# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/38621/text
# Catalogue record: 38621 — für [Steno?]: Responsio ad examen responsionum ad qvaestiones Baronis de Reck.
# Incipit: Praefatio. Legi examen responsionibus
# Date: 1678
# Sender: Leibniz — Addressee: Steno
# Akademie-Ausgabe: AA IV (assigned, not yet published)
# Other printings: Steno, Opera theol. 1 (1941) S.332-360.
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=38621&katnr=K+7425
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068310
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 3, 8b
# Folios: Bl. 38–47 (from the shelfmark LH 1, 3, 8b Bl. 38-47): 20 pages, canvases 75–94, page ids 00068310:0075 to 00068310:0094
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068310&page=75
# Lines: 1,386 recognised on 20 of 20 pages, mean confidence 0.96
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 38r — 00068310:0075
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 86 lines, status machine
Duplicatio ad replicationes
contra
Responsio ad examen responsionum
ad quaestiones Barcuis de Reck
Prae fatio
ad Quaestiones Reckianas
Legi examen responsionibus meis oppositum.
Aator  sedatum autoris scribendi genus
lando. Illud non aeque, quod
caulo fidentius
arturi esp
ubique sibi arrogat, i autori responsionum abrogat
humilitatem et caritatem. Nisi forte
humilitatem esse putat judicium hominibus
submittere, qui neque docent autoritatem quam
a Deo se habere inctant, et ita vigeres
neque quos magis caraulis poten fortuna-
quam Dei spiritus commendat. aut nisi
animom ab uno capite visibili, Monarcha
hopumm hoistit
quam qui se sacrum velit haberi quam unitatem
animarum ad eundem fiaem, Deis Deum
insucato amore tendentium, quaerere et
car aut nisi caritatem as interpretatur censet
quae unionem hominum sub unum regimen
quaerit potius Dei in proximi amer quaerit.
Ego hmmilitatem in judicando interpretor;
non promunciare non fidere ingenio ac judicio suo
ut accurata discussione neglecta sententiam pro-
nuntiemus aliorumque rationibus in super habitis,
sententiam pronuntiare audeamus, quod illi
aliu
illi tamen facere vid quod tamen illis illi
facere solent, qui ad alios damnandos shomines sunt
proniores.
Caritatem autem esse arbitror
aliorum felicitatem credeae partem suae
quaerere sincer quaerere, quod qui faciunt
de alius aliis non male sentiunt illi non faciunt
qui p quid de hrminibus, quam quid Deo debeant
Joceat eop a quam DEo eas illus submittere
aggridiuntur. aninos aggredintur submittere
animos aggrediuntur. qui homines non
tam ad verum Dei amorem, quam humanas loremonias, et humanas
 autor examinis,
traditiones taditiones ducunt. eoan
Caeterum in o passim impingit quod autorem
responsionum mmita gratis assumere tqueritur, quod tamen ipsi licuit
cum institutum ejus fuerit, respondere non argunentari, in adversarios sed respondere
a quaestionibus non rationem reddere responsionum quaestionibus et objectionibus
et bjectionibus quas ex responsione sua duci posse praevidebat. Respondemtisfaction est probare
Sed probationibus responderre. Gerte autor
praevidebat non veri argumentari in adversarios. Satis itaque illi fuit
Satis habet antor responsonum enim fuit illi
ostendere irrita fuisse tela quae tanto apparatu
in nostros baro ille jactabat. Sante Autori encim
tesa
responsionum eum multis ab hinc annis dilegenter pleraque diligenter hujus generis aliis occasionibus
ista excussisset, et ad specialia etiam descendisset
nuuc eandem perpetuo serram reciprocarei nutile
duxit idesque missis illis, quae ex scriplura et
patribus prolixioni indigna prolixiore examine
indigent, et scripturae ac patrum, productis comparatisque
rev
inter se locis constant, ea tantu
absolvuntur
generalia sunt, et ratiocinatione cnstant ut
ostenderet non habere antores novarum quarunturge
methodorum quod argumentis a possesione ab ccles
a traditione, a ab Ecclesia a judice controver fiarmm, Quibus accuratam controvesiarum diseussione
dimendum esse , ili qui velitatem
HReckius
Neque enim hic
quaestio est
in univer si
pontifici
an protestantes respon
quam opponentium rentium nn
re
fungatu
sufficit autorum nihil aliud hoc loco
quam respondere objectionibus in
se suscepisse. Satis itaque illi fuit
vitari posse speravere
alisque id genus
non susunororie quaecar

## Folio 38v — 00068310:0076
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 39r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 70 lines, status machine
(2) modus
LuastioI
dtio, an in quavis religione in qua
hrabetur symbolum ec. aliquis salvari possit; an
vero una tantum sit fides. Responsit, utrumque
est verum. Una est fides hoc symbolo, etc.
contenta; et in quavis religione quae ista continet
nec quicquam intolerabile adjicit salvari quispiam
potest. Examen. distinguendum inter verbi
non satis est et fundamenti huiqus verba, esse communic
sed oportet et sensum este communem per lo
Pauli et Angustimi  Omnes extra Ecclesiam Roma
nam sunt non credunt in christum sed in ideam quam
Replicatio rexaminatoris ad 7 ha est ( neverborum sibi de Christo formarunt.  quaeritur unde
quidem centus semper idem. Respondes, itend agnscat autor responsionum, haec et non illa consti-
suissi exempla, deinde concedere me quande in fundamen tuere fidei fundamentum, et tolerabilia esse vel
talibus consisit in verdis tantum non esse unam sidem non esse. Responsio ad Examen ad . Concedo
non verba sed sensum  aliquem debere esse communem
verumta sed aliud est significatio verborum, aliud explicatio
modi quo. aliquid fit; quem communem esse necesse non
est. In Ecclesia Romana tamen multi probant fidem
implicitam, n et satis esse arbitrantur, si quis se
dicat articulum aliquem ita intelligere uti intelligit
Ecclesia; etsi nesciat quid per eum intelligat Ecclegia
et saepe apud R Pontificios sub verborum lueris
controvensias gravet in involueris pontificios
vertorum inosturra pa
discrimita circa gra-
vissimas quae stiones polliare conatos patet ex
Jangenistico certumine, vide literas Montaltii
ad
P silici e Protestantes
et Pontificios non credere in eundem Christum
et 2.
nerco arte autorem quod sciam dixit. ad 
ad 2. ad locum fauli 1. Cor. 1. 1. respondeo-
neminem dubilare quin schismata qusummo studio-
vitanda sint. ad Locus Rom. 16, 17. mihi videtur at
Pontificiis plane adversus. Rogo autem (in quid) vos fratres
ut observetis eot, qui dissensiones et offendicula praeter
novos quotidie fidei articulos condunt, et quae olim liquida
inter Christianos ac proinde ab Apostolis tradita non
erant, definiunt, ac dissentientes damnant. Hi enim
mihi veri schismatum autores videntur. Ad locu
ad 3 protestantes et Pontificios non credere
in eundem Christum praeter autorem examinis quod
ad F Praedixi me tracta,
turum controversias generales, non vero speciales, nec
proinde hujus loci est ex per per singulos ire
articulos, et quid in uno quoquesit DEus credi
sub salutis periculo jusserit demonstrare. Caeterum
Pontificios eadem manet quaestio nisi velint Ecclesium
suam pro arbitrio ex articulo non-fundamentali posse
facere fundamentalem.
quaestio II et ZI
Cur ergo si prius verum Evangelici condemnant
Reformatos Responsio non debent condemnari-
doctrinam quam didicistis faciunt, et declinate ab illis
Nimirum illi offendicula faciunt, qui tdn
sciam dixit nemo.
illi Reformati) a quibus abest malitia et pertinace
Reformatis non ita mod moderate de se invicem
congulantur Het (exempli causa) Helmsladienses et
Ritalentes Examen i plerique ex Evangelicis, et
sentiunt 2 ab illis dem non quaeritur an dumnandi
sint a quibus abest malitia ex pertinacia sed quinam
 a o reinu des mm esirua p
quod probatus per loca
=inter suae credulitatis homines
nata

