# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/39323/text
# Catalogue record: 39323 — Leibniz an Honoré Fabri
# Incipit: Nuper ex Gallia reversus incidi in Epistolas tuas Moguntiae biennio ab
# Date: 1677-05-17
# Sender: Leibniz — Addressee: Fabri
# Akademie-Ausgabe: AA II,1 N. 133
# Other printings: -E2: Gerhardt, Phil. Schr. 4 (1881), S.244-261. -E3: LAA II,1 (1926) N.133 (nach l & L). -E4: LAA III,2 (1987) N.42 (nach l & L).
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=39323&katnr=K+210
# AA II,1: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-971098
# Title: LBr. 250 · Fabri
# Folios: Bl. 2–12 (from the shelfmark LBr 250 Bl. 2-12): 22 pages, canvases 3–24, page ids DE-611-HS-971098:0003 to DE-611-HS-971098:0024
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-971098&page=3
# Lines: 742 recognised on 22 of 22 pages, mean confidence 0.94
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 2r — DE-611-HS-971098:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 27 lines, status machine
Lcibnitii pittola
ad Alonoratum Saono.
Ocn. Rev. Sart
Super ex Gallia reversus incidi in Cpistolas tuas
Moguntiae biennio abhine edibas; ceterum ante
C
C
gnatium Daptistam
Pardies e docietate vestra in quibus aliquam mei
mentionem factam video  fuit mihii cum Parchesio
dum ille in vivis esset, et ergo Parisiis agerem, consuetudo
non vulgaris, ex quadam studiorum similitudine
nata, ut mirer quae, me apud Gallos versante, ad Gallum
mihi amieum à te scripta fuerant, ex me tangebant
in Termania demum mihi innotuise Erat ille ingenio
promtus, in Atnalysi Mlathematica et penitiore Geome
bria egregie persatus, experimentorum minime negligens
machinamentorum curiosus; denique et scribende validus:
quod editis patrio n sermone libellis ostendit, qui
delicatis ut scis, in illo genere hominibus satisfecere.
paucis dicam habebatur inter ornamenta Locietatis
vestrae, quod sufficit ad maximam laudem, in tanta
praestantium Virorum apud vos copia. Luo macis
ejus morti omnes indoluere, quos haec stucia
tangebant. Cgo certe non medioerem jacturam.
fecisse mihi visus sum cujus sensum imminuit
postea notitia R. P. de Chales, quem Lugduno

## Folio 2v — DE-611-HS-971098:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 23 lines, status machine
C
evocabum in Pardiesii locum Claramontani suffeoere.
Hujus et eandorem morum et multiplicem sie affecta
tione doctrinam, semper amani. diligentiam autem
et perspicuitatem, quae in magno Corporis Mathematici
opere eluxit, etiam sum miratus. Quidem
P. Berthet videram, sed hujus usum itinera et
negotia viri mihi ademere, donec paulo ante novissimum
iter, quod eum Eminentis simo Cardinati Bullioneo Reman
suscepit facta subiicolloquendi copia est, ipso qua est
humanitate, audatiam meam invitante. Tum vero
et viri doctrinam, et ingemi facilitatem agnoni
nam praeter exquisitam e variarum scientiarum
notitiam et vim animi pluribus rebus parem, promta
illi eloquentia, seu dicendum ex tempore, seu stylus
meditatione exercendus sit. Cum carmina pangit
ignet in illis vigor, et character autoris micat
Romanum stuscum Gallum Hispanum pari facilitate
exprimit. Sed haec nihil ad rem nostram. onteriorem
vero Geometria notitiam, quis eum illis stuchis con
sistere posse putet. Consistunt tamen, et eum de
Geometria disterendem audias, putes totavita pul,
veri crchimedeo impalluisse. Voluit me sibi debere notiti,

## Folio 3r — DE-611-HS-971098:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 27 lines, status machine
am R. P. Francisei de la Chaise non minus Regis
Christianissimi judicio quam sua dudum virtute ac
summae laudis fastigia evecti. Hunc virum cum
vastissimum scientiarum orbem absolveret nihie Mathe,
maticarum artium fugit. nihil curiosae eruditionis
latuit. Sed majoribus destinatum non potuere vetinere
pellaces Musa. Rerum divinarum profunda meclitatio
experientia humanarum, 
Sine
Virtus fie fuco pietas sincera, et ardens benefaciendi
ad quem postea ascendit.
studium illi loco debebantur. Nunc quoqe eadem
vitae simplicitas, et affectus in studia et expromta
erga omnes humanitas.
Vides Honorate, egregios Vestrae Eacietatis viros a me
coli, virtutemue quocunu demum locorepertam inpretio
esse debere homini profectum quaerenti. Je certe femper magni
feci, nec sine laude nominari, qua tamen non indiges.
Dudum enim plurimis et doctissimis in omni prope scien
effecisti ut
tiarum genere monumentis id, inter primos nostri
temporis autores habeare. Cgo turs scriptis, quae quidem
vidi valde delectatus sum, etiam illis, quae rebus a materia
abstractis occupantur. Tecum enim sentio, caeterarum
scientiarum fundamenta in prima philosophia contineri.
Hujus mea sententiae etiam in Hypothesi Physica in publicum
aliguot ab hinc annis ecita, expressa satis vestigia haben,

