# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/38622/text
# Catalogue record: 38622 — für [Steno?]: Responsio ad examen responsionum ad qvaestiones Baronis de Reck.
# Incipit: Praefatio. Legi examen responsionibus
# Date: 1678
# Sender: Leibniz — Addressee: Steno
# Akademie-Ausgabe: AA IV (assigned, not yet published)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=38622&katnr=K+7426
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068310
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 3, 8b
# Folios: Bl. 48–61 (from the shelfmark LH 1, 3, 8b Bl. 48-61): 28 pages, canvases 95–122, page ids 00068310:0095 to 00068310:0122
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068310&page=95
# Lines: 1,056 recognised on 28 of 28 pages, mean confidence 0.93
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 48r — 00068310:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
Rerti
esponsio ad anan reoponsionum ad quaestiones Baronis de
Praetatio
oppositum.
Legi examen responsionibus ad quaestiones Reckianas secau
Sedatum autoris scribendi genus laudo; illud non aeque, quod paulo fidentius
ubius sibi arrogat, autori Reoponsionum abrogat humilitatem et caris
tatem. Visi forte humilitatem esse putat, judicium hominibus submitte,
re, quos magis fortuna quam Dei spiritus commendat; aut nisi cari
censet
tatem, esuca unionem hominum sub unum regimen quaerit. Ego humili,
tatem in judicando interpretor, non adeo fidere ingenio ac judicio suo
ut accurata discussione neglecta aliorumque rationibus insuper habitis, seu
tentiam in alios pronunciare audeamus quod tamen facere solent
qui ad dlamnandos homines sunt proniores. Caritatem autem esse arbitror
aliorum felicitatem sincere quaerere, quod illi non faciunt qui homines
non tam ad verum Dei amorem, quam caeremonias et humanas tracitio,
nes ducunt. Caterum in eo passim impingit autor examinis, quod autorem
responsionum multa gratis assumere quaeritur: quod tamen ipsi licuit,
cum institutum ejus fuerit non argumentari in adversarios, sed respon
dere quaestionibus et objectionibus quas ex reoponsione sua duci posse
praevidebat. Respondentis non est probare sed probationibut satisfacere
Neque enim hicquaestio est, an in universum pontificii an protestantes
respondentium magis quam opponentium munere fungatur: sufficit autorum
nihil aliud hoc loco, quam respondere objectionibus, in se suscepisse. Satio
itaque illi fuit ostendere irrita fuisse tela quae tanto apparatu in nostros
Reckius jactabat. Sarie autor responsionum cum multis ab hinc annis pleras
hujus generis aliis occasionibus excussisset et ad specialia etiam ces cendisset
nunc eandem perpetuo serram reciprocare mutile duxit; ideoque missis fere illis
quae prolixiori examine indigent, et scripturae ac patrum procactis compara
tisque inter se locis constant, ea breviter attigit quae generalia sunt et ratio,
cinatione absolvuntur, ut ostenderet non habere autores novarum quarundam
methodorum, quod argumentis, a posseosione, a successione, ab Ecclesia, à
judice controuersiarum, altisque id genus quibus accuratam controverfiarum
diocussionem vitari posse speravere, magnopere glorientur; sed inrem
praesentem veriendum esse illi, qui veritatem non persunctorie quarat.

## Folio 48v — 00068310:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Cuastio
Sn in quavis religione in qua habetur symbolum ete. aliquio
salvari possit, an vero una tantum, sit fides. Reoponsio, utrumes
est nerum; una est fides hoc symbolo ete. conterta, et in quavis re
ligione quae ista continet nec quicquam intolerabile adjcit, salvari quis
piam potest. xamen  non fatis est fundlamenti hujus verba esse
communia sed oportet et sensum esse communem. = quod probatut
e
per loca Pauli et Augustini 3 Lui extra Ecclesiam Romanam sunt
non credunt in hristum sed in ideam quam sibi de Christo forma,
runt.  quaritur unde sciat autor responsionum haec et non illa
constituere fidei fundamentum aut tolerabilia esse vel non esse.
Responsio ad Examen ad  Concedo non verba sed sensum aliquem
debere esse communem: sed aliud est significatio verborum, aliud expli
catio modi quo aliquo fit, quem communem esse necesse non est. n Eccle,
sia Romana tamen multi probant fidem implicatam et satis esse arbitran
tur, si guis se dicat articulum aliquem ita intelligere uti intelliqu
Ecclesia, etsi nesciat quid per eum intelligat Ecclesia. Et saepe Pon
tificios sub verborum in volueris discrimina inter suae credulitatis
homines circa grarissimas quaestiones nata palliure conatos patet
ex tansenistico certamine, vide literas Montaltii 1 et Z. ad Z ad
locum-Pauli 2 Cor. 1. 11. respondeo neminem dubitare quim schismata
summo studio vitanda sint. Locus Rom. 16. 17. mihi videtur Pontificiis
plane ad versus. Rogo autem (inquit) vos fratres ut observetis cos qui
dissensiones et offendicula praeter doctrinam quam vos didicistis faci,
unt et dedinate ab illio. Nimirum illi ofsenclicula faciunt qui no
nos quotidie fidei articulos condunt et quae nondum olim liguida
inter Christianos ac proinde ab Apostolis tradita non erant, defi
niunt, ac dissentientes damnant, Hi enim mihi veri schismatum
autores videntur. ad 3 Protestantes et l’ontificios non credere
in eundem Christum praeter autorem examinis quod sciam dixit
nomo ad  Praedixi me tractaturum controuerfias generales, non
pero speciales, nec proinde hujus loci est, per singulos ire articulos
et quie in unoquoy Deus credi sub salutis periculo jusserit aut
veluerit, demonstrare Laeterum pontificios eadem manet quastio, nisi ne
lint Ecclesiam suam, pro arbitrio ex articulo non fundamentali
posse facere fundamentalem.

## Folio 49r — 00068310:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
pes
uis
sunt
ra
la
em
l
ccle
an
nus
ita
e
icr
it
on
ias
aut
ne
uaestio II et IP.
ur ergo, si prius verum. Cvangelici condemnant Reformatos? erpon
Sio non dlebent condemnari illi (reformati) a quibus abest matitia
et pertinacia Examen  pleriu ex Evangelicis et Reformatis
non ita moderate de se innicem sentiunt. Z non quaeritur an
damnandi sint a quibus abest malitia et pertincatia sed qui
nam illi sint. ab illis demum abest malitia et pertinacia
qui sunt in ignorantia invincibili, nec recusant uti mediis quibus
veritatem assequi possent, nec gratia obicem ponunt. Responsio
ad Cxamen ad E Reformati decrevere in synodo charentoniana
eos qui Augustana confessioni addicti sunt habere profra,
tribus. Et ex Evangelicis constat quo quisque est doctior ac
prudentior, hoc de Reformatis sentire moderatius. Certe Luthe,
rus de libero arbitrio non minus dure sensit ac Calvinus et cur
ob errorem de modo praesentia realis, imo de ipsa praesentia reali
damnari quispiam debeat ne minima quidem rationis species
apparet. Caeterae inter evangelieos et Reformatos controversia
vix memorari merentur. ad Z videtur autor Examinis con
cedere eos a quibus abest malitia et pertinacia, non esse dam
nandos. ad 3 concedo totum.
Luaestio IV
Son non injuste actum cum omnibus superiorum temporum
hareticis Responsio, non cum omnibus, forte cum aliquibus.
Conciliorum acta plus saepe ossendunt quam aecificant. Examen
Eautor Rerponsionis se constituit judicem tot sanctorum viro,
rum in concitrio congregatorum  offendi potest aegripalatum
cibis saluberrimis, ut judaei actis Christi. Resporisio ad exano
ad E unuscsuisus etiam invitus est judex eorum quae legit et si qua
ipsi occurrant quae iniqua videntur, non magis judicium supendere
potest quam oculis apertis, et caeteris visionio requisitis ex istentibo
colores obvios non videre. Viri sancti pri cruditi saepe in concilis
aliorum clamoribus obturbantur. ad Z. concedetur, sed inter ani,
mo aegrior sit utrinque in lite versatur