## Folio 39r — 00068310:0077
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 75 lines, status machine
sunt in ignorantia invincibili, et recusant uti
mediis quibus veritatem assequi possent, hoc gratiae
nec
obicem ponunt.
ad I Reformata Recrevere in Synodo Charentoniana
eos qui Angustanae confessioni addicti sunt habere
Resprusio ad Examen
est doctios ac prudentior, hoc de reformatis sentire
moderatius. Certe Lutherus de  libero arbitro
cur ob errorem de modo praesentiae realis imo de ipsa
praesentia reali damnari quispiam debeat, ne-
minima quidem rationis species apparet. Caeterae
inter Evangelicos et Reformatos controversiae vix
ad 2 videtur autor
Examinis concedere eosa quibus abest malitia
memorari merentur
et pertinacia non esse damnandos.
Concedo totum.
Duaestio IV
An non injuste actum cum omnibus superiorum
pro fratribus. Et ex Evangeliei, constat quo quisque
non minus dure sensit ac Calvinus et
temporum haereticis. Responisio
non cum omnibus
effendunt
responsione
quam aedificant. Examen. I autor se constituit
judicem tot sanctorum virorum in concilus congregatorum
E offendi alquis potest aegri palatum cibis satuberrimis
ut judaei actis Christi. Responsio ad examen.
ad  unusquisque etiam n invitus, est judex eorum
quae legit, et si qua videat ipsi acurrant quae iniqua
videntur, non magis judicium suspendere potest, quam
oculis apertis, et caeteris visionit requisitis ex istentibus
colores obvios non videre. Viri sancti pii, eruditi,
saepe in concilus aliorum clamoribus obturbantur..
ad
2. conceditur sel uter animo aegrior situs
utrinque in lite versatur.
An Anabaptistae et alii Sectarii Anglicani salventur
quaestio
Responsio. Quid ni nonnulli? Si absit imalitia et
pertinacia; qualis in illis est qui turbas dant in
Republica. Qui vero regnum Christi in terris pacifice
expectant ferre potius quam inferre injurias
parati horum errores indulgentiam potius quam
 malisia
auathemata merentur. Examen.
malitia esse potest etiam quae non turbat Rempublicam
sectarii illi non tantum Regnum Christi in terris docent
Sed et alios errores graves fovent, exempli causa quod
sacerdotes et Sacramenta rejicient. 3 mirandum
autorem responsionum hoc hominum genus admittere in Ecclesiam
eti possunt esse vitia tolerabilia in Republica sed quae sunt intolerabilia in Ecclesia
Responsio ad axamen. ad
concedo, netque aliter
sacerdotes sed quoniam
Hnabaptistis inprimis objici solet,  seditiositas ideo
ad
non in coblo.
ejus mentionem praecipuei fecrat ad 2 sacerdotes
quales intelligit Romana Ecclesia omnes Protestantes
rejiciunt. Sacramenta basstisimi et caenae Anabaptistae
saltem multi, ut arbitror, non rejiciunt.
ada 3
cur non admittam in Ecclesiam, quos spet Deum
admissurum in coetum:
V
Quaessio
Ad quid conducant Tot disputationes, libri anathemata
si homines diversarum Ecclesiarum salvari possunt
Responsio. Saese ad nihil. prosunt tam tamen piae
disquisitiones; et necessaria sunt in pertinaces et noxios
anatremata, it ali alis cavere moncantur.
autor responsionum

## Folio 39v — 00068310:0078
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 38r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
Examen  autor responsionum loquitur nimis
generaliter E talia tuntilea forte apud Cathere
protestantes sed libri, synodi, anathemata inutiliu
apud protestantes, utilia ap in Ecclesia Roman
Responsio ad examen ad 1. quid refert
an generaliter loquatur modo vereet a clare. Ad quae
stionem indefinitam, etiam responsio data fuit
indefinita. ad 2. inutilia illa esse apud Pro-
testantes utilina utilia apud Dontificios,
est asserere non objicere.
quaestio VI) Si praecedentia non
habent locum, sed una tantum est verafides
an non incumbat omnibus inquirere omni
studio ubi illa sit Responsio Dixi ad
ar quaest. 1. utrumque esse verum; unam esse
fidem et Ecclesiam, sed non hinc sequitur necessario
unicum regimen esse: unamve aliquam sectam
ubi caeteris exclusis fides salutaris reperiaturs, discri
mina praeter fundamentum non variant fidem.
Examen.  responsu videantur dicta ad quaest. 1
2 quamvis sit multiplex regimen, tamen opus uno
capite. Z apud protestantes quot liberae gentes
tot sectae sibi contrariae. Responsio ad ex amen
ad T. videantur utrinque dicta ad quaest. 1. ad 
non video necessitatem in terris unius capitis visibilis
Ecclesiae. Non est necesse ut Ecclesia consitiontAo
Monarchice regatur, imo ne quidem necesse est
ut Ecclesia constituat in terris unum corpus regimine
ivisibili connexum unamque  velut Rempublicam
sufficit esse velut plures gentes inter se confoederatas
atque amicas. quemm ut olim erant Ecclesia
Quaestio YHI..
da sub Ethnicis impera–
toribus
Hic conro versia nulla
quaest. IX An semper futuri postores verbum
Dei sincere pindicantes.e per locum
Ephes  Responsum est
qua Examinis autor quaerit u
Quaest. VIII. IX. X: XI. XII. XIII. XIV.
L
Luc. IX. 49. ubi chriitus ubi Apostoli dicebant se se
quendam ipsos non sequentem prohibuisse in nomine
Jesu ejicere daemonia. Respondit Jesas non
esse prohabendum: nam inquit Jesus, qui contra
non non est, nobiscum est. Antor examinis
negat locum huc pentinere, quia sermo sit de
iis qui non sunt contra Ecclesiam quales non
sunt protestantes. Sed non satis mentem autoris
responsionum loculus videtur. Nam ille hoc vult
qu. 14 tantum hoc loco ostendere voluit non opus
essie solenr quadam vocatione, missione ordinatione
ad oc  verbum Dei praedicandum aliosque actus
exercendos. Etsi fateatur neminem sine gravi
causa se ingerere debere.
2. Autor
responsionim dixerat veros pastores et dectores
pios pastores et doctores ses saepe coactos fugere in
cavernas. Anta exominus auta aut alioqui lati
tare.) Regerit autor examinis, id constare debe
ex hoster historiis. Respondee id etiam saepe
constare  erudite admodum  docuit Usserius. Saepe
tamen aliqua nos effugiunt, praesertim in caligine
regui denebrarum. seculi decundecimi imtit
ante Berengarium nc plurimos fuisse in Gallia et italia erroribus circa
Eucharistiam et cultum sanctorum se opponentes, ante
ignoraremus.
ita ut alibi nemo
salvari possit