## Folio 3v — DE-611-HS-971098:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 30 lines, status machine
tur. Et cum Marii Nizolii Brixellensis libros de veris Prin
cipiis et vera ratione philosophandi, quos ervelitis prope
ignotos videbam cum praefatione recudi curassem, ad jecta
epistola ad amicum ostendere conatus, sum, Aoris tobelem.
a
a vera Philosophia non ita remotum esse,  quidam. pu
tant. Duo magis miror quod me in epistola tua
velut ab Aristotele omnino alienum publice notasti.
Equidem neg de judicio tuo neque de ejus publi
catione queror. Scio enim, cuius liberam esse judlicandi, et
si abstineat verbis mordacibus, etiam judicium suum pub
licandi, facultatem. Et qui publice loquitur pati debet
publice contradicentem. Luare non nullos facile tuli qui
quibusdam meis, quibus juvenis lucem publicam audacius,
quam prudentius, experiebar, censuram appinpere: quorum
scripsere
alii, qui inf spore immodestius, a me facile contennuntur,
his enim magnorum quorundam virorum pene invidenda
judlicia opponere, possum iqui vero maturo judicio meis
opinionibus suas rationes objiciunt, his etiam gratias ago.
Nam mihi ipsi multa, quae olim excidere, nunc minime sabis
faciunt, ex quo interiare Geometria familiaritate usus
sum, quae scientia ingenii ebullientes tempestates oportune
Scopo
fedat. Itaqe quod me a te seoraberrase putas in Hypothesi
ferrem
physica facile  neque a judicio tuo provocarem. ad
te ipsum pisi aliam mii personam induisses, quam sustinere
velim.
Epistolas tuas

## Folio 4r — DE-611-HS-971098:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 25 lines, status machine
pistolas tuas eae ut ais, consilio scripseras Honorate
aut
ut hominis Democriticiant ut quidam vocant Atomistae
opinionem amolireris, quam non nullos de te habuissedice
credo
ras, aa quod mathematica in philosophia a te adhiberi
insolens illis videretur in tui ordinis viro. Tuvero, ut pro
bes injuriam tibi fieri, parallelismo perpetuo ostendis, quantum
a Cartesio et Gassendo absis, qui in Gallia inprimis sectam.
condidere, et philosophiae quam aliqui corpuscularem vo-
cant in illa regione principes habentur. Lua occasione
etiam Hobbesianae de corpore philosophiae  nutium
mittis, et meam qualemcunque Hypothesim attingitr, ut admo
neas, dliversa a te sentiris quod facile persuadebis. Quomam
tamen digna tibi visa est nostra, quae rationibus objectis,
obiter licet, connellerebur, fcum alias contentus esse solcas
discensus professione; etiam me tibi dlebitorem consbituisti.
fecistienim pro humanitate tua s cum judicares, credo, alios quos
memoras, non ae que instructionis egere ac me, hominem
venem ac novum, quem inter memorabiles novarum hy-
pothescum autores non nisi liberalitas tua locare potuit.
Neq vero post rem a te judicatam bitem. instaurarem, nisi
viderem, distento sibi tot negotiis, causa hujus cognitionem
defuisse. etpparet hoc ex verbis tuis, quae integrmephi
bere interest.

## Folio 4v — DE-611-HS-971098:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 18 lines, status machine
Ubi quidem novissimis lineis vellem supersedlisses nam
nec ab Aristotele, sum alienus, nec in de Democritum ad eo
ropenus, nec Cartesi exemplo neque meo ingenio ad Hypothesim
pro arbiteio fingendam procliris.1bo per
de principiis de motu et continuo de anima acute et saepe
solide disputasse et in problematis ac Z00graphicis t
praeclara et ingeni et diligentia specimina edidisse ar
bitror. Quod prater alios eleganter osteneit P. Parche
guam
sius in Epistola ad amicum Cartplesianum suppresso
uonomine editit. In Germama Abdias Treio  Roriben
gensis. Acaclemia Mathematicus sine controversia egre
gius, octo Aristobelis libros de physico audita demenstra
tionum forma exhibuit ubi satis apparet quidem non
omnia aeque firma esse, apparet tamen et pleraque non adeo
irepta esse, ac multis videntur.
Vides quam  sam ab Aristotele alienus. Super
est ut videamus quam in Democutum propensus sim.

