# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/38796/text
# Catalogue record: 38796 — De cultu sanctorum
# Incipit: Legi quae V. Cl. Hermannus Conringius
# Date: 1677
# Akademie-Ausgabe: AA IV,6 N. 111
# Other printings: Grua: Textes, 1948, S.155-156 (tlw.)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=38796&katnr=K+236
# AA IV,6: its series at Leibniz-Edition Potsdam I (non-commercial use): https://leibnizp1.bbaw.de/de/edition
# In the Akademie-Ausgabe: AA IV,6, p. 672 (PDF, Leibniz-Edition Potsdam I, CC BY-NC 4.0): https://leibniz-potsdam.bbaw.de/fileadmin/Webdateien/bilder/IV6text.pdf#page=672
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068307
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 3, 7 L (shelfmark LH 1, 3, 7l)
# Folios: Bl. 1–4 (from the shelfmark LH 1, 3, 7l Bl. 1-4): 8 pages, canvases 1–8, page ids 00068307:0001 to 00068307:0008
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068307&page=1
# Lines: 347 recognised on 6 of 8 pages, mean confidence 0.97
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068307:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068307/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
vide separatim excerpta ex libris
Comringii et dibnus si
Legi quae V. Cl. Hermanuus conringius ad Reverendissimum Episcopum
Maroccanum de Novena Antoniana scripsit. Vidi etiam quae R. P.
Dionysius capucinus respondit. Si mihi quod sentio ingenue dicendum est,
ita censeo: Conringius diu Romanae Ecclesiae bellum dustaurare
meditans argumentum illud elegit, in quo visus est majorem reprehen
sionis materiam inventurus. Fatendum est enim si in ullare certe
in materia religiosi cultus difficile esse tueri praxin publicam
plurimarum Eglesiarum quae cum Romana communicant. Quare mirum
non est si Conringius (qui simul et bellum denuniavit, et arma elegit)
meliore conditione certandi utitur, quoniam non aequo marte pugnat
Nam si de Purgatorio, de confessione auriculari, de jure Episcopor
certaretur, i plansibilia admodum Romanae Ecclesiae
ubi
argumenta habentur, forte anceps certamn ei subeundum foret
Equidem boni publici causa optarem RR PP. Capucinos
aliud potius argumentum certaminis elegisse. Nam quod at cultum
religiosum attinet, puto a viris pradentibus potius in eo minuendo atque
arctando, quam amplificando atque propagando esse laborandum. Quonium
certum est periculotius e esse nimium quam parum sanctos
colere, quia nimius in ipsos honor in Dei injuriam cedit. Deum
nam
autem honorandum esse primarium est caput omnis pietatis et.
cat holicus
Fatebuntur omnes, si quis AsEtl
e tota vita nec invocaret sanctos, nec aliter coleret atque
religionis.
honoraret, quam ab Angustanae. confessionis homine fieri solet.
nullo modo propterea difficilius salvatum iri, aut diutius in
purgatorio haesurum esse. Cum ergo una pars fateatur
cultum illum impune omitti posse, altera autem adhibenti
periculum minetur, patet utique potiorem esse conditionem
prohibentis, aut certe restringentis
Neque jam examino quomodo res exemplis veterum et rationibus
excusari possit; fatendum est tamen esse valde proclivem
in abusum, praesertim apud religiosos et populum rudem
Apud religiosos quia in conventibus suis quotidie miras historias
audientes et legentes illis assuescunt, ut postea sint ad talia
multo quam alii pronores
Apud plebem; quia plebs et
in universum ignorantia, in superstitionem est procliuis. Itaque
fatendum est interesse potius reipublicae et Ecclesiae ut talia
coerceantur. Et quemadmodum vellem vulgo protestantium
quam ut detendantur.
majorem erga sanctos patre
t 
omana conmu
apud in Remans parisae lesiis majorem in Ilis colendis circumspectionem
cum
quibusdam abterius pa,
desidero

## Folio 1v — 00068307:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068307/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
Equidem non miror, neque improbo quod R. P. Dionysius causam suae
Eclesiae contra (l. Conringium suscepit, fecit enim provocatus; et fateor
euni sic satis moderate sentire aut certe loqui de hoc argumento. Velim
tamen eum quod verbis, idem et factis declarare; dare glariam Deo
et suorum abusus nominatim condemnare.
