc, quaduna claco
et distincte intellici poscit sine altera. Hino nec aliud
signum esce potest laut debet., Cam de rebus aliter
juclicare non spossumus, nisi quatenur ear clare et
dlistincte pereipimuci. Let enim ipsa, ut dxi, im mes
te nostra non existuunt sed earam notiones essec
atterum sine altero esseposse ceptioner. Ulubem autem est phinciscium vervelas
quo omnis certitudo judicitrum nostrocum nitati
menyce hoi, quad varne id, quad selare e distinne
Melcipimui, a scante rei tale sit, quale sillud per
cipiuur. Quoi principium si tollai, tollitur om
certitudo, tollitum omnis exonitio. Jam argument
inaqui clare et distiacte percipimur, illad a sa
te rei tale est, quale illud peeraiximui. At elari
et distrinite pecaipimuus substantiam crevitante
sine extensa, et contra. Etvo substantia cunstam
à parte rei erit sine extense, e contra. Ervo 2
lottet distinouvntur. Cam esce à parte reisine
alio est realiter distingi. Haec de materra et
continere quam extensituem mente, nunc ad alia
Tametsi nellae aliae.
substentiae nobis sint
cognitae, non tamen hias
sequitur nullas alias esse
quemadmodum colores
a caeco non cogituntur
nondum demonstratum est
a Cartes 10 extensionem et
logitationem non posse esse
a se invicem differre
sed nondam clare et diu
stincte percipio alteram
qualitatem sine altera
Nam omnis cogitatis est
alicujus cogitatio; objectum
autem conitationis extensio
dolvere videtur. Nam
et cum me ipsum cogito,
cogito simul de aliqua mea
actione particulari, et cum
cogito me cogitare, cogito
inunt quid cogitarim,
in quo semper extensio
involvitur. Si vero
Cugstari distincte posset
de cogitation, sine ulla
con sideratione extentignis,
tunc sequeretur, eorum
Forte ergo differdicendum
est, differre quidem, ut centr
et circum ferentia in circulo
sed non ideo separari post
quamadmodum circulus sine
attonatio et utroque est
potest. Haec tantum
abest, ut pugnent cum
immortalitate, ut eam poti
confirment ac demonstre
Nego minorem
Videtur materia aliud quid

## Folio 20v — DE-611-HS-960119:0040
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 92, 2026-09-09T21:41:03Z — 113 lines, status machine
sape
videtur mihi nos nimium uobis indulgere dum affirmaum aliquid
Allendendo a somplices illai notone, quar in mente
esse dixi, intellovo habere me clarum et astinctum con
ceptum epis, quad a se est, seu à se existit, non minus, quae
ejus, quod est seu exissit ab alio. sarum voro concectum
qui enti mea attendenti intime prasenr est apertus
dlistinctum, inquo nihie est, quod non sits clahum, seu
melius in fastor explianum qu vel perfecte non intellivam. uemadmodum conces
circuli clarur est et distinorum. flarus, quia mentia
denti intime priisenst est apertuer: distindens, quia nihii
non clarum continet, seu quia omne il quod continet pet
fecte intellioo. Duid enim est circulus, nisi fovura 2
funda habens punctum ta quo oes ad peropheriam
clucta linea sunt aquales. Deud in hod conceptr est
quod non sit clarum, seu quad quid sit, pers ecte n
intelligatu? Coilem modo quid rvo est à se este ves
existere. A se esse vel existere iico, quiequid semetips
definunt ujus edtontia iei sca, sed sua poute lait omne il, cujas capax est
2
od sur naturae necessine leterminat, vel quad vilem est, quioquid edera ulliuo
alterius rei concursum à semetiso et per semelissua
rimirum ut taleins non ad omne id, cujus capax est, fortur et tendit: aoc e
muad est purelactiusum, seu actus purcir, quemadmo
Clem Metas Rysiri ilvovant. elio concestus non
solum clavus est, seu menti attendenti prassens et apet
fui, sei etiam distinctus, hoo est nitrie non elaeum
non cncipiunt deum, ut continet, sea nihe habet, quod, quid sit, non intillioa
est causa peccatiideo ner Ese errim seu existere à se duo dirit: cnum ese
cujses isere
 mo noq- ad ides
Lemes
lra determinat, se est fendere et ferri: salterum, sua vei, sua sonte
 donine qatim est citra alverias rei concursum ita tendere e secre
et determinare. Este etgo seu existere abbilio dicit
duobur modis: primo, quivd semet ipsum ad id cuja
 velocitas capax est non determinat, seu quod a semetipoe
ter semet ipsam in nullam rem detur et tendit
Sed
denquid sit maximum amnes as determinationes compliciter ab alio
Kabet: cl quad Metaphysici potentiam pure porse.
vam vovant. Nullus enim aliur conceptur essp
55
aoere, quam semeti posem in rem aliquam ferre, seu
defur tantum convnire metipsum ad aliquod determinare: mequ alius a
cestls eas pati, quam à semet pse in nullanremten
dere et fesiri, sed determinottionem suas abalio arviser
a nobis clare distiriteque intelligi
i
probo definitiorem
distincti. Ut dictia
sit cujus omnes partes
suit clarae, sed peleet
est, quid sit clarum. et
vereor ne res redeat
ad testimonium spiritus
internum, un
theub.
praeterea Carte sius
dicit se colores clare
peccipere sed mon
distincte
conceptus menti intime
praesens est. Sed quid
hoc est: esse menti
apertum est explicare
metaphoram clari
per metaphoram upert
A se esse vulgo sic
sequitur ex existentia, seu
existit. Hicvero sine
necessitate alia quaedam
ad istam notionem addunt
tantum suae existentiae
suae, sed aliorum omnium
quae ipsi contingent unquam,
causa sit. Qua notiontique
magis composita est quam
prtor, ac proinde dice non
potest esse simplicem;
praeterea Theologi talem
ex eo patet, quod Deus non
causa eorum quae ipsi oclasiones
formatio
oti aeternae
se Deus non ex sua absolote
excusidaratione determ
accipiente aut rejiciente
(X) non sequitur omnes
artes intelligo, ergo
et totum, seu eorum unionem
ne distincter
maxima,
intelligo quid sit velocita
elligo
non tamen u  solo an
perfecte
velocitas maxima sit
possitilis an non.
Haec actionis definitio
actioni illi quam vocant
jae tamen
emanationis,
pescio an p
irie loquendo
seilicet
sit actio
ualitates flicunt ex forme
seu proprietates ex esse
Sed id omne quod in rel
actionem appellamus involvi
materea mutationem salter
atiente

## Folio 21r — DE-611-HS-960119:0041
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 78 lines, status machine
Astera modo ab alio est, quod semet iptum quidem deter
minat, seu a sem etsipsam et per semetipstem in aliquam
rem fertur et tendit: non tamen sua sponte, pcac
sed tui ab alio accepta, seu cum concursa alterius
Atgr ita quid sit este a se, este abalio non minus
distincte intellovitha, quam froura circularis: ut
onnes eu partes ditnite allendenti manisestistimum lerit. Et ut tota rese
inteliuantur quiaus manifestior flat, consideremuo modo,s ab omnosum
inteligatur earm unio hilosophii dividi ens MMt id, quod a se est, et quaed
est ab alio: clumq Deum quarunt quaeunt eur alia
sienore epenglum havine qu’ai sit a se. Aut eroo nihil intelliaunt, dum diuent
enc à se pitemens ab alio, aut vore haevim aliqua
habent seu notiorem sibi subjectam. Ellud nemo ase
mavesit, nisi hoc ipso concedere velih, sese esserendo
pas voret esse a se, esre ab alio non aliter laqui, quaqe
picas aut opsittaros si illi eardem voves pranuntiarea
Quoi, credlo, nemo dicet. Et quis tam aurus et
si hdc suficienter ut insitias eat sese faire, quad sit este ab alio 2C
qui soit, qid sat desre ab lalio, etem etiam novise
oportet, quill sit lesce a se. Unum enim sine atters
intelloginequit
Rovro este à se et esce abalio sunt notiones som
plices seu nullam contradctionem involventes. Cons
dictionem involvere dixi, quando dlua conceptus ve
plurei notionem simplices combinantur, quarum una
alteram tollit, ut quadhatum trianvulace. Ecradra
tum enior est figura quadhilatera, frianvulum Hlila
tera: adeaqu non quadilatera, Ocadratum ervo thita
ferum est quadrilaterum non quadcilaterum,
à se est semetipsum vi sua, seu sua sponte ad omne
eil cujas capias est detterminare. Bemetipsum deter
minare, hacast, à semetipso vel pcer serret ipsum in
aliquam rem tendere efferri, non involvit contradictia
sivi enim puotidie in volitionibus nostris experimur
Euid enim est velle? quiam se defcrminare ad alter
tium oppositorum, atquita in certam rem tendere
etsi experimentum aliqua ehri.  un sua seu sciasponte, id est mulla aliare
concurrente sese avere, ferre et determinare quid est
ejus naturaer uteligo nisi heoc nitre habere non actiuum, seu nieie porpi
E etsi sutis pjam intelli e pare, quad ro avere sequ determinare; sbo est, qu
s sit contharium. Ouioquie enim cum attesu
spontaneitatem seu ins coucherse sese aoit, fert et determinat ellud participas
p
se determinans ad omnia, quemadmodur cognila velontatis natua, non inde probatum habemus dari culexsiman velocitatem
si semet ipsum determind
faciet sua sponte. Aut
Ego non intelligo, qui
sit deter minare scipsum
Ostendi jam exemplo
hraximae velocitatis
non statim aliquam notionem
distincte intelligilicet
est ut praeterea distincte
delocitatis, quod statim,
in
primo colloquio obj
nteli
aliquid cum
dicunt Ens à se,
confuse
intellius erem, oa
cessaret omnis inter
nos quaestio. Talia ut
dixi intelligimus confuse
quare redivimus hic in
eum locum ubi eramus
ab initio dixpatationis
Collationum nostramu
Magna dubitatio est ac
nos a nobis, et au
non potius a speciebus
impressis, id est ab
externe ad volendum
determinemur. Deinde
haberem determinationis
spontanea, non tamen id
nisi confuse, ut albed inis
haberem, daris maximam