## Folio 5r — DE-611-HS-971098:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 36 lines, status machine
us
tra
2
e
Cgo vero procerto habeo, esse substantias incorporeas
motum à corpore non esse sed extrinsecus advenire
nulla esse corpuscula natura sua insecabilia etsi
sint fortase quae nunquam secabunturneque ad visum
s
necesse arbitror ut aliquod objecti effluviua nos perveniat
tamen.
Luae sunt prima capita Democriticae philososehice.
e nihilomitrus
Cartesie
essentiam
illud trem Gassendo potius quam. assentior
 corporis un extensione non consistere. sed
aliam loci, aliam materiae naturam esse Quodtamen non impedit
gominus arbitrer mundum (saltem quantum ad physicos
usus sufficit) plenum esse.
Luod addis Carthesii exemplo impulsum me novam Hy.
Pothesin comminisci voruisse, de eo e habeto, Cum meam
edlerem nondum satis Cartlesianam me intellexisse.
Neq enim illa nisi ab attento armodum lectore intelligi
potest; ego vero tunc in multa distractus nondum
unius
a me impetrare potueram, ut muuus hominis utcunque
ingeniosi, scriptas, tantam operam impenderem
Tantum vero abest ut exemplo ejus notam Hypothesim
fingere voluerim ut contra sim arbitratus Hypothe
potest
sibus quoad ejus fieri abstinendum esse. Hypothe
sibus in quam arbitraniis, qualis non est mea. Quod
enim eam gratis  assumi ais, ostendis non satis a
te examinatam.
5

## Folio 5v — DE-611-HS-971098:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 32 lines, status machine
Egomislonorate cum viderem nullum esse condendarum
Hypothesium finem, et, ut quisque ingenio pollet, ita plus
sibi licentiae sumere dliversam ab aliis viam institi,
i fallor primus: quam si sequerentur plures, spem. fore
credebam, ut tandem aliquando certi aliquad in physica
constitueretur. Nimirum stentandum putabam
difficiliora
an non phaenomena naturae ex aliis quibusdam phaenomenis
manifestis 
atque exploratis deduci possent. Hoc enim praestito
patebat frustra causas possibiles assumi proveris; dum
ipsae verae atque
Tertae causae in promtu essent Itaq cum constet astroru
Cactione carsu matibus atque luce solis
atglus in primis errantum eotibus fluidum
ompe circa nos motibus origine quidem variis, attamen
in aequabilitatem quandam compositis cieri, ex quibus ille inprimis motus eminet satis rapidus, quo
lux quotidietelrem  volui trarum causarum tam potentium tamque la te susarum
consequentias scrutari achibibis Mechanices legibus:
visur
Has inter consequentias sum mini et Gravitatem
et vim quam clasticam vocant et Magnetis dircetionem
et multa alia naturae phaenomena reperisse quo successu
aliis judicandum relnquo: credidi tamen excitari, posse
ingeniosiores hoc exemplo, ut imposterum quoad ejus
fieri posset sine ficbitiis Hypothesibus Philosophiam
naturalentractare conentur, assumbis causis quas re
vera in natura esse constaret. Hoc fuit in edendo
Schediasmate tumultuario consilium meum, quod quantopere
a Gassendi aut Cartesii instituta absit facile judicata
est. Remo enim quod sciam antea phaenomena ex
phaenomenis

## Folio 6r — DE-611-HS-971098:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 32 lines, status machine
10
a
paucis
phaenomenis, particularia multa ex generalibus explica,
re, aggressus est, Quae tamen vera est ratio physicam
certis demonstrationibus muniendi. Nimirum causa
effectuum dupliciter demonstrantur vel cum ex ipsis effecti
bus erui possunt necessaria collatione ( quod tamen sape
fieri non potest quoties scilicet unius effectus, quoad nobis
cognitus est, multa sunt causae possibiles: vel cum ipsae
causae proestant, sed tamen connexio cum effectibus
demonstrancla est quod in nostro instituto locum habeat
eaq sola superest ratio inveniendi causam unieam veram
quoties effectus alioqui multas admittit possibiles.
Vides qquod mihi fuerit institatum cum Hypothesim
Physicam condidi, in qua si rem acu non terigi, non ideo minus
ni
opera pretium fecisse videbor: ad novam enim et in fallor
veriorem de rerum natura ratiocinandi viam homines vocari
tunc
si ausis ingentibus excidi juvenis, et harum rerum cum
illa scriberem pene novus, non exemplo meo, sed consitio
stanclum profitebor; quod alii majoribus ingenii atisus
experientiae opibus felicius exequentur; sed nec causa
eventus
deferrear
est cur primi tentamnis in felicitate desereter, nec despero ex qui,
sitiora a me aliquando et fortasse, jam nunc dlicipsse
sed hiac in aliud tempus servo quoniam altius repeten
da sunt. Nunc Hypothesin in Schecliasmate edito adum
bratam, paucis repetam, ut totam ejus eim ac potestatem
sibi ante oculos ponam.