## Folio 40r — 00068310:0079
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
ignoraremus adhuc nisi nuper prodiisset
Synodus B Arelatensis habita anno 1025
quae tactenus in Bibliothecis latuerat.
5. Ecclesiasticos homines in purpura et dignitatibus
12
esse, signum esse pacis Ecclesiae ait autor examinis.
andi quod talia, nam pii principes Ecc Dei ministros
xuorant. Laudo quod autor examinis hac 
Sed autor responsionum entat fieri posse, et solere
ut impii sint in dignitatibus pii gemant in miseriis.
Hc itaque dignitis florens status Ecclesias ticorum
non est signum florentis Ecclesiae, nisi constet eos
 Cum autor responsionum
esse pios et orthodoxos.
dixit e Babylone exeundum, hoc voluit vis
homines vere pios et zelo domus Dei accensos
vcationis divinae perfuasos debere secedere ab
impia colluvie, et prol a se et publice
quantum in ipsis est testari quantum ipsis corruptio
B Antor responsionum
seculi improbetur.
non aliam ops esse necessariam esse putat chrissi in Ecclesia
 assistentiam quam quae  dat hominibus media
satutis. Ut anter nuspiam ervet Spiritum veritatis
promissum Joh. XIV. 17. significare infallibilitatem
etiam in iis quae  salutem non requiruntur Eva AIar
vaar aiTHna, et probandum
ab adversariis. Quare miror autorem respus
examinis queri quod autor responsionum tallia
gratia rejiciat. Oblitus ant eum in sc recepisse
tantum munus respondendi ad objectiones, non vero
longe ftira alia
argumentandi. Alioque denis intor Exainutor
dudum attulisset
autor examinis autorem responsionum cata
captum putat hoc modo: Si Ecclesia est
in qua sincere praedicatur sacramenta, et
Dei verbum et administrantur saciamenta,
Ergo semper datur una Ecclesia visibilis infallibilis
Ego non video consequentiam, nam livcipsum an
sincere, an recte, non est visibile. Esto etium
Nec video quid ad rem pertineat quod ait Ecclesiam
quaquaversum diffusam baptizare omnes gentes
quasi non et haeretici recte baptizent. Demique bonos
pastores semper continuandos, id est semper fore
te aliquos vecitatem viam salutes docentes
usque ad finem seculi, valde verisimile est
quanquam ne quid dissimulem non omnino certum
Sed si pro certo admittamus, non video quid inde
duci possit: non enim sequitur ideo illos pastores
esse veros qui Maxime in seculo eminent
qugest. XV. XVI
Ubi fuerit Ecclesia  ante Lutherum Autor
responsionum dixerat, apud omnes pios in fundamentatibus
consentientes, nec intolera bilia adjicientes. Autor
examinis vult anto vellet cum haec tractare specialius,
Sed autor responsionim, qui se  ab initio decreverat
in hac collatione tantum generalia delibare punc quidem, ne sibi aliisque acta ageret,
non ad ea descendere, quae longae sunt discussionis et
ex historia locisque autorm doceri debent;
alioqui non defuisse ipsi materiam satis judicabit
qui praditorum protestantium scripta legerit
quod addit autor mult examinis produci a se
posse homines pios, qui nonnulla protestantibus probata
bl in damnavere. Id quidem nolim omnino  negare
sed et puto idem contra pontificios ostendi posse. Neec
mirum est, saepe enim vir pii homines in aliis pdamnandis
priptes pite B un stenum tirieum oucus
+aliquando

## Folio 40v — 00068310:0080
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
3. centroversias inter Pontificios extennat
ita
autor examinis, et parvi momenti esse t quia
utraque pars parata sit obedire definienti papae.
Ecclesiae; sed mihi controversiarum momentum et grabitas
non ab eo pendere videtur ,an Eclesia
Romana eas definiverit vel non:, neque putos
salutem oinum ab autoritate  hominum
ender
quorundam agnita  ignorata; sed credo
cont a controversiae pondus ex ipsamet esse
aestimandum, et quae olim ad satutem necessaria
non fuit, eam hodicque nec hodie esse nec unquam
fore. Esse autem controversias inter Ponti-
ficios, quae mihi videntur graviores illis omnibus
quae agitantur inter protestantes, vel n
aestimari potest vel ex unica quaestione
de Necessitate contritionis et amoris DEi
super omnia ad salutem, quae profecto ipsa
religionis fundamenta tangit. 
queore
S. Exprianus autoritatem non magis agnovit
quam suterus Romani Episcopi non magiis
iredo agnovit quam Lutherus.
Quaest. XVII. XIX.
Repetit autor examinis semper exhissona
doceri posse ubi latuerit Ecclesia, responsum
est supra ad quaest VIII. IX etc. num. 1
Quaest XVIII.
Vult autor examinis, ut anta responsionum
ostendi, quod omnes pii sa Lutheri dugmata
professi vel calvini dogmata professi, aut quod
omnes pii crediderint posse homines in diversis sectis
non in omnibus cum Luthero Calvino vel antorem
responsionum senserint, possunt tamen at eandem
verm  ejusdem verae Ecclesiae esse inembra
se nullum mod fuerit discrimen in fundam entalib.
Nec refert quod oli pii Etiamsi fortasse ipsime
et veteres nonnunquau aliis damnandis circumspecti fuerint. Illustris
Notat autor examinis inter Catalogos testium
veritatis numerari Papas. Respondeo fuisse
papas, praesertum in primitiva Ecclesia, quos
dici potest non fuisse Papistas. Sed etpt
posterioribus temporibus ipsi vel ingenuitate quadam
moti; vel coacti vi veritatis abusus agnovere.
adeoque a Flacio et aliis protestantibus inter
testes veritatis referri potuere. Caetera
quae autor ibi annotat ex dictis ac dicendis
Quaest XXI. XXI. XXIII. XXVII. XXIX
quaesierat Rreckius an Lutherus Ecclesiam veram
an falsam refutas reformasset.  et nescio
quae inde sophismata fabricaverat. Antor
salvari. Respondeo Alioqui dici non posse Ecclesiam
Lutheri vel Calvini, vel etram qualem autori responi
sionum olim fuisse. Respondeo tametsi pii
hoc discrimen inter fundamentalia, et adjectitia
non agnovissent. Quanquam foctsse multi
et notus est locus salviani Massiliensis
Quaest. XX
patent.

## Folio 41r — 00068310:0081
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
erat Lutherum voluisse reformare Ecclesiam.
sed quaestio est infallor de  e eorum qui
a nobis vocatur coetus por
fidem salvificam habent. Hunc coetum quis
Hanc fidem quis reformet reformantur homines
responsionum regessit non Ecclesiam reformari
sed homines. Itaque autori examinis probandum
ma
fidemihanc non negligentes vel obscurantes.
Quaest XXVIII.
Hoc um Autor Exan res ponsi dixerat, cic
Lutherus melius reformaverit an Calvinus.
Responsio. potest fieri ut unius reformatio
sit melior quam alterius; forte in aliquibus,
forte etiam utrobique quaedam in melius corrigi possunt,
ut omnia humana sunt imperfecta. Examen
relinquamus reformationes humanas, soli DEo
adhaereamus ejusque Ecclesiae. Responsio ad axamen
Nemo nostrum negat Lutherum vel salvinum
homines fuisse, et aliquando nihil humani a se
alienum putasse. Et quae in eorum reformatione
bona sunt a Deo esse, naevos, quos tolerabiles
putamus ab humana imbecillitate Hac Haec
autem nostrorum ingenuitas nihil aut nocere ipsis, aut eorum pontificiorum vanitati pro esse
aut pontificiis prodesse potest, qui Ecclosiae s
omnia sua divina et pera perfecta sibi
imaginantur. Quanquam lan longe aliter
sentiant plurimi inter ipsos, et ipsi passim abusus
reguare fateri cogantur
Quaest. XXIX. XX X. X X ∞)
A Autor examinis quaerit qui fiat,
quod nondum ex scriptura finitae sunt controversiae inter Protestantes
jam inde a seculo enatae. Cum omnes rem facilem
putent. Respondeo eodem jure quaeret judaeus
vel Turca a Christianis cur ipsi non finierent
a tot seculis non finierint suas controversias cum
tamen omnes spiritus S. assistentiam factent. Et Eandem fere
H quaestionem Graecos gentiles movisse constat
ex Chrysostomo. Hae quaestiones s Scepticae
sunt. Pudicis partes non possr tribui irporari
Pergit; judices i non debere esse quemlibet fidei veritatem
quaerentem, nam absurdum ignorantem esse jndicem
Quasi vere non omnis judex sit ab initio ignarus sit
causae cujus momenta progressu litis discit. Ut taceam
olim controversias inter christians et ipsos Chustionos
natas, fsse aliquando Ethniciorum arbitrio submissas fuisse.
Extat eiusmodi disputatio Athanasii contra
Arium, et Origenis contra quendam Marcionitam
aertur an ex 5 prioribus seculis pro Evangelicis
quaest. XXXI
potius quam  Reformatis sit judicandum
Responsio. quanquam fortasse ex patribus decidi
possint hae quaestiones sufficit tamen scriptura
praeterea non est opus definiri si discrimina
non sunt fundamentalia. Examen, t. responsio
non est adrem. E autor responsionum dicit ex patribus
 tenetur autor resconsionum
ostendere scriptores illorum seculorum fuisse aut
fortasse non posse
Evans Luthere aut Calvino, aut certe Helnstaen
consentient es aut saltem has quaestiones
habuisse pro non necessaris. Responsio ad Examen
Caliati
ue
 saqut fitm in funte esue ium a d quo
Controversiarum

## Folio 41v — 00068310:0082
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
quaerebatur, responsum tamen esse ad id quod erat quaerem
dum. Id est autor responsiomim negat opus esse contro-
versias de quae inter pro Calvini ac Lutheriho.
Reformatos et Evangelicos agitantur definire
quispe non fundamentales. Nec refert an Patres
eas crediderint. fundamentales vel non, et an omnino
et
Hig
no
Quaesio XXXIII
 an ex eo quod Protestantes  gra
vatim admittunt patres sequatur eos ipses non
favere. Responsum est negando, autecedens et
consequentiam. Erat ergo autoris examinis
probare utrumque ne consensui patrum quatum
tribuant protestantes quando habetur plurimum
tribuendum esse nemo dubitat. Sed ro habetur
in hodiernis controversiis Hoc ingenue profiteri
agnoscere possunt etiam illi qui patres satis faventes
vel certe non adverso experiuntur. Sane
Exemplide poenis animarum temporalibus et
purgatorio miram apud paties esse varietatem
alias ostensum est. Hanc patrum ambignita
tem ingenie agnoscere possumus etsi nobis
faveant. Uti certe in primaris nobis contra
pontificios manifeste favent. Quemadmodum
egregie inprimis ostenderunt do insignes Thedlogi
Gern Calixtus et johunnes Henichius, ut
et Dallaeus, et Henichius. ut alios taceam
Qu. XXXIV
Unde constat libros satrum esse corruptos aut
suppositatios circa hanc quaestioneum nullar
esse puto controversiam. Nemo dubitat quin plurimi
libi patrum sint genuini, nec Codices sine ratione
gravi corruptionis  acusare licet. De reliquo 
protesta eruditi inter pislestantes, et pontificios
in nonnullis explodendis consentiunt Et Quando
dissentiunt facile compensationem instituere possunt
pertum enim est non tantum libros a pontifi-
cus admissos aliquando in dubrum rocari a
reaqu
motestantibus, sed et contra libros quosomm a
protestantibus defendi contra pontificios qusd
Exempli causa Concilium Eliberinum quod contra
imaginum cultudi contrarium videbatur multi
pontificiorum recusavere, et quanquae dectioes
oproeo fuca et locum Origenis un quendam
Origenis in Matthaeum qu Card. Perroniqus
qui de Eucharistia aliter loquebatur, quam ponti
ficii vellent, Cardinalis perronius supectum
habuit velut assutum ab Erasmo, donec
nuper Hrcetius ostendit eum in Graeco reperin
quod Perronii tempore nondum extabat.
Q. XXXV.
i Eruditi non magis dubitant utrum
Angussimus sit autor librorum dabit aut utrum
Aagu de Cixitate DEI, quam utrum gulius
(aesar scripsei dommentarios de Belto Gallico
quare nulla quod sciam de rebus usque adeo notis
a
controversia est. Et miror autorem ut causae
suae inserviat nobis objicere, quae ipse scit nihil
ad nos pertinere.
ad hanc quaestionem
responderi, et
 genelalite ocesium
eogtano,
+ aut suppositionis

## Folio 42r — 00068310:0083
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 43v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 74 lines, status machine
Quaest. XXXVI. XX X VII. XXXVIII.
Autor Examinis quaerit an Spiritus S. gratia
destituti fuerint patres. Respondeo hoc nemo
dixerit. Quaeritu unde constet magis Lutherua
et (alvinum ub erroribus ommunes fuisse.
quam patres. Respondeo, ne hoc quidem dixit
quispiam. Scripturam aiis Textus quasdam
alios hi alios  illi melius explicant
nam varia sunt dona DEi, suffiit in necessariis
esse conseusum. Sunt in quibus alicujus patris
sententiam seubentiae Lutheri vel Calvini
praetulero, sunt alialia in quibus malim
(alvinum quam illum  ipsum scriptorem
veterem sequi idemque faciunt ipsi Pontificii
qui in interpretanda scriptura prera
varias saepe opiniones allegant, et nunc hos
nunc illos et non raio recentiores potius quam
veteres sequuntur. Etiam inter Paties
cretri sunt dissensus in scriptura explicanda
quat quaerit denique an ex scriptura sacia
doceri possit A Lutherum cop vel (alvinum
comparari posse alicui  ex Patribus
quod idem est ac si quaeras an ex scriptura
probari possit Franciscum aut Dominium
comparati posse alicui ex veteribus sanctis
Talia sunt facti, et probanda ex eorum
vita.
quaest XXXIX. L XL. XLI. XLII.
Quarit autor examinis, quinam sint naevi-
Datrum. Respondeo me no ab iis quae prolivae
sunt iscsautorem responsionum abiis quae
prolixae sunt discussionis et integro libro
indigerent voluisse abstinere. Scopumque
illi fuisse genecalia illa generales, as ratiocinationes
pontifiliorum illa quam prae seferunt
specie exuere. ut ad speciallia venire ut
eas ad singulares controversias descendere
Quaest. XLIII.
Autor examinis hic F. quaerit unde
pateat ut Lutherus au Calvinus aus an Lutherus
vel calvinus a spiritu S. directus fuerit. Respondeo
ex iis quae quisque dixit. Bona jam dixi unumquemque
bona spiritui Der accepta ferre debere, naevos humanae
. Quaerit an possibile utrumque
2
imbecillitati
a Spiritu S. instructum. Respondeo quidui, non
quidem in contradictoriis sed tamen in diversis
Nam varia sunt dona DEi, et alilis al alia diligentius
excussit ac melius intellexit. Inco  quodo
objicit eos se mutuo haereseos damnasse. Respondeo
primum non meminisse me quod Calvinus Lutherum
haereseos damnaverit. Sed pouamus fecisse. Condemnationes
istae mutuae sunt naevi, ex quod sequitur ex hypothesi
quod discrimen non sit fandamentale. Ha Ergo
in his codemnationibus ut quoad has condemnationes minime necessarias
utique nenter a spiritu s. fuit directus.
autor responsionis dixerat protestantes non inspiration
Sed argumentis Lutheri vel Calvini niti. Antor examinis
ait hoc esse totam causam deserore reformationem
esse constituendam Divina inspiratione non humana
ratiocinatione. Sed quis non videt hanc objectionem
esse  Sophisma. Autor responsionis hoc voluit
ps protestantes argumente suae causae non
netere ab in spinitione Lutheri, hanc enim uoms sed ab  a veritate doctrinae ab ets allatae gument
sed ab iis egregis illis Luthexi dactrin quae infallibile
inspirationis gu est. Omne enim bonum praesertim
patcuta aff indacula etm et apparitiones, insprntiones sivinas a diabolies
vel Calvini, quasi necesse fuerit
i extruorde najia quadam Deum
Ar ternatia ali aliquo modo aliquia
miraculosum circa eos agere
ex
argumentor que argumentis pates, e

## Folio 42v — 00068310:0084
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 43r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
Quaest. XLIV
si patres accepere literam ab Apostolis
cur non et sensum. Responsio quicunque
literam intelligibilem a prudente et decipere
non volente ad accipit etiam sensum accipit
modo satis attentionis adhibeat ad eum
percipiendum. Examen simpleX accusatio
defectus attentionis non sufficit. i
nB. autor prb responsionum ad suas
tantum ad defendendas hoc loco theses protestan
tinu contra generales adversariorum abjectiones
non vero ad eas probandas se obstrinxerat
Deinde prolare hoc esset de quo hic agitur
cum tamen autor prolix responsionum
prolixa illa et ex facti quaestionibus penden
tia quippe ab aliis uberrime tractata
attingere noluerit. Denique ipsi pontificii
cum naevos et errores patrum crebio
annotant, fateri coguntur, eatenus illis
2
attentionem sufficientem defuisse.
Objicit, autor examinis quod non sequatur
hac hactalis consequentia non valeat
patris aliquando non satis attentionis adhibu–
erunt, Ergo etiam in controversiis quae inter
pontifficios et Protestantes agitantur. Sed
R. autor e responsionum non facit hujusmodi
consequentia non est usus, quia ipsius non erat
probare, sed defendere ut saepe dixi. Deinde
Scopas ejus erat in hac quaestione non agebatur
specialiter de quaestionibus protestantium et
pontificiorum, sed generaliter quomodo fieri
potuerit, ut pre
tres
a sensu tradito aberra reunt
esponsretulit ad deferctum
tentionis. Neque aliama puto rationem autor
quod autor a
examinis allegabit. An autem et in quibsdam
quibusnam defuerit illis attentio, prolixioris
est discussionis; et facti quaestio est.
objicit autor examinis: quis talibus assertonit
Denique si patiious in multis aliis capitibus
def atsentio defuit, sequi valde verendum
est ne et in portroversus inter
et protestantes ea aliquando spio defuerit.
Certe testi cujus spe deprehensa subinde
negligentia est postea etiam in aliis minus
creditur. Quod vero autor examinis
t ait. quis salutem suam aeternam
adeo lavibus assertionibus fideret? id
exclamationis tantum captandae causa dixisse
videtur; nam alioqui salutem nostram a
diligentia patium, quis  toties errorum
comperti sunt, pendere nemo prudens dixerit
uaest. XL V
literam facilius conservari quam sensum manifestum
est. Lite De litera oculis judicant, de sensu men
mente. Et experientia constat De descriptione
Codicis judicare potest, qui legere potest; de sensu
jndicare difficilius est. Quaerit quomodo hoc
Quaerit autor examinis qua majore certitudine
habeamus iucorruptam traditionem, literae,
quam corruptionem text seusus. Respondeo
Ex bidiis probari possit, quod facilius litera

## Folio 43r — 00068310:0085
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 42v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 73 lines, status machine
cassodiatur quam sensiis. Quasi vero  ex
hibliis probanda sint quae sensus communis
dictat: neque ergo talia ea quae ex communibus
principus patent, ex propriis fidei nostrae
principuis probare necesse est. Denique objicit
facilius custodiri poss potuisse literam si
iidem qui ab Apostolis scripta fuere Codices
originarum ad nos pervenissetit. Sed facilius
responsio est, etsi in describendo errari
potuerit nemo tamen dubitat quin in
is quae per manus sermone traduntur facilier
pone novellas mihri advenire, aliis eas alisTitio
et patrum naevos recensere foret librum scribere a me describendas dari, et ab his rursus, altis Cajo
sit error.
vicipim easdem novellas a me alis oretenus
communicari Maevio, et Maevium narrare
sempronio quae a me audiisse putat;
nemo de dubitat quia eaedem eadem historiam
longe remplius ad sempionium quam ad
Quaerit antor Examinis, si omnes homines
Pingulatim aut collectim errare possunt, quomo quomodo cuiquam
facilitate
 vicissim quaero quomodo non obstante generali illa in hominibus errandi et fallendi fallibi
illis tuto fidi in doctrina, salutis. Respondeo
ossitu
hominum fallibilitate genecali nihiloinus
pro certo habe Constantinopolic etsi nunquam
viderime Et judices nec nisi ab hominibus
didiceritus. Ajo igitur ea quibus patus nititur, non
minus certa esse ac existentia Constantinopolieos
Cajum perventuran sit corruptiorem.
Quaest. XLVI.
C
et satis DEum, providisse securitati
nostrae per scripturam saciam pariter ac hi
pariter ac historiam, quae cujus mxmu
usus in confirmanda scripturae sacrae autoritate
potissimum di consistit. Et hoc seusu dixit
autor responsionum Verbum DEi esse lumen
pedibus nostris, nec deficere in necessarus.
Ecllesiae ad tradendam nobis scripturam non
najori opus est infallibilitate, quam Masoretis
fuit ad tradendum nobis vetus testamentum aut
quam u librani fuit ad tradendum
mobis Livium. Sufficit igitur certitudo et claritas
necessariis. I te, quod autori examinis
displicet adjectitus quaestionibus locum habet
Quaest XLYII
Ait auter examenis Objicit atr hic autor
examinis 1. nulli no paulo nomp si ii
tantum essent certi salutis, qui omnia dubia scrutari
possunt, paucos salvatum iri ob multitudinem et
difficultatem u quaestionum. R. concedo.
Pastorum
uotum reliniqui debent, tollitur fides divina. E. primum apud pontificibs analysin fidei esse in fidem
Objicit 2 si illi qui id non possunt fidei pastorum
motieis credibilitatis ut vocant, quae fidem a fide divina differunt
aliud logo
dixinam non excludunt. Nam fieri potest, ut alicui
Det DEu veram fidem, qui tamen eam probare solidis argumentis
tafere ac Ced t quoniam
aliud est quid Dia in homi potest fieni ut motivum
non potest possit
credibilitatis sit autoritas humana, vel aliud argunentum
parum validum et tamen DEo cooperante intus nascatur
siles oginae si unto quisque cam atuidene dilgen tam
cote verisimilius esse
itat mihilominus multa in vita
pro certis habeamus, et tuto sequa
mur. Credimus eniem exempli gratia
veterum
Dubitatio acitemo, et illud
fortasse

## Folio 43v — 00068310:0086
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 42r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 76 lines, status machine
quam permittit ratio vitae, caetera Deus
intus transiget, nosque quantum ad salutem
satis est, ducet in omnem veritatem Itaque
non est opus criterio quodam infallibili, neque
enim necesse est nos ab errovibus immunes esse
unitatem Ecclesiae Criteri non est Criterion facile
examinatu cuivis, namstic nisi ex ex historia
 et antiquitate de eo judicari non potest.
Christus cum apud Johannem XVII. 11. 2) unitatem
Suorum a Patre rogabit, haud dubic intellexit Unita
tem fidei in su caritatis potius quam regiminis.
saritatem enim suis commendavit moriturus Et certe
unitatem quam Unitas autem quam ulgent
n caritati contraria est, cum
nisi forte caritatem Egregia silicet menes samnat et persequitur, qui Ronis
pont
fici maximer
quibus vis Roma  definitis opimionibus non adhaerest
Si quod necessaria fuisset Un Si DEo
Omnino voluisset unitatem procurare in Ecclesia
potius unionem Caritatis stabiliisset, quam
regiminis et opinionum Itaque criterio
infallibili opus non fuit aut si quo opus
fuit Criterio illud esse videtur, quod unicuiq
satutis media et in dedit Deus, in promtu
sunt  imo untasquisque salutis securus esse
potest, si eam quam vitae ratio  diligentiam
adhibeat; et Divinio DEo jurante faciat
quod in se est. Criterum salutis certum est sentire
nin se gratno certum est, sentire in se pios
motus, et bonam voluntatem, sed seriam ner perfun
ctoriam; et in ea perseverare, certum salutis
Criterium est, quo  nullum neque magis facilius
neque magis Catholicum fingi potest quando nihil
aliud a nobis postulat DEus, quam ut velimus s
sed sincere, ardenter, efficaciter.
ue
Autor quaestionum ex dissensu Protestantium
omnes falli colligit, pari jure ac Graeci apud
Chrysostomum ex abissensu Christianorum, et
Lucianus in dialogis ex consinsa l dissensu
philosophorum, quod argumenta udi genus scepticum
est, tamesi est vi sua; tametsi fatear a
scepticos eo uti ad tollendam omnem cognitionem
autorem quaestionum vero a tantum ad abrogan
dam protestantibus veritatem. Sed pe jnre
sed quo jure protestantibus eo jure et omnibus
dissentientibus objici potest.
 Itaque non
magis ejus solutio pertinet ad protestantes
quam ad dogmaticos omnes.
 Anto
responsionum non putat vi omnibus religiom
non asserit in omnibus religionibus esse fidem
nec proinde illi objici potest allad vulgatum
Autor responsionum non statim eos probat,
quos damnare non audet sunt enim
sectae, ubi Majus salutis periculum esse arbitraetur
quam in quibusdam aliis. Et n numero
t in illarum numero et Dontificiam collocat
quare longe abest ab iis quos syncretistas vocant
quaest XLIX
Autor responsionum omnia motira cd reducit
ad praesumtionem. Ita objicit autor exuminis.
Sed respondetur non omnia quidem, pleraque tamen
motiva credibilitatis contineri praesumtionibus potius
quam detmonstrationibus. Fides tamen Dirura, non
non pendet a
 regimine interdixit
XV. 12
9
joh. XIH . 14. 15 LuC XXH. 24
admittiu
indissolubilem
ubi ex ipso sectae genio homines a solida pietate
ad levia quaedam et futilia abduci arbiratur

## Folio 44r — 00068310:0087
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 45v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
non pendet a praesumtionibus, quia nec a
motivis credibilitatis quippe ratiocinationibus
humanis, sed potius a gratia Dei intus
operantis
2. Antor responsionum credidit
homn, apud hominem aliquem in negoio
religio religionis negot controversiis autoritate
doctorum vel synodorum non admodum moveri
posse, quia cum utrinque viri docti, utrinque synodi
non debeant)
r utrinque magna hominum multitudo reperiatur (quanquam exacte hic numerari suffragia
untuo se destruent oppositae autoritates.
Itaque homo plebeius itaque fostra idque non minus
contra pontificiorum quam protestantum
etrana
synodos dici potest. Fitaque ab autoritate inissa
unus quisque etiam invitus ad proprium examen
venire cogitur si quidem id vitae ratio permittit
alioqui si vero non permittat, cogetur manere
gravi,
in possessione; nam nemo mutare debet sine ratione altem apparente.
protestante nn nituntur autoritate syudorum
o quod ai autor at Examenis perpetuum sedecim
seculorum consensum allegat pro suis, id a nostris
toties rejectum, nec ad hoc quid nunc quidem
examinare nostri instituti non est, cum sit
quaestio facti altioris indaginis et prolix o-
4. siquem
libro indaganda indigens.
impedimenta ab exa a vitae genere vel alis
casibus quibus dam orta ab examine prohibent
ut si quis morbo lethali praeveniatur, qui non  concedat spatium
det tempus meditandi, utique manifestum est, secundum prudentiae regulas et motiva credibilitatis
unn hominem rec in possessione mapere cogi
cum sine ratione mutare non debeat. Secus Interea autem Deum precari debete, ut bonam
est si Deus eum illuminet mentemque etium so sibi mentem dait dare velit. Caeter
alorsum etiam sine rationibus ad veritatem
flectat Quoniam tamen Deus aliquando
etiam sine sufficientibus motivis fidem
in aliquo producere potest sedtunc operatio DEi
interna, quae mentem illuminat firmitelque persuadet proratione est
proratione est. etiam curcam sine ratione sibi apparente
non debere mutare religionem suam manifestum arbitror-
Nee video quid autor examinis contra afferat
etsi contradicere videatur
 Quaest L. L
Autor examinis putat autorem responsionum
concedere absurdum, cum agnoscit eam esse
conditionem naturae humanae corruptae, ut
dissentiant hominea, imo ut se saepe condemuent
sed non video quomodo id probet esse absurdum.
e pergit fidem non esse pendere ab humano
intellectu. Concedo, sed confundere videtur
fidem cum motivis credibilitatis, de quibus
3 sectam
autor responsionum ratiocinatus est.
quandam a Christo usque ad nos sine pissensionibus
propagatam, et dimina quadam gubernatione
a dissensionibus praeservatam, fingere facileus
est quam probare.  supra innui
inter pontificios discrimna esse esse controversias
gravissimas ac pene dixerim fundamentales, de
amore Dei super omnia. Frustra ergo
gloriatur vir bonus aliter agi in secta sua ic
quam in alis. eu vtra cum contra
Fprotestantes non autoritate doctorum
ac synodorum sed rationibus
nituntur

## Folio 44v — 00068310:0088
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 45r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
vix ulla alia sit in qua agatur pejus,
ubi cum homines ut saepe dixi a vera pretate
ad caeremomalia vertant, et a solidis
rationibus ad externas quasdam notas plus
pompae quam veritatis habentes abducuntur
quod Trnstra etiam
3. non habet
etiam cur putet hic detegi aliquid singulare
circa statum animorum protestantium
manifestum enim nihil hic dictum quod
 circa rationes dissensionum humanarum
quod non et pontificius etiam in suis agnoscere
cogatur. At, inquies, pontificius se inricem
non condemnant. Imo vero saepe; no quam
saepe je jesuitae Thomistas et jansenstas
sententias (alvinianas docere dixerunt, et
quam saepe contra jescitis altera pars pela
mianismum et semipeleagiani simum objecit.
.Nota etiam sunt quae P. paterianus jcij
in tesuitas dixit. Jesnitae omni conatu portu- Regiales in
Challia haereticos, reddere conati sunt. Deinde
etsi ponlificii se invicens condemnarent hoc
nihil ad rem pertineret, nam si inter eos
sunt dessensus fundamentates nihil refert an
ipsi agnoscant eos esse fandamantales vel,
2
quare per se
n.
non q
evares evanescit quod autor ait se hebere
protestantes habere principia, quibus
omutraque dissentientium pars uti potest,
non vero pontificios. Nam nihil refert an
duo dissentientes eadem utantur propositione
majore, sufficit eos differre in probatione minoris
lam et pontificii principiis uti coguntur
quibus alii, nempe recta ratione et verbo
Dei. Quanquam autem infallibilem, quandam
allegent Ecdlesiam, quod non faciunt protestam
tes in eo id nihil inum et eatenus utantur
propositione majori peculari, nihil tamen
hoc causam eorum juvat, quandi scilicet
non probant minorem, quod scilicet ipsorum
Etiam Quateri
Ecclesia sit infallibilis
neculiari principio utnitur nempe inspiratione
Breviter: non non quaeritur quibus
argumentis, sed quam bene quisutatur
propriis an communibus sed quam bene quis
utatur. Miror itaque autorem examinis
hhujus modi objectionibus toties in etia
ab autore ipsa responsionum explosis, adhuc uti potuisse.
quaerit denique quomodo autor respon-
tionum excusare possit eos qui se muluo
condemnant, si tament putat inter eos
nullum esse discrimen funtamentale. Responsio
contra
est facilis nam si dispentientes putant descrimen
esse fundamentale, logantur in conscientia
se invicem condemnare, tametsi ea conscien
tia erronea sit. Idque cum satis indicasset
autor responsionum miror cur autor examinis
hare quastionem demo dormerent