Ego equidem ita censeo,
nihil in Romana Ecclesia prodentius ficri posse, quam si ipsi ejus Rectores
duriora et periculosa nominatim expurgarent, corrigerent, condemnarent
et ex usu atque praxi eliminarent. Ita enim magnam adversariis
carpendi materiam praeriperent, iisque aegre admodum facerent; et ad unionem
Equidem siio i multa in Concilio
tiam sternerent.
Tridentino satubriter esse constituta, quaedam etiam in Congregatione
rituum optime decreta.. Sed optandum est executioni mandari
neque ob humands respectus, aut etiam lucellum aliquod intermitti. Recte
memini a Patribus statui ne imposterum imagines cinciunis et capillis ad hominum
Mancipiorum Virginis nstar ornentur. ite optime retiam Pozae liber prohibitus est, in quo de
prudentee
Maria virgine multa inepte dicebantur, et laudandus est eorum zelus
qui nascentem Burri haeresin Mediolani appresserunt. Ex his ipsis
tamen exemplis disci potest, quam facile plebs periculosas ejusmodi
nugas adt admittat.  Quare in his satius est nimium rescindi
quaedam
Equidem fateor eb sano sensu explicari posse, sed si verba
quam permitti.
impropria et metonymia  usum nimis frequentem transeant
tunc tandem sinprimis apud imperitos) propriis aequivalent. Itaque quae
phrases quae obiter aliquando sunctis patribus alusque laudatis viris excidere, eas in usum
publicum et frequentem trahere et ad imitandum proponere velle
ineptum est
Fatendum est cultum sanctorum multa habere difficilia explicatu,
et quae prima fronte cum ratione pugnare videri possint. Nam
necesse est e eunem S. Antonium simul possi intelligere per sentiscere
quae in India et Europa  ipsi vota nuncupantur, aQuod duobus
modis fieri potest, vel ita ut ipse audeat, vel ita, ut alius ei communicet,
inprimis ob visionem beatificam
si ipse percipit, quae in diversi partibus orbis geruntur, 
,
tunc nulla ratio reodi facile poterit, cur non sciat omnia; nam ubi quis
beorum
semel lege locorum solutus est, par est ratio omnium. Secus est si
ejus cognitio oritur ex revelatione, tun enim ratio reddi potest, cur
quae nunc fiunt
non omnia sciat, quia scilicet non omnia ei revelantur. Revelari
autem sancto preces necesse est aut à Deo aut ab angelo. Si à Deo
tunc oritur circulus satis ut videtur incongruus, Deus scilicet ad
sanctos per fert, qu ea quae sancti vicissim ad ipsum sunt relaturi
Angelos quoque hoc munere occupari parum congruum est cum ipsi
sint nobiliones sanctis, et credibile sit plus apud deum valere s angelorus
quam sunctorum intercossionem, valde quoque ineptum est dicere innumeras
ingebit
et junctis narrari ppraesertim, cum angeli in talibus olim non ita fuerint occupati
adde duppressas
societates sub titul
de l’eplavage
institutas.
item
libellum de quo
multus in Gallia
et Belgio sermo
fuit, ab Episcopis
pprobatum, cin
titulus: Monita
Virginis ad
indiseretos cultores

## Folio 2r — 00068307:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068307/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
Necesse est quoque angulos quoque dim multo minus quam nunc suis
sed omittamus modum quo suncti ista scire possunt, tantum
videamus cui bono ista fiant. Equidem certum est si quis in jesu
nominee aliquid roget, instructus vera fide, siuve in gratiae statu constitutus
aut  quantum in se est ad gratiam recipiendam dispositus
eum a Deo exauditum, et omnia salutaria ei concessum iri. Quo
posito non video quid opus sit ad sunctos confugere. Nam Deus magis
est misericors quam sancti, quoniam mitericordia est virtus, virtutes
autem Deus in summ possidet gradu
At dicet aliquis eodem argumento probabitur inutile esse, ut nostra
vota piis hominibus in terris, et inprimis Ecclesiae commendemus. Restondeo
primum haec intercessio hominum vinorum nobis similium, nullo modo periculur
creat, superstitionis; deinde dum homines pii in terris alii pro alius orant
et sa se precibus Eclesiae commendant, primum faciunt officium
aritatis, quod  praemio exanditionis promissae Deus excitat. Cum
um caritatem nullo praemio excitari sit necesse. Deinde
hac precum fusione honor Deo habetur in terris, et cultus diminus multiplicatur
ica
quod secus est janctorum precibus in coelis, quia illi jum tum deum summe
si ipsi nos audiremus eorum inter cessionem apud deum
poo ho nobis, inde augeretur honor Dei, adeoque perutilis foret sanctorum
honorant.
opera ad glaum nomen dei glorificandum
Est et aliud
discrimen, quod alios pios rogare necesse est, iisque communicare desideria
nostra, ut nobisium vota conjungant. Saucti vero si tantum scientiae
tam sunt conclii rerum nostrarum, ut
satis
habent ut preces nostras, preces nostras percipiat, etiam facentibus
bunt
nobis scient quae nobis salutaria sunt, et  Deum orant ut nobis
sit propitius. Neque credendum est honorem quem aliquis prae alio
sanctis habet, sanctos ad ei inserviendum reddere alacriores, sunt
enim ambitione vacui, nec suum honorem sed Dei gloriam et nostrum
bonum expetunt, et quicquid ad id conferre videbunt sua sponte pro
nobis rogabunt. Itaque absonum est credere, Beatam virginem
illis magis favere, qui eam elegere patronam, quani aliis qui
patrocinium sancti minus fortasse petentis elegere. Talia a sanctissimus
illis n mentibus aliena sunt. Nisi forte S. lannarium iratum
Neapolitanis fuisse putamus quod gravisimo pestis tempore alium
Naverium ei super induxere.
e
Ex his satis patet non magnum fructum ex hoc e peculiari sunctorum
pationum
et imaginum cultu percipi. Quanta autem damna ex abusu ejus nata sint
tum ex superioribus intelligi potest, tum ex his paucis apparebit. Damna
ailicudi rnalescen
 sunt tum superstitio
Ecclesa Romana q ignam plebet Ecclesic
Romana addicta  quam supra adet jam attigi, et possem post tot
aliorum praeeuntes labores fuse deducere nisi id odiosum esset; tum
sue setisma inter Romanam Ecdletiam et protestantes, quod certe nulla
re magis exacerbatur quam abusu qui circa cultum contingit, est enim
ille maximi momenti quia tangit honorem Dei ubi nemo connivere
debet, ne parficeps fiat criminis et horrendis t illis auathematisimiis
expositus, quos ipse Deu gelotes in cum qui novorem ejus dant atteri fulminam

## Folio 2v — 00068307:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068307/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
Damna primaria quatuor numerabo, superstitionem invalescentem in popello
rudi ipsius Ecclesiae Romanae Atheismi aut certe Libertinisimi propagationem
in ingeniosioribus, continuationem schismatis inter Pontificios et protestantes
scandatum judaeorum et amissionem orientis per Mahometaros.
superstitionem in rudi popello invalesiere ille judicabit, qui varias
religiosorum inprimis praxes, miraculorum innumerabilium et saepe ineptorum
relationes immensum lucrum quod callidi homines ex his colligunt 
tot superbras structuras aque magnifica opera, congestasque oper quae
spirituasiaa
saepe non nisi his artibus debentur, varias sotalitates,  privilegia his
sostalitatibus concessa, et ab iis qui eas amplificare cupiunt saepe
conficta . ut scupularis, Rosarii aliusque id genus
in quibus me res valde absurdas videre memini. Sunt quaedam societates
quae jactant revelationem B. Virginis, promittentis, qui eam ingressus
suerit non moriturum in mortali. Vide Unde quanta peccandi licentia
sequatur judicatu facile est. Nam qui ita peccat. poenitentiae faturae,
is mortis non festinandae, spatii ad poenitendum superfuturi, ac quequid
nunc quidem faciat, salutis certus est. Et talia in Romana quoque
Ecclesia a multis doctis viris sunt gravissime reprehensa, sed praevalet
torrens v receptarum apud vulgus opinionum.