## Folio 49v — 00068310:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Ducestio
Sen Anabaptistae et alii sectarii Anglicani saventur. Responsio
Luid ni nonnulli? si absit malitia et pertinacia, qualio in illis est
qui turbas dant in sepublica: qui vero regnum Christi in terris
pacifice expectant, ferve potius quam inferre injurias parati, horum
errores indulgentiam potius quam anathemata merentur. Examen
T Malitia ee potest etiam quae non turbat Rempublicam ectarii illi
non tantum regnum christi in terris docent, sed et alios errores gras
nes fovent, exempli causa quod Sacerdotes et Sacramenta rejiciunt
mirandum autorem responsionum hoc hominum genus admittere
in Ecclesiam. Respansio ad Examen: ad V concedo, nam possunt
esse vitia tolerabilia in Republica, quae sunt intolerabilia in Eccle
sia; sed quoniam Anabaptistis inprimis objici solet seditiositas, ideo
ejus mentionem praecipue fecerat autor responsionum. ad Z Sacerdo
tes quales intellidit Romana Ecclesia, omnes protestantes rejiciunt.
Sacramenta baptismi et coenae Anabaptistae saltem multi ut arbitro
non rejiciunt ad 3: Cur non admittam in Ecclesiam, quos spes
est DeuM admissurum in Coelum:
Luaestio VI
ed quid conducant totclisputationes libri anathemata si honi
nes diversarum Ecclesiarum salvari possunt? Responsio. haepe
ad nihil: prosunt tamen piae disquisitiones, et necessaria sunt
in pertinaces et noxios anathemata, ut alii carere moxeantur.
6
xamen  autor responsionum loquitur nimis generaliter 
libri, Synodi, anathemata inutilia apud protestantes, utilia in
Ecclesia Romana. Responsio ad Examen; ad quid refert
an generaliter loquatur modo vere et clare Ad quaestionem indefinitam
etiam responsio data fuit indefinita. ad gnutilia illa essae
apud protestantes, utilia apud Pontificios; est atserere, non
objicere.
Quaestio VII
Si praecedentia non habest locum sed una tantum est vera fides
Can non incumbat omnibus inguirere omni studio ubi illa sit.
Responsio Dixi ad quaest. 1. utrumque esse verum; unam esse fidem
et Ecclesiam, sed non hinc sequitur necessario unicum regimen
esse: unamve aliquam sectam ubi caeteris exclusis fides saluta
ris

## Folio 50r — 00068310:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
sio.
n
a
sunt
le
rdo
itro
re
m
des
m
etd
ris reperiatur: discrimina praeter fundamentum non variant
fidem. Cxamen I videantur clicta ad quaest. 1. Z. quamvis
sit multiplex regimen, tamen opus uno capite. 3 apud pro,
testantes quot liberae gentes, tot sectae, sibi contrariae. Respon
sio ad examen ad I. videantur utrinque dlicta ad quaest. 1. ad
Z non video necessitatem in terris unius capitis visibilis Eccle
sia. Non est necesse ut Ecclesia Monarchice regatur, imo ne
quidem necesse est ut Ecclesia constituat in terris unum corpus
regimine visibili connexum unamque velut Rempublicam; sufficit
esse velut plures gentes inter se confoederatas atque amicas ut olim
erant Ecclesiae sub Ethnicis Imperatoribus.
Luaestio VIII. IX. X. XI. XIL. XIIL. XIV.
 Autor responsionum ad dluxerat Luc IX. 49 ubi Apostoli dice
bant domino, se quendam ipsos non sequentem prohibuisse
in nomine sesu ejicere daemonia. Respondit Jesus non esse prohi
bendum: nam, inquit, ds, qui contra nos non est, nobiscum est.
Autor examinis negat locum huc pertinere, quia sermo sit de iis
qui non sunt contra Ecclesiam quales non sunt protestantes
sed non satis ad mentem autoris reponsionum locutus videtur
qv. 1
Nam ille a 14 tantum hoc loco costendere nolltit, non opus esse
Solenni quadam vocatione, missione, ordinatione ad rerbum Der
praedicandum, alioses actus exercendos. Etsi fateatur neminem
sine gravi causa se ingerere debere. = Autor responsionum
dixerat pios pastores doctores sape coactos fugere in cauernas
aut abioqui latitare. Regerit autor ex amtis, id constare de
bere ex hustoriis. Respondeo id etiam sape constare, quod erudité
admodum docuit Usserius. Cape tamen aliqua nos effugiunt praeser
iate
tim in caligine regni tenebrarum seculi undecimi initio, ante Beren
garium plurimos fuisse in Gallia et Italia erroribus circa Eucha
ristiam et cultum sanctorum se opponentes et duris persecutioni
bus exercitos, ignoraremus adhuc nisinuper prodioset Synodus Arela,
tensis habita anno 1025 quae hactenus in Biblio thecis latuerat
3Ecclesiasticos homines in purpura et dlignitatibus esse signum
esse pacis Ecclesia ait autor examinis, nam pri, principes Der
ministros honorant: sed autor responsionum putat fieri posse

## Folio 50v — 00068310:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
et solere ut impri sint clignitatibus, pri gemant in miseriis
itaque flotens status Ecclesiasticorum non est signum florentis
Ecclesiae, nisi constet eos esse pros et orthodoxos. 4 cum autor
responsionum elixit e Dabylone eundum hoc noluit homines
vere pios et zelo domus sei accensos debere aliquando sece
alers ab impia colluvie et publice quantum in ipsis est tostari quan
tum ipsis corruptio seculi improbetur. S. Autor responsionum non
aliam necessariam esse putat Christi in Ecclesia assistentiam, quam
quae dat hominibus media salutis. Epiritum veritatis promissum
Joh. XIV. 17. fignificare infallibilitatem etiam in iis quae ad sa,
lutem non requiruntur, nevariaer LITHnX, et probandum
ab adversariis. quare miror autorem examinis queri quod autor
responsionum talia gratia rejiciat, Oblitus eum in se recepisse
tantum munus respondendi ad objectiones, non nero argumentandi.
Alioqui longe alia cudum attulisset.  Deniquse autor exam
nis autorem responsionum captum putat, hoc modo: Si Ecle
sia est in qua sincere praedicatur dei nerbum et recte admi
nistrantur sacramenta, ergo semper elatur una Ecclesia
visibilis infallibilis Ego non video consequentiam, nam hoc
ipsum, an sincere an recté, non est nisibile. Nec video quid
ad rem pertineat quod ait Ecclesiam quaqua versum diffu
sam baptizare omnes gentes quasi non et scoretici recte bap
tizent. Denis bonos Pastores semper continulandos, id est semper
fore aliquos viam salutis docentes usque ad finem seculi, palde veri
simile est quanquam, ne quid dissimilem, non omnino certum
sed si quod certo admidamus non video quid inde duci possit.
non enim sequitur ideo illos pastores esse veros qui maxime in
seculo eminent.
Lucaest. XY. XVF
Ubi fuerit Ecclesia ante Lutherum i Autor responsionum
dixerat, apud omnes pios in fundamentatibus consentientes
nec intolerabilia adjicientes. Autor examinis nellet eum haec
tractare specialius, sed autor responsionum ab initio dlecre
verat in hac collatione tantum generalia delibare nunc qui,