## Folio 21v — DE-611-HS-960119:0042
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 91 lines, status machine
ien es de velocisimo, ab actiuo et a pastivo. Ab actiuo quidem, quatenus semet
p nom suomun velocita surr avit, fert, set determinat: a pastivo, quatenus alio con
de quiete pautiieat, currente id facit, seu quatenur sine alteriue concursu sesese
neque quicquam fingi potest et deternfinare nequit: atquita certaratione, tiemse qua
enui absalio aliquid arvjat, ab altero fertur et datermcinat
Elt adeo, si hci contradictio metuenda estet, illa estet in
smmam esse posibiba, potione illa, qua aliquid ab alio esrespercipitur. Eedna
ctum purum tensumm est. Potest enim aliquid artiuum et pastivum este, sed di
versa Ratione consuderatione. Mremadmodum aliquis di
veso respertu dortus et indoctus este potest. Qoctue potius sub expenentiam
quatenui ex. gr. Mathesin novit, inclostus, quatens
ecliquas sdientias irnorat. Hoc tamen evidens est
lubito am agentisine siuto, multo simpliriorem este conceptum  issa
veloe
eodem modo singlicior conceptus velorissimi, quam e
e este ab alio
es tandiro
 mixva
vam agentis com possiome se, quam
de sao opposito participat, ille fine dubbo sompliciom
est illo, quii cerita ratione etiam aliquid dlesueo opiolite
can sinihil aliuo nteliu abet. Eimpliciscimus itaque est conceptus ibei esce
quia Uu avere seu sese determinare oppositum est fa
non avere seu non sese determinare. Adeogue quiaquid it
ni
aoit Jequs determinat, ut nihil sit non aveue sege dete
crihan, illud est simplicistimum. Suibus ita s
Elicatis ulterius phognedion.
C
Eshe seu existere a se verum et positivum eun
non contradiccorium conceptum inquavit ses probat
Ervo est verum et reale attributum. Quiaquid eniq
positiuum et simplicem conceptum habet; illud est ex
est axioma): et quod respirit aliquam rem, in squa si
stentetur, quamque affioiat, est attributum (es destu
Et cum omne attributum sit alicujus substant ae
attributum (es demonstr.) esre seul existere erit attri
butum vel substantia in connurni, vel substantia.
ingemsae licet et docte alicujus in papticulari. Con est attribiltum sut
stantia in communi: quia quad attributiem prrevars
potest, non nevato simul attrobuto peimario substan
Lia in communi: illud ad substantiam in communo
non pertinet est acioma) stale est existere ase. trose
Eubstantia est reli. perseexistens, seu quae cin alio no
am
sustentatur Talis autem sesee potest, quae sermet.
svel nullo modo dleterminat ad id cujur est capax, adem
est pare passiva: vel, si semetipsam determinat, non tam
prissua seu sua pponte, sed cuem alterius concursa id faris
Quad
est, quae nullo modo
sed ab ea maxime recedi
cujus re spectu quiescere
aut tardius ire intelliga
tur. Quemadmodum ergo
non sequitur velocitalem
ita nec sequitur surmum
spontanea tatem esse.
possibilem.
notio
passione, sit simplicior
Nam cum cogitamus agens
sine passione, non tantum
n eo concipiiue haec duo
 actionem, 2.
ionis negationem
in eo fatendum esse
simplicius) sed
potentiam necessariam ad
destruendam
atque impediendam omne
reactionem. Videtur
enim ex natura rei o
n
ageus in aliod etiam ab et
pati.  Dari ad
posse agens sine repassione
orcirate demonstrandum est.
Ingeuve dico nondum
videri sublatam
 ntic
cu
initio motam. Imo cred
ne tolli quidem posse ex
Cartesianis principiis,
alis opus esse  medo
tationibus novis
Concesso semet, quod
Ens a se non implicare,
ratio linationes sequentes
Recessaria tamen non

## Folio 22r — DE-611-HS-960119:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 48 lines, status machine
Quad credo, non nevabis, nisi simud nevare velis, nescire te quid
sit oc este ab alio, ravo este a se non este attributm
substantiae in communi. Perti nebit ervo ad substan
fiam quandam inparticulati: hoc est vel ad menstemr, vel
alias esse substantar ad materiam. Et si ad mentem, vi est, si mens quicodam
à se esre potest, nullum corpus este poterit a se. Een ad cor
pus: mellament a se esce potepit. eam si utrique corpari
scilicet et menti convertire posiet. Eo a se exipere, escet
attributum substantia in tcomnueni. Duod enimcompetit
omnibus specrebus, hoi etiam competit veneri. Ncoi
autem competit veneri seu substhantiae in communi est
à se sex demonstr.) Pertinebit itag vel aie mentem sclay
veflai solam mafeciam.
Nlon pertinet ad materiam seu corpus à se ec.s
Quod ita demonstra: Juioquil sese non determrinat ad
id cujus capax est, illud multo mainus vi sua seu eotra
alterius chabilisam sese determinat. set per consequen
est pura potentia pastiva. Sequit igitur este ase. Atma
tepia ese non determinat ad vil Eujut capax est. Probu
juia sese determinare ad iil cujus capaplest nevaripu
test, non nevato atthibuto primatio matepciae, imo non
evatis omnibus, quae conceptum primarium imoned.
sequuntur. Drcadita patet: Althibutum primarium
materia est extensio in convum, latum set profundum
vel, quoniam Te il nevalre sio asrigna quadvis alia
quod elare et distincte intellivatur: rem eadem recid
didebii) Exertensione immediate sequuntur divispe
litas insparter partium figura, situs motur ets. tao
autem materiam semetipsam non determinare ad id
cujus capas est, sed ita etlam se determinare plane non
n
poste hoc est jeam non posie semeti psam in partes seiat
iiiqus motum. situm etflouram harviri simo far eas
omninon non esre divisam in partes, quae fiouram ce
motum habeant, non Tolletur ipsa extenser, et quao ex
extensione fluent, divisibilitas, moterlitas et. Ergo
determinare ad id eujas capax est non est attributum
e
materia. Est enim infallibetai revula, qua cuonoseo atti
butum altqua non pertinere ad sabstantiam aliquam
Si illud clare et distinore perceptum grevari potest, non ue
vato tamen attributo esui substanti a premario itidem
Dclare et distinore percepto. Relonquotur itag male
riam sese determinare ad il, cujus capas est, hoc est
assumitur hic non
quam mentem d
materiam
optime

## Folio 22v — DE-611-HS-960119:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 47 lines, status machine
sese in partes secare, caeg motum, figuram et situm, ets.
qua sant alia, dare non posce. Erit itaque inaxime abalia
Vivo a se existere ad solam mentem pertinebit. Et quid
tum vel mentis in communi, vel mentis alicusus
particulari. eun est attributum mentis in communi
necato.
quia nevari potest, non attributo plimatio. Qrad
ita intellivitur. Ad id, ut aliquro a se ipso existere
intellivatur, duo necesraria este diis: fnrem uet semes
ipsum determinet cad il, cejus (capas est, hor est
Ex
psiz actiuum: alterum ut visua seu ertra atterius
rei concursum id faciat. Phins quidem ad naturas
mentis in communi pcertinet, non autem posteriiu
Crius eo pertinere sarile patet. Oird etafm est meni
substantia cuoitani, d est, intellivens et polens
ec
Mecoapiens etelivenr. Al per cipere et velle est semet
a semetialo
Lotum determinare seum altquam rem tendere ce
ferri; seu perceptit et volitio sunt actus et determi
nationei quat meni aa semetipso et persemetipsu
prarlucit. Rosterius, nempe vi sua, seu nulla as
re à se diversa concurrente sese determinare seu avec
ad mentem in communi non pertinet. Quia id nevaz
potest, non nevato attributo mentis primario. Tad eni
alisqrem cum concursa alterius intellivere et velle, eo
ipso non nevatur illum intellivere et velle. Erop
elheria rei condursum
elligitar
sese ad omne il, cujas capas este determinare, noon e
atthibutum mentir in scoumuni. Et tamen est asi
butum alioujus mentir (est demonstr.) Pertinebit
ergo ad mentem aliquam inpartioular: Ad quam antes
nisi ad mentem pecfectistmam Quid est menc pe
Hertissina? illa qua habet omnes rlalitates, quaq
mente alioui competere posse clare et distinire intellive
potest. Hic tribi do conceptum mentis
perfertissima. Covita jam, an ille contradictionem in
non
volvat. Nam si nuoluit, erit ille conceptus enti
simpliciter perfertisEimi, quem Leum cloco: utima
demonstrabitur, Conceptum illum mentis scercent.
Ema, quem dedi, nullam contradictionem involvs
ita phoeo: quia non est compositus ex duobus conceps
leun sese mutuo tollentibus. Conceptur enim mentei.
non

