# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/58538/text
# Catalogue record: 58538 — [De Judice Controversiarum:] De Utilitate controversiarum (Controversiae de Unitate et Schismate Ecclesiae)
# Incipit: Cum controversiarium
# Date: 1677
# Akademie-Ausgabe: AA VI,4 N. 388
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=58538&katnr=K+22301%2Ftlw.
# AA VI,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068365
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 7, 6
# Folios: Bl. 40–41 (from the shelfmark LH 1, 7, 6 Bl. 40-41 (auf Bl. 41r°)): 4 pages, canvases 79–82, page ids 00068365:0079 to 00068365:0082
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068365&page=79
# Lines: 181 recognised on 3 of 4 pages, mean confidence 0.92
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 40r — 00068365:0079
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 76 lines, status machine
Judice controversiarum.
Veritate animi sententia que veritote
Controvessia sunt vel de s l qudredendum
pears
e quo agendum ee  vel de (posteso
Judex contraversiarum est cujqus judinum in fallebi
.
Iudex rores a de plssess ve ille est
possestionem ioco potistatem in rem.  ille enim rem possi
habet in potestate
index contiomersiarum de possectione esq quisquis potanti
Nam judiciam ejus infasbili est,. Nam qui potet rttimus est, es vole tate suer
possesu de adimiu, idei noti tinim t judilium, ejue deroorsionibus
esse infalliguis quodium sendeque ab ejus opluntate.
jade bcontrover sanndi veritate est quisquis seffi
judica controversiarum est, cujus judicio controversia terminantur 10
controversiae sunt vel de animi sententia atque veritate, vel de rerum extranearum possessione
controversiarum de possessionibus motarum judex est quisquis satis potens est. aequantu
scilicet salis est ad addandam adimendam atque conservandiam possessionem. Qualis
oem Ejus enim jdicu cum detur conserveturque possessio, frustra movetur controversia de
possessione: et superest tantum quastio de veritate. Possunt enim in Republica
efficere  judices ut codamus re nostra, ut injuriam etiam facientibus non resictamus
in vero ut credamus actionem ffuisse justam. Etsi fact Scontradicere non audeamue
ino ne debeamus quidem. Ego enim arbitras summae potestati in Republica deberi
non quidem obedientiam absolutam, attamen ines patientiam sive irresistibilitatem
qui veteris etium Ecclesia mos suit.
Controversi de eo quod sentiendum sit, ille solus terminare
potest, qui alios  quid vis persuadere potest. Quoniam cuu
judicem definivimus qui contioversias terminat, ille vero tolus controversias 
iunt qui in anii sententia consistentes terminat, qui contrarias animi
sententias tollit, id est qui persuadet. patet illum esse judicem controversiar
qui potestatem habet persuadendi
bsolute loquendo nullus datur jndex controversiarum, nisi munquisque sibi.
qoniam e nemo potestatem habet al alteri persuadendi quidvis.
propis lndex con ia entroneis amt ie e o se estentro leis properm ie exs potentia per prop +
posita opiniomes contrariae habentur nan
utr
prop. 2. Judex controversiarum est, cujus judicio controvertioes terminat est definitio
en
Terminare controversiam est efficere ut nulla amplius habeantur opiniones contrariae
Nam terminare sine finire aliquid est facere ut esse desinat. controversic autem
. ses deminadi cuti aesse desunt, cum epimiones contrgniae e nula habentur  p sim
la
andigetndi, quia un
is
prop. 4.
prop. 8.
atrocredendi ut lalicidatmenvito
persuadere quisquis est judex controvertiarum in ejus potestate est persondere alterugn
ubdicandi
in quo
autem horum esse debet, oblivionem hominibus inducere controversiae, aut efficere it pequa
Nam duobus modis cessut opiiines diversae olt opinio aliqua, vel si Nam judex
deantur
controversiarum debet eps posse terminare per p. op. 6. id est officere ut opiniones contrariae cesse
prop. 3. X cessant autem opiniones duobus modis, vel oblivione, vel mutatione in aliam opimonem
ergo judex contriversiarum debet efficere posse vel oblivionem vel persuasionem.
si ponatur agitari d In cujus potestate est persuadere, in ejus potestate esse debet
perm
Nam creder persuadere est facere ut credas. credere est rationum conscium esse. Con
potest perso
excitare attentionem.
tia non est (ut alibi dixi) Conscientia nulla, est sine attentione. Ergo e quam attertium
X Nullus homo est, qui in alio possit pro lubitu efficere oblivionem vel attentionem
Haec propositio non ratione ostendi pitest, sed ab experientia pendet.
Absolute loquendo nullus homo est index fontroversiarum respectu alterius.
Nam nullus homo efficere potest, ut Controversiae in olet in nullius hominis potestate est
efficere oblivionem aut attentionem, eg per prop. 8  et quia attentio necessi
est ad persuasionem per prop. D: idec in nulius potestat est hominis potestate
efficere oblivionem aut persuasionem. Ergo per prs . in nullius hominis potetore est
lineo vesias terari  per qoe _ astite ospn a es 
prop. 3
pop.t
popius
coidem
qui eam

## Folio 40v — 00068365:0080
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 41r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
utes
Dico autem absolute loquendo nam dereliquo faleor, posita attentione in
Auditore, et opinime scientiaeinfallibilitatis in docente, posse aliquem
judicem esse controversiarum. Sed necesse op, ut antea apud alium judicem id est
apud me ipsum probit se judicem esse, unde absolute loquendo ego solus
hominum controversiarum penes me iudex sum. Ut  ostendam postea ostendam
Abtolute lequendo sibi quisque est judex co solus honium sibi quisque judex
controversiarum, est
Nam etsi  in mia potestate non sit efficere in me oblivionum, est tamen
in mea potestate efficere attentionem. Et in
Absolute loquendo solus hominum sibi, quisque controvertiarum judex est.
X Nam  opinionem ali quam amplectendo facit cessare contrariam saltem apud
se (nam nemos tuas simul opsiniones habere po est tametsi dubitare possit, id est habere
mentum) Ergo potentiam habet
Ex omni attentione t
Ex  attentione sequitur opinio
Nam ex attentione sequitur exi qtu attentione posita vel offerunt se ratiines
vel rationes deciendi vel non offerunt. Si efferunt sese ex illis sequitur opimio
(nam ut alibisoixi opinionem habere, sive aliquod pro vero habere est rationum conscium esse
si nullae se offerunt rationes decidendi, veclesie effernts  tunc vel nullae plane
offerunt se rationes, vel rationes consistunt in aequilibrio
Datur certa methodus examinandi an crgumenta vim _ concludendi habeant an non
In uninscuiusque
Omnia argumenta reduci possunt ad formam talem. