# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/48329/text
# Catalogue record: 48329 — [Zur Religion der Chinesen]
# Incipit: Cum nuper in Diario Eruditorum Gallico
# Date: 1708
# Akademie-Ausgabe: AA IV (assigned, not yet published)
# Other printings: -Gerhardt, PhilSchr 2 S.380-384. -Janet (2.ed.) 2 S.504-508. -Cook, D. J.; Rosemont, H. [Hrsg.], G. W. Leibniz: Writings on China. Chicago, La Salle/Ill. 1994. [engl. Übers.]. S.67-74 -Leibniz: Discours sur la théologie naturelle des chinois, 2002, S. 265-270 -K. Delapp [Hrsg.]: Portraits of Confucius, London u.a. 2022, S. 200f. (engl., teilw.)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=48329&katnr=K+5616
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-958680
# Title: LBr. 95 · DesBosses
# Folios: Bl. 91–92 (from the shelfmark LBr 95 Bl. 91-92): 4 pages, canvases 185–188, page ids DE-611-HS-958680:0185 to DE-611-HS-958680:0188
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-958680&page=185
# Lines: 252 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.94
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 91r — DE-611-HS-958680:0185
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 92v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
Cum nuper in diarideditur
a multis annis editur
Gallico quod Parisiis p, quaererem aliquid,
quid, forte oculis seobtulere lectae jam  dudum mihi
o recensiones Librorum quorandam de Simensium Cultu n pridem
t editoram. quos directores seminarii Missionum
Exoticaru  recudi curaverant. x April. 1701
a
haebet recensetur trar: Longobardi, soc. jes.
qui passium, e Ruizium, et Sabbatinum ejusdem societalis
Missionarios secutus, dissentientibus Pantoja et Banonio
statuit, dinenses nullam rerum incorporalium notitiam
habuisse, itaque deum, Angelos animam, ipsis fuisse
ignotos, itnque substantiane, quim illi Kangti vocant
non esse pro deo nostro habendam. Omnia
ipsis venire ex quodam principio dicto Taikcie, quod
in se contineat i materiam primam ret
ac velut substantiam rerum, et Aerem primitivum
pur: dentiaus aefera
emanare virtutes, ex ec qualificato, et aeri primitive
jam unito prodire, quinque elementa et figuras corporales.
sineuses inde ab initio imperii spigitus adorasse, ise
sacrificasse. primum coelo sacificisse, tum sprritut
sex causarum nempe calidi, frigidi sicci humidi, sdis,
stellarum, sertio spiritibius montium et fluviorum,
affecto quesi
cirtutes; sed ex Li magis dt
i per se sumto
0
quarto spiritibus virorum illustriam. Hos spiritus
eandem substantium constituere cum rebus quibus unita
veniue aequalis esse perfectionis exisuaesane, cum sint expertes vitae, scientiae, libertatis.
sunt, principiam habere, finem quoque cum mundo habituros,
esse, mundum Casu factum credere fortuito corporum concursu
mortuorum
libertatis expertis. Literatos Sinenses hadAtheos
(secundum ipsos) omnia regi anime in vacuum
primi principii redire
XVIII. April. sequitar appendix; Quae  continet
P. Dominici sarpetri Ord. praedic. tr de deo uno, vivo
vero a veteribus singusibus cognilo adversus scripta
P. Longobard. Sarpetro verisimile videtur tamyti
veteribus sivensibus nomen solius veridei fuisse, nec
e primum ante 500 annos idolo Chum-ti attributum
idem judicasse eruditos quosdam sinenses lecto Matthaei
Riccii libro. Riccium judiciosissimum virum, nihil eorum
quae Lougobardus attulit, ignorasse. cum nomina nova
fingi non possint, receptis sinensium vocabulis, sed
purgat utendum.  Male Longobardum Loroastrem
cum fochi imperatore antiquissimo confudisse. Haec
carpetris, quem alii dominican tanquam jesuitis
faventiorem contemnunt
XXV. April  recensetur t. Antonii de S.
Maria Frauciscami is narrat tres apud sineuses
Legis latores coi confutium, Foe, et senem qui canus  (an caudidus) ex
utero prodit. Musicam adores, vini effusionem, victimas
deuius natiarum actioles adhiberi; novos etiamm doctores
prostato in terram corpore confutium honorare = Templa
et sacrisicia bis mille annis aute Confutium extitisse,
instituta  ab imperatore Kun. qui fuerit ab
imperi fundatione quiatus tunc et honores majoribus defunctis decretos,
haberi placuisse, id confucium postea valde probasse. Lumina ibi et cobclores, et vindeffusiones
ibi et flores et vinum fusum, et cietras genuflexiones orationesque adhiberi
orationesque e quae ad felicitatem temporatem obtinendam tendant
obtinendam tendebant. Finito cacro praefectum ceremoniae
gratuis agere auditori nomine majorum, et prospera, omnia spondere.
er teter p puitas sesprta senerlarpeo pansso verum
suvessor ejus
=ibidem cartus
recusus
veritatem dissimulasse
Martiniam geure anno 165b.