## Folio 23r — DE-611-HS-960119:0045
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 62 lines, status machine
non involvit contradictionem. Quod in mente Tua experieris
qua si contradictionem involveret, sine dubio non estet;
leque hoc: habere omner realitatei, quarum mens aliqua
non eoim probatum est capax esse potest, cum conceptu mentii pugnat: sede si
nec est, aut certenondum eacio, haberem aliquam realitatem cuijus nulla mepi
posse mentem, cui omnia aperx este potest.
SC
l.
Ex dectis patet, quemadmodum considerando, qiad
licquid ut substantia concipitur. illud concipitur vel ut
extensura cet capax omnium illarum determinat: oru
qud ex extensione fluunt, vel ut corstans et capax omine
fanen potet an consiter um illarum deteaminationum moiorum cbxitano.
stantia dividitur in mentem et corpui; iba eadem modi
clare et distincte intellivendo, quod alia substantia seme
ipsam deferminare, a semetipsa in aliquam reurtendere
et ferri potest, alia vero ld non potest, sed omnes sua
deterinationes abalio arcipesre dlebet, dividenda
esse substantiam in artigam et mere pasciva
Et cum avere seu este activum nevari possit, non
nevato primario attuburto materia, rectes afsirmo, ma
teriam este substantiam illam mere passivam. Contr
cum intellivere et velle, qui sunt astus mentir idex
sit quod labere; dico meatem este substantiam. Ilau
D
vel sattem exenum nnero actircam. Prcoter materiam et simentem enim nulla
 nobis nota
alia est substantia.
Carro cum activum Aterua
dupiliciter intelliontur; vniem quod cieni alteriur
ephourst avit: alterum quod est pure activum, se
rci spla, sia sponte citia ullinsc alterius rei con
cipsum sese aoit, fert et determinat, it qua actum
purum leviv: thani dico mentem perfertis cirnam
illam vero imperfectan
s
ceinde quemadmanum claium et distinctu
conceptum hrabemus entis a se et abalio; eader
dita etiam habemut clarum et disfinctur
conceptum entis necestarii et continventis immo
tabitlie et mutalitir ooterni et non coterni hic
Puas
ita intelligitur. Enc necestarium valvo dicitur
necessario existit, seu quod ita existit, ut non pooi
pos existate. Cantinvaus veco, quad aut non exo
cum tamen existere possit, aut eum existas
eotet
tamen et non exitere. Eedhia sunt tantuum est
in hoc est aliquis paralogismus occultus
dari posse Mentem quae
probatum est intelligi
competant, quaruml
mentis natura capax est
potest enim haec mens hujus
terius esse capax.
sed nondum patet dariposse
meatem in qua omnici
illa simul sint collecta
quamvis enim singula
consistere possint cum
possint inter se.
et fortasse plures alie

## Folio 23v — DE-611-HS-960119:0046
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 50 lines, status machine
plicationes ipsarum vocum necestarii et continvent
anas Luvbei descroptione nominis vovant, non mi
eus, quamsi quiss diceret, ens à se etre, quad ose exissia
seu quod non existit ab alio. Nas allalio, quiud a
ipso nonexistit. la enim tantam pent voies uenue
et iilem sconificantes. Mccoritur sautem quonam
sit vis chis horibus subjerta? seu quan remvoces
nevescarii et continventit involvant? duemadmno
clum itaq este dse ut dicit, vi sua, seu citia ulliq
C
alterius res concursum sese ad omne id, cujus quid
 capax est, ferre et determinare; ita si voil nestai
eccestarii vis aliqua subjecta est, sillud ens dicebur
s
necescarium, quod uli sua seu citia alterius rei
Cohoursum ad omne ad cujus capax est, isthre
5
ut non posoit non existere: qua est descrisit i nomi
nis utisdici rema ipsam non explicas Atten
tplatur jam ad explicatianem rei, quam evo dedi si
manifestum edit, alio modo, quam quiem explirui
concepis non pasre aliquaat ita existere, ut nulla rat.
poscit nota cexistere. Cam quod actu seu ipsaze
sese ad omnepil cujui capax , fert et determina
Sillud utiqu existit. Et quicquid veisua, seu citra atte
zius rei concursam id faret, i non potest non ee
tehe   deleici a
buxl cap  onbl a ser ded
 cnante out pertes Lhimnio evimmotntio
qlesr non es e estene quin apristn
f xier dla bet est lol. Sullecominm
m d. Contra quiaquid sernet. psum
vel nullo moda ad id cujus capax est, determinat
non tamen un sua, sed cum alterium concursa id faci
iil continuens est, sea, vel non existit, cum existere
ad possit, vel, si sexistit, posest tameetiam non existere
Orcinquid enion se nullo modo actu ad i determinas
3
cujus capax est, illud, si existit, no ab alio exisset
debet, sa quo ad id curjat capax est; si malicitle de
terminetur. Et qui aquid someltpsem ad id, cujusc
685
id5
F
iste
e
Nuloo describitur ens necestarium, quad ita sepistit
s
e
6

## Folio 24r — DE-611-HS-960119:0047
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 57 lines, status machine
cum alterius rei concroisa il faiere intellivatur hor et
2
illas ipso artu concurcit: non autem existit, si res illa
diversa, a qua in determinationibus suis pendet aut
non concurtit, aue concurrere desinit
Porro essi necestarium et sesce continvens non sunt
nationei contradictionem involventer. lam essee a se non
invaluit contradictionem, non mavii, quam ceste ab alio
set demonstr.) Jam vero esae continvens ab eo, quod
dicitur esie abalio nullo modo differt: quod attendent
manifestrem etriz. Droo et esae necescarionu ab esce ai se
ex eadem ratione nullo modo dissert. Esce eriim a se est, qui
visua sese ad amne id, cujux capax est, fert et determinent
eodem argumento, ut de sa vil intellici non potest, mis, sl ipso arta facia
activas esse neae panas  ad ipso acta seset ad sid, cirjus casap est, non fertet de
actu lese fert et determinat. osd fasonle scatet nam non intelligui posint 
e
un demon cujus copap est; ferri et determinair
uti demonstrafonjam esti
nequite hed fai estet distfinctionem alquam iptec
este a se et este necessarium, ea rationi tantum erit
is essentia segitur atgu in eoeposita, quod ium aliquid concipitivo
esse in necissorium eteni a se Intellivaeur tale quid, quevd visua semetise
ad id, cujus cascas est, ferre et determinare potest
idem concisiatur ut necestarium,  concipitur ut
Sed
cipratur utarntate quad, quod semet ipsiem visua ipso arta ad i, c
sese determinam: jui capax est, determinae: Eed, ut dixi, haec duo, se
ri sga ad omne ad, cujus quid capux est; deternts
nare posse, e sese actu ita deteminare reapse pos
clissterunt. Tenum qquippe sine altero intellivia
Sed. si forte scriputur rl aliquit hic remaneas
quitamen Elad certe non nevabis, posteriorem hieni cons
vul grepotessptum, scilicet vi sica pso actu ad omneil, cujas
quid capax est, se determinare, priori, nempe dcosese
dleterminare posre, non constradicere
Temne enim
quod potest esse, illud non implicat, ut actusi
Jam vero non mplicat aliquid semet psanui
ad anime ul cujur capax est, determinare posi
(ex demonstr.) VEvobetiam non implicat aliquio
Copsa ne seu artu ta sese determinare velu
sens necestarium non implicat contradictionem
contradictionem, nec tns recessarium implicabit, nec est inhoc difficullas. Concedo lubens, si intelligi possit ens cese
ad omnia determinans vi sua, ta etiam se determinare ad exissentiam, si modo ejus capax est, id est nisi inplin
contrudictionem. Non mule implicabit, si modo tale hus se ex suc natura detemmuram possit intelligi
sequeretur omnes substantiat
se saltem ad aliquid determinare
substant ergo  se
Ego semper credidi si
esse a se definiatur
existentia, tunc idem
ens a se.
tlicet id fortes,
simul non conc
optime posito
Ens à se non implicare