## Folio 51r — 00068310:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
tis
tor
s
ce
pan
non
am
um
sa
m
for
di.
nri
ccle
2
iic
iffac
bas
eri
osit.
N
um
dem nesibi aliisqs acta ageret, non ad ea descendere, quae
longae sunt discussionis et ex historia locisque autorum dloceri
debent: alioqui non defuisse ipsi materiam satis judicabit qui
eruditoram protestantium scripta legerit = Quod addit autor
examinis produci a se posse homines pros qui honnulla protestan
tibus probata olim damnavere. Id quidem nolim omninone
gare, sed et puto idem contra pontificios ostendi posse. Nec
mirum est, saepe enim pui homines in aliis damnandis praecipis
tes fuere Belo non secundum scientiam ducti Controver
sias inter Pontificios extenuat autor examinis, et parrimo
menti esse putat, guia utraque pars parata sit obedire defi
nienti Ecclesiae, sed mihi controversiarum momentum et gravi
tas non ab eo petenda nidetur, un Ecclesia Gomana eas de
finiverit vel non; neque puto salutem pendere ab autoritate
hominum quorundam agnitâ aut ignorata. Sed eredo contro
persiae pondus ex ipsamet esse astimandum, et quae olim ad
satutem necessaria non fuit, eam nec hodie esse, nec unguam
fore. Esse autem controversias inter bontificios quae mihi
videntur graviores omnibus quae agitantur inter Pratestante
astimari potest vel ex unica quastione de Necessitate contri
tionis et amoris Dei super omnia ad salutem, qua profecte
ipsa religionis fundamenta tangit. =S. Cyprianus infalli
bilitatem Comani epiocapi non magis credo agnonit quam
Lutherus. C
Quaest: XVII. XIX
Repebit autor examinis semper ex historia doceri posse
ubi latuerit Ecclesia, recponsum est supra ad quat. VII)
IX etc. num. 1.
Quaest. XVIII
Sult autor examinis ostendi quod omnes pri olim fuerint
Lutheri vel Calvini dogmata professi aut quad omnes
pri crediderint posse homines in cliversis sectis salvari. Aliogui

## Folio 51v — 00068310:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
dici nonpoge,
non posse, Ccclesia Lutheri vel Calvini vel autores espon
sionum, olim fuisse. Respondeo tametsi pri non in omnibus
cum Luthero Calvino vel autore responsionum senserint
possunt tamen ejusdem verae Ecclesia esse membra, mod d nullu
fuerit discrimen in fundamentalibus: Etiamsi fortasse ipsi
met hoc diserimen ipter fundamentalia, et ad jectitia non
agnorissent. Luanguam et veteres nonnunquam in aliis dam
nandis circumspecti, fuerint: illustris et notus est locus
halriani Massiliensis.
L. Ucest. XX
Notat autor examinis inter Catalogos testium veritatis numerari
Papas. Respondeo fuisse papas, praesertim in primitiva Ecclesia
quos dici potest non fuisse Papistas. Sed et posterioribus tem
poribus ipsi vel ingenuitate quadam moti, vel coucli vi veritatis
abusus agnovere adeos a Fracio et aliis protestantibus inter testes
veritatis referri potuere. Caetera quae autor ibi annotat ex dictis
ac dicendis patent.
Duaest. XXL XXILXXIIIXX VII. XXW
Luaesierat feckius an Lutherus Ecclesiam veram an falsam refor
masset et nescio qua inde sophismata fabricaverat. Autor reponsio
num regessit non Ecclesiam reformari sed homines, itaque autor; exa
minis probandum erat, Lutherum voluisse reformare EEclesiam sed
quaestio sallor de nomine est. Ecclesia scilicet a nobis vocatur
multitudo eorum qui fidem salrificam habent. Hanc fidem quis
reformet. reformatur homines ficlem hanc negligentes vel obscuran,
tes.
Luaest. XXVIII
utherus melius reformanerit an Calvinus. Responsio: potest
fieri ut urius reformatio fit melior quam alterius in aliguibus.
forte etiam utrobiu eaedam in malius corrigi possunt ut omnia
humana sunt imperfecta. xamen reliquamus reformationes
humanas, soli Dec achareamus ejusqu EEclesia. Rerponsio ad
Kamen

## Folio 52r — 00068310:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
or
a
Cor
si
n
dxamen. Nemo nostrum negat Lutherum vel Calvinum homines
fuisse, et aliquando nihil, humani a se alienum putasse. Et quae
in eorum reformatione bona sunt à Deo lesse, navos quos tolera
biles putamus, ab humana imbecillitate. Haec autem nostrorum in
genuitas nihil aut nocere ipsis, aut eorum Pontificiorum vanitati
proclesse potest, qui omnia sua dlivina et perfecta sibi imaginan
tur. Duanquam longe aliter sentiant plurimi inter ipsos
et ipsi passim abusuo regnare fateri cogantur.
uast. XXIX. XXX. XXXI
Autor examinis quarit qui fiat quod nondum ex scriptura finis
tae sunt controversiae inter Protestantes jam inde a seculo enata.
Cum omnes rem facilem putent. Responsio: eodem jure, quaret
Judaeuis vel Turca la Christianis cur ipsi a tot seculit non fimie
rint suas controversias cum tamen omnes spiritus S. assistentiam
jactent. Candem fere quastionem Graecos gentiles movisse constat
ex Chrysostomo. Hae quaestiones scepticae sunt. Pergit. Judicem
controversiarum non debere esse quemlibet fider veritatem
quaerentem, nam absurdum, ignorantem esse judicem. Luasi veronon
omnis judex ab initio ignarus sit causae cujusmonenta progressulitis
discit. Ut taceam olim controversias inter ipsos Christianos natat
Extatejusmodi clispuitatio, Athanasis contra
alieuando ethnicorum arbitrio submiosas fuisse. Arium et eriger
nis contra quendam Marcionitam.
IbaeSt: XXXII
An ex 5 prioribus seculis pro Evangelicis potius quam reforma
tis sit judicandum Responsio Luanguam fortasse ex patribus
decidi possint hae quaetiones, sufficit tamen scriptura praterea
non est opusdefiniri si discrimina non sunt fundamentalia.
Examen J. responsio non est ad rem. Z autor responsionum
dicit ex patribus decidi fortasse posse, autor examinis regerit,
fortasse non posse 3 tenetur autor responsionum ostenders
scriptores illorum seculorum fuisse aut Luthero aut Caloino
consentientes aut saltem has quastiones habuisse pronon necessa
Eriio Responsio ad cxamen ad  fateor non fuiste respon

