# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/38138/text
# Catalogue record: 38138 — Communicata ex literis Domini Schulleri
# Incipit: 1) Demonstrat quod omnis substantia sit infinita, indivisibilis et uni
# Date: 1676-02
# Akademie-Ausgabe: AA VI,3 N. 019
# Other printings: -E: Gerhardt, Phil.Schr. 1 (1875), S.130-138. -Gebhardt, Spinoza Opera 4 (1924), S.53-62 (Teildr.). -Morfino, Vittorio: Spinoza contra Leibniz. Milano 1994. (=incroci 17). S.101-117. -G. W. Leibniz: Obras filosóficas y científicas 15 (Correspondencia II), Hrsg. J. A. Nicolás/R. Rovira, Granada 2021, S. 312-319 (span. Übers.) -A. Andreu [Hrsg.]: Methodus vitae (Escritos de Leibniz) 2, Valencia 2000, S. 45-51; 2. erw. Ausg. Madrid 2015, S. 46-52 (span.).
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=38138&katnr=K+203
# AA VI,3: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-866795
# Title: LBr. 886 · Spinoza
# Folios: Bl. 5–6 (from the shelfmark LBr 886 Bl. 5-6): 4 pages, canvases 9–12, page ids DE-611-HS-866795:0009 to DE-611-HS-866795:0012
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-866795&page=9
# Lines: 363 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.97
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 5r — DE-611-HS-866795:0009
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866795/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 111 lines, status machine
Commuinicata ex literis D. Schule.
(1.) Demonstratio quod omnis substantia sit indinita indiviss
bilis et unica. per substantam intelligit id quod in se
est, et per se concipitur u hoc est, id est id cujus idea vel
conceptus ex idea vel conceptu alterius rei non oritur
2. Deum sic definit. Quod sit Ens absolute infinitum, hoc
est substantia coustans infinitis attributis quorum unumquodqu
infinitam et aeternam essentiam ex primid, adeoque immensum
N. Dicit absolute, et non in suo genere,
infinitum, cum de eo, quod in suo solum genere infinitam
est infinitem attributa possint negari, hoc est infinita
attributa possunt concipi quae ad ejus naturam non pertinent.
8. Quaestio de infinito. Quaestio de infinito omnibus
difficillima imo inexplicabilis visa fuit,  propterea
quod non distinxerunt, inter id quod sua natura, sive
ex vi definitionis suae, sequitur esse infinitum, et id quod
nullos ha fines habet, non quidem ex vi suae essentiae,
Sed ex vi causae. Et etiam, quia distinxerunt inter
id quod infinitum dicitur, quia nullos habet fines, et id
quod quamvis ejus maximum et minimum habeamus, sive
determinatum sit, ejus tamen partes nullo numero
explicare vel adaequare possumus. Denique non distinxerunt
inter id quod tantum intelligere, non vero imaginari et
inter id quod etiam imaginari possumus. Ad haec si atten
dissent nunquam tam ingenti difficultatum turba obruti
fuissent; nam tum clare intelligerent, quale infinistum
in aullas partes dividi, seu nullas partes habere potest;
quale vero contra, idque sine contradictione. Porro
intelligerent, quale infinitum majus  alio infinito
sine ulla implicantia, quale vero non item concipi potest
quod ex mox dicendis clare a pparebit,
Verum ante omnia haec quatuor paucis exponam,
videlicet substantiam modum, aeternitatem, et durationem
Quae Cirae substantiam considerata velim, sunt:
E. quod ad ejus Essentiam pertinet existentia  hoc est
quod ad sola ejus essentia et definitione sequatur, eam existere,
quod inn fallor ante hac viva voce absque ope aliarum pro-
positionum tibi demonstravi E  et (quod ex hoc
primo sequitur, substantiam non multiplicem, sed unicam
tantum ejusdem naturae existere. (3. denique omnem
substantiam non nisi infinitam posse intelligi
Subtantiae vero affectiones modos voco, quorum definitio,
quatenus non est ipsa sta substantiae definitio, nullam
existentiam involvere potest, qua propter quamvis existant,
eos, ut non existentes concipere possumus, ex quo iterum
sequitur, nos, ubi ad solam modorum essentiam, non vero
ad ordinem totius materiae attendimus, non posse concludere
ex eo quod jam existant,  ipsos postea extituros aut
non extituros, aut antea extitisse, aut non extitisse
ex quo clare apparet nos ex existentiam substantice
toto genere ab existentia modorum diversam concipere.