## Folio 24v — DE-611-HS-960119:0048
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 52 lines, status machine
immutabile ens est
necessurius est
optime
forte
potest caliquid ex
esse aeternum, et si
sit immu tabile,
modo existentiam
retineat, saltem
ex his definitionibus.
uacitur jam ad quam substantiam pertineat hvo attii
butum esre necestarium  illa tantummodo repetanti
quae deente ase dicta sunts patebit esre necestarium attr,
butum esre solius menitis perfertiscima. Reliqua omnes
substantia sunt continoentes.
De ommutabili et aeterno hirqus appositii mucalia
et non aterno pavois me expediam. Ommutabilis vas
licet videatur nevativa, conceptum tamen maxime jag.
tivum habet. Nam immutabile, si vion voois spette
cujus statut in quo est, clem est quod in statu suo perseverans. Eroo si ullus se
pulus ha esce posset, qui tamen, non est, loio pusteti se
rii voois hac posteriori uti liceret quoinam autem
vis vovi imnutabilis est subjecta? Haec, semetipsum ui
uid
sea ad omnia illa, qopum capax est simul et semper
determinare Reon video autem quomado abhanne
fabili esreaternum vel ratione differat. NNulla enimo
est vir voci aterni subjecta, quam quae sabjecta est vor
ommutatatir: nisi forte dicas aternum hmacime respe
stum involvere ad Eo semper, ita ut dum aliquid con
i ncpobam ei uco ut aeternum, illud concipiam, quod sesercilua adio
clijus capax est, semper determinat, licet tunc forte non
attendam, illud, quo aeternum intelligo, sese unoet eodem
actu ad bia quvrum capax est simul determinare
Sconito quid sit immutabile et aeternum facile etiam
intellivitur, qranam vis vociteur mutabilis et non
oterhii sit subjecta. Mutabele erim seu non coterrum
illud erit, qliaquid velsese ad cil crejas capaxes determ
nare nequit nee si se determinat, non tamen ad omni
simul et semper determinat, vel si quid horum li noat
non tamen hui sua, sed cum alteriui concursu idfario
Porro essre imanutalcile et esre aternum non in
votrat coptradictionem, quia esce ase contradictionem
non involivit, a quu illa aut plane non, autratione
fantum distinomentur. Pertinebit itaque ad solam
mentem Mercectyriman esse immiutabile et este a
ternant. Reliqua omne, substantia ergnc con
finoentes ceminia ex priue demonstratii
Quoniam autem mentem Mergectscimani con
fradictionem non involvere sustra demonstratum est
cavita quid sentiendum sit de hoo acoremento;
lens

## Folio 25r — DE-611-HS-960119:0049
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 50 lines, status machine
lens perfectiscima est, quae habet omnes realitates, quas
menti alieia competere pose clace et distincte cognoseo
(ex defin.)
Hot existentia a se, necesraria seu actualii, immutabil
et adterna est realitas, quam menti aliomm competei
posre clare et distinore cvonosco.
Vroo mens perfectiscima habet existentiam a se, necesia
riam sea actualem, immutabilem et aternam
Ergo meni perfectistina a se necestario seuactualitar
imimutali siter et aterno exist Et.
Existit itaque. +que d.
Videmus itage, qua ratione (in ipso primo dei conceptu actualie
existentia contineatur. Duum altem demonstratum sit
mentis perfertipcima, quam dedi, contradictionem non involvece
nullo modo hoc aroamentum maveri aut labefactari pot est
quin omnes Mathematicae demonstrationes, imo omnis omnine
veritas, omnie perceptio una moveatur et Cabexactetur,
eam qui scrupulus cubi fuit in voce persertp:mi, illuno totu
me exemsse consddo: auti is Tibri remianet, substtue voiem
realiscimi, quias idem prorsus sonificae, negralla est interhas
duas voces disserentia, nisi quod haec barbare id efferat, quad
per illam Latine dicipotest. est enim menc realscima
nihil aliud, quam eameni; qua omnes realitates, quodq
hrabet
ullam meatem pertinere postune. Eroo cum existentia a se
eage actualii et negestaria clare et distiacte intelliontuc
ad mentem aliquam pertinero
actu et necesrario existet, Tideamus jam, quidnam utter
atemprobatem ad mentem aliquam pertinere posie clare et distinite intellions
Peum dlico seste mentem perfertistimano? Ou de
menc? substantia cavitans, id est, intellivens et voleni
Ouidmens perfertepima? mens perfertiscime intellivens
et volens. Qrud perfectiscime intellivere. Hhabere omne
realitates, qae in intellivendo pereri possune Quidho
Uno et eodem simplicissimo actu simul et semper omne p
ceptibile percopere, omne verum connoscere. Hn hoi con
autedemistatio sradictionem involvit  Minime. Quicuaque enim con
ceptus non est compositus ex duobin vel pluribur aliis ses
omuscem tollentibat, ille non implicat contradictionem
(ex defin.) Talis est conceptus mentis serfectipone
intelliventis, quem dedi. Probo: Centellioere non involuit
contrailictionem. Hoc enim in nobii experinur. Sego
omnia intellioere seu nihie non intellicere contradiotsones
implicat. Ud intelligere enim contradicit Eo non inteliet
 Mentem perfectosa
mam decemvvoo
Ergo eus existia
d.
+ quemadmo
resunderi potesti nefero

## Folio 25v — DE-611-HS-960119:0050
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 26r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 93, 2026-09-09T21:47:45Z — 65 lines, status machine
pon pugnent
tametsi omnia intelligere non pugnetit cum intellectu pugnant tamen forte inter se i si cum intellectu conjungantur
quemadmodum videre non pugnat cum oculo, neque omnia cum
. sed omnia si videre pugnat cum natura oculi. Ita demonstrandum
est squod non pugnet cum natura mentis, omnia intelligere
uiu modi argumentation minia vero intellivere non est non intellivere, sed potuci
im non agnosco. corporis pare intelligere: tantum abest ut lu intellivere contradicas
dutur corpus quod sinm arlem modo uno et eodem actu omnia inbelligere contradi
in omnibus locis coestendctionem non implicat. Probo: Ulro et eodem actu alogaio
intellivere non implicat contradictionem. Experimur id ia
nobii. Ervo nec uno et eodem actu omnia: abellivere, contraii
ctionem iuplicat. Namiino et eodem actu aliquid nes.
vere contradicit hoi, uno e eadem actu nihie intelligere
unum oculum omnia Ero non illad uno et eodem actu omnia intellogere, quie
maxime est uno et eodem artu aliquid intellivere. Namqu
uns et eudem actu omnia intellat, ille perfect peme 
realissine aliqod intelliat. legus deneque illa particula
semper, quam praeterea adhibui, cum deceni semperinte
gere dixius nihil contradictionis apportat. Ud intelloxere
enim contradicit o non intellivere, non vero semper in
tellivere, quod est maxime intellonre. Orvo in conceptue;
quatenus est sperfertissime intelligens, haec quatubi continer
M. Oqead omne perceptibile, hoi est, quicquid aliquid nze
C2
ponit, seu quicquid aut existit, aut existere potest, percipiat
Hlus enim realitatis in intellivendo habet, qui omne peucert
bite percipit, quam qui aliquia tantum.
Ouod binne verum comroscat. Ex eadem ratione
 Quod omne perceptibile peccipiat, omne verum coonos
semper. Plus enim realitatis habet in intellivendo, qui
semper percipit et connoscit quam quii nunc percizite
groscit, numi a percipiendo et cornescendo cestat
4 Duod uno et eadem simplicistimo actu simul omne per
ceptibile percipcat, omne verum connoscat. Hlor est nulluem
ceptibile non percipié, nullum verum coonoscet per disscui
le
sum seu ratiocinationem, devucendo soilicet unum ex alteri
Jura quod hoc modo coonoscitur ibi conclusio ionotion
esse debet promissis
D
plus autem realitatis in intellirendo
habet, cui omnia sornul aque patent et nota sunc, quam erci
alterum est ionotius.
Deinde ileur est menc persectistime volens, seu deur
na
fabet omnes realitates, in volendo concini postunt.Nelle nota
aliud est, qiam in alipram rem ita tendece et ferri, ut
alterutram oppositocum sese quic determinet, e exii alte
elivat, alterum rejiriat Bumna in volende realitas, na
ita
illam inanita in remaliquam ferri et tendere, seartai
rem aliquiam fenri et tendere, ut res illa, in quam oic
et
Aur et tendit, ita sit, phout quor cicea illam se determin
Roc est posre ut, quod velir: sine quo omnir volitio. nan
Decer ergo efficaristime voles: hon est, omnia, qua deu
natura est in aliim locum
coextendi. Ergone
Eodem argumento
probabitur non implicare
simul videre
Ingenue fateor me
in his ratiocinationi
soliditatem nullam
agnosere

## Folio 26r — DE-611-HS-960119:0051
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 63 lines, status machine
pcolet, sient illa volet, erant: nihile quod Deur vult, tale
quale illud vult, esse non potest. Hac valuntatis divina
cumma realitas seu sumona vis et efficaria est ipsa omnipo
tentia clivina, antig ab altera ne cavitatione quidem dsse
distinta Perfiti Et quidem posre Deremomne id, quod vult, vec si etear
intellioi potest.  Lemo eim aliquie unet, volisitate soilices
efficari, hoc est ita, ut simplinite cir ca illam rem, isquam
fertur et fendit, aliquid determonet (qua una et maximi
phopria est voluntar) nisi cil, quod icult, efficere se pose
judicet. Clli enim nostri acta, quibut in rec quiasqu
Possibiter judicamur, ferimur e teadinus, nihil circo
ec illai determinant, sed inclinationem tantum in
porbant, qa nos determinaremur, nisi res illas i
quas serimur, vires nostras excedere Gudicaromu
Muos actus hcholastibi veviant velleitater. Ex. 9E. Velle
rcolare, si alas haberem. Iodl si quir in rem impos.
Cutem ita sese fert et tendit, ut aerquid cirra ipsam
determinet, ed fit ex ignorantia, quando scilicet nescit
illam esse sibi imposibilem. Gar vero deno omnia
perfectis me nahit sex demonstr.) Ei ervo deus nohis
earrem, qua cellet, posret, nullam plane cotuntatem
haberet, ut probatum est. Eruo non estetres volens
Ervo nec mens (qua repugnat) Servo aliquod, quad
vult potest. Crvo perfertio zeu realitas qua damuotur
tatis est, posse aliquid eorum, quiae quod vult. ergo
summa perfertid seu summa dealtas, posee omnia
lea
nempo intellectum cmi qua quit vult. Corm ar a liqquid pusre lenum ene
non contradicit alteri. Cam  aliqui d poste 
tradicit hoc: nihie posce, non vert istud: omnia port
quad maxime est aliquide posie. ergo
L
A. Llecc omnipotentia sua, seu sremma nolum
tatis suci perfectiome erit omne id, quod erit, iilqune
cestario, in dependenter ab ulla re alia, aterno et ipo
smutabiliter. Hoc est erit parscimus un realissimp
volitionis suae a sepso et persemetpsum nulli mut
fioni obnacinque mecestario etoterno existens artu
Cujur enim voluntas tantae est efficatiao, ut per iblam
omne il, in quad fertur etstendit, state, quale illad detes
minat, sit et exastat, id moxime vi tanta hujus est
caciae a semetipso et per sernet ipsum tale est, quale
concipitur. Deuum enim cum omnibus istis atis
lutis, quae memoraii, vi sua existere possie, seu con
tradictionem non involvere, jam demonstratum est
VEgo vir ila, per quiam ecistere actu abtest, actali
succepsus voluntatis
res est à voluntate
voluntatis in eo
consistit, ut quis non
nisi ea velit, quae
vere bona sunt.
Haec ratiocinatio non
probat potentia
aliquam voluntatis reali
tatem seu gradum, se
assumit enim aliquid
 voluntate
lautem.
distinctum
Fateor si possibilis sit
omnipotentia esse
perfectionem