Nomines autem ingeniosi quibus talia quotidie occurrunt, et qui vix
sermonem audire possunt, quae non imeptis fabulis et ad superstitionem cmpositius
concidul
historiolis scateat; si tales inquam pessimam denique opinionem
de tota religione concipiunt et in Libertinismum Atheismumve ipsum
aperte declinant. Quod utinam non esset hodie notissimum et experientiam
probatum illis qui cum trominibus versantur in hominum frequentia
versantur. Pauci aperte eruntiant sententiam, sed satis explicant
satis dicunt intelligentia ego autem experientia comperi verum hujus
irreligiositatis fontem esse mixturam luas cum tenetris, Religionis
cum superstitione, quam Cum enim multa quotidie inepta inculcari
audiant, neque satis sint eruditi, et aut exacti, aut instructi, ut quod
antiquum genuinum, et apud Christianos certum est, a nugis addititiis
distinguere possint, dinc uno impetu omnia abjiciunt, et suspicantur miseri
quae de Christo et Apostolis narrantur non magis esse vera, quam
quae de Aatoo Fraucisio aut Antonio jactantur. Quoniam ad solida
ferendariiera et discernendum geruinum a ficto, autiquum a novo opus
sententiam
est facultate critica, et notitia non vulgari antiquitatis, et judicio
acri, et execto examme acto earum rationum quibus veritatis
diligenti
veritas Christiana nititur. o cujus laboris si capaces aut patientes
essent non utique in p miseros adeo errores laberentur, nec Christum
Mahometi scripturam saciam legendae aureae compararent.
Tertium quod ex his absibu oriatur malum est Schismatis
continuatio inter Pontificios et protestantes, quod certe nulla re
magis exacerbatur quam illis quae circa cultum contingunt abusibus.
Ego ita semper ingenue judicavi, nihil magis obstare reenioni Ecclesiarum
reconciliationi. Nerunt eni Facile enim est protestantibus Catalo-
gum texere er inentem multarum phrasium, praxium, et sententiarum
duxarum, et prurum curium offensivarum, scandalosarum, periculosarum,
et pessimas plebi sententias in generantium, quae non obiter excidere, sed
passim publice cum apparatu, pompa, plansa, f requentantur et desen
duatur
adde hyc
historialam
nariat R. P.
Dibaysiue P. 3. 18

## Folio 3r — 00068307:0005
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068307/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
quae quamdiu in Ecclesia Romana non nominatim rem taxantur, corrigum
tur, expurgantur, anathemate percutiuntur, negant protestantes
se salva conscientia pacem Ecclesiasticam cum Ecclesia ejusmodi colere
posse, in qua talia regnant et tam late vagantur. Dissimulare et
connivere in re tanta, ubi dinini honoris interest, inexcusabile arbitrantur.
Nec jam excutio an ista semper jure ab iis jactentur, illud constat
magnam saepe speciem habere quae dicunt; quod ad probandum scandalum
talia
reformandi
et talia removendi necessitatem sufficit. Constat tunc cum inciperet
schisma multos egregios viros esse fassos magnos abusus invaluisso
et reformatione aliqua opus esse. Tantum autem abest ut reformatio
secula sit in materia Cultus ut potius multitudo re novorum ordinum
religiosorum novas semper conquerendi causas praebuerit, et abusus
in immensum auxerit uSynodo Tridentina agnoscente potius malum
ut vocant 
quam tollente. Fateor in theoria, sententias Theologorum Romanae
Ecclesiae nunc esse perpolitas, ipso scilicet conflictu: multa comode
Satis, et faepe tolerabiliter explica, et saepe per commode explicari
qui aut, rejici aut msollius exxplicari debent
ac Synodum Tridentinam, (si ariathematismos demal
at hitrum quod Gomanus. no. aspercenden pideri
abusus nonvullos in libris satis abusu
multos generatim damnatos; sed quid refert praeclaras sententias in
cathedris professorum, doceri, aut in libris  scholasticorum legi, si
Eccletii
interimi quae in cathediis resonant quae in libellis precum manibus
hominum terentur, in alia omnia abeunt? Neque sufficit.
quia
ista generatim damnari, nominatim tolli, in prohiberi, et loges poenis.
sanciri necesse est, ut appareat rem serio agi
Quartum malum, quod hic numero est scandatum infideliumm
trabendum
et quae inde semta est amissio orientis. Illud enim pro certe est
Mahometem cum colluoiem eX judieis, semichristianis, et Arabibus collegit
in Christianos velut Idololatras fulminasse iisque cultum qui uni
enim
deo debetur, ad creaturas translatum objecisse.  Constat quantae
nunc etiam odio judari pariter et Mahometam imagines prosequantur, quam
abominandus illis cultus videatur, qui speciei panis exhibetur.
