# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/4189/text
# Catalogue record: 4189 — [De justitia et jure. Ad diversos titulos corporis juris civilis commenta]
# Incipit: Justitia est constans et perpetua voluntas jus suum cuique tribuendi,
# Date: 1680
# Akademie-Ausgabe: AA VI,4 N. 520
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=4189&katnr=K+22020
# AA VI,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068400
# Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 3 (shelfmark Lh 2, 3, 3)
# Folios: Bl. 31–32 (from the shelfmark LH 2, 3, 3 Bl. 31-32): 4 pages, canvases 61–64, page ids 00068400:0061 to 00068400:0064
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068400&page=61
# Lines: 234 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.96
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 31r — 00068400:0061
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Justitia est constans et perpetua voluntas jus sumus cujus tribuendi, id est
justitia est habitus quo volunt homines facere quae legibus praecipiuntur,
quando circa alios versantur
jus est quaedam recta ratiosocietates humanas conservans et dirigens
jus publicum est ratio conservans societatem civilem qua talem
ius privatum est recta ratio conservans et
dirigens socretatem hominum non quatenus
cives sunt, sed quatenus acquirunt, retinent vel
amittunt ea bona quae sut dominium cacnt.
sjuis nature sunt quae qui negligit hestiis
deterior est.
jus gentium est quod dirigit societatem generis
humani.
jus civile dirigit societatem viventium
in una civitate.
jus scriptum est quod indiget scriptura ut propagatu
conservetur et ad posteros propagetur jus non
scriptum est ad quod observandum moribus et assuefactione
homines frahuntur ita ut scriptura opus non sit.
itaque quae juris consuetudinarii sunt disci solent
ex hominum laudibus et vituperiis:
tria juris praecepta  oriuntur: justum
est vel univer sale, hinc primum praeceptum
est honeste vivere. Del particulace, et
hoc vel eraturcirc justitia commutatival
quae praecipit neminem laedere; vel ex
commutativa quae jubet summ cuique
distributiva
tribuere
jurisprudentia est habitus recte leges
interpretandi
Lex est oratio qu cogendie dine  vel
propositio universalis vim cogendi habens,
a recta ratione seu prudentia profecta
hominum liberorum, eisque necessitatem
operandi imponens.
Leges sunt circa ea quae contingunt ut
plurimum, non circa ea quae exaccidenti
De constitutionibus principum pugnant
textus. Nam l. 1. hic. dicitur quae
imperator inter pu in aliqua causa statuit,
etiam aliis legemfacere. contra est in l. 2.
et 3. C. de LL, adde l. 8. h. at justinianus
l. ult. C. h. iterum quamvis sententiam inter
litigantes dictam vult pro lege esse.

## Folio 31v — 00068400:0062
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 32r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
hominum est conditio quaedam eorum
nous eos habiles seu capaces juris privati ut
diversimode hoc pure utantur
liber homo est ex mente iCtorum, qui libertitem
naturalem facultatem habet quidvis faciendi
in qua primo homines nati concipiunttur 
qs etsi nonnihil legibus restricta
sit. Servi quibus plane ademta est.
si mater momento aliquo temporis, quo
foetus in utero fuit, libera est, et partus
liber aascitur, sive ingenuus est
imperatores libertatem homimum omni
studio promovere conati sunt; quod
est proprium status tyrannici, ut civium
potentia magis diminuatur, numero aucto
qui in utero sunt jam nati finguntur
cum de commodo eorum quaeritur l. 7. destat. hom-
si mancipium fuerit alienatum ea conditione
ut intra certum tempus manumittatur, si
id non fiat ipso jure libertatem conse-
quitur ex constitutione D. Marci l. 1. 2.
 mancip. ita fuerit alicuat. add.
1. 2e destat. hom.
Novell. 78. sublatum pene discrimen inter
b27. de stat. hom. ratio non constat
ingennos et libertinos
cur scilicet is qui se labertinum professus est
pro libertino habee itis qui sin vel alieni jurisst
Ex justis nuptiis quis natus censetur
si nitio septimi mensis seu post spatium
sex mensium sive 80dierum natus sit
C. septimo 12. de stat: hom. add. l.
intestato 12. st. de eo a. 12. de suis et
1.6. partus agnoscendus est a patre ex setis
egit. haered.
constituta poena. l. nec fil. 9. C. de pas.
potest. nisi absentem se tunc aut infirmum
faisse probet 1. 6. de his qui sui
jure naturae patria potestas est liberorum
Causa, jure Romano patrum causa, ut ipsis liberi
acquirant. Imo jure Romano deterioris in eo
conditionis sunt liberi quam servi, quod liberi
non sibi sed parentibus acquirunt, et tamen ex
suis contractibus conveniri possunt.
pater naturalis adoptinum emancipatum
iterum arrogare potest, non civilis.
liberi ingrati revocantur in potestatem,
sed ad hoc ut ingrati habeantur atrox
injuria pequiritur l. un. C. de ingrat. lib.
pater ad emauccipandum cogi potest
si arrogatus impubes, factus pubes justas causas
elleget 1. 32.33. de Adopt, si emancipandi
causa pater pecuniam accepent . 1. P. 3. si a
aut
si pater leno filiabus
par quis manum. sit
neccandi necessitatem imposuerit. I. si linones
12. C. de piscop. audient. Si pater legatum
inditione emancipandi relictum, agnovert
si cui 92. de condit et dem
etiam sesole non jure facta
dos non obst l. 2.