## Folio 26v — DE-611-HS-960119:0052
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 77 lines, status machine
ad minimum este debet. Jupta ea, qua de ente necescaria
partucal
probata sunt Ubi autem erit vii illa qu’à Leuomne
et actu este potest, quod dixi, aisi in substantia actu ex
stente. Semne enim attributum acctusale debet este in
substantia actuali. Qranam autem est illa suubstanti
omnem mentem necessno astrralis, nisi cui illa vit est propria. hoo est nisi ips
Deris, qui est mens perpentis time intellivent et voler
in qua quidem vigilla efficariszima semet ipsum deber
minandi ad omnecil, cujue capas est, est psa realise
maseu perfertiscima volitio, quia omnipotentia dicitum
aleui sivitur actu existit. 4. e.d.
Vel sic etiami.  Cerestario esce non involvit eon
fradictionem. Est ergo attrbutum reale. Crvo in aliquia
substantia. Et quidem in mente perfectiscima, hooest
Ervo dcus visua actu
in Deo Commin ex demonstr:
existit, seu acta sese deteminat ad omne id, ejur capas e
Ghanam ocrtem est illa vis in Deo? Perfecto (5ima ejua
volitio, id est psaejus omnipotentia. Vroude
on video quoando existat ui perfectisscinice sirci revestionis hoc est, peu omna
c
urius enm est am experes cotentiam suamactu existit. q. e. il.
C2 ferunc ens omnis realitar, quaecungue prooter
Peum esse aut coortari patest, a voluntate divina penis
ait illad en5, illa realstat sit et existat, si ecuir id velo
non vero sit aut non exxistat, si ecs id non velit,
Probo: Deus habet omnes realitater seu summam ess
caciam in volendo ses denonstr.) Jam Sero plus realit
tis habet seu efficacior est illa noluntar, a qua omno
realitas, omde ens nisse disfinctum pendet, ita ut exi
stat,  si illa velit, contraque non existat, si non velit.
quam si quicquam este aut existeres postit, quod opsa poso
aut non estre et mon existere, quod ipsa velit. Ouinetian
c.
3. Non sulum omnis reaertas ar eus, quud non
est deus, aut exstit, ant non existit, prout deus honvas
illeed vult, sed etiam ut aliqo postit esre ens, sequs
aliquid sit poscibile tantum, item
Ut aliquid omnino sit verum, a voluntat
divina pendet. Grod ultimum, nempe omne veru
aio sentertum esse sueti a volintate divina pendere paradoxum Tibi videt.
rio
cateo nili semper vism est tamen vecissinum, ett fanile probari potest eu
Gerepitas existentiae divine non hac soluum, sed etiam sillud, quad tertio loro dic
aivinae a volitione divina grempe it. aliquid scascit
veru
sec est, hon est ut
ae postibilitus pendebit a voluatate dei seu DEy erits positilis qui f 
tantum, licet o existat, a voluntate divina sendet
veritatum necepariarum est eorim una denconstratio. Elicet illud monitum velir
priocipium illud unicum est quod contrun implicat in terminis. ita in geometricis theorematis semper ossendi potest
possibilitus incompossibilidas contradictoriorum  non pendeat a voluntate
divina, sequitur nec veritatem  ea pendere. quis dieet a non esse non a, quia deus decrevit
posre
Eodem modo fatiocinari
aliquis posset vim illam
actualem qua se alia
meus determinat
non posse esse nisi
in substantia actu
existente, ac proinde
existere.
vi suae volitionis actualis
quam actu velle. Voliti
actualis existentiam actuasem
supponit
demonstrationes illae
ut dexi sune imperfecta
veritatem ren
tute divinet; quod
absurdum. ita enim ipsa
et ipsa necessitas volitionis
pendebit; atque ibe erit
aliquio natura prius et
posterius seipso. praeterea
contradium uplicam cum e

## Folio 27r — DE-611-HS-960119:0053
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 92 lines, status machine
posie hoc omnino omitti, et tamen propositum sufficienter de
monstrari: nempe necessariam existentiam in conceptu eci con
Sico itage, non sblumho
3tineri, huncque corene
a venen
 ul jam reapse demonstratum est.)
gubilens aliquod ex. op. circulus existat aut non existat, sed ch
illuit, ut circulus aerquia sit possibilie, seu ut healitatem
habeat, quae existere possit, pendere à veoluntate divina; is
quidem ut fuvura cicoularis sit entitar quoodam poseibite
quia scui illam possibilem este volueri: estet vero pas
deoscibilis, si Deui id non voluisret, vel abter voluisset. U
herbo, enotera circularis non esret possibilis, nisi Deus ejus
furam Deostibilem estre voluistet. Et sic de ceterir. Eodem
dibile
re velle, volet modo, ut hac et smitia pronunctata: Omne totum est
majus sua parte: frianouli fres anouli aequantur dus
sus rectis vera sint, pendere illud a voluntate divina
ita ut vera sint, quia deur illa vera este voluit, veraante
esse non posrent, nisi dcur ita voluisset. Probo: deu
dati Mudum aliques Kabcet omnes realitates in volendo (ex defin.) Plus aut
eo dest
nuultu
adet, quam
plus habiturum realitatis
arv
in poteriums Dho tribuere, ostendendo hilicet eum GEvc
le
 mod
Casi 
 quoque hableado deui habcebit, si omnis
sot in volendo habebit Massihilitas omnis verita ab ejtis determinatione pendes
unum tantum velite qucam si cemrem pascileibitatem et veritatem concipiamur
ut plane independentem à voluntate divina, ita scilicet ut
a regutunus resum masiote, qua et citanta b exrerum
in necessit
 voluntate orituu vel max ie id noluisse finvamut
jucor
emoxeins
efestma. Et profeitolicet ens posrntiole tantumes ast
plentam suam ad Mon sit, est tamen ejus decerniprata natura, qua si pl
consentis fartesius qui ne à Deo non pendet non omre ens seu non quionitn
fura realira Deo distincta a Deo pendebit Et perca
Quod exter
conit
im mo pre oite est ris e
aubitrio pendee potiit minis manifestum est. Quod si autem onnis poscibilita
il
x
pii, salventus impii est à Deo hoc est, si à voluntate divina pender quied ex. 
trianoulum suam determinatam naturam habeat, ut etia
erit ab eadem voluntate divina, quod illa trianontinat
ra deterninata sit ad trei
go quoque uillum ee tom mujus sentntiae orla decolnca rectis cequrales
verbis, basque
excorne sit, in
Ergo etiam a volum legu hic quiequam incommodi video, quad hane sente
tiam uroeat. Ei enim dicas: Ei omnis posibcilitas; omne
verum la libera volantate divina pendet, non necescarim
est ex. ou. Liouram ciroularem este possibilem, seu non in
volvere contradictionem: non necesharium item est, sed co
tingens, omne totum esse majdlo sua parte: omne tiras
oulum habere tres anculos auobus rectis aequaler: quad
absurdum esre videtur: in promplu est reponscr
E
Si quis ita loquitur,
cum quid verum, pi
non intelligo.
Expecto ut dicatis
in quo totum est sua
parte minus, et in realit.
no  angulus
idque perfectioni DEi.
consentanema est.
situ enim realitatis
hoc modo, quam
his duobus. Quoinau
enim omnia quae vult
potest, et  haec
utius velle poterat
(quia simpossibilitas potuec
non in ipsis est sed
salva perfectione sua
pauca restringat.
nullos limites divinis
operationiba nonc
positos esse contendit
et posito institiam et
bonitatem absolate a deis
esse muudque in quo damnentur
tate divina erit, quid
Deus ipse sit