## Folio 6v — DE-611-HS-971098:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 39 lines, status machine
Prop. 1
Sente omnia pro certo sumo u Mundum planetarium quan
tum ad consequentias Physicas sufficit pro plene
habendum esse. Nam nullum in eo punctum sensibile afsignari
potest, in quo non possit videri lux alicujus astri, modo alia visionis re
verbigratia ut
quisita adsunt  nihil opacum obstet. Ubicunque autem lux videri
vel lumen transire potest, corpus esse necesse est. Nullum ergo punctum
sensibile est in mundo planetario ubi non sit corpus. Porro ubique in
Sit quidem
mundo planebario astra videri posse patet in nostra terra res manifesta
qualidianae experimento.
est fdem alibi ostendunt Planebarum quoque aliorum mutuatum
lumen et sEclipses atque umbrae variis in positionibus. Cur acldo rix pun,
ctum sensibile in vasto illo spatio designari posse, per quod alicujus astue
radius ad nos tendens non aliquando transeat. Radium autem
lucis non esse fine corpore, pro certo sumo sunt enim omnes lucs
effectus corporei ut qui hoc negat pari jure corpora in universum
negare posse videatur.
Mos
Motus omnis per iguurum prnum quandachus
sit magnitudinis propagatur est enim omnis motus
aut totius extra locum aut partium circa axem immotum: ille totam
materiam commoret, quia dum corpus loco exit, aliud succedat neccesse est
motus
unde sit quidam per lineas s in se recleuntes, qui per totam massam
propagatur certe aliquoutque
et
ideo propagatur, quonam limites nalli possunt assignari intra quoi
moventur
ullo jure concludatur: quanquam enim remobiora tardaus moveantur, tamen
t
si sit motus circa axem rejiciuntur contigta per tangentem, etiam in omnes par,
tes: impulsus autem ille semper exitum habet, quousque materia  suppebit,
quantumcunque spatium diffundatur, quia nihil tam clurum tamue magnum est
totum
quin impulsum aliquantum cedatant per partes.
ea
dict

## Folio 7r — DE-611-HS-971098:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 42 lines, status machine
r
s
n
bit
Omnia liguida sive fluida  sunt in motu
intestino. Nam movetur Planetae et quidem in loco et quan
tum ad sensum pleno per prop. 1. unde eorum motus
 per prop 2.
ad nos propagatur is autem eit varius. Ergo niliguide (quoc scilicet
separationi partium sine motui vario minus repugnat, varius
partium id est intertinus motus erit
os.
)
minoris, adee
ausam conneximnis majornis aca HeberoGeneibabih n
corporibus explicare. Luaeritur cur corpora
plus minus re partes habeant cohaerentes. Ajo ejus rei nullam
aliam ese causam quarendam, quam quod sunt atq moventur
veneralium in totam massam sgetibrat.
simul. Morentur autem. simul quia in tanta mobuum varietate
utique necesse erat quaedam ab aliis contiguis valde abire
quaedam caeterorum comparatione, parum:. Igitur causa quaefecit
 aut nihil
ubalia ab aliis contiguis parum abirent facit etiam ut in eodem
statu perseverare conentur, quia causa subsistit. Causa enim
ipsa motuum genetalium complicatio set motus autem generales
velut efectum et con
semper subsistunt. Hos ergo turbat qui quicquid ab illis electum
in quod tota ut diram natura consensit
dinuum est subito mutat. Unde manifestum est pressionem externam esse causum
firmitatis primam quietem vero aut
partium esse causam proximam, sed tum denuem cum
Mre cereo motum conspirantem tas caroiausam
a causa externa subsistente oritur. ut ergu concomitantia id est quies aut motus conspira
dito mado ortes, faci copisinms motus partium varius liquidum constituit: et hoc
specificae.
est principium Dr versitatis in corporibus. et quod alia aliis 
crasiora, id est ex magis firma aut ex partibus firmis majoribus
Haec sententia experimentis quoque firmatur sic
No. 3
cunq in fluido motum intestinum habente p
composita sunt.