X. videitur a nobis per se concipi, quorum terminient
indefinibiles, seu quorum jce irresolubiles; ut Existenti
ut calor, frigus, lumen, et. Per se vero intelligi
non nisi id cujus omnia requisita concipimus sine
alterius rei conceptu, sive id quod sibi ipsi existend
qucum eorum generationem conipimus sive modum quo
Ego, perceptio, idem, mutatio; tum qualitates sensibiles,
a se. Unde Adeoque id hinc conctu di potest
intellecturos. Dubitari vero potest, an Ens
intelnigi; etsi possit seiri sive cognosci.
producuntur. Unde per se intelligitur, id tantum quod
concipere est proprietatem rei redipraum nosse.
idemque est yti intelligere, aut Adeam aliguique adonatam
causa sui est, sive quod necessarium est, sive Ens
nos, si Ens necessarium intelligamus, id per se
necessarium a nobis intelligatur, imo an possit
habert; sive defmitionem, Libe natulam sive essentia
competendere es  e p
Conceptus distinguit in datas tantum, et claros distinctosque
simul. Omnis conceptus est clarus, quoniam semper
homo unum ab alio discernit, exempli graetia, Calorem
a frigore. Sed non est semper distinctus, hoc est ut
suam quae causa sit diversitatis. Idea ipsi est
conceptus distinctus. Id ea et conceptus, cognitia
se se concipitur, conserentia perceptio etc. eodem
atirmandi vel negandi  facultas
Per se concipitur cujus conceptus ex alterius conceptu ortum
istincte aliquid de aliquo concioitur, cum ejus aliqua
Essentialis rei proprietas est quae reciproca est
Lumen calor coni sunt intelligi ossunt
Proprietates Luminis, Caloris, notae notiis sed experien
tia tantum adeoque a nobis intelliguntur vel denon-
strantur, etsi percipiantur Ita fieri potest mea
sententia, ut et proprietates quaedam circa existentam
cira nos ipsos, seu loum Ego aliaque observentur tem
Omnis erma indemonsmutiae est vel propositio
Si de aliquo plun attributa seu plares propesitioneo
enuntientur, tum ea propositiones experimenta
(X) ostendondum est, id sequi ex eo quod per se concisitur
Si quem conceptum de habeamus conceptus distinctus est
Conepin  Nintus termini simplicis est opnis aut nullus vet pat
omnes conceptus simplices sunt dari et distincti. Exipso consusa
Confus sunt conceptus, qui non puori, sed in quibus imagines
usi
sunt quidam conceptus tates, ut in iis resolutio sufficiat ad
solutionem alicum problematis aut ostendam impossibititate in
fere in mect geometrias. Sed hoc non est necessurium
sclicer ratio quaeri potest
(X) Ergone certa ratione difinitio modi definitio
sunt de quorum causa quaert non potest, ut in extension
et duratione cum omnia sunt resoluta. De Motu et materia
quaeri potest causa; item de soliditate; itaque in his ultima
resolutio non sufficit ad solutionem et impossibilitatem.
Si tamen Leges quasdam sufficientes ex certa quadam
hypothesi demonstremus; x. 9. sumendo Materi naturam esse
ut certum una spatium inpleat hineque assumto pleno satisficia
letus natu experimentis. Poterit nobis imposterum haec
ratiocinatio sufficere interea, nandum nota absoluta sol
ditatis natua, aliam. Si seom oent
(4) hoc ipsum est, quod vulgo contingens appellaat

## Folio 5v — DE-611-HS-866795:0010
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866795/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 64 lines, status machine
Ex quo oritur Differentia inter aefernitatem et Durationem.
Per Durationem enim modorum enim tantum existentiam
explicane possumus; substantiae vero per aeternitatem, hoc
est nifinitam existendi, s infta Latinitate, essendi fruitionem.
Ex quibus clare constat, nos modorum existentiam et
durationem, ubi, ut saepissime fit, ad solam eorum essentiam
non vero ordinem naturae attendimus, ad libitum, quin ideo,
ansque pourcela, quanquam non ideo ) quem eorum habemus
Conc conceptum destruamus, determinare, majorem minoremque
concipere, atque in partes dividere posse. Anternitatem vero
et substantiam, quando quidem non nisi infinita concipi
possunt, nihil horum pati posse, quin simul eorum conceptum
destruamus.
(X)
Quare ii prorsus garriunt, ne dicam insaniunt, qui
Substantiam extensam ex partibus siv corporibus ab
invicem realiter distinctis conflari putant. Idem enim est,
ac si quis ex sola additione aut coalitione Circulorum, qua
dratum aut Triangulum, aut quid aliud tota essentia-
diversum conflare studeat. Quare omnis illa farrago argu-
mentorum, quibus substantia  corpoream finitam esse
ostendere motiuntur, sua sponte ruunt. Omnia enim
illa argumenta substantiam corpoream ex partibus
conflatam supponunt. Ut etiam alii, qui post quam
sibi persuaferunt, lineam ex punctis componi, multa
invenire potuerunt argumenta, quibus ostenderent, lineamne
esse in infinitum divisibilem.
Si autem quaeras cur nos naturae impulsu adeo propensi
Sumus ad dividendam substantiam extensam? Ad id
respondeo, quod quantitas duobus modis a nobis concipitur;
abstracte scilicet sive superficialiter, prout ope sensuum
eam in imaginatione habemus, vel ut subst antia, quod
a solo intellectu fit. itaque si ad quantitatem prout est
in imaginatione attendimus, quod saepissime et facilius fit,
ea finita, divisibilis, ex partibus composita, et multiplex
reperitur, si vero ad solum intellectum attendamus, et
res ut in se est percipiatur, quod difficillime fit, tum ut
satis antehac Tibi demonstravi, infinita, indivisibilis et unica
reter reperietur.
Porro ex eo quod Durationem et quantitatem protubitu
determiniare possumus, ubi scilicet hanc a substantia abstractam
concipimus, et illam a modo quo a rebus aeternis fluit, se paramus
oritur tempus et mensura. Tempus nempe ad durationem,
mensura vero ad quantitatem tati modo determinandam,
ut quoad fieri possit, eas facile imaginemur
Deinde ex eo quod affectiones substantiae ab ipsa substantia
Separamus, et ad classes, ut eas quoad fieripotest, facule
imaginemur redigimus oritur numerus, quo ipsas determinamus,
ex quibus clare videre  est, mensuram tempus, et
nmmerum nihil esse nisi cogitandi seu potius imaginandi modos.
quare non mirum est, quod omnes qui similibus notionibus,
et quidem male intellectis progressum naturae inbelligere
conati sunt, adeo mirifice se intricarint, ut tandem se
extricare nequiverint, inisi omnia perrumpendo, et a nullo
atsurdo, quantumvis turpissimo cavendo.
(X) satis congruit cum definitione aetcruitatis
hoetiana.
) nondum hic probatum substantiam non nisi infinitam
concipi posse.
() pantordurius, cumdae et in veteraest Cartescrum
torqueri possent
(4) partes non existere in totis fuse probare conati
sunt Digbaeus et Thom. Anglus.
e

## Folio 6r — DE-611-HS-866795:0011
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866795/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 102 lines, status machine
Nam cum multa sint, quae nulla imaginatione, sed
solo intellectu assequi possumus uti sunt substantia aeternitas
et alia, si quis talia similibus notionibus, quae tantum auxitia
imaginationis sunt, explicare conatur, nihito plus
agit, quam si det operam, ut sua imaginatione insaniat
Porro ipsi substantiae modi, si cum similibus rationis.
Entibus s seu imaginationis augilus confundantur
nunquam recte intelligi poterunt. Nam cum id facimus, ipsos
eos a substantia et modo, quo ab aeternitate fluunt, teparamus,
sine quibus tamen non possunt recte intelligi; quod ut adhuc
clarius videas, cape hroc exemplum: nempe ubi quis durationem
exi abstracte conceperit, eamque cum tempore 
confundendu
in partes dividere incepit, nunquam poterit scire, quomodo
hora, e; g. transire potest. Nam ut hora transeat, necesse erit
ejus dimidium orius transire, postea dimidium reliqui, et
deinde dimidium, quod hujus reliqui relinquebatur, et sic
porro indefinite dimidium a reliquo subtrahat, nunquam
ad futem horae pervenire poterit, quare multi qui entia
rationis a realibus non distinguere consue verunt, durationem
ex momentis componere ausi sunt sunt asseverare. Inciderunt
Gulicet in scyllam, cupientes vitare charybdin. Idem
enim est durationem ex momentis, quam numerum exsola
nullitatum additione oriri (X,
Porro cum ex modo dictis satis pateat, nec numerum, nec
mensuram, nec tempus, quandoquidem non nisi anxilia
imaginationis sunt) posse esse infinitos, nam atias numerus
non esset numerus, nec mensura, mensura, nec tempus esset
tempus; In de clare videre est, cur multi, qui haec tria
cum rebus confundebant, propterea quod veram rerum naturam
ignorarunt, infinitum actu negarunt; sed quam misere
ratiocinati sint, judicent Mathematici, quibus hujusmori farinae
argumenta nullam moram injicere poter potuerunt, circa res
ab iis distincte perceptas.
Nam praeterquam quod multa invenerunt, quae nullo numero
explicari possunt, quod satis numerorum ad omnia determinanda
defectum patefacit; multa etiam sunt quae nullo numero
ueaequari possunt, sed omnem numerum, qui dari possit, superant ()
nec tamen concludunt talia omnem numerum superare ex partium
multitudine sed ex eo quod rei natura non sine manifesta contra-
dictione mumerum pati potest. Ut e. g. omnes inaequalitates
spatis aed duobus circulis abcd interpositi,
omnesque variationes, quas materia in eo prota
pati debet, omnem numerum superant, idque
non concluditur exmimia spatii in terpositi magnitudine 
nam quantumvis parvam ejus portionem capiamus, ejus
tamen parvae portiones aequalitates omnem numerum superabunt.
Neque etiam ideo concluditur, ut circa alia contingit, quod
ejus maximum et minimum non habeamus, Utrumque enim in
hoc nostro exemplo habemus maximum nempe Ab, et
minimum cd; sed queo tantum concluditur, quod natura
spatii viter duos diversacentra ciabentes interpositi, nihil
tate pati potest; ideoque si quis omnes illas qtat
inaequalitates certo numero aliquo terminare velit, simul
curare debebit, ut circulus non sit circulus Sic etiam, ut
ad nostrum propotitum revertar si quis omnes motus materiae
qui huc usque fueruit determinare velit, 
 eos scilicet eorumque durationam ad certumt
(X) id est, ut puto concipiendo Durationem ut Ens perse
a suo subjecto abstractum, quo modo, fit,ut ait, ina-
ginarium seu Ens rationis. Quae Hobbianis consentiunt.
Holbius enim put spatium vocat, pbantasma exisretilio
et tempus phantasma motus.
(4) hinc illud tantum sequitur neminem posse absolvere
enumerationem partium in quas hora proportionaliter
continue dividi potest. Quod idem est ac si dicerem,
nullum posse librum inveniri, in quo scribere liceat omnes
numeros progressionis Geometricae duplae. Non vero hinc
sequitur horam non transire, sed horam nonn nisi hora
transire
() Hi hanc rationem qua et alii probare conan
tur continuum in infivitum dividi posse non dum satis
aconrate deductam, vidi, ut convincat. Aliunde autem
idem rigide demonstrari potest.
(X) Anergo tempus et mensura ex punctis componuntur
Hoc innui videtur, quoniam paulo ante dicebatur, ideo eus
errasse, qui durationem ex punctis composuere, quod eam ex
quae realis est, a tempore, quod est ens imaginarium
non distinxere. Vix tamen crediderim hoc ab antore
asseri, quod continuum ullum componatur  ex punctis
(X) finito scilicet. Nam etiam irrationalia, si infinitos
(id est assignabili quantitate plures) ad hibeas numers
possunt explicari ratione numerorum ad numeres.
(X) finitum scilicet. Nam de reliquo, si tanta eorum
muttitudo est, ut quemlibet numerum, assignabilem
scilicet a nobis,, superent; poterit haec ipsa Multiu
tudo appellari Numerus, major scilicet assignabili
quovis
(X) (X). Quid in ex partium multitudine, id ostendatur;
si sit scilicet tu pateat, plures esse, quam ut
numerum assignabilem ferant
(X) probare susceperat hoc non concludi ex partium
multitudine; HHic vero ostendit tantum id non
concludi ex totius magnitudine quod longe aliud es
Manifestum autem id r ex eo concludi, quod
materia in infinitum didisibilis, reapse in omnes par
parles sic dividitur, in quas dividi potest. Eadem
consideratio locum habet in omni nebtu polidi. in
liquido perfecto plenot Emergunt vero difficultate
quarum resolutio exhibet praeclara quaedam
theoremata, in quae si incidisset Cartesius, quas
dam sententias suas correxisset.