## Folio 27v — DE-611-HS-960119:0054
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 28r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 53 lines, status machine
Autest et Tioura circularis, et pronunciata ista, quae dixi, duplicitée
considerari, vel in ordine ad intellectum nostrum, vel in ordine ad
voluntatem divinam. Et hoc posterioli modoiterum velmon
loquendo seu invidinend dine ad veoluneatem ordinatam, seu qua nuno est, vel in ordine
voluntatem divinam ad absolutam, hoc est ad illaa, qua deuc nulla habito respectuad
ul, quod semel decreuit; aut ad quad semel se determinavi
coscitur ut perfectiscime voleni hoc est; ita voteni, ut omen
il, quad vult, tale, quale vult, sit et existat, sed etiam ne ese
quidem ulla ratione potest, nisi decur sese ad hor decoratine
HHac posteriori modo solummodo dico omne possibile, omne
verua a vollentate divina pendere, ita utlfioura circulari
non sit posribilis, si eeus eam poscibilem esse non vellet: ut
item phonunciatia ista omne totum est majur qua parte,
omnis frianouli tes anouli aeqrantur dluobus rectis vera
pon etient si Deus ad eorum veritatem se non determine
Royest scus hao et similia vera esse non voluisret. Aea
essentia sua natura erit possibilis.
pars consideratione nihil ex se esvanatura est poscibile, niter
etiam ex se et sua natura versum.
At usceorsunt adhucin
alii modi, patius aliquid es se et suanatura seu necestariu
poscibile et verum sit.  Tempe primo, si froura circlari
Acronunciata etdam ista sapium jam memoeata referantis
ad intellertum nostrum. Est enum certa omnina et infass.
lilis recula, unde intelledus certissime dejudicat possibilita
fem alicujus rei, neape ista: Prlicquid verum et realem
nullanique contradictionem invalventem conceptum hat
illud est posribile. Atque hoc modoficura circularis exses
sua natura recte dlicitur posribilii, quia habet verum en
realem nullanque contrarictionem involventem concepi
Eadem modo est certissima intellectus revula, quaveritaque
effatorum dijudicatur, ista scilicet. Orcinqu in idea alicu
aut
aut non continetur
jus rei clare et distincte contineturillud de ea renecesta
rio velafirmatur, vel nevatur. Atgu hac rat one omo
totum ojus essua parte nenestatio verum est: Quia hor unde
totius et parti clare et distincte continetur, ut illud hac maji
sit. tjuc enimest attero, quad illud alterum habet et pra
ferea adhuc aliuds aut alia. cotum autem continet parter
et praeterca aliam partem autalias partes. Eademratu
est de ceter.
ecinde sunt etiam haec et id venus alia
grecessario aut poscibilia saut vera, si referantur ad uo
luntatem dei cordinatam, seu qua nunc est. Quoniam
enimilla, quas dixi, regula omnino sunt infallibiles
pegus ulla major certotudo este potest; hinc etiam mans
feste coll sdirmus, Decum hac non relicpuisce rudifferente
id est ita ut posribilia aut non posribili, vera vel fatsaesce
igitur saltem absolute
absolutam hae proposition
sund contingentes
Ergo ne divinaquidem

## Folio 28r — DE-611-HS-960119:0055
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 94 lines, status machine
posrint, sed sese artu determinasae ad id, ut circularis sioui
et posibilia: hoc vero enunciatum, omne totum est majus
d determinatit ea parte, verum. Hol quod autem Leus se determinae
ciculus estet possi. uis tale, quale illuo esre vult,non potest non este. Est erod
nomugaret, mligecessarium, ex determinatione scilicet divina. Atas
intelligebat credo oc modo rectissime Cartesius noster omnes illor loquendi
natura priorvotonu rados tanqcam in majestatem divinam injurios et de
teu voluntas inteleosumma voluntatii divina perfectione detrahentes rejero
utique care distindes frando dicitur, hoc vel illed ne quidem per absolutam
dei potentiam esce aut fieri posre. Item, hon ita verum
cirea tho sive a est, ut per absalutam dci potentiam falsiem esre non posit
sussvicitates, ed Existentias retuue
uon L p. Se E epi aui temo
utus circuli natura Mherici in scroborie, quem hryoi allivabant aut eato. Sup
rreto. treviter errim aliad est, aliquid per absolutam eci potentiam si er
nei volondae intolleminra posce aut aliquid ata verum em vel fassis
esie G ut id ne quidem per absolutam dci potentram alites
mo est actihare tuinam boluntatem ad div
n
amnino irtionutabile et independens à quo ipse descendes
dicam, non inteligoet in quod ipsi nihil potestatii campeta. Quud omnique
nconceptia mentis onner io
minime
un
osfectoam vomnta
capi
Ex dictis patet, esre aliquid dlistimilitudinis in conce
plu intellectus et voluntatis nostra e divina. Annol
enim intellestui quodammmodo scrius concipitiur volus
tate Prius enim intellioinuis seu rem concsimus, qua
uitumur hoc est quam aliquid cirea illam heterminam
Ratio est quia nullum ens nulla veritas, nullum levarer
et a notis pendens, sed ut aliquid in re pusitum, in quod
perfectissimum esse levluntai nostra nihil potestatii habeat, concipitur
Sihil errim dcleo ene, autverum aut bonum est, quia nos
id ens, aut verum aut bonum este volumus sed quia aliquid
eni est, adeaque positiuum conceptum involisit, ideo nos illud per
cosimus, et qreia a lequial in alterius idea contineri aut nonc
tineri videmus ideo iltuo affirmanui aut nevamus et qui
aliquid ut bonum nollrrqu conveniens intelligimus, ideo
illied appetimur. Ptrinc eroo aliquid percipintur quam
nos circa illud determinamuisenuolumum. In deooo
intellectur et voluntatis actus omnino simul concipiunt
ita ut unui altera ne ratione seu coortatione quodem
prior intellinatur. Deus enim non ideo aliquid ut ex
vel vecum, vel bonum percipcit, quia aliquid in se etse
natura tate est: sed quia seua abiud ut eno vel verum
Hi tequendi modi
nihi plane absoni
videntur. Deu 
bilis. Quid enim c
cum decretum hoc
circulum e an non
nam intellectus est
Supponit. porro
cum intelligeres circulum
iit elligebat. jam
vicquid  clare
istrecteque intelligitur
nobis) possibile et Co
jor est tali
de
voluntas DEi supp
intellectus hic involi
ei vel
ellecta
copibilitatem en
vocuntas s
rei volendae possi
bilitatem. 
quis aliud dicit
leium, ut mitissime
Etiam _ in DEo
intellectus natura prio
voluntate, quia
nihil Deus vele vult
quod non intelligat
et multe intelligit
quae non bult
voluntas est quae dam
consequentia intellecti
Vult enim DEus quicion
intelligit. Volum.. C
tatem inducere, quae
non supponat intellectum
voliti est ludere
in vocabulis.
minime vero.
semper formaliter
differunt intelligere
et velle; aut
ego nescio qui
sit in telligere
quid sit velle

## Folio 28v — DE-611-HS-960119:0056
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 27r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 96 lines, status machine
idest,
vel bonum percipit, quia aliquid eni vel verum, vel
Ego has sntentias reorum esce vult, ideo aliquid ens, vel verum vel bonum est
into esse absona, sed n Ceo ivitur intellivere e velle ne covitatione quidem diti-
et periculosas indium conuntur: sed deus est voluntas intellivens, e intellectur
volens, adaqe actus omnino puissimus et simplicistimus
eu avens puuscinium et simplicestimum. Haec de me
et justitiae quam non te perferzscima. Sunc videlimus
An ens sempliciter serfectiscimum implicet
 quae fecit
literfecisset
contradictioneme
est contra hypothes ta aroumentor:
a alius
Meni perfectisi una, qualem explicui non implicat
conteadictionem.
At mens perfectisima est ens simplicitem perfectitin
Ergo Eat sirapliciter perfectiscimum non implicai
dem opgnis bonitas, veritas, perfectio contradictionem.
nntate est Eobatur minor:
Ouicquod uno et somplicistimo atu eademque efffice
cissimo volunttatis sua actu non solum semetipsum
Crd omne id, quoccest, neceshario inmutalertiter et
aeterno, sed etiam ret omnes à se diversas, earua
exstentiam, quin et ipsam illarum maturam, posen
tlitatem, et in universum omne vecum etbonus
ita ut vult, determinat, illud omnes omniau
habet perfectiones, omnes realitater, seu simplicita
nitire de non ente particspat, ad cogue est sompliciter
Merfectiscimum ex destn.)
Talii est mens perfertisrima sex denonstr.)
Ergos.
Consideremus jam omnia, quae ad prollandum exostentiar
Mujus entii simplinite perfediscimi, hoi est salei adduri
gosereat. D
t
 quodem ex ipso primo conceptu dei immediate
deduritur existent a dei, ulq duobus modis. Primo
considerandi illa attributa esae ase, esre necessarium
estre immuitabile, esse eternum nircalvere smplicem
otatiam notionem. Ergo sunt vera
essibie
et realia attributa. Eego in aliquia substantia. Non
in materta, neque in mente in commugi considerata;
ero in mente quadam partioulari, et quidem in pee
fatissima. Ereo mens quaodam, quae dicituce per
fectiscima, a seo
est pos
loter et coterno existit. (cnnoa et denconst
Reinde quemadmodum exatrbutis jam memoras
collicitumesce meatem quandam perfertissiluam, itavice
cecesa
et phrases non tantum,
inim dignum qui non
et dignus amore;
neque enim bonus atque justus
dici potest, si nulla est
constans ratio obonitatis
pu
ubi
fecerit
Neque laudari meretur propter ea
est
 si londari mere
opter ea quae fecit, sequita
a
ponit hoc ipso, quia fecit. Aeri
bona ergo
aliter fecisset,
aeque bona, non ergo
melbora. nequeen
Deuutique non
est autor
hona
nque
it volu.
suco naturae
lendo 
go natura ejus, non est
qu
Ergo neque amari ge
honerari meretur
certe plysquam absona
paeterea
non
seu
ossibi
quae sunt
Haec argumenta non
 existentiam
ex possibilitate.
alia abinitio ad ducta
uod scilicet Ens necessariam
habers existentiam utique
exipit, modo scintur tate
Eus posse concipi

## Folio 29r — DE-611-HS-960119:0057
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 45 lines, status machine
versa considerando mentem perfestiscimam, hoc est pera
odisrime intelliventeu et volentem, statim ex idea perfectiscim
voluntatis seruuntur illa attributa este a se, necescaron
immutataliter et aterno. Drvo mons perserts rimo, seu qua
perfertis eome vult, à se necessaru seu actu atermo impro
fabiliter et atcrur exsistit. Btidem et demonstr.
Eadem conclusio ecidenter patet, si consideremur ea, qua
necescaror à ubluntate seipcendent. Gtaye
 Est ens aliquod actu existens, quod non est ecus
Ex. gr. Meni nostra, seu substantia illa quia cooptamiu.
De hujui enim exestantif absolute, id est ita certi sumcu
ut ne Ecepticur quidem de ea dubitare posoit Eroode
artu epistit. Cere enim ens praterdeum omne id qra
Htoc protum
habet, a Deo habere debet. Ergo quod actu exsstit, hanc
exstentiam actualem a Deo Labere debet.  Con pas
Eet autem eam à Der habere, nis. L’eus etiom actre
existeret. emo enim alteri lilare potest, quod ipse
Eaddem modo ext existentia mundi adtuas
non habet.
existentia dei actualii deduntur. Licet enim a de
ticis de expstentia mundi dubitari polrit, uif tamen
quisquam illorum, qui existentiam aei in dubirem
revorant, de existentia mundi dubitat. Pasitu
autem mundum actu existere (quod nemo nise Ecipte
nevat) sequitur Deum adte exiecre. Omnia oti ex
ees
ex jam denonstr.
3 Eoo actu perclare et distincte peccipio
multa pasribilia, id est, multas deerminatar nullan
contradiptionem involventes naturas: ex op. naturam
trianguli, circuli, quatrati materiae mentis eti
Ervod deus artu existit, sine cujus volientate nulla
determinata natura, nihie possibulem esre potest
Otidem ex demonstr.
4 Ego actu perripi intellovo multas veri
fater, ex. 92. Verrme totrem esre qua parte majus
omine schanoulun Tabele fres avvulos decolerus-
rectis coqualet, et samilia. Ergo Scuet acta existit
à cujut rverentate amne verum pendet. Ex demont
ta ergo demonstratum est Deuem actu necesea
existere non solum ext nattura Dei, sed etiam exnatu
elarum rehum, qrae sunt a eo. Eed si quid focke
in iis, qua terteo et quarto l0vo dixcsdes de lavecu
(quonquam non vodeo, quid egederare sostiad primum

## Folio 29v — DE-611-HS-960119:0058
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 30r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 94, 2026-09-09T21:53:44Z — 69 lines, status machine
laltem et serundum arvumentum Averit comparatum
ut id nulla iei moveri aut labefactari poscit, quin simul
omnis veritas, omnis perceptio, ipsa mentii notia existen
tia moventur et in dubium vovetur.
Nunc propostum alio modo obtinello. Docet
3. Sviptura Des cexistentiam ext existentia rerum illarus
quu sunt in hoc mundo, colligiet demonstiar posce. Qe
dottur quopacto id fieci posait. Egoid lona aliter sa
ciam, quam communitar id ficci solet
aucid sentiendum fit de hocaroumento.
Meni nostra acta exissit
Tugita ergr
Orcia quiapuid ascta covitat, hoc est, intellivit et vuet
illud adta ecistit.  litriei enim nulla sient realia
attributa. 
Ervo vor illa, per quam acta exstit, adualis
essre dellet:
Gicoro uim illam, non solum a qua mens mea exi
 coepit, sed etiam per quam actujam existit leo
ad amnneid, quud habet deteminatumest. Hui
enim esce debet à vi, quae actu eti am sjam existat
Giadenim vis adual non est, ab illa nihiil artuale
esce potest. Et quad olina mens mea extitit, inde
mon segnitur, quadjam et un acto epistele debeat
Unum enim temporio momentum abalio non
enim ex trei existentia sead et. Aodeoque quod leni temporir momento mens
ino sea sratio quae suitrt ndintue v exphentur
Tratio super
nollaratio eritcur inseqent; momento: existere debeat. Ero vis illa
sveniat
non alio (nisi aliquid a qua mens mea siconlir momentis actu exes.
rctu existere debet. O est
tu iisi  pottalia.
qrasintimomento extiaquitr Menc nostra non existit propriav, seu
hon existit a se
Hoc dubium est
essumi sine probatoetu mente nostra nrihie actuale est prater actus intas
ec
lectus et vsoluntatii. Nullum autem est artus, intella
instantia indinsbilientus vel vvlcentatii, cujus vi seu spec qiem meni
nostra expstat. Actur intellectus et volcentatis
supponitur hicnullum srcat coo. Tativi. Suostare aritem est actus execiece
quorum per se sea immediati nobis conserisimu
allus autem est actuo neqe intellertus rag ver
cientatis nostrae per quiem nobir cossari simus pa
phophiavi, hac est a nobismetipsio existere
perourre enim omnes adtus intellestur et volun
tatis rice, hoc est, omnes perciptioneo, omnes
Hoc etum parilogismi
suspectum est videtur
semel posita necessario
nonamus enim extingui,
non hoc momento
oternum super veniat:
ergo nullo mado
extinquetur. Et si huc
curnon jam aliquo praeteri
Quod ergo dicitur
vel ideo quia ita
sequituo conti
cto divisum
sequi continuatio. mea existit
tem
momentum ab alio non pendere, non debet
esse actum in mente
nostra, cujus nobis
non simus conscu
de quo ego valde
dubito

## Folio 30r — DE-611-HS-960119:0059
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 95, 2026-09-09T21:59:00Z — 61 lines, status machine
valitiones u, nullam invenier; per quam cibus
ouscius sis, le Ror esce, quad mens cua habet, phope
ia
moerplioqui ul habere. Ervo ohoniam nullius talii artus
autequamoriretur nobis conscri sumut, nullus etiam est talis artus, cuju
non sequi videtur, que ici mets nostra exsistat. Cmplicat enim este actan
cuoitatuum artu cxstentem, pec quem meni mea
existat, et me esurlartus non esre par se mih: consriun
Aitur enim (eovitati vus est, cujut per se miri consciue
serm. Orgo quicuenque actus coocatlivur actu immee
cjur actus etiam per se muhi actu sum consciur; et
eujus astus per se hautr conscies non sem id non
patest esre cvoitatiuui
Peinde neoa ce Tua propria vi existere aut exisser
a
et am posse Roc ipso non nevabis phimacium mext
ta attrobutum, hoc est Ce intellivere et velle
Clare enim et distindre sine ilubio eagnoscir, passe
T intelloverdet velle, etiarasi à cle tion egistat, ay
existere etiam poscis: hoc est etiamsi vim illam id
bellivendi et suoteni a remetipse non habeag
Ervo hoc non est attributum plcca mentis a creq
Et cuosta quileso, quam evidens sit id quad du
Ei enim mens ua aliquid este aus srabere potest, et
sibi non sit consera, quad qimo Corr difis vel etia
si mensua alienid estaart habere potest, quo neva
d
certum et, ea quam uoa nevetur primarium ejus altituntum, sea quad
mihi sum consi vera ex scimario mentis attribulo non fluat; qui certus
intrari sum esee potes diem audio cuscinias jam cantantes, in
conscius, ea est rente ura non esio clusoniam aliquam, qua nid
ibi parcat, pulletqe suos excludat, vel etiam mentea
ruam non esee cusciniam aliquam cantantem, qa
me esse consimi arborem, vel solem, vel lunam, vel ipsum etiams
hunc mundum sensibitem. Cam quicquid diperi
quo mentem man demonstrabir nlie hounus qua
ilipa esto (ut: cate illud demonstraci potest de
sivo scinaipio: Duc realitater quaram Ouiequid
clace et distinore pecaiei potest, non percepto nttese
fo aliarus substaa peimario, illut non est attribu
teum esti sbstanta) idem simul demonstraleet
vim lillatur, per quam mesus cuia existio, ad menteu
Turam non pertinere
Ergo lexistit vi aliena, seo existit abalio
nemo enim originis exii
stentiae suae conscio
esset
enim omnium qua
actuum nostrorum
consci sumus,
un
Non dum scid an
intellectus et volunt
a nobis perfecte
intelligantur
esse, et quorum
falsa, sed non
hinc sequitur
quaecunque in me
vere sunt, eorum
ria