## Folio 91v — DE-611-HS-958680:0186
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 92r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000186.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
Deum denotet, non quidem spernendam putata con-
traram tamen verisimiliorem et tutiorem judicat
Camgti videri vim esse dominaritem in coeli corpore
et pet viitutes aereas generationis et corruptionis
se exerentem. Ingeneratione spiritus dici exeuntes,
in corruptione redeuntes. Neque aliud hos esse spiritus
Sinenses
quam qualitates motus et quieris T0 Li.
siti pationum quendam spiritum sumere, stoicis
autem assimilari, iud quibus deus quidam corporens
per omnia diffundebatur. P. Earnuelem diaz
etiam cultui sinensium adversum fuisse, et
inprimis sacrificia improbasse quae solidet debeantur
Hac recensiones Autoruunit, de quibus dicam quid mihi videatur verisimilias.
Quo usque extendi possint ceremoniae civiles,
 et qu’à religione heroes aut homines 
bene meriti, honorari possint; Theologis discutiendum  reliaquo. Constat
ceta quo e et cepude seneuses  oliur inter christianos in
festo S. Catharinae philosophis celebrato, multa in
Aristotelis tonorem dici solita etsi cerimoniae abfuciint
sed nullam gentem sinensibus ceremoniosiorem esse scimus
esse constat nec mores eorum ad nostros exigendi
sunt. Cultas non in ritibus, ed in animo consistit.
itaque dispiciendum fuerit, quo animo majores aut
bene meritos colant sinenses, utium se intelligo putent
ab his quoscolunt; cutrum aliquid ab illis execte
flagitent aut expectent. Nam quod mysta cultores majorum
is ipsi prospera expetunt, quod mysta promittit,
non est necesse ut expectent a defunctis,
cum a majore causa proficisci haec bona possint
cui placet gratitudo; quemadmodum deus apud Mosemdeus
pe patiem matremque honorantibus lougevitatem
illud examinare malim, quod magis
spondet.
ad philosophum (id est ad Thedlogiam naturalem)
pertinet, quid de Xamgti et spiritibus
sivensium statuendum videatur. Ae
ptnu non puto necassa esse ut si
disciltiatur quo animo veteres Legiotatores
quid veteres senserint Mystae et philosophi
inarum no res non est facilis discusionis
sinus quantum apud nos saepe in tanta luce,
Historiae et Critices et philisophiae de Mente platonis,
Aristotelis, atque etiam D. Augustini litigetur. et augeri
diffout Apud sineuses nec Historiam, nec criticen,
nec philosophiam satis constitutas puto. Nondum
quisquam extitit, qui Historiam
simensium literariam  ras edgerit cuique autori
intentias mentem assignant. Et vendum vereor ne
 vetera valde interpolata. est itaque nil
prohibet ex generali regula, bene sentire de veterum doctrina
(no
e donec in alia omnia ire cogamur.
certa sanctissima vitae praecepta bonam spem praebent
etiam doctiinae de religione silutaris. Et qu
quod Longobardus negat ex Confutii scriptis substantias
(ut sic dicam)
et inprimis

## Folio 92r — DE-611-HS-958680:0187
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 91v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
incorporales, aut praemia poenasque posthane
vitam doceri posse; non admodum movere
debet considerantem, non extare opus viri
doguraticum, sed velut confutiana quaedam
 ex auditoribus collecta, tantum pertinentia
ad rem nee vite ad venulas Et sane in tto
t nec in Mosis scriptis nec in _ in caeteris
Veteris Testamenti libris, s satis aut substantiae
incorporales, aut alterius vitae praemia declarantur
Literatos Sineuses,
qui Athei sunt omniaque  casu agiferrique
arbitrantur, ego a doclrea publice recepta 
fiore
quid en usque ladeo sut otibitem an sua satis proferre ausuri sint
n dubite menteque eorum
est dissentire non dubito: Nam  llud Le
ex quo emanant sapientia et probitas, caeteraeque
praesertim sub  Cam-hio imperatore
virtates cosontaneum est fontem bonicontinere
t. Eti spiritibus quid spirituum cultu
erea
opus erat, si onnia materiae impetu fiunt; si nihil
nudo
cognitionis spiritibus inest. Et licet Epicurus deos
reliquerit inertes, hoc magis  verbo quam anicuo
ferisse putandus est. Certe priblicus cultus
nunquam  in gente Epicurea instituetur
Nec majores nul bene meritos coluissent sinenses,
nisi majori potestati hoc gratum potassent.
