# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/41180/text
# Catalogue record: 41180 — Leibniz an Pierre Daniel Huet
# Incipit: Cum mihi apud vos agenti, subinde doctissimis sermonibus Tuis frui lic
# Date: 1679-03
# Sender: Leibniz — Addressee: Huet
# Akademie-Ausgabe: AA II,1 N. 203
# Other printings: -E1: Winckler, Anecdota 1 (1757), S.493-503. -E2: Uhl, Sylloge nova epistolarum 3, 1761, S.649-656. -E3: Gerhardt, Phil. Schr. 3 (1887), S.14-17. -E4: LAA II,1 (1926) N.203. -E5: M.L.Babin / G. van den Heuvel (Hrsg.), Gottfried Wilhelm Leibniz. Schriften und Briefe zur Geschichte, Hannover 2004, S.524-533 (mit Übers.). -Dutens, Opera 5 S.458-460 (nach E1).
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=41180&katnr=K+575
# AA II,1: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-974422
# Title: LBr. 428 · Huet
# Folios: Bl. 24–25 (from the shelfmark LBr 428 Bl. 24-25): 4 pages, canvases 47–50, page ids DE-611-HS-974422:0047 to DE-611-HS-974422:0050
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-974422&page=47
# Lines: 268 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.94
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 24r — DE-611-HS-974422:0047
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-974422/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 96 lines, status machine
illustri viro
etro Danieli Huetio
Godefridus Guilielmus Leibnitius.
Ex quo Tum primum ex sermonibus tuis
Ex quo coram
Cam mihi apud vos agenti; subinde
doctissimis sermonibus Tuis frui liceret
et liceret, equidem saepe testatus quanto
ardore expectarem editionem operis praeclari
quod cujus delineationem quandam apud
nec dissimulavi
te videram, quo et quod secuto necessarium
tibi vero prope uni facile esse arbitrabat.
Nau religionem quidem et providentiam
it
in
in universum con demo certis demonstrationibus
tantum
etiam.
evincere philosophus potest, qui obviis experimentis pententus et amum sed et
tantum, exa ratiocinandi vim conjunxerit
jam menti
vim quandam ordine quodam ani ordinatricem
conjunxerit e nam generalis illa rerum
omnium causa ex primo quoque effectu inquem
incideris demonstrari potest cum enim omnis causa
fectus ex cauta a ex unoquoque effectu suo  demonstrari
ens est Deum ex primo quoque obfernritione
s
1
s
naenomeno probari; prob. tionet ali in
quam aptas ad connexionem rerum estendendam cogitationum
ordinationes cogitationum esse constat. Sed veritatem christianae religionis
num
eligionem Christianam ostendere, negotium est multo majus. Agitur enga de cirruptione
cog
et restanratione generis huc
evelustissi primum afferretur
viri qui cum philosophia rerum in orbe gestarum gentium discriminibus
vetustissimis scripturis, quae
ousque pertingit memoria houi multo majus discussio
stutat enim non tantum philosophum
et quidem in utroque sumlun
et eruditum; et in utroque genere
quidem in utroque summum Eruditum
intelligo qualis tu es, (quod enim hac nostra tempestate
secuio exem pluni proponer possim illustrins sid est,
a
 quo qui rebus maximas in orbe cognito
dectas quo usque hominum memoria pertingit
acurate tenet unimo complexus est,
facile
 quo genere neminem tibi Canteponi posse
constat.
Itaque eruditus est, qui coeli terraeque
phaenomena, qui mi qui naturae artisque
admit anda
tistoriam, qui gesta migrationes gererum
gentium mutationesque linguarum atque imperiorum, qui praesertem orbis statum,
ex gengeum
ita omnia monumenta quibus hac omnia
servantur in promtu habet; e quia et sic quidem
hilosophia it ab Eruditione differt, quem admodum
l quod est rationis, sive juris, ab eo quod est facti.