## Folio 7v — DE-611-HS-971098:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 32 lines, status machine
nuntur heterogenea turbant motus aequabilitatem
tamet si enim in eovarius sit motus erit tamen ubique eodem modovarius
Nam causa motus aequabilis est fluidi uniformitas, nulla enim
tum ratio est dissimilitudinis. Ca vero aderit posito heterogeneo
Ubicunq motus est furbatus, conatus est ad aecua
bilitatem nam in statu motus turbati alia minus aliis resis tura
ergo debiliora vincuntur donec tandem res eo redeat; ut omnibus aequa
liter resistentibus, non sit ratio curunum pobiues quam aliud vincatur
cumque omnia simnl vinci non possint, quia totum obstaculum emedio
tolli non potest, sistitur tandem in aequabilitate
Prop
Jluida  fluidis heterogeneis circum data in
gultam rotundam colliguntur. Notui enim liguidorum.
intestino per prop: ez resistuns
et omnium minime tum demun
teri cum in guttam sphaericam collecta sunt, in hanc ergo collis
gentur per prop. 6
tiam solida fluidis circum data in g IX
 aut varie jactatata tractu temporis rotun
datur. Nam nihis tam solidum est, quin paulatim deteratur, sive
omne solidum sensibile aliquem hibet liquiditatis, gractum, ergo
locum habet demonstratio propositionis precedentis
roso
Trop. 8
tam gravitatis
aliquando robunda non fuisset certe aliquando rotunda facta fuisset
qualis nunc est per prop. 8 Quod si aliquando liquida fuit
licet exiguo tempore
2
ddemus et
ausam rotunditati terrae explicare sinimirum
a

## Folio 8r — DE-611-HS-971098:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 48 lines, status machine
ua
2s
ua
ex
io
ullis
Tum
0
cum
set
vorsus te
ob eam quam
Per prop.7
licet exigno tempore pex in guttam collecta et postea crusta dura
obducta est, sive exhalantibus aquis, sine in peculiaria receptacula
colleetis
eadem
Tabemus et causam gravitatis nam qua causa
quae terram rotundarit prop. 9 divulsam a globo partem ad eumre
pellit, nempe quia heterogeneo corpore turbatur liquidi ambilatis
equabilis motus unde et solidiora, ac minus, subtilis atque aetherei,
plus crassi atque terrei continentia aliis graviora sunt.
op.
Sua est causa gravitatis eadem est Clasticae
jiciendo sciliet quo Potentia, Potentiam vocant elasticam qua corpus volus
gravitatis ca men aut figuram mutare conabur. Porro liquidum nobis circumsusum.
solidorum inter positione turbatur, turbatum causam turbantem remonere.
nempe
conatur per prop. 6. Hoc fit dupliter aut dissipando slit, in parem
sibi subtilitatem quod enim dissipatum est, heterogeneum esse cessat:
quae est causa vis Elasticae qua corpus volumen mutare conatur. Ex quo fit etiam
autserisindu spiliget versus bellurem ob eam quam dixi gravitatis
ut plerumqe dum partes volumen mutare conantur, ut totum mutet figuran
. Hanc porro elasticam petentiam in aere inprimis manifestam
esse constat et in aliis quogrebus, forte aeris non nunquam interventa
est
deprehendi: et herc vis elastica subtiliorum. Nam alia etiam speciali
in crassioribus
ratione eam oriri posse jam dicemus
n
nimirum ex sela etiam gravitate sequitur Vis elastica
in crassioribus, quemadmodum videmus Emboluu, quem antlia extraximus
ariu qum
quem amanu. dlimissum magna vi introrsum
dit
est
diverigra
causam

## Folio 8v — DE-611-HS-971098:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 42 lines, status machine
redire pondere aeris incumbentis. Manifestum est autem corpo
ra solida, in aequalitatibus distincta, et hinc cavitatibus,
illinc prominentiis variata esse; et prominentias cavitatibus
inferi, planas etiam facies faciebus applicari, quam quam autem
exaete prominentia 
nonsesuorundam corporum cavitates. aliorum, quibus
inseruntur, clauctant (ut emboli solent) nec duo plana exacte conser
cui
tiant, modo tamen hiabus tam arebi sint ut aeri incumbenti gravitatem
tribuimus non pateat transitus, utique deducta ac mox dimissa
ejus pondere in priorem statum restituentur, nisi divulsa sant, quantum
satis est ad transitum aeri dandum bunc enim rapetura seguetur,
aut certe restitutio cessabit. Patet autem nihil autem adrem
pertinere quod aether, id est liguidum circumfusum, quod graritatio
non subjectum sed causa est per p.oros. transire potest; modoa
aer non possit
rop. 1
x his manifesta quoque aliqua Duritiei ratio est
nam quaet crebras, sed exignas habent applicationes difficulter ex
sed paruit separantur, sed parum diducta stati franguntur. Hinc variifirmitatum gradus
non difficulter explicau. Cg0 semper in hanc inclinari causam duritiei.
ex quo experimentum ticarum tabularum potitarum sibi imposi
Galilaeum
Dassignare
tarum vidi; postea reperi et Gl eandem 
quanquam causam causae, graritatem scilitet aeris, et motum
liquidi aetherei non viderit. Graritatem tamen aeris praeclare,
et serarsus ex sententia mea ad Elasticae potentiae ac Duri
tiei explicationem vidi adhibitam a Clarissimo viro claudio
perralto Vitruvii Gallici autore. Caeterum cur ipsae babulae ipsius
sane
s
emboli, firmitatem habeant, quod utique necesse est, id  ex
hac ratione explicari non potest. opus enim esset tabulis
tabularum in infinitumneque ideo magis ratio appareret.
Ea ergo petenda est ex prop. 4 de causa connexionis
et heterogeneitatis in corporibus.
parantur
M esa cia etrigo
patloa aestimam
vis contactum Magi
hurgicis experimentis