## Folio 52v — 00068310:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
sum ad id quod quaerebatur, responsum tamen esse ad id
quod erat quarendum. Sd est: autor responsionum negat opus
esse ad hanc quaestionem responderi, et controversias quae in
ter Reformatos et Evangetieos agitantur definiri, quippe
non fundamentales, sec refertan lutres eas credidenint
fundamentales vel non, et an omnino eas attigerint.
uastio XXXIII
An ex eo quod protestantes gravatim admitsunt patres, seqquatur
eos ipfis non fauere. Responsum est negando antecedens et
consequentiam. Crat ergo autores examinis probare 
um: sane consensui patrum quando habetur plurimum
tribuendum esse nemo dubitat. Sed nix habetur in hodiernis
controversiis: Exempli causa de poenis animarum temporalibus
et purgatorio miram apud patres esse varietatem alias osten
sum est. Hanc Patrum ambiguitatem ingenue agnoscere
possumus etsi nobis faveant. Uti certe in primariis nobis contra
Pontificios manifeste favent. Luemadmodum eggregie inprimis
ostenderunt insignes Theologi Calixtus et Dallaeus ut alios
taceum
ucest. XXXIY
Unde constat libros b’atrum esse corruptos aut suppositios
Circa hanc quaestionem generaliter conceptam nullam esse puto
controversiam. Nemo dubitat quin plurimi libri Patrum sint
genuim nec vero codices sine ratione gravi corruptionis aut
suppositionis accusare licet. De reliquo eruditi inter protestan
tes, et Pontificios innonnullis explodendis consentiunt et
quando cliosentiunt facile compensationem instituere possunt.
sertum enim est non tantum libros à Pontificiis admisso.
aliquando in dubium nocari a brotestantibus sed et contra
quadam protestantibus defendi contra Pontificios. Exempli
causa concilium Eliberinum quod imaginum cultui contrarium
videbatur multi Pontificiorum diu recusavere: et locum quen
dam origenis in Matthaeum qui de Cucharistia aliter loquebatur
quam Pontificii vellent, Cardinalis Perronius suspectum habuit,

## Folio 53r — 00068310:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
pus
in
atur
8
n
mun
25
sibus
n
nita
mis
tios.
A0
int
estat
et
ido
tra
li
ium
verr
atur
buit
velut assutum ab Crasmoidonec nuper Huetius ostendit eum in
Graeco reperiri quod Porronii tempore nondum extabat
ucest. XX XV
Cruditi non magis dubitant utrum sugustinus sit Autor
librorum de civitate ei quam utrum gulius Caesar seripserit
Commentarios de Bello Gallico: quare nulla quod sciam derebus
usque adeo notis controversia est. Et miror autorem exami
nio ut causae sua inserviat, nobis objicere, quae ipse scit nihil
ad nos pertinere.
Luaest. XX XVI. XXXVII. XLXVIII
Autor Examinis quarit an Epiritus sangratia destitur fue
rint patres. Respondeo: hoc nemo dixerit. Quaerit: unde constet
magis Lutherum et Calvinum ab erroribus immunes fuiste
quam patres. Respondeo ne hoc quiden dixit quispram. Sextus
alios hi alios illi melius explicant, nam varia sunt dona ser.
sunt in quibus alicujus patris sententiam sententiae Lutheri
vel Calrini praetutero; sunt alia in guibus malim salvinum
quam illum ipsum scriptorem veterem sequi idemque faciunt ipsi
Line
sontificii qui interpruetanda scriptura facra varias sape opimones
allegant et nunchos nunc illos, et non raro recentiores potiq
quam veteres sequentur. Etiam inter patres crebri sunt diosensus
in scriptura explicanda quaerit dlenique an ex scriptura sacra doceri
possit Lutherum vel (alvinum comparari posse alicui ex patribus.
quod idem est ac si quaras, an ex scriptura probari possit Fran
ciscum aut Dominicum comparari posse alicui ex veteribus sanctis.
talia sunt facti et probanda ex eorum vita
LuaSb. XX XIK. XL. XLI. XII
uaerit autor examinis, quinam sint naevi patrum. Sperpon
deo autorem responsionum ab is quae prolixa sunt descussio
nis et integro. libro indigerent, noluisse abstinere scopumqs
illi fuisse generales ratiocinationes pontificiorum illa quam
prase ferunt specie exuere.
Luaest. XL TII
Outor examinis hic  quaerit unde unde pateat an Luthe
rus vel Caloinus a Spiritas ancto directas fuerit Rerpon,

## Folio 53v — 00068310:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
deo, exiis qua quisque dixit: jam dixi, unumguemque, bona spiri
tui Dei accepta ferre debere naenos humana imbecillitati. Z
quaerit an possibile utrumque a Epiritu S. instructum. Respondeo
quidni. non quidem in contradictoriis, sed tamen in diversis. Nam
varia sunt dona sei et alius alia diligentius excussit ac melic
intellexit.  Objicit eos se mutuo hareseos damnasse. Respon
deo: primum non meminisse me, quod Calvinus Lutherum haere
seos damnaverit. Sed ponamus fecisse. Condemnationes istae
mutuae sunt naevi, idqs tequitur ex hypothesi, quod eliscrimen
non sit fundamentale. Ergo quo ad has concdlemnationes mini
Futheri vel Calvini, me necessarias, utique neuter a Spiritu S. fuit directus q
Autor responsionis dixerat protestantes non inspirationes non
sam deserere reformatio humana ratiocinatione. Sed quis non videt hanc objectionem
esse sophisma. Autor responsionis hoc noluit, protestantes
argumenta sua causae non petere ab inspiratione Lutheri
vel Calvini quasi necesse faerit Deum aliquid miraculosum
circa eos agere: sed a veritate doctrina ab iis allatae quae
ex argumentis patet et quae infallibile inspirationis indiciu
est. Omne enim bonaem praesertim in sacris, à Dei Spiritu
procedit. Et hoc unicum est medium discernendi etiam mira
cula apparitiones, inspirationes divinas; a cliabolicis.
Luast. XLIV.
ab opostolis cur non di Patres accepere literam intelligibilem a prudente et
decipere non nolente accipit etiam sensum accipit modo satis
attentionis adhibeat ad eum percipiendum. Examen I. Sin
plex accusatio dlefectus attentionis non sufficit. Re. Autor
responsionum tantum ad defendendas hoc loco theses proteta
tium contra generales adversariorum objectiones, non vero
ad eas probandas se obstrinxerat. Deniu probare hoc de
quo hui agitur et Latrum navos recensere foret librum
Scribere: cum tamen Autor Responsionum prolixa illa et ex
facti quastionibus pendentia quippe ab aliis uberrime tracta
ta atlingere noluerit. Denique ipsi Pontifici cum naevos et
errores batrum crebro annotant, fateri coguntur catems
illis attentionem sufficiertem defuisse.  Objicit autor
examinis
sed argumentis
niti. Autor examinis
ait hoc esse totam caus
nem eose constituendam
divina inspiratione,
et sensum. Repponsic
enicunque literam