## Folio 6v — DE-611-HS-866795:0012
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866795/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 86 lines, status machine
gmmerum eb tempus redigendo, is certe nihil aliud quaerit,
quam substantiam  corpopeam, quam non nisi
existentem concipere possumus, suis affectionibus privare et
efficere, ut naturam quam habet, non habeat. Quod clare
demonstrare possem, ub ex alia quae in hac Epistola attigi, nisi
Ex omnibus jam dictis clare videre est, quaedamsua natura
esse infinita, nec ullo modo finita concipi posse; quaedam vero
vi cansae cuimhaerent quae tamen, ubi abstracte concipiuntur
in partes possunt dividi, et finita constiderari quaedam
denique indesi infinita, vel simavis indefinita dici,
propterea quod nulto numero adaequari possint, quae tamen
majora et minora possunt concipi, quia non sequitur illa
necessario esse aequalia debere, quae nullo numero adaequari
posun, ut x exallato exemplo et aliis multis,
Denique causas errorum et confusionum, quae cirqu
quaestionem infiniti, ortae sunt breviter indicavi  easque
in fallor deposin adeo, ut non putam ullam maneret
quaestionem de infinito quam hic non altigi, aut quae non
ex dictis  facillime solvi queat, quare circa haec
te diutius detinere, non operae pretium judico
Verum hic obiter notare velim, quod Peripatetici,
ut puto, male intellexerunt, demonstrationem veterum,
qua ostendere nitebantur, DEi existentiam. Nam ut
ipsam apud judaeum quendam Rab. Jaque dai vocatum reperio,
su sonat: Si datur progressus Causarum in infinitum
sunt ergo omnia quae sunt, etiam causata, atqui ad nullum
quod causatum est, pertinc  i ejus naturae necessario
existere, ergo nihil est in natura ad cujus essentiam pertinet
necessario existere, sed hoc est absurdum ergo et illud; qu
quare vis argumenti non in eo sita est, quod impossibile
sit dariactu infinitum, sed tantum in eo quod supponant se
, quae sua gatyra non necessario existunt, non determinari
ad existendum  nisi 1) a re sua natura necessario existente.
(4) co plo saties, ex seclacta imntoris notri, qua
(4) ut substantia, aeternitas ex sententia autori
(X) hoc Mathematicis plerisque agnitum, nominatim
Cardano, egregie autem, ut video observatum
et diligenter inculcatum ab autore nostro
() Ego semper distinxi  immensum ab
Interminato, seu f terminum non habente. Et id cui
nihil addi potest, ab eo quod nunerum legem supera
Breviter gradus constituo. Omnia, Maximum, infini
tum. Omna, quicquid omnia continet, 
est maximum in entitate, quemadmodum spatium in omnes
dimensiones interminatum est maximum in extensione
Item quod omnia cntinet, infinitissimum, ut gcare solet
sive absolute infinitum est est Maximum, est omnia sin
infimi gradus quae quorum magnitudo major est, quam
ut a nobis ratione assignabili ad sensibilia, possit ex
plicari quarquam  aliquid detur ipsis majus. Quema
modum spatium  infinitum inter asymptoton et
Hyperbolam Apollonii comprehensum quod ex omni
moderatissimis  infinitis unum est. cui
respondet quodammodo in numeris summa hujus spatii
suimo  t ete au 
rato fractionum infinitae, Nominatorem, qui infinit
eao. et ipise est minorem majoreave assumserimus
()(X) Hoc recte observatum eA, et convenit cum eo quod
dicere soleo, nihil existere, nisi cujus reddi possit ratio
existentiae sufficiens; quam in serie causarum non esse
facile demonstratur; nam nec singulis utcunque regredi–
amur, inventens aliquid inveniamus, ubi subsista possit
et si totam seriem in infinitum retro sumtam
intelligamus esse causam sequentibus singularibus
rationem existendi sufficientem, quod unum dissen-
tientibus effugium superesse potest, contrarium
facile evincitur quod singula quae
libet ab hac serie rescindi possent, ut tamen quod
superest ratio sequentibus esse debeat (unde sequitur
totam tandem seriem, d est summam omnium rescindi–
bilium, detrahi posse, salva sibi, salva illa Existendi
ratione, quam in ipsa supposuimus, quod absurdum est
item vel potio, quod contrarium es quod supposi–
sum erat, directe evincit; rationem scilicet ex istendi
extra seriem esse. Deinde quod dici nequeat, unde
Quod argumentum etiam sic enuntiare poss
non posse dici, ubi series illa in infinitum retro, qua
sequentibus ratio esse debet,quaeque ab una parte
interminata, ab altera aterminata est; a termine
ta sui parte incipere debeat; unde quaevis singularia
ei detrasisosrit, adeoque ut dixi, ipsa sibi. sed
prantu argumentum est cur tota series non
conteat sufficientem existendi rationem, quia tota
series alia fingi sive intelligi potest, unde reddenda
quo menbratile sequitur  in serie antemim
Ero pritum posterer, ned an tils pnopilu