Equidem fateor etiam trinitatis et incarnationis eos esse hostes:
sed hoc non suffecisset ad eversionem fidei in oriente, nisi Saraceni
omnia miseris superstitionibus infecta reperissent. Nam  nec
Trinitatis nec incurnationis dugma cultum magnopere mutat, quia
unum semper Deum coeli et terrae creatorem per se ac primario latria
a nobis coli certum est. At vero cultus imaginum, sanctorum
et hostiae in oculos oec incurrit infidelium, eosque in nos vehementissin
Acerrima
Nota sunt quae Memorabilia sunt verba cujusda
concitat a me aliquando
sultani, et alia quae in eam rem ex orientalibus collegere eruditi
in admodum et alia ex orientalium
quae apud Huttingerum legere memini, qui et alia ex Orientalium
scriptis collegit a viris doctis excerpta uff in eam rem asseri possent

## Folio 3v — 00068307:0006
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068307/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
superest ut speciatim attingamus corrigentorum alisrum ratio
quid corrigi atque emenduri optandum videatur. Quod quidem ea arte
atque prudentia fieri posse arbitror, ut neque Ecclesiae Romanae
autoritas quam sibi arrogat, ullam inde deminutionem patiatur,
neque quod sponte fecisse videbitur, ab ea extorium dici possit. Id q jam
nunc tempestivum videtur, cum Papa qui nunc rerum potitur, magna
probitatis fama floreat.
Ante quan omnia itaque optarim
u desideranium videtur ut papa omnes formulas Cultus sunctorum
aboleat, quaecunque discrimen inter Deum et sanctum; et modum quoD
non expdesse exprimunt. tametsi enim verba Generalia et ambigua commodum
sensum satiantur; potest tamen possunt tamen ea esse tempora Ee
ut inter sit Ecclesiae ambigua explinari, et inexplicata q ancipitia at
suspecta aboleri. Itaque quandocunque sanctu aliquis gratiae largitor
Itaque rejicienta sunt phrases omnes in quus dici videtur quae ita seuant
ac si sanctus aliquid per se conferat, ut Maria mater gratiae, tu nos
ab hoste protege. Aliaque id genus
E contrario optandum videtur, ut omnia quae a sancto desiderantur
ad hoc unum expresse reducantur: ora pro nobis. Et certe in
Breviario in quo multae sunt preces vetustissimae plerumque non nisi
intercessionis fit mentio, et siculi formulae sunt paulo ampliores facile
emendari possunt, neque enim uobum est breviarium aliasque preces
publicas reformari. fecere id sixtus V. et Urbanus vII. et alii pontifices
privatae autem  n preces, hymni meditationes, sodalitatumque
atque ordinum spiritualia exercitia minore negotio corrigi posse manifestum
usum
est; lege illis praescripta qui imposterum aliquid in publicum manans
et ad cultum spectans sunt edituri.
Non tantum in interiore sensu, sed et externis formulis, caeremoniis
ut jc dicum,
et honoris signis, nulla debet esse proportio inter cultum qui sanctis exhibetur,
et vet ecobssuatio
Oratio dominica multis salutationibus Angelicis inseratur. Ut saepu
Mariae quam Dei mentio fiat, ut major fiducia in Marici quam in Dei
franomat
misericordia collocaris videatur; e ut ii qui preces fint saepius sunctorum
imagines quam Christum crucifixum intueantur.
Rreviter omnia rescindenda quaecunque supterstitionem aliquam
mnga ineptiarum
sapiunt, et fabulae suspecta sunt. Itaque follendum mos ille homines
alligandi ad certum numerum precularum recitandum, non admodum
videtur laudabilis, quid enim numerus faciat? et repetitio ejusdem formulia
uno spiritu aliquoties facta res per se est nepta, solet enim
transi naturaliter taedium parere, et attentionem animi labefactare
ut taceam esse puerilem et parum cultu divino dignam, qui elegans
em
exquisitus, et ad honorem dei augendum comparatus esse debet.
Ethnicos constat diis suis hymaos cecidisse pute perelegantes,
riderent illi si recitationes illas viderent quae nonmullis Christiams
in usu sunt. Tametsi non sis muiltos mn haberitymnos etqus elegantes, quales illi sut quos rerbum vunfecit aut sieri
Ut concludam, fateor imperitie imprudentis esse et rerum humanarum
imperiti, sperare omnia uno ictu sic deleri posse. Itaque suffecerit pontificem aliquem
Zelo domus dei accensum iora graviora quaedam, inquisitioe diligenti nistituta enent
Hoc si fieret spondent in
tiudente
talere, ut de pace Ecclesiae meliorem sptem concipiamus un fantioren fac rencedittionenpre
AQuoniam enim
revera nihil aliud
ab eo desideran
potest quid opus
est verum sensum
verbis involvi?

## Folio 4r — 00068307:0007
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 4v — 00068307:0008
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).