## Folio 9r — DE-611-HS-971098:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 71 lines, status machine
0
itam
tum
atis
di tellus moretur motu diurno necesse est
ut imposita corpora solida sed libera rejicere
conetur per tangentem in plane paralleti. Patet ex na
tura motus circularis. Luicguid enim circulariter moretur tessante
lineam
retinaculo aut per tangentem, aut per, maxime accedentem tangenti
motum continuat, quod experimentis pariter et rationibus constat
Nec valet exceptio Galilaei et Kepleri, qui Hypothesin copernicanam, hoc argumento prementibus
quanquam enim exiglla corpora, ut lasides et sapa reficiventur
telluris. liorea
respondebant qu ob magnitudinam circuli tangens sepsibilis in eo satis diu
erjat, quaggabus aecederet instar linex recta: inec politus ita est ambibus belluris qum asperita praesertim
terpib. assam tamen fluidorum ambientium vim, hanc rejuiendi
cum net ita politus sit tellaris ambitu, quin asperitates ejus avolutara pertangentem
emorentur. Nam replicari potest, quoe per tangenten abire conantur, nec possunt tame
tentire necesse est abire per aliam tangenti, quam maxime possunt vicinam
ut cerpus quod  tubo ciria ((alterum extremum rotato exit
rop. 13
secesse est ergo in ea Hypothesi esse vim. rebinen
dem vi terrae repcientis fortiorem. Ca est
aut ipsa vis terrae rejiciens, aut alia quaedum. ipsa si sciticet
est idda vis terrae repleiens, tunc
cum Canesio ponamus esse a terram corpuscula solida
atque insensibilla
minus
exignarum partium
exigna sed erebra ita ut sit esoliditatiolin lapide, quam
in aere paris spatii ita enim, fiet ut potius solida illa subtilia
Sprae crasssis, ac proindecrassa deprimantur ac retineantur
tum
rejiciantur. Oolia tamen vi nihilominus. opus erit, quae ipsa solida
rejecta retineat ne in nasta universi spatia diffugiant, ita enim
nec crassa ab ipsis deprimerentur) Htaque ad nostram tandem
prop. 10
gravitatis causam confugiendum est, qua non hypothesi sed
certa demonstratione nibitur, terramqs non formavit tantum
sed et continet et quicquid ei circum fusum est arctis limi
tibus coercet atque in unum compellit
ur motus fluiei cujusdam circa tellurem
in aequatore et parallelis motum lucis diurnum
diurnce
lecutus. Cum enim rapidus sit lucis motus, qui uno horas. mirento
5
A. de monstrandum C
listinctius quod corpo
olidiora
ortins rejiliant
ab eadem rota.
in
rota ipsa.
magna sit
qui enim contr
penire po
m
aigna
tum quae faciat
ut depressiones
tendant versus
telluris centrum
am si a sola
virtute telluris
rejiciente oriretu
gravitas, ten
derent corpora
ad telluris ax
ne
20

## Folio 9v — DE-611-HS-971098:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 31 lines, status machine
plus quam
minuto sepatem milliaria Germanica percurritk. et vis ejus
maxima; patet materiam liquidam, ac proinde mobilem,
non minus ractits agitari, ac si baculi multi a sole ad nos
usque protensi in hoc liquidum nobis circum fusum immer
gerentur nam sine baculis cum sole oircumeuntibus sive
liquido eum vase in quo est moto, et baculos deserente
motus in liquido nascetur a baculis impressus, quo partes liqui
di sequi baculos, id est racios, quoad per alias causas licet,
conabuntur.
pos. Jy
obus lucis in aequatore et parallelis rejcit
corpuscula solida versus polos in meridianis
Corpus non possits
subtilioris
Cum enim solidum motum liguidi ravion aequis passibus
sequi oxossit, eum turbabit; quare conante ad uniformitatem
Ratura rejicietur in locum debitiorem id est ubi minor est motus
Adeos vel versus centrum velicum ille locus jam occupatus est:)
brvissen
versus Polos et quidem eia in sphaera. brevissima id est
peer meridianos. Hic motus, cura, sit in circulis magnis quorum
omnium centrum commune, centrum terrae est inter primarios
illos liquidi terram ambientis motus censeri debet ex quibus in
unum conspirantibus et uniformitatem suam tuentibus supra
gravitatem deduximus.
motu universali in meridianis elirectionem
Magneticam oriri necesse est. Unde sine alta Hypothesi
pleraque Magnetis phaenomona explicari. pesse arbitror
de quibus anas amplius: illud tamen addo, alios ochac esse mobito
circa globum