## Folio 54r — 00068310:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
pe
C
a
pelic
2on
ere
nen
ini
on
rest
es
iciu
tu
is
in
ta
examinis, quod talis consequentia non valeat: (Patres ali
quando non satis attentionis adhibuerunt, erge etiam in contro
versiis quae inter Pontificios et protestantes agitantur) sed
iautor responsionum hujusmodi consequentia non est usus,
quia ipsius non erat probare sed defendere, ut saepe dixi.
Deinde in hac quaestione non agebatur specialiter de quaestic
nibus protestantium et pontificiorum, sed generaliter quomode
fieri potuerit ut patres a sensu tradito aberraverint quod autor
responsionum retulit ad defectum attentionis. Req aliam puto ratio
nem autor examinis allegabit. An autem et in quibusnam defue
rit illis attentio, prolixioris est discussionis, et facti eaestio est.
Denius si patribus in maltis alis capitibus artentio desuit,
nalde verendum est, ne et in controversis inter pontificios
et probestantes ea aliquando ipsis defuerit. Certe testi cujus
depraehensa, subinde negligentia est, postea etiam in aliis minus
creditur. Quod nero autor examinio 3 ait, quis salutem suam
aeternam adeo levibus assertionibus fideret: id exclamationis.
tantum captandae eausa dixisse videtur, nam alioqui salutem
nostram a diligentia patrum qui toties errorum comperti sunt
pendere nemo prudens dixerit.
Quaest. XLY
Luaerit autor examinis qua majore certitudine habeamus in
corruptam traditionem literae quam sensus. Respondeo literam
facilius confervari quam fensum, imnifestum est Delitera oculi
judicant de sensu mens: de descriptione codicis judicare potest
qui legere potest, de sensu judicare difficiliu est. Luaerit quomodo
ex Dibliis probari possit, quod facilius litera custodiatur quam
sensus. Luasi vero ex Bibtiis probanda sint quae sensus communis
dictat: neque ergo ea quae ex communibus principiis patent, expro
priis fidei nostrae principiis probate necesse est. Denique objicit.
facilius custodiri potuisse literam, si iidem qui ab Apostolis
scripsi fuere codices origarii ad nos pervenissent. Sed facilisue
responseo est ebsi in describendo errari potuerit, nemo tamen

## Folio 54v — 00068310:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
dubitat guin in iis quae per manus sermone traduntur facilia
sit error. Pone novellas mitri advenire, eas Titio a me describendas
dari et ab his rursus Cajo: vicissim easdem novellas à me
oretenus communicari Alaevio, et Maerium narrare sempronio
quae à me audiisse putat:nemo dubitat, candem hirstoriam
verisimilius esse eandem historiam ad sempronium quam ad
Cajum perventuram corruptiorem.
Luaest. X LVI
varit autor examinis si omnes homines singulatim aut colletin
errare possunt quomodo euiguam tuto fidit possit in doctri
na salutis. Respond, vicissim ecero quomodo non obstante
genrerali illa in hominibus errandi et fallendi facilitate nihilo
minus multa in vita procertis habeamus, et tuto sequamur.
Credimus enim, exempli gratia, hominum fallibilitate generali
esse Constantinopolin etsi nunguam viderimus, nec nisi ab homis
nibus didicerimus. Ajo icitur ea quibus salus nititur non mi
nus certa esse ac existentia Constantinopoleos et satis Deum
providisse securitati nostrae per scripturam sacram pariter
ac historiam, cujus usus in confirmanda scripturae sacrae auto
ritate potissimum consistit. Et hoc sensu dixit autor responsio
num verbum Dei esse tumen pedibus nostris, nec deficere in ne
cessariis. Ccclesiae tradendam nobis scripturam non majori opus
est infallibilitate, quam Masoretis fuit ad tradendum nobis vetus
testamentum, aut quam librahis fait veterum ad tradendum nobis
Livium. Sufficit igitur certitudo et claritas in necessariis.
Dubitatio autem et illud fortasse, quod autori examinis
dioplicet tantum in adjectitiis quaectionibus locum habet.
uast.
XLV
Objicit hic autor examinis F siii tantum essent certi salu
tis qui omnia dubia scrutari possunt, paucos salvatum iri
ob muttibudinem et difficultatem quaetionum. R. concedo. objicit
C
2 Siilli qui id non possunt, fidei pastorum suorum relingui

## Folio 55r — 00068310:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
facilia
ndas
ac
leton
tri
nte
ilo
ir.
li
m
mi
t
ic
pus
retrus
dis
lu
icit
dlebent, tollitur fides dinina. A primum apud Pontificios
analysin fider esse in fidem pastorum, deinde locuti sumus
hoc loco de motivis credibilitatis ut vocant, quae à fide dlivina
differunt. Nam fieri potest, ut alicui det Seus veram fidem
qui tamen eam probare solidis argumentis non possit: potest
fieri ut motirum credibilitatis sit autoritas humana, vel aliud
argumentum parum validum, et tamen Deo cooperante intus
nascatur fides divina  Si unusquisque eam adhibeat dibi
gentiam, quam permittit ratio vitae, catera Deus intus transiget
nosqu quantum ad salutem satis est ducet in omnem veritatem
Itaque non est opus criterio quodam infallibili, neque enim
necesse est nos ab erroribus immunes esse Unitat Ecclesiae
non est criterion facile exammatu euivis etiam rustico namnis
ex historia et antiquitate de eo judicari non potest. S Christu
cum apud Johanhem XVET. V. H. unitatem suorum a Patre raga
nit haud dubie intellexit unitatem caritatis potius quam regimi
nis. Caritatem enim suis commendavit moriturus, regimine inter
dixit Poh. XFTF. 14. 15. XV. 1Z. Unitas autem quam urgent
pontificii maxime caritati contraria est, nisi forte caritatem
admittimus quae omnes damnat et persequitur, qui novis qui
busvis Romae definitis opinionibus non adharent. Si Deus
omnino voluisset unitatem procurare in Eeclesia, potius unio
nem caritatis indissolubilem stabilivisset quam regiminis et
opinionum. Itaq Criterio infallibili opus non fuit, aut si
quo opus fuit eriterio, illud esse videtur: quod unicuius, salu
tis media inpromtu sunt. imo unusquisque salutis securus
esse potest si eam quam nitae ratio fert diligentiam adhibean
et Deo jurante faciat quod in se est. sentire in se pros motus
et bonam voluntatem, Led feriam nec perfunctoriam, et in
ea perseverare, certum salutis criterium est, quo nullum
neque facilius neque magis (atholicum fingi potest: quando
nihil aliud a nobis postulat Deus, quam ut velionus sed sin
cere, ardenter efficatiter  Autor quaestionum ex diosensu pro

## Folio 55v — 00068310:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
testantium omnes falli colligit, pari jure ac Graci apud Chry
sostomum ex dissensu Christianorum et Lucianus in dialogis
ex dissensu Si hilosophorum: quod argumentandi genus scepti
cum est vi sua: tametsi fatear scepticos eo uti ad tollendam
omnem cognitionem; autorem quastionum nero tantum ad
abrogandam protestantibus veritatem: sed quo jure protestan
tibus, eo jure et omnibus dissentientibus objici potest. Otaqu
non magis ejus solutio pertinet ad protestantes quam ad doque
maticos omnes. 7. Sutor responsionum non statim eos probat
quos damnare non audet, sunt enim, sectae ubi majus salutis
periculum esse arbitratur euam in euibusdam alus; et in illarum
numero Pontificiam collocat, ubi ex ipso sectae genio homines
a solida pietate ad levia quaedam et futilia abdluci arbitratur
quare longe abest ab uis quos Syneretistas vocant.
2
Quaest. XLTX.
l Autor responsionum omnia reducit ad prasumtionem.
Ia objicit autor examinis. Sed respondetur non omma quidem
pleraes tamen motina credibilitatio contineri praesumtionibus
potius quam demonstrationibus. Fides tamen divina non pen
det a praesumtionibus, quia nec a motiris credibilitatis, quippe
ratiocinationibus humanis, sed potius a gratia sei intus operan
tis.  Autor responsionum credidit hominem aliquem in retigioni5
controversis autoritate doctorum vel sasmodorum non admodum movere
posse, guia cum utrinque viri docti, utrinque hynodi, utrinque magna homi,
num muttitudo reperiatur (quanguam exacte hic numerari suffra
gia non debeant, ideo mutuo se destruent oppositae autoritates, idqus
non minus contra Pontificiorum quam Protestantium synodos
dici potest. protestantes non autoritate doctorum ad hynoderun
utinu contraria utrobique
sed rationibus nituntur itaque autoritate mirsa, unus quisque etiam
invitus ad proprium examen venire cogitur, si quidem id vitae ratio
permittit: si vero non permittat, cogetur manere un possessione, nam
nemo mutare debet sinratione gravi, saltem apparente. 3 quod
autor examinis perpetuum se decim seculorum consensum allegat.
pro suis, il

## Folio 56r — 00068310:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
2
tu
n
m
pro suis id a nostris toties rejectum, nunc quidem examinare
nostri instituti non est; cum sit quaestio facti, altioris inclagimis
et prolixo libro indigens.. Si quem impedimenta a vitae
genere vel casibus quibusdam orta ab examine prohibent (ut si epus
morbo lethali praveniatur qui non concedat spatium meditandi)
utique manifestum est, secundum prudentiae regulao et motiva credibi
litatis, hominem in possessione manere cogi cum sine ratione muta
re non debeat. Interea autem Deum precari debet ut bonam sibi
mentem dare velit. Caeterum Deus aliquando etiam fine sufficientibus
motivis, sidem in aliquo prodrecere potest, sed tunc operatio Der
interna esuae mentem illuminat, firmiterque persuadet pro ratione e
etiam Furcam sine ratione sibi apparente non debere mutare reliqu
onem suam manifestum arbitror. Nec video quid autor examinis con,
tra afserat, etsi contradicere videatur.
uaest. L. LV
I Autor examinis putat autorem responsionum concedere
absurdum eum agnoscit eam esse conditionem naturae humanae cor,
ruptae ut dissentiant homines, imo ut se saepe condemnent: sed non
video quomodo id probet esse absurdum. E pergit fidem non
pendere ab humano intellectu. Concedo sed confundere videtur
fidem cum motivio credibilitatis, quibus autor reiponsionum ratioci
natus est. 3. Sectam quandam a Christo usque ad nos sire dlissen
sionibus propagatam et clivina quadam gubernatione a dissensioni
bus praeservatam fingere facilius est quam probare supra nnui
inter ventificios esse controversias gravissimas, ac pene dlixerim fun
damentales de amore Dei, supra omnia. Frustra ergo gloriatur
vis bonus aliter agi in secta sua quam in aliis, cum contra vixulla
alia sit in qua agatur pejus; ubi homines ut sape dixi a vera pietate
ad eaeremonialia, et a solidis rationibus ad externas quasdam notas
plus pompae quam veritatis habentes abducuntur.  non habet etiam
cur putet hic cletegi aliquid singulare circa statum animorum prolestar
tium: manifestum enim nihit hic dictum circa rationes dlisfensionum
humanarum quod non et Pontificius etiam in suis agnoscere eogatur

## Folio 56v — 00068310:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
At inguies, Pontificii se invicem non condemnant. Imo vero sape
quam saepe desuitae Thomistas et hansenistas sententias Calvinia
nas docere dixerunt et quam sape contra Jesuitis altera pars
pelagianismum objecit. Nota etiam sunt quae 8. Kalerianus in
desuitas dixit. Jesuitae omni conatu Portu-Regiales in Gallia hae
reticos reddere conati sunt. Deinde ipsi Contificii se invicem
non condemnarent, hoc nihil ad rem pertineret nam si inter eos
sunt dissensus fundamentales, nihil refert an ipsi agnoscant
eos esse fundamentales. . Luare per se evanescit quod autoi
ait protestantes habere principia, quibus utraque dissentientium
pars uti potest, non vero pontificios. Nam nihil refert an duo
dissentientes eadem utantur propositione majore, sufficit eos
differre in probatione minoris: jam et Pontifici principiis uti
coguntur quibus alii; nempe recta ratione et verbo Dei. Quan
quam autem infallibilem quandam allegent Ecclesiam, quod non
faciunt protestantes et catenus utantur propositione majoni
peculari nihil tamen hoc causam eorum juvat, quandiu scili
cet non probant minorem quod scilicet ipsorum Ecclesia sit
infallibilis. Dreviter: noe quaritur quibus argumentis pro
priis ac communibus, sed quam bene quis utatur. Mirore
itaque autorem examinis hujusmodi objectionibus toties etiam
ab autore recponsionum explosis, adhuc uti potuitse. S. euae
rit denique quomodo autor responsionum excusare possit eos qui
se mutuo condemnant, si tamen ipse putat inter eos nullum
esse discrimen fundamentale. Responsio est facilis, nam si
dissentientes contra putant discrimen esse fundamentale, co
guntur in conscientia se innicem condemnare, tametsi ea con
scientia erronea, sit: idq cum satis indicasset autor responsio,
num miror cur autor examinis hanc oucestionem denuo formaverit.
Ducest.
redponsimum
Objicitas autore x agnosci principium protestantium 

## Folio 57r — 00068310:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
esse
nia
e
hae
em
utor
jum
O
uti
an
on
op
ili
Sit
ua,
qui
M
on
tio,
rit.
originem haeresium. d hoc perinde e ac si quis dicatrationem
ce scripturam ette fundamenta vel scaturigines haeresium: Ho enim
pari jure de iblis ac de protestantium principio dici potest. Omma
principia sunt falsio applicationibus obnoxia, nec ideo tamen ipsis
quicquam decedit, non magis quam igni et ferro quod illis homi
nes abutuntur. Oenique nullum principium est foccundius hae
resium esuam principium Pontificiorum, nan secundum ipsos
quisquis à Pontificis definitione etiam in re levissimi mo
menti dissentit, statim fit haereticus.
Luaest. LII
dixerat autor Responsionum omnem Christianum non nisi a
sua conscientia pendere. Nam inguit, etiam euise ab alio judice
vel autore pendere dicunt, ejus autoritatem prius sua conscientia
approbare debent. Luid ad hac autor xaminis? Rationem
hanc irrefragabilem transmittit sitentio (quad et alias hic fa
cere solitus est) et respondet tantum ad conclusionem, nempe ita
omnia reduci ad vires humanas. Quasi vero Dei spiritus con
sientiam hominis bona noluntate praditi, gratiaeque obicem non
ponentis, non regat. Z Sixerat autor responsionum unum
quemqe omni studio eniti debere ne sua conscientia sit erronea.
quis unquam credidisset huic sententiae posse a quoquam con
tradtici. Nihilominus autor examinis quadam objiciendi consue
tudine velut abreptus huc quoque invenit quod improbaret. Ait
enim hinc sequi ut praesumtuosi et superbi maxime sunt certi sua
Qxasi vero in qui oun.
rum opinionum. Stuclio enititur ne erret, possit dici praesumtuosus.
Quaest. AII. LIV.
Ad quaest. LIIF dixerat autor responsionum sequendam regulariter
traditionem ubi habetur. Ad quaest. LWV vero dixerat negari a se
Hypothesin Pontificiorum quod scilicet traditionem Patrum ipsi
seguantur sed etsi concederetur, traditionem Patrum esse pro Pon
tificiis: tamen praesumtionem tantum inde orituram, quae probationem
in contrarium non excludat. Hic autor examinis contradictionem oriri
putat, nam si recqulariter seguenda est Patrum traditio, ubi habetur

## Folio 57v — 00068310:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
ulis non tantum praesumtionem, sed omnino probationem
plenam parit. Respondeo imo contra est: quaecunque regulariter
sequenda sunt, ea per se tantum pariunt praesumtionem et valent
nisi contrarium probetur, id est nisi exceptio a regula doceatur
Nimirum meus autoris responsionum haec est: quae inde ab Apostotis
ad nostra usqu tempora fraditione propagata sunt, (qualio est exempli
causa perpetua Mariae Matris dlomini virginitas) ea retinenda nisi
ob grarem causam; id est non, nisi contrarium ex ratione vel scriptus
ra manifesto demonstrari possit, rejicienda esse. Caterum traditio
nes hujus modi raro haberi, praesertim in iis quae inter protestan
tes ac Pontificios agitantur ubi fere patres varie locuti sunt,
non nunguam autem Pontificiis manifesto adversantur: Certe
in summa, et maxime in gravioribus controversiis, protestantibus
magis quam Pontificiis fanent; qua tamen praerogatina protestan
ter  patissimum niti non solent, quia etiam silentibus Satribus
sua pleraque ex ratione vel scriptura demonstrare possunt, quod secus
est in bontificiis, qui ubi patribus nituntur, patribus solis
nituntur. Unde manifeste apparet cur nostri moderatius
quam bontificii etiam de patribus sibi faventibus loquantur
quod etiam ad quaest. 33 notari posset.
Luast. L. VI. LVII
Autor responsionum multa attulerat brevibus licet verbis,
quibus (ootenderet non tantum tribuendum patribus, quantum
vulgo fit. Haec autor examinis admittere cogitur Asi ples
ocilient
raes patribus plerisque defuisse quae ad solida ferenda
judicia requiruntur hiuc tamen denique confugit, quad Deus
etiam per idiotas scripturam sacram nobis explicare possit.
Duasi vero hic de miraculis, non de ordinario in Ecclesia docendi
more, cui patres institisse constat, quaestio sit. Patres cum
textus explicant non ad inspirationem suam (quae nisi miraculis
eam testentur, ne credenda est quidem), sed ad rationem vel
alios textus provocant: quod si examine facto rationes depre,
henduntur

## Folio 58r — 00068310:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
r
tro
m
otu
n
bus
iba
tum
us
di
heniduntur lenes, et textus parum ad rem pertinentes, nonne hinc
patet autoritatem scriptoris, saltem in hoc articulo elenari. Et certe
ipsi Pontificu scriptores euotidie ab illis dissentiunt, etiam in
gravissimis controvensiis; imo in materia de gratia et casibus con
scientiae saepe diserte testati suntaceleberrimi inter Anti danfenistas
viri, quam parum patribus tribuant quibus danfenistae
maxime mitebantur: quare quod autor Examinis subjicit senter
tiam hanc autoris responsionum hristiano homine vere in
dignam esse et statum infelicem animae ejus proclere; hancin,
quam exclamationem potuioset differre donec aut statum anima
adversarii melius intellexisset aut aptiorem exclamandi; occasio
nem fuisset nactus. ne inter illes habettur, qui sua opinione
felicet tanto majore sut ipsiusmet rerbis hocloca subjectis utar
Ce
animi tranguillitate sed non duratura) fruuntur, quanto major
de se ipsis prasumentium fuerit superbia. Haec autem et in aliis
damnandis et in sibi plaudendo facilitas quantum a vera cari
tate atque humilitate quae autor examinis in ore habet, absint, ipsi
judicandum relinguo. Certe si autori responsionum imputaret
eam execrandam cujus hic meminit opinionem (quod religio non
nisi societatis humanae vinculum sit) atrocem illi injuriam faceret
sed autor responsionum melius de  sentit sperates
ipsi hoc tantum obiter et per modum abjectionis ipso dicendi
Scalere exaggeratae excidisse. Causa autem cur id afferret nulla fuit
nam autor responsionum, fatetur fidem divinam non humanis
rationibus sive motivis credibilitatis (de qribus hactenus
tantum inter nos dioputatum est) sed interiore Spiritus S.
operatione niti, tametsi Deus mediis ordinariis uti soleat
Itaque hunc perpetuo errorem errat autor examinio, quod aum
alitorem respensionum de rationibus praesumtionibus autoritatibus
litera, traditione, linguarum et eruditionis subsidiis, patrum
autoritate, naevisque logui videt interiorem Dei operationem ab eo
excludi putat. Cum tamen Tubens fateatur inmultorum animis a
Deo fidem divinam accendi, tametsi hac subsidia plaraque desint.

## Folio 58v — 00068310:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
illis
Interea meclia ordinaria, ubi usi licet, negligere velle imprudentia
imo crimen foret. Seniq autor nec literam scriptura corrus ta
putat magis quam ipsi Pontificii, nec sensum in necessariis
intercidisse arbitratur nec patrum testimonia contemnit, imo nec
ab illis sine gravi in contrarium ratione recedendum putat:
perpetuam autem seclecim seculorum traditionem, si quando
habetur, maximarum virium esse arbitratur: esuare non debet
illi imputare autor examinis, quod omnia in elubium revocet,
quamois nec temere ficlem humane autoritati tribuat nec
graribus eam rationibus anteponat.
Quaest. L. VIII
Autor responsionum de protestantibus dixerat postendunt
illam Eeclesiam de qua suo tempore loquebatur Augustinus
in primariio cum ipsis consentire, sibi eadem omnia (quae illi Tribuit
Augustinus) vindicare possuent. Autor examinis id de Lontificiis
accipit, quia symbola Decalogum, orationem Domini cam, elc: habent
quod ad fidem veram ex ipsius autoris responsionum confessione
sufficere ait atque ita adversarium captum putat sed non meminit
autorem responsionum ad verum fidem atque Ecclesram requirere
non tantum ut haec quae cliximus in ea sint, sed et ne quid intolera,
-
nestri
bile adjiciatur, quod de Pontificis non concedunt. Ecclesiam
quae Augustini tempore, fuit cum hocierna s’ontificit consentin
saepe a nostris explosum est Caeteris quae autor examinis fuse
deducit, breviter defungi possumus. Negare non potest Augusti
num dixisse quad maniferta veritatis ostensio anteponenda sit in
diciis illis generalibus; id est indicia illa tantum facere praesumtii
nem: per manifestam autem probationem eam intelligo, non quae
demonstrativa est, sed quam vir prudens in agendo secueretur.
Schismatis autores esse qui sine sufficienti causa excommunicant
(quod nos Pontificem fecisse putamus) negari non potest: sufficiens
autem eausa excommunicandi non est dissensus ab iis opinionibus
quae nullo solido fundamento nituntur. quod id a nobis gratis