## Folio 45r — 00068310:0089
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 44v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
Quaest. LII.
responsionum
Objicit ab autore extminis agnosci principium
protestantium esse fandm originem haeresium.
Hoc peru periide est ac si quis dicat rationem
et scripturam esse fundamenta vel
scaturigmes haeresium. Hoc enim pari jure
de illis ac De protestantium principio dici potest
Omnia principia sunt exst falsis applicationibus
Obnoxia, nec ideo tamen ipsis quicquam
decedit, non mags quam igni et ferro quod
illis homines abytuntur. Denique pri ex
nullum principium est foecundius haeresium
quam ponteficiorum principium pontificiorum,
nam secundum ipsos quisquis a pontificis
definitione etiam in re levissimi o mom
momenti dissentit, apud ipsos statim fit haereticus.
quaest. LI1I
Dixerat autor Responsionum omnem Christianum
non nisi a sua conscientia, pendere. Nam inquit,
etiam qui se ab alio judice vel autore pendere
dicunt, ejus autoritatem prius suae conscientiae,
approbare debent. Quid ad haec autor examinis.
omissa ratione irrefragabili Rationem hanc
irrefragabilem transmittit silentio (quod
et alias hic facere solitus est) et respondet
tantum ad conclusionem, conatus inde quali quasi
itaque ita omnia reduc nempe ita onnia
 reduci ad vires humanas. Quasi vero
Dei spiritus conscientiam hominis bona voluntate
praediti, gratiaeque obicem non ponentis, non
regat
Dixerat autor ex responsiontem unumqubemque omnistudio
unumqremque initi debere ne sua conscientia
sit erronea. Objictarto examinis quis
unquam credidisset huic sententiae posse a quoquam
contradici. Nihilominus autor examinis
Quadam objiciendi consuetudine velut abreptus
hic quoque invenit quod desid improbaret
Ait enim hinc sequi ut praesumtuosi et superbi
maxime sint certi? Quasi vero is qui omni
studio enititur ne erret, possit dici praesumtuosus.
Miror itaus autorem examinis objectiones
afferre usque adeo ut ita dicam transversas
Qu est. L III. LIV. An traditio patrm
Ad quaest. LIII. dixerat autor responsionum
sequendam regulariter traditionem ubi habetur
Ad quaest. LIV. vero dixerat negari a se Hypothesin
Pontificiorum quod scilicet traditionem Patium ipsi
sequantur; sed etsi concederetur, traditionem patium
esse pro pontificiis, ean tamen praesuntionem
tantum inde orituram quae probationem
in contrarimus non excludat. Hic autor examinis
contradictionem oriri putat, nam si regulariter
sequenda est patrum traditio ubi habetur
utique non tantum praesuntionem, sed omnino
probationem plenam parit. Respondeo, mo qu
imo contra est: quaecunus regulariter sequenda
sunt, ea per se tantum pariunt praesumtionem, et
valent nisi contrarium plobetur, id est nisi exceptio
 reguta doeatur. Nruum teus autori
Fsuarum ostinionum

## Folio 45v — 00068310:0090
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 44r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 84 lines, status machine
responsionum haec est: quae inde ab Apostolis
 ad nostra usque tempora perpetua traditione
inviotu propagata sunt, (qualis est exempli
causa, perpetua Mariae Matris domini virginitas)
ea te retinenda nec nisi ob gravem causam
id est nisi contrurium ex rati ex ratione
vel scriptura manifesto demonstrari possit, rejicis
enda esse. Caterum traditiones hujusmodi raro
haberi, praesertim in iis quae inter p Prote
stantes ac Pontificios agitantur, ubi fere patres
varie locuti nonnunquam autem pontificiis
manifesto adversantur certe in summa l
et  gravioribu controvesis Protestantibus magis quam pontificus favent
Quibus Tamen non magnopere Qua tamen praeto
gativa protestantes ideo non potissimum niti
non solent, quia etiam silentibus Patribus
sua pleraque ex ratione vel scriptura
demonstrare possunt; quod secus est in pontificius
qui ubi parribus nituntur, patribus solis
nituntur. Unde manifeste apparet cur
nostri moderatius, quam pontificii etiam
de patribus sibi faventibus loquantur,
quod etiam ad quaest 33. notari posset.
naest. LVI. LVII.
Dixerat autor resprasionum: se non dubitare
Autor responsionum multa attulerat
brevibus licet verbis, quibus ostenderet, non
tantum tribuendum patribus quanbum vulgo
fit. Haec auto examinis admiffere cogitur.
sed sedr eo recurrit, ut etsi subsidia
plecaque patribus plerisque defuisse cogatur,
quae ad solida ferenda judicia requiruntur. Huc
huc tamen denique confugite cogitur,  quod DEu etiam
per idiotas scripturam sacram rt nobis
explicare possit. Quasi vero hic de miraculis
non peti quam de ordinario in Ecclesia docendi
more,  cui patres institisse constat, quaestio
Patres a in cum fexlus explicant
non admiracula non ad Onspirationem, sed ad
sit
grationem vel alios textuis provocant; quod si
examine facto rationes deprehenduntur leves
et textu  parum ad rem pertinentes, nonne
sequitur autoritatem hinc patet autoritatem
scriptoris, saltem in hoc articulo, elevari
Et certe ipsi pontificii scrptores quotidie
ab illis dissentiunt etiam in gravissimis controven
sic quare ca quod autor examinis subjicit.
sententiam hanc autoris responsionum
Christiano homine vere indignam esse,
et statum infelicem animae ejus prodere
hanc inquam explamationem potuisset differre
dones aut statum anima i melius intellexisset
aut aptiorem exclamundi occasionem fuisset nactus
ne inter illis habentu,, qui sua opinione felite
tanta majore (ut ipse subji ani ipsigm
verbis  hoc loco subjectis utar) habuato
animi tranquillitata (sed non duratura)
fruuntur, quanto major de
seipsis praesumen
gaec autem
ntam
qus quae et in aliis dam
damnandis et in sibi plandendo facilitas, quantum
 in
s
vera caritate atqu humilitate . certe si
autori
maxime in
suam, (quae nisi miraculis eam
testentur, ne credendi est quideas
materia de
imo in controne us cum jansenistis
de gratia et casibus conscientiae aepe
diserte Festati sunt celeberrimi inter
ti-jansenistas
ipsos viri, quam
viri quam parum patribus tribuant
quibus jansenista maxime intebantur
F quibus quae autor responsionum in ore
habet absint, ipsi judicandum
relinquo
Certe si auton responsionum
exoiminis

## Folio 46r — 00068310:0091
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 47v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
autori responsionum imputatet quod eam
subjicit, religionem nil nisi vinculum esse societatis
quam subjicit execrandam opinionem (quod
aut religio non nisi societatis humanae
vinculum sit) atrocem illi injuriiam faceret
sed autor responsionum meli melius de
adversario sentit, speratque ipsi hoc tantum
per modum com obiter et per modum objectionis
ipso dicendi calore exaggeratae excidisse. Causa
autem cr id afferret nulla fuit. Nam
autor responsionum fatetur religiure no
fidem divinam non humanis rationibus, sive
motivis credibilitatis de quibus hactenus disputatum
est,  sed interiore spiritus Si operatione
niti tametsi Deus mediis ordinariis ut soleat,
Itaque hunc perpetuo errorem eriat autor
examinis, quod tum autorem responsionum
de rationibus, praesumtionibus autoritatibus
litera, truditione, linguamtu et eruditionis
subsidiis, patium autoritate ac navis, loqui
videt, inferiorem Dei operationem ab eo
excludi putat. Cum tamen lubens fateatur
in multorum animis a Deo fidem divinam accendi
sine lii subsidiis  tametsi omnia haec subsitia
aut ete pleraque desint. Interea media ordinaria ubi uti licet
ordinuriae negligere velle imprudentia, imo
crimen foret.
De caertero autor
Denique autor nec literam scripturae corruptam
putat magis quam ipsi Pontificii nec sensum.
in necessariis intercidisse arbitratur, nec patrib
patrum festimonia contemnit, imo nec ab illis
sine gravi in contrarium ratione recedendum putat
perpetuam autem sedecim seulo seculorum
traditionem, si quando habetur maximaum virium esse
imhabere arbitratur quare non debet.
illi imputare autor examinis quod omnia
in dubium revocet, quamvis nec temere
fidem humanae antontati tribuat nec r et
gravis rationes nec gravibus eam rationibus
anteponat
quast. LVIII.
Autor Responsionum de protestantibus diverat.
si ostendunt illam Ecclesium de qua quo tempore
loquebatur Angussinus in primariis cum ipsis
consentire si sibi eadem omniavindicar (quae illi hibuit Augustinus) vindicare
examinit, id de pontificiis
possunt. Autor exe
enis
accipit, quia vel ex confessione ipsius symbola,
Decalogum, orationem Dominicam esc. habent
quod ad fidem veram ex ipsius autoris confessione
responsionum  confessione sufficere ait, atque
ita adversarium captum putat. Sed non maminit
antorem responsionum ad veram fidem atque Ecclesiam
requirere non tantum ut haec quae diximus in ea
sint sed et ne quid intolerabile adjiciatur, quod
de pontificiis non concedunt Cateris quae autor
examinis  fuse deducit, breviter defungi
u sistuus it lerue mipe
=cujus hic meminit
tantum inter nos
Ecclesiam
Ecclesic  quae Augustini tempore
frit cum hodierna pontificio consentiae
Saepe a nostris explosum est