## Folio 10r — DE-611-HS-971098:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 46 lines, status machine
uh
et
ter
obus
rum
ios
n
hesi
it
circa globum nostrum generales qui jungendi sunt: omnes
enim in graritatem, in Elasticam nim, in Magnetis actionem
influunt, nec dubito experimenta excogitari posse quibus
plene definiantur et quinam sint illi, et quid a singulis contribuatur
partes
Di corpora diversa ita misceantur per exigula.
ut viae fluidi motoris invisibilis satis muten
tur, sequitur reactio sensibilis reactio, ine
quam, id est motus sensibilis partium cujus
causa non apparet. qualis est ebullitio, incales centia, in
frigidatio odorum quoque et colorum subitas mutatio. Hujus rei
manifesta ratio est. Nam movens fluidum diu per easdem transiens
Sui
bi
vias, tandem aptissimas maxime ad transitum partes collegit. velet
Quae libenter ibi haerent, et,
il qua exclusis aliis motum quendam in se redeuntem in loco
qui ipsiunt motus generalis inluido amientes totus, propago quaedum atque conseguentia est
sibi diubino usu aptato, tuentur;, Viis autem subito mutabis im
specialem
pediri illum motum necesse est de impio viso; et impedimentum
seu motum generalem
perturbatio sive
in ipsum fluidum movens refundi, quod tanta vi, quanta est diminu,
tio uniformitatis, in obstaculum. pugnat. Unde intima quaedam
commutatio nascitur cum tumultu cujus effectus ad nos usque per
Hinc mirari non debemus majorem saepe vim esse reactionis, quam promole corporis
venit quoniam non corporis in quo fit reactio, sed fluidi ambientis potentiae debetur. Ideo vic
reactionis, est in composita ratione
tionis suce introductae difformitar
ex potentia fluidi ambientis sive motoris, et qvantitate turba
os
Si duo corporum genera, sufficienter misceantur
unum in quo plurimum materiae crassioris alterum
post mixturam siet distributio quaedam tendens ad aequabilitatem.
n quo parum ea autem distribatio fiet cum
tumultu.

## Folio 10v — DE-611-HS-971098:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 251, 2026-09-10T17:51:58Z — 36 lines, status machine
Nam conatus generalis ad uniformitatem per prop: 5 causa es
cur materia aequabiliter distribuatur, ubi id fieri patest. Potest
nacta
autem eum locum ta est, nacta est autem mixtione; nam cuma
antea
a unum quodque corpus suis limitibus continebatur quibus diutino.
motu liquitum ambiens assuererat; nihil nisi aequivatens, elabeba
erant
tur, vel illabebatur: itaque ubi crassa  corpora, alia crassa suc
 hos
cedebant, et subtilibus subtilia; nunc postquam mixtura mobus
(quae ut dixi non aliaerant, quam hi ipsi motus)
liquidorum turbarit, rupta sunt vincula, et materia per utrumq
virtute conatus ad unifortuitatem
corpus dliffunditur; unde omnibus dliscussis et disjectis tumultus:
motum conlspirantem.
qui deniqe desinit in quietem, id est et qualemcunque uniformitatem:
qualemeunque inquam, non omni modam: hanc enim praecipitata.
in novum corpus cortio praevenite solet. Unde fit ut nova semper reactionum
materia supersit, neque unguam Elementaria quaedam corpora plane pura habituri simus.
ro
Si duo corpora ita sint constituta ut fluidi am
bientis motus aequabilis facilius circa ipsa atque
per ipsa exerceatur si propinqua sint quam
contra; tunc ad se invicem tendent atque cohaerebunt
funce
sinvero ile difficilius exercere possit, fugient se se
abqe repellentur. patet ex prop: 6.
Ex hoc principio dubium nullum est phaenomena fugae abque attractio
nis in magnete aliisque corporibus oriri. Et cum videamus lima,
turam ferri admoto magnete (: id est aucto motu fluidi ambientis
ob dicta Prop. 19
ob praesentiam materiae circa magnetem gyros exercentis) in
pilorum formam erigi, et quasi funiculum ex arena necti, sequi
tur in corparibus saepe etiam sunc oriri connexionem atque fir–
mitatem, et prioris formae recipiendae conatum, et corporum

## Folio 11r — DE-611-HS-971098:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 256, 2026-09-10T17:57:40Z — 39 lines, status machine
e
5+
0.
eba
suc
15
eburo
Alo
na
is
qui
rum
in liquidis solutorum recollectiones in Crysballos certa forma
praectitas.
x his paucis intelligi arbitror, quantus nobis apertus
sit campus, accurate et sine hypothesibus philosophandi, modo
jam experimenta (: quae habentur annotata a viris diligentibus
aut quae adhuc sumenda esse nera Analysis ostenderit dcum
geometricis elementit et legitus mechanicis conjungantur
nec dubito quin studio adhibibo, de summa rerum et potissi
mis motibus qui cirea nos exercentur, aliquid certi de
monstrari possit, unee postea varia rerum particularium
phaenomena explicabuntur, et imperium nobis innaturam
afseretur.
un enim ego pro certo habeam omnes motus in corporibus nobis
obviis ab Astrorum motibus atque luce oriri, fixarum autem distar
cur
tia causa sit  ercdam, quae in ipsis siunt ea effectus quidem aliquos
sed lentos tamen et multorum seculorum decursa aegre sensibiles
apud nos
ideo
excitare; super est ut omnia solis et planetarum luci et motibus
transseribantur. Hi motur neque tam multi neque tam implicati
sunt ut a Geometriae et mechanices intelligentibus accurate
satis cognosci posse sit desperandum. His autem semel consti
butis poterunt ab ipsis, principiis et a priori, ut vocant
rerum terrestrium phaenomena derivari; unde patebit quae sit natu
ra Elementorum, ex quibus omnia mixtionibus formentur.
uibus si addantur nalyses corporum quan qua nobis quotidie

## Folio 11v — DE-611-HS-971098:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 256, 2026-09-10T17:57:40Z — 29 lines, status machine
occurrunt non dubitem certis demonstrationibus constitui
posse causas rerum. Et quem admodum in Analiysi Mathe
sint
matica judicari potest sufficientia ne sitdata ad solvenda proble
mata, ne scilicet quaeramus quae dudum in potestate sunt; ita
nre physica analysin aliquam superette arbitror cujus ope
et exdatis phaenomenis duei queat, quiequid in illis conti,
neatur, et appareat quantum datorum desideretur ad absolven,
dam quastionem. Jode enim ars nascitur experimenta ita data
serviant
opera instituendi ut ad difficultates emedio tollendas, seiant
quosdam
sequidem fateor  bona fortuna in experimenta
quaedam insigniter lucifera incidere sape tamen ad easdem.
conclusionis via certa perveniri poterat, in quam nihil fortu,
naejurisesset. Neq dabito si homines aliquot lecti serio
agerent, quae in nostra potestate sunt unius decennii opera
omnium retro seculorum labores obscurari posse.
Habes Honotate, sententiam meam de fugiendis Hy
pothesibus arbitrariis deq quaerendis in renaturali
demonstrationibus, quod fit dum probabilia a certis se
junguntur, et ex compertis phaenomenis ineeniuntur
aliorum phaenomenorum rationes in compertae, ut fingere
causas minime opus esse videatur. Nujus institati specimen
paucis hoc loco propositionibus exhibui sed ex
quibus vides res magnas pendere. Breviter animi sen,
tentiam exposui, quod scribam versatissimo hoc atque 
rum omni alio studiorum genere viro. Nam apud
plurimes

## Folio 12r — DE-611-HS-971098:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 256, 2026-09-10T17:57:40Z — 23 lines, status machine
ble
nt
int
ta
rere
men
3
plurimos omnia minutim declaranda essent ad familiaribus exempli
et schematismis.
 scna is, quod si viri docti quemadmodum evepere hanc
naturalis scientiae tractandae
rrationem utilem judicare pergent (pes est a me aliisque majora praesta
meam objecisti, iis
ri posse. Cuae contra Hypothesir ni fallor ipsa ejus explica
tione factum est satis. quan ubi perpenderis fateberis fortente
necum, qua es perspicacia, atque ingenuitate, natutaliae e
 non esse cur diutius gravitatis aut
restitutionis, aut sympathiae explicanda eausa, appetitus
quosdam aut qualitates atque virtutes adhibeamus quae etiamei
Lue intelligu
amitlantur, quid ad rem elariorem reddendam praestent, quidem
quoquam etest.
sC

## Folio 12v — DE-611-HS-971098:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-971098/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 256, 2026-09-10T17:57:40Z — 14 lines, status machine
naejurisesset. Neq dabito si homines aliquoo
agerent, quae in nostra potestate sunt unius decer
omnium retro seculorum labores obscurari posse
Habes Honorate, sententiam meam de fugienc
pothesibus arbitrariis deq quaerendis inrene
demonstrationibus, quod fit dum probabilia ac
junguntur, et ex compertis phaenomenis ineeni
aliorum phaenomenorum rationes in comperta,
causas minime opus esse videatur. Rujus instit
paucis hoc loco propositionibus extribui se
quibus vides res magnas pendere. Previter ant
tentiam exposui, quod scribam versatissimos hoc
rum omni alio studiorum genere viro. Nat
plurim