## Folio 59r — 00068310:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
tia
ipta
Is
nec
nd
tet
Duno
i
ibio
is
ent
ione
e
lera,
m
ntin
suse
in
sti
cumti
no
ns
ribus
a
aiseri ait id refutare alterius loci est hioc enim a specialibus
contronersius abstinere constitui. Auguotinus indicia,
pro Ecclesia attulerat primum consensum gentium: hunc b on
tificiis in potissimis, deesse patet. ex gr. circa potestatem
dapae tota Ecclesia orientalis ab ipsis abit, hec jam quaeritur
an cum protestantibus consentiant in aliisi satis est in hoc a
Bontificiis alissentire itaqe nulla hodie Ecclesia est quae hoc
indicium Augustini sibi vindicare possit, si rigorose sumatur.
unde patet indicium esse tantum, non necessarium Ecclesiae verae
reguisitum. Miracula vetera magis ad nos quam sontificios
pertinent, quia fides nostra vetui est; quae sit a ontificio
Drum, saepe animadvertimus: regimen illi magis quam animas
quaerunt: Missionariis eorum jam aliquoties larea detracta est.
Desuitae in Africa et America multa millia habent miterorum
igritarum sub durissima seroitute percuntium nulla eorum
salutis cura. scimus quae ipsis Exiscopi et alii ordines objecerin
et quae desuitae his vicissim. dedustatem jam totios abrogavimus
Lontificiis. Miracula sua vellem alisquando docerent potius quan
jactarent. Successio quaeritur non regiminis sed ficei quam
docere non possunt. Nostri se illis successisse artitrantur quo
Cur
rum fidem tenent nulli sacerdotes, id est ministri verbi divini
et Sacramentorum à Luthero ordinari potuerint causam nullam
video: qua ordinationem pontificii requirunt ea divini juris etse
ne minima quidem suspitio est. Tludum Catholicorum nomen adversa,
riis non aegre relinguemus, si modo se re carere fateri velint.
Duaest. LIX
Luae hic dicenda essent, ex prioribus, patent.
Luaest. LXII.
Luo sensu spiritus d. assistat Ecclesiae (id est dum interior
ejus operatio hominibus bonae voluntatis praesto est) et esuomodo
porta inferorum non sint praevaliturae contra Ecclesiam (ne scili,
cet unguam fidei et pietatis fundamenta collabantur) sape
dictum est. Cultum ab intelligibilibus ad sensibilia translatu
a Pontificiis utinam falsum esset; nunc quicquid etiam

## Folio 59v — 00068310:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
in scholis et cathedris doceant) in templis certe et vulgari
praxi immanis superstitio passim regnat, quae animos à vero dei
amore prorsus avertit. Se concilio Francofurti non puto dubitare
eruditos. Quod saepe nobis canunt boni viri abusum non tollere
usum, in eo valde eos puto falli. Abusus tollit usum, quando dam–
hi periculum fruetus spe majus est. Abusus passim receptiac
publice regnantes savis ostendunt portas inferorum contra Ecclesi
am ipsorum praevaluisse.
Quaest. LIXVI. LXVII
Autor responsionum tredeum motina Daronis speckii ne
attigit epeidem, quia tantum ad quaestiones ipsi respondere
institutum erat, potuisse autem et ad motina respondere satis
indicabit qui ista leget. Miratur autorem examinis toties
explosa hic repetere, quasi responsiones non legisset. quam
vis duo dissentientes (verhi gratia Evangelici et Reformati)
iisdem contra se invicem principiis niti possint, nempe ratione
scriptura, ete: non tamen sequitur hunc utrosque falli et solos
bontificios causam vincere qui proprio quodam suo commento
utuntur. Nam etsi eadem utrobique sint principia, potest taq
men fieri, ut alter altero rectius utatur communibus princi,
pibus. Non itaque necesse ex ipsis et ambos falli. Aliogui etiam
cum duo contradictoria ex iisdem principiis defendunturne
cesse esset ambos falli seu duo contradictoria simul esse falsa
quod est absurdum. quare in conscientia asserere porsum objettio
nem hanc ontificiis celebratam mihi ne minimam quidem vepi-
speciem habere videri, imo tutius est uti principiis potius
communibus, de quorum explicatione tantum supersit quastio
quam uti principiis peculiaribus quae et ipsa sint controversa
ubi simul et de principio et de principii usu est disputandum
Quemadmodum bontificii duo proebare debent, et admittendam
aliquam Ecclesiam qualem sibi fingunt, et quod de ea asse,
runt ad suam pertinere. Caeterum porsum secura conscientia
nivere ac mori tametsi eadem sint mea et ad versarii princi
pia, modo rediligenter excussa didicerim me illis rectius uti.
quobia

## Folio 60r — 00068310:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
tis
quod de Augustini loco repetit, supra examinatum ett; euemadmodum
et quod desensu non verbis symbolarum spectandis ait et quae de
+3 motivis repetit. Venio tandem ad conclusionem. dixerat
autor responsionum, aeque Chimaricum esse sperare in contro,
pensiis generales quas dam notas suffitientes quae a speciali
examine liberent, quam lapidem philosophorum in re oecono
mica et panacaeum sibi polliceri in medicina. Regerit autor
examinis omnia haec jam reperta esse. panacaeam hanc esse virtutem
Christi sanantem omnem languorem; lapidem philosophorum etse
Dei pravidentiam esto si sensum verborum immutare placet:
talo quod et supracliximus) notam etiam genetalem infallibilem habe,
mus: sed ut panacaea quam autor examinis affert non in eum usum
data est ut nos ab omnibus corporis infirmitatibus liberet, epuae
saepe animae prosunt; nec lapis ille philosophicus divinae
providentia eo pertinet ut avari arcas repleant et ambitiosi
suae libidini satis faciant, sed necessaria vitae omnibus officium
suum facientibus certo pondet ita etiam. Nota illa, fidei
divinae generalis, id est gratia Sei innobis efficax, non quidem
curiositati nostrae satisfacit nec in quaestionibus quas satra salu
te ignorare possumus infallibiles nos praestat, sed tamen omner
vere pros ac bonae noluntatis homines id est Dei amore et
erga proximum vera caritate ardentes quantum ad salutem
satis est in omnem veritatem ducit. Atque ita justines  fallor
quam autor examinis, ipsis ejus verbis concludemus: Humilitat
et charitas neminem falli et a via salutis exerrare patiuntum
duod super est, Deum rogo, ut aperire oculos adnersariis velit
quo agnuscant pietatem et caritatem potius quam caremoniarum
corticem aut regiminis sectaeque inania illis inae dificata urgenda etse
si non verbis tantum sed factis ipsis, animoque sincero propriam
alieniamque felicitatem procurare decreverunt.
Scrctum

## Folio 60v — 00068310:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 6 lines, status machine
e
t  ti
1
ocemravors
18 192 02Y
Aur: LH 1, 3, 80, [120]-60

## Folio 61r — 00068310:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
  t st Hat etn Mssite su .  t  fi  s te t te s. Ae t at sti  1 su t. Aos Mstett t s 
li
oee anois
181920
Ir: LH 1, 3, 80, [121)

## Folio 61v — 00068310:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068310/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
ntaes   sta a st  ta i uto
Mtttstis
lI
rouorate cuore
18192O2L