Facile crediderim pt multos olientalium
philosophos  non minus quam platonicos et stoicos,
deum habuisse pro Anima Mundi. aqi
sidcasse ut Natuaam e e  vre
seu natura universali rebus immanente: nonullos
etam cateros sicit esteros etiam spiritus corporibus jnduisse;
et nonnullos etiam animas, considerasse ut p divina
particulam aurae, quae corpore extincto rediret in oceanum
animarum: neque ego negarim mal sinens
multorum sinensium philosophorum hanc fuisse mentem.
sed cum philosophia  Sinemsium nunquam in forimam
scientiae redacta fuerit, et quantum jussicor, etiam verba illis
philosophica desint,  nihil prohibet
in meliorem partem aecipi, quae dveteres profe dicunt
pae antiqui apud ipsos de rebus divinis et
spiritualibus docent.
Ve
seu spiritu
Taikie et Li et Aere priantivo, quae sive
potentia
nonnihil respondent. Ut Taikie sit fs peentia
seu primum principium, Li sit sapientia, quae
continet ideas seu essentias rerum Aer primitivus sit
spiiti Voluntas seu Amor, quod spiritum dicimus,
unde proceditur ad operationem et productionem.
Nec de nihilo est quod ex Li dicuntur emanare
virtutes, unde fontem in eo b sseveriet boui esse intelligas.
qed ar ul ce al e sprutite compar tumpun
collecta a discipulis,
quae confutiaua dicere
possis
euo

## Folio 92v — DE-611-HS-958680:0188
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 91r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-958680/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
Materiam rerum, ex incommodis phrpsologiis nasci potest
apud gentemvocabulis prtso metaphysieis
destitutam et fortasse agnoscerant autores antiqui
res omnem suam realitatem perfectionemque a deo  habere;
etsi  non potuerint distincte exponere originationis
modum. Hubeeorient defactum,
itaque quantum hactenus intelligo, putem+
,salva substantia veteris
Sinensium Theologile excludi errores addititios,
Christianae religionis veritates posse. Fohiam antiquissimum Sinensium principem et philo sophum
adpngi veretetes postrase pssee adjungi magnas
agnovisse  alquid originem rerum ex Unitate et Hihilo
 id est aliquid Creationi Analogum ostendunt
arcanae illa Figure, Arthimeticam dyadicam, a me stost tot annorum nillia
a me restitutam continentes ubi omnes numeri
e scribuntur per binas tantim notas o et c. ubi
ita ut C 10
significul 0
 qquanquar pia inmentes;
Et numeri ita betu exprimuntur
10
10 1
10
11
1100 12
1101
1
1110 14
111 1
10000 1b
ete ete
quod Fohii quoque figurae notant qua binae, quaternae,
 octare sedecim, triginta duae, sexalgiata quatuor; q sivensis ipsi
sed arcana majora sub is iis in qua sinem
hactenus non intellexere; sed Aex. P.Pv Bou vetus
rithmeticae meae duadicae convenire  recte animadvertit.
possit
Quod si ergo obtineri pecest, ut Imperator consultis
eteserfectase sapientiae bonifatis, caeterarumque perfectionum fontem, sacrificia potissimum ad omnistoni antorendirigi
genbe sapientibus declaret, fangti, esse Ens supremum,
fontem. Spiritus caeteros ab ipso emanare: animas
sper non a defunctis, sed ab is. Epedan,
Vera doctrinae poblice probe sinensi publice probatae non contraire; vicerimus opinor; et frustra tunc putem
immortales esse; aut certe qui hac doceant, ni
none cntra Nesrae pentem nodum in scirpo quaeri
aut objici sententias privatorum. Fac atiam fuisse aut esse mentem
mt  sinensium philosophis, at tanti erit,
publica autoritate sanum dogma stabiliri
Eoqu consilio et Riccius vir sapiens, omnia in melius
retulit, pauli Apostoli apud Athenienses versantis
exemplum secutus.
100
10000
1000
a Kirchero et aliis
exhibitae; ex quibus
hic  ascripsi tantum
binas quaternas et
octonas; quas
omnes
Sinensis missionis princeps autor