qui ququa ata
omnibus philosophiae pariter
atque eruditionis praesidiis ultra
communem hominum opintem
instrecto. In qua sententia
sum plane confirmatus, ex
quo tandem opus trpum
videre datum est; quod
Serenissimus Princess meus
ut est beneficio serenssimi Princestus
mei cujus maximus est zelus pro
verae pietatis, et incredibilis
nisi praesentibus videaudientibusque
vis acerrimi judicu. Cujus ea est
sententia, qui hujusmodi argumenta
tractare, velit non tantum
praeclarum ratolinatorem sed
ingenio sed et doctrina valer
debere, itaque cum primum ex
me infellexit, hujusmode
F qua omnis philosophi
virtus lans continetur
 constat
aliquid 7E
moliri, statum
ni mandatis
a quo summa quaeque
expectabat; neque sane
deceplus est
+rei praesenti congruentios
+ eruditione praestat

## Folio 24v — DE-611-HS-974422:0048
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-974422/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
e Porro etsi non minus theoremata
ex ingenio inventa, quam historiae atque
observationes literis, mandari transmittiqe
possint ad posteritatem; hoc tamen in terest
quod inventa theoremata non libri sed demonstrationum evidentia nunc quoque = conspicua
theorematis fidem faciunt, histria autem neque sententiae fidem facit; neque
enim refert an  Archimedes or sit libeltorum scriptor sit libellorum
de aequiponderantibus, quod ingeniosissimus editor nuper
in dubitum vocavit quanquam mihi specta quae
et ingenium scribentis et di dorica dialectus
magna mihi autoris argumenta videntur;
Sed cum de historia agitur, monumentum ipsis
fides dis ipsum fidem facit veritati
Unde nata est ars illa critica, de qua nomini peculiarem plane necefsaria plane necessaria
libellum a Gaspere sloppio scriptum, quae in maunscriptis
quae in libris dijudicandis manumen monumentis
illis discernendis versatur, qualia sunt iInscriptiones
Numismata, et Maniscripta, libri manu aut typis scripti
ffanc ego artem divina
providentia resuscitatam a et cultam, et inventae Typographia auxilio firmatam
scripti.
arbitror; religionis Christianae inprimis collustrandae causa
ita enim sentio nihil magis aut judaeo aut Mahumetano
veritatem quaerem aut etiam psondo christiam, sed tamcen
probo viro Equidem magnus est rei antiquariae
ushistoriarum usus,  ad praeclara nitae exempla
ad excitandos nostros homines, ut faciant facere conatur conentur ipsi
quoque res dignas memoria posteritatis, fines imperiorum describendos
imperiorum, et illustres in Republica controversias
defi finiend terminandas; denique ad  voluptatem
sanc maximam ex conspectu quodam rerum mirifico
percipiendem. Sed xhis omnibus facilius carere sed hactenustamen li eruditione carere
possumus possumus, quam et aiu aliquam carent
 totae nationes quae satis commode vitam
regunt; Unus Historiae pariter ac Criticae artis
usus inerita necessarius est, ad stabiliendam
religionis veritatem: nam illud pro certo
habeo, arte (Critica amissa, humana fidei divinae
n
instrumenta simul interitura esse, neque qui
quicquam solidi superfore, quo sivensis alips aut Iudae, aut
Mahumetans aut revini possit nostra
Htistorias quibus infantes qu
Religio demonstrari, enose
Theodorici Bemensis
a untricibus in Germania ad sonnum solicitantur
a Cassiodori coaetanei scriptoris, et hujus Regis
anegotiorum administri narrationibus non discerm; posse discerni
fac esse qui dubitiur an fortes inter eru
fac nesoiri  venire tempus quo dubitetur
an salimon Alexumd non ut Turcis quibusdam
visum est, A Alexander Magnus salomonis
exercitum duxerit: fac pro Livio et Tacito
superesse fabulas  elegantes quosdam sed nugaces
e etieuruis
 libellos, quales hodie scribuntur, d
qu quid tunc cripturam Saciam
e
tan
holog
cognita, qualia a
dicorum amoribus:
ad sublata erit certitudo de rebus, neque erit
viiorum amoribus
+ autoritat

## Folio 25r — DE-611-HS-974422:0049
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-974422/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
tantumque aberit, ut ostendi possit Scripturae sacrae
libros divinos esse, ut ne quidem genminos
esse constare possit. Ita Eneque majus propaganda
Chustianae roligionis in oriente impedimentum esse judico
quam quod populi illi rerum olim gestarum ignari
in 3 sin ls Asia Europar gesta historiae
universalis ignari, veras demonstrationes illas equalibus nunc
capere non possunt, quibus Religionem Christianam
extra controversiam collocassi capere non possunt
nisi se dent in disciplinam, literisque nostris imbuantur.