## Folio 32r — 00068400:0063
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
Patres post emancipationem retinent usum
fructum semissis bonorum in rebus filii adventitiis
filique aut silia emancisati subsidium
vitae parentibus debent l. 5. C. de pat. pot.
conceditur patri castigare filium aut si
castigatio, patris non sts suffecerit ad emendam
dum filium, pater jubetur eum praesidi provinciae
offerre, qui sententiam dicet quam, pater volu
erit l. si filius 3. C. de pat. pots
de Rerum divisione
Be Res sunt eetes bona externa, quae ab
uno in alium transferri possunt, et ad
bene vivendi instrumenta sunt. nempe
separaia a nobis.
Res incorporales sunt
instrumenta quaedam ab hominibus excogitata
in solo intellectu subsistentia talia sunt
omnia jura nostra
Nostrum est, quod nostri gratia est: ideo
proprietas est potestas nobis competens, in res
quae quicquid sunt nostri gratia sunt.
et quae sunt quasi partes nostrae, id est
patrimonii ejus quod nostrum corpus bonorum
constituit, et quod regimus atque animamus.
quaecunque non sine labore acquiruntur
et conservantur, acquirentis sunt. alioqui
quia nemo nullus homo liber alterius gratia
pustra operali cige tntu laberare
debet
usus est commodum quoddam quod ab aliquom
in strumento ad bene vevendum percipimus, ad
noc resque nostras conservandas. Fructus
autem est augmentum instrumentorum vitae
a rebus proveniens.
nublicae res sunt, quae sunt sub proprietate populi
usus tamen ad omnes spectat.
jurisdictu est potestas ex lege imperandi
hominibus aliquo inc loco subsistentibus
in litore quivis etiam aedificare potest, c pro
prietatem loci acquirere dum aedificium durat,
ideo litora communia sunt, non publica
quamvis in iis jurisdictio competat populo
unde conciliatur l. 2. f. l. 5. f. h. cum l. 3. 4.
D. ne quid in loco publ.
Res immobiles sunt instrumenta vitae ita
comparata, ut quando iis usuri sumus
certo loco insistere cogamur. Hinc et semina
in agris, et fructus pendentes mobilibus annumerantur
l: 44. de R. V. simus pecorum agro destinatus
laves horrei. Hinc cum molendinis aquaticis
 navi impositis usurus certo in loco subsistere
cogatur, erunt res, mobiles (imo contra, quia
cum ravi transferii possunt, et alibi e eorum usus
esse potest. Et inalim definire, taimmobilia esse, quae
ei vel maturra  solo vel natura, vel destinatione
cohaerent, ut facile non tollantur 2)
Mur in murorum violatore spoena capitalis
liv. D. de divisione rerum.
issi volunt naturale esse ut fera bestiae,
item gemnae et lapilli sint invenientis. d quia
scilicet illa temeraria occupatio locum habuit, antequam
homines coirent in civitates. Sed illud potius naturale
est, quod perfectissimum est, ut natura hominisro
sajole sed homne
dult astan gen

## Folio 32v — 00068400:0064
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 31r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068400/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
ard acquisitionem perficit. Itoque quando
tio inter Entorem et venditorem osat
conventum est, jam res non amplius domini sed emtoris
gratia est, adeoque Emtoris perit au periculuatque commodo
est; nondum tamen dominus est Emlor neque partem, quandam
corporis ejus facit, antequam tradatur
de origine juns
Centumviri quibus decemviri praeerant cum praetore
de jure cognoscebant; judices pedanei de facte;
qui ubi quaestro juris difficilior inciderat, ad centum
viros referebant  De senatoribus
Majores Magistratus erant, qui potestatem regiata partem
excercebant, ut consules, censores, di praetores, aedi les
dignitas tribuit praerogativam etiam circa je privatum
cugules.
l. majorem 8- D. depactis. . fin. C. qui bon ced. poss. et
i de satisd. tut.
Fibius senatoris Clicet emancipatus vel alteri in adoptionem
N. quod si nemontrati
datus sit dignitatem retinet. Quod secus est in filio senatoris
adoptivo l. 6. 7. de senat. NNon refert
an filius Patri nondum senatori nataic
Vidue hmbentes inferioris gradus marito phistinam
iter
nitate
dignitatem amittunt. l. 8. de senat. add. l. 123d.
de officio praefecti praetorio
item a
Erat militaris agistratus, sed tamen ab eo et judicia
exercebantur, et quidem sine appellatione. Nam
mandata principis purisdictione fungi videbatur: a
mandatario autem ad mandantem non appellabatur
De officio proconsulis et Legati
don
provincias
Augustiat coep uinati inesneait praesidet vebud
et a sib sumsit esinbiqou s praesices vebuo
elique
legatos suos. Sed oropraetores vel praesides, Dio
accus. ubi
legatos suos o ciatue in
l. 53. qui vel
provincias suas mittebat provinci proconsules, velut Magi
stratus populi Romani, qui habeb aut legatos suos
quemadmodum imperator habebat suos. Unde Hlpiam
dicim
praeses Magistratus seipsum praesidemdare non potest
1. 5. de offic. praesid. l ult de off. praetor.
Ex l. 6. 8. 1. h. probare volunt judicem debere
judicare secundum acta et probata
Mulcta est poena arbitraria a pidice Magi.
pratu pro arbitro statuta. Hanc et remittere
potest l. 6. 5t. ult. de Off. praesid. ate poenam
pecuniariam legibus statutam remittere non potest.
de officio raesi assessorum
si quid praesidi assesor per imprudentiam consuleterit
non magistr praeses quasu assesoris impra male fecerit
non praeses, sed assessor ex impiudentia sua tenetur
juris in act
Nec in ea causa quis ussideat in qua fuit adro
l. 2. quod quisque
catus l. ult. 8. 2. C. de offic. Assess.