## Folio 30v — DE-611-HS-960119:0060
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 29r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 95, 2026-09-09T21:59:00Z — 69 lines, status machine
Erbo actu existit aliqua substantia a meate
nostra distincta, a qua meno nostra trabet, quad
actu existat.
Dare enim menti nostra artualem existentiam est ad
lintrem aliquod zeale et actuale. Eergo debet ascem sut
stantia aliona actuali seu actu existente.
Clla substantia est solus Deus.
deianmptionud e Dei condepstu, quem dediss id fluit et deducrumes
quod rebus omnibus a se distinctis existentiam, quam
habent, et omne id, quod habents lacoiatur.
ego
uppsto illum concoptm est ulla subistantia a Deo distiacta, ad qamid per
non esse imposibilem sinere poseit. Con enim hoc pertinet ad mgteris
cysico, puno neg ad mentem in commun: Eed admentem alis
in scarticulari, adenque eaniq perfectescimam
existentium habere. Ee ad salum Deum onnia ex denivassi
ave
Eerut
Mercits hoi, quad dixa, obtineam, nequ opuc sit on
est illis sallole qua ante dixi, repetere, ita acoumentor. Ex princo
dei conceptu flait, quad omnibus rebus ase dstinctia
adeaue et ment nostra existentam, si quam si
pers autem non id faci scent. Carviatur. Urvo Hloc attributum non potes
scertinere ad ullam rem a Deo distinctam: aliage
er est a Deo. rva flueret ext phimo alei conceptu. Oremadmod
hac attributum esre figuram capaciscimam, quonige
ex primo conceptu efreuli fluit etdeduci potest, 
aliam foouram a circulo distinctam pertispere non
patest: vel illud etam chabere sotentiam hypo
thenusa aequalem potentiis Caterum, quoniam
ex sprimo conceptsu trianouli rertaron fluit
nullum frianosulum, quead non sit rechanoneum
pertinere potest. Omplicaeenim attributum ac
quud ad primum conceseum aliauius reifluere, et
famen pertinere et aut ad rem ab ea, e cujus painc
conceptu fluit, distinoram. Duod attendenti eccida
Hishomum est.
Erou eeur artu existit
4. e. dl.
Ervo quam certum est, mentem nostram, quando coo
tat, et quamdiu coxitat, existere tam certrm etian
est leum exastele.
Hatqu acoumentum iteo est
comparatum, et ex talibus prcomis eo conilusio
demonstranda deducta et decivata, ut si vel
mrinchrem in illis nevavecir aut in dubirem salse
uveaveris, eadem opela nevandum et in dublirem
Uorandum
Et Ens cujus vi omnia
existunt, seu cansa
omnium, omnia vi
sua determinaas
et posito aliquid
sequitur ad quod
exi
dit, aur esse
Deum, aut à Dec
legnas satis haec ratoo.
cinatio. N et opus
quod mens non sit a se
ers. Eo ipso erim quod
Deum definivimus id
quod omnibus aliis existen–
tum largitur, eris unicu
ergo eaan non est de
ergo posita possibint
sum definitionis du
est probatum
posito scilicet non implicare, quod uondum

## Folio 31r — DE-611-HS-960119:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 95, 2026-09-09T21:59:00Z — 71 lines, status machine
vovandum etiam sit, mentem luam existere cum co
gitat. Quitur evidentis eomium hoc est, Peum epistere
Alterum aroumentum Roc est
 actae
Mundus sensobilii existrit
e
Ex hypothesi. Non enim noteri jan res est cum Ece
latcis, sed cum iii qui mundum essi conceduris,
Ervo vis illa, per quam actu existit, actuali
esre debit. Guxta privia
Con autem existit vi propria, seu non existiruse
Ex prius demonstr. Fuse enim jam dovui, este à se por
pose attributum esre materia. Quu aderi possuent
Eergo exstt in aliena, seu abalio. H
Eropacta existit aliqua substantia a mundo
seu rebus materialibum distincta, a qua mug
dus habet, quod actu exsestat. Oupta priora
Illa substantea est solus deus. Ete dem pec ie
Elvo ecus arta existit. q. e.d
tantum de illo, quod phimo lura explicandun
suscept. Lergo ad reliqua, et quidem ad Citeracus
avarum ecordium.
Duo moneo ante omnia, air, plimum menon
nevare nonnulla esse vera et demonstratulio, quae
Lamen à Cartesire demonstrata fuisse nevavi
Concedo non nonnulla solum. sed innumera de
monstrabilia a sactesio de cavitata quidem, nedus
denconstrata estie Eed quoniam id Lone dulio in
telliois de exustentia deilla a Cartasio aut apeckes
me demonstrata est, aut si non satie clacese exps
cirit, exo beneficno methadi Cartesiana in me fecis
C
Ec
artetior. Addere illud ausanq si demonstraliti
et exsstentia dei, illam nullo alio modo demonstrar:
poste, quam alterutio modo, quo sartesins idsferit.
nempe vel es solius natura divina consideration
(auo acvumentam jam tradtamur) vel ex eons
unto nonprobutur deratione idea ac: quod acoumentum in faxtesi
extat, mitigu pa se satis clacrm videtut
Alterum, ita pecgii, me non attulis ce nvus
elemonstrationem in ea, quam dibi mis seheda
Sed
voluisa purvare sactesianam ab inuitili et dubita
tionibus obdlopia serpertionio meatione
e
Haec ratiocinatio concidit
propemodum praecedenti
ut patet
Adegubus torsem
Eleguntia satis hic
allata sunt, sed quae
in illis probo mihi–-
non videntur deber
methodo carresianae
nec video quid tandem
in se peculiare habent
beu toties jaectata
methodus Cartesiana,
quod nos reliqui
ignoremus.
Necesse est ut omnis
DEus derivetur vel ex
consideratione naturo
divinae solius vel accedente
praeterea consideration
mentis nostrae, aut alia
reron existentium n
penere aut in specie
no
eet

## Folio 31v — DE-611-HS-960119:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 95, 2026-09-09T21:59:00Z — 70 lines, status machine
Qui har de re sentiendam sit, et au perfectionis
d rcoiabulum sit iputile et dubitationibuo obnopium
est Eus, ex euius essentius atr satis patere puto
Adt ea, quae ratio loco dicis non necesre est pro
der jumdlum ixe respondere Eumma enim eorum, praes asters, tu
redit. Eoholasticos idem arorementum trabere, quad
Cartesius, acim inutitem reocem perfectionis addoderit
Grpplendam autem esse Eitolast: corum demonstrs
Lionem et demonstrandum, eals necestarium non
involvere contradictionem.
Respondeo: An aroumentum sactesii idem sit,
quad Thaholasti corum, d.d mitri jam pecinde esceps
test, dummodo sit veruem. Ncihiie enim absurdie
si hiholasiri veritatem coqne vidiscent ac sartes
gmo anto melius id estet, si illis Rac verhtao aia
ac huic pataisret. Peterum fartesiur in responsi
nibus suis Metaphysioi fuse duies mosdum sur
acoumentandi onve diversum este à modo acou
mentandi hcholasticorum, quem huo exscriberemi
hil attinet. Eed hac Cartesiam a Etholastiris sino
in re non abire, an ea aliam, qua egujam atlus
eadem sint cuniiis, quae Echolastici alion de e
linantia et non vulgarius Lia dei dis Eerverunt, et qua Cadhuco in hoholiosha
e
sae  rasuper re disputari solent. rrum jam ecit jadicils
sterfersti vorabulum non est inutite, quia id La
fine dcit, quad reale barbase effert. Cernitti auter
et hoi vel aliud etiam in illius Coium sules.
lubet, substitui potest, diemmodo de re.sa coastes
Enc necestarium nullam contradictionem
involvere jam etiam sutic superqe patece puto
Cjhil it agu restat, qua ut me de prilicitate
hujas epestolae exensem: eeoqe capt Max. simee opa
Mea opinio nihil sartesiutinr avam, quad opera et cura divini sartesi: ear
tentum post halilieum rardem aliquando shilosopeandi methodum exci
averit, cajus benesicio in intimam non issce
sad quod ad deum suluem, sed reliquarum etiam rerum orniumi
aponosito lonome nam natucam scenetrare, cerotatemqs scactemq
ab suit ne is in caxuitam feliaiscime eruere et in Curem protier
adient. j re aere posimur. desuijus tutela etiem atqe et auite
i2 dobiliscime commendo. De me Roc cutri persua
quicquam alicuius deai velim, esce me sempeique foce
Maji ilras.
obilis. Acaplitud. C1
sebscrvantssimmarsuetorem
A. Coshardun
monifestum est perfectionis
mentione careri posse, si
quis modo ostentat
sequitur existentia non
implicate contradictionem
du Ens esse deum
esse demonstravenit
fiaud oubie hic multa
sunt allota: Interim fateor
etinon et ingeniosa in
Scholosicit rependi
ad methodum contulit, sed
illestribus speciminibus don
magis magisque excitavit
et mentem attinet,
fere silidi anteressoribus
nm est quod
emo sartesianorum
momenti post
inverit quod
signum est ad diem
Cartesim Ecribellaa Rintel.
Carjesium egregia quaededit, non vi mathodi, sed vi
ingenii et peculiarium animi dotium praestitisse.

## Folio 32r — DE-611-HS-960119:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 95, 2026-09-09T21:59:00Z — 3 lines, status machine
i
+ -.
dL

## Folio 32v — DE-611-HS-960119:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-960119/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 95, 2026-09-09T21:59:00Z — 7 lines, status machine
Mac 16x
2.
TTFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBLIO
DERSACHSISCHE LAN
SBIBLIOTHEK
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeea
atur: 1Br. 227, 164], 320C