## Folio 46v — 00068310:0092
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 47r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 73 lines, status machine
Findicia illa
si rigorose salis sumatur
+regomen illi magis
quam animas quaerunt:
Missionariis eorum jam
aliquotres larvare
efracta est.
a
se nim in dipicatmulta millia
habent miserorum Nigritarum
sub dutissima servitate perenatium
nulla eorum salutis cura. scimus
quae ipsis Episcopi et alii ordines
objecerint, et quae jesuitae his
vicissim.
Angustinum dixisse quod imanifesta veritatis
com
aricis
ostensio anteponenda sit indiciis illis generalibus
pro ab id est tantum facere phesumtionem
per incinifestam autem probationem eam
intelligo qu non quae demonstrativa est
sed quam vir prudens in agendo sequeretur.
sibiSchismatis autores esse qui sine
sufficienti causa excommunicant, quod nos pon
tificem fecisse putamus, negari non potest.
sufficiens autem causa excommunicandi non
est dissensus ib iis quaetionibus qu opinionibus
quae nullo solido fundamento nituntur. Quod
quod id a nobis sine fundamento gratis
asseri ait id refutare alterius locit est; hic
enim spectatia tractare a specialibus con–
troversiis abstinere constitui.
Augustinus
indicia pro Ecclesia attulerat, primum
consensum gentrum, hunc pontificiis in potissimii
deesse patet, ex: gr. inca potestatem papae
tota Ecclesia orientalis ab ipsis abit, nec
jam quaeritur an p cum protestantibus
consentiant in alus, satis est in hoc a ponti
ficuis dissentire. Itaque nulla hodie Eclesia
est, quae hoc indicium Angustini sibi vin-
dicare possit, unde patet audicium esse tantum
non necessari Ecclesiae verae requisitum
Miracula vetera magis ad nos quam
pontificios quam veteres peltinet, quia fides
nostra magis vetii vetus est. Cartatem
quaquae sit pontificiorum caritas saepe
animadvertimus; Vetustatem jam toties
ets abrogavimus pontificiis Mitacula
sua vellem vellem aliusvando docerent
potius quam jactarent. Successio quam
jactant inane phantosma est, sic
Sare si simoniat successio fidei non regiminii
quaevitur, quam docere non possunt successio
Quaeritur non ide regiminis, sed fidei
quam docere non possunt. Nostri se illis
successisse arbitrantur quorum fidem tenent.
Cr nulli saceriotes, id est ministri
rerbi divini et sacramentorum a Luthero
ordinari potuerins causam nullam video.
quae ill ad ordinationem pontificii requirunt, ea
divini juris esse ne minima quidem suspicio
est. Putant s ailcopo opus esse et Episcopum
rursu abaliis Episcopis ordinandum. Caererum
uudum Catholicorum nomen adversariis non
aegre relinquemus,
fateri velint
si modo se re carere
Quaest. LIX.
quae hic dicenda essent, ex prioribus patent
Quaest 1 LXIII
ad sasa pritis. titai halesier sid est

## Folio 47r — 00068310:0093
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 46v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
dum interior ejus operatio hominibus bonae
voluntatis praesto est) et quomodo portae
infelorum non sint praevaliturae contra
cclesiam, (nescilicet unquam fidei fundamenta
collabantur) saepe dictum est. Cultum ab
intelligibalibus ad sensibilia translatum a
pontificus utinam salsum esset, nunc quicquid
etiam in schalis et cathedris doceant, in Templis
certe et vulgari praxi immanis supesstitio passim
reguat, quae  animos a vero Dei amore
prorsus avertit. De concilio Francofurti non
puto dubitare eruditos. Quod saepe nobis
canunt boni viri abusum  non tollere usum
alutum, in eo ut cred valde eos puto falli
Abusus tollit usum, quando damni periculum
xructus spe majus est. Aousus genecaliter propemodem passim
recepti ac publice regnantes, quid nssatis
ossendunt portam inferorum contra Ecclesiam
ipsorum praevaluisse.
Quaest. LX VI. L XVII.
Autor responsionum tredecim motiva Baronis
Reckii ne attigit quidem, quiq tantum
ad quaestiones ipsi respondece institutum erat
potuisse autem et ad motiva responderes
satis judicabit qui ista leget. Miratur
autorem examinis toties  explosa
hic repetere, quasi resconsivnes non veper legisset.
quamvis duo dissentientes iisdem contra
se invicem principris niti possint,g
 nempe ratione, scrpptura, er.
ne non tamen sequitur hinc utrosque
falli, et Romanos solos pontificios causam
vincere, quil proprio quodam suo commento
utuntu. Nam etsi eadem utrobius sint
principia potest tamen fieri, ut alter altero
verbigratia Evangelici et Reformati
rectius principiis utamur, non itaque necesse exipsis
est ambos falli. Imo pligm d Alioqu:
etiam cum duo contradictoria ex iisdem principus
defenduntur necesse esset ambos fallis seu duo
contradictoria simul esse falsa, quod est absurdum
quare in conscientia de apserere possum
objectionem hanc laties pontificiis celebratam
mihi ne minimam quidem veri speciem
habere, videri. Imo illis potius fidqui tutius
est uti principiis potius communibus de quorum
applicatione tantum supensit quaestio, quam
ubi principiis quae et ipsa sint contro versa,
ubi simul et de principio, et de principii
quemadmodum
usi est disputandum.
pontificii duo probare debent, et esse aliquam
esse admittenda aliquam Ecclesiam qualem
sibi finguent, et quod de ea asserunt ad suam
perticere, cartua coleum sssenesspessum
et pietatis
Utatur communibus
peculiaribus

## Folio 47v — 00068310:0094
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 46r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
secura conscientia vivere ac mori, tametsi
eadem sunt mea et adversarii principia modo
resdiligenter excussa didicerim me illis rectius
uti. quod de Angustine loco repefit supra
nrem
examinatum est. Venio ad conclusione
dixerat antox responsionum, aequo
Chimaericum esse sperare in controversis
Generates quasdam notas sufficientes, qua
a speciali examine liberent, quam lapidem
philosoptorum in re deconomca et panacrean
sibi polliceri in mediciua. Aic autor ex
Regent autor examinis omnia haec jam repers
esse. panacueam hanc esse viriutem Chisti
sanantem omnem languorem capidem phileso–
pliorum esse dei providentiam; ita ota
infrlilitis Esto it si sensum verbo
rum immatare placet, sit (quod supra
diximus notam etiam generalem infallibilem
habemus sed Ut m panacoea quam autor
examinis affert, non in eumi usum data est
ut nos ab omnibus corporis infermitatibus
liberet,  quae saepe animae prosunt; nef
lapis ille philosophicus Divinae providentrae,
YC0
eo pertinet, ut avari  repleant, et
ambitiosi si suae libidini salis faciant; ita sed
necessaria vitae omnibus praebere sal officium
suum facientibus certo pondet; ita etiam
stota illa generalis, id est F gratia
Dhi innobis in efficax non quidem curiositat
nostrae salisfacit, et in quaestionibus quas
salva salute ignorare possumus infallibiles
nos plaestat, sed tamen omnes vere
pios ac bonae voluntatis homines
quantum ad satutem satis est, in omnem
veritatem ducit. Hai Atque ita
justius veriu ni fallor quam autor examinis
iphis ejus verbis concludemus: Humilitas et charitos
neminem patiuntur falli et a via
salutis exerrare patiuntur. Quod
superest deum rogo, ut aperire oculos
adversariis velit quo agnoscant pietatem
et caritatem potius quam caeremoniarum
corticem, aut regiminis sectaeque inania illis
inaedificata, urgenda esse si propriam
atque alienam felicitatem non tantum
urbis
si non verbis tantum
Sed factis ipsis animoque  propriam alienumque felicitate
procurare persequuntur quar decleverunt.
lantur
quemadmodam et quod de sensu non
verbis sumbolorum spectandis ait
tandem
et quae de 13 motiris repetit
ita fateon
fidei divinae
id est Dei amore et erga
era
proximum caritate ardentes