Haec quoties mecum cogito, toties
dotere doleo illam eruditorum familiam, quae
custodiendis monumentis in Republica literaria
praefecta est, imminui admodum, ut metus sit
ne aliquando extinguatur. Nam sub int Florebat
ea sub initiam hujus seculi, et propemodum multiud sua
foecunditate laborabat, unde ianti neque eruditus habebatur,
nisi qui ingeminaret illud: deleo, corrigo,
ego habeo antiquam Codicem, hoc tectio
hic locus a librae hunc locum librarii corrupere
quod studii genus, si dicabantur dicendum est quod res est
controversiis de religione, alebatur, nullum enim malum est
cujus non sit aliquis fructus. Nam Nam cum de
scripturae sensu, de consensione recto veterum, de
genminis et suppositis libris crebio esset disputandum
nec de sacris scriptoribus recte cujusque avi nisiient
in tanta rerum connexione judicari posset, nisi
qui ab eo qui in omni seri monumentorum genere esset
versatus facile judica nihil in Bibliothecis intactum
lictum est. Et vero Rex ipse Magnae Britanniae
Jacobus his studiis mire delectabatu, in Gallia
Cardinalis perronus, ut cardinules alios magnos Principes
taceam, qui non amabant ea tantum, sed et
colebant et principes fardinale et Ecclesiae pariter
de Reipublicae principes viri disceptationibus illis
Nunc postquam
percebantur pene ultra modum.
disputationes in bella erus sed cum
cnius disputationes in bella erupissent,
tanto sanguine fuso, tantis clamoribus
nihil profici prudentiores viderent facta pace
propemod tadium harum quaestionum atque
literarum homines coepit multos copit.
pai
Ex eo cop nova quaedam studiorum
Periodus, cum in italia Galilaeus, in Anglia
 Hac Baconus et Harvaequs et Gilbertus, in
Gallia Ga Cartesius et Gassendus praeclaris
quibusdam siveas
artis
per mathemiax 1os
naturae connoscendae homines vocassent. Est enim in his
studiis dulcedo mirifica, et fuctus parati ingens
et pronta utilitas. Nolo hunc dicere in quo
mihi hodieque peccari videatur et qud qui fiat
ut magnorum, illorum virorum autorum discipuli tantis praesidiis adjubi
ihil emoratu dignum praestent; non est b enim hujus loci ea
in
quisitio; hoc unum onno observande, s satis est
tempore cudim antiqualatis et apdisinen lita sissim in vitentum
+ quos Criticos vocant
F in Germania unus illis opponi
dignus Joachimus jungius

## Folio 25v — DE-611-HS-974422:0050
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-974422/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
usque adeo ut nonnullos pudeat autores laudare
partim ne non ex ingenio scripsisse videantur
partim ut ignaviae suae blandiantur faveant.
Cum tamen in rebus facti necessarius t sit
usus testimoniorum, nisi superficiariam scriptionem extemporaneam scriptionem
accuratae tractationi praeferamus. Itaque ne
ista negligentiae labes serpat longius it
itaque e iq Itaque ne ista negligentiae labes
serpat longius admonendi sunt homines exemplo egregii
praeclari operis tui Religionis interesse, ut
vera eruditio conservetur idque praeclare vidismonuit
vir doctissimus Mericus Ca sanbonus scriptis non
ita dudum sermone Anglico libellis eruditis
in quibus non sine causa male ominatur pietati,
si naturae tantum indagandae dediti, historias bonas antiquitatis studium et bonas
literas negligamus;
voces probe
Quare nec illor assentiore qui omnem
exuunt antiquitatis reverentiam, et de platone
2
atque Aristotele velut de miseris quibusdam sophistis
loquuntur, quos si lagissent attentius aliter de
maximis viris sentirent, quos tot secula qui tot
Doctrina
Metaphysica et moralis suncta est  rectaque, et quaede ideis habet, admiranda.
seculis qui nam
s
et
quam, pauliex
Aristotelis autem Logica et Rhetorica
olitica pl ptan incomnarabilia sunt;
vira
in icide in praectarum in si in praestans ingenimm et usu extulam
praestans ingenium incidant: sed et in ipp Natura eum in At sua ncvast libris
ne maxinae sras
setentis, quantivis pretii est.
veram continibu
Denique qui  Archimedem et Apollonium intelliget
Atomistarum
Recentiorum summorum virorum inventa parcius
admirabitur
Vet Haec sane icul.
Isaaci filius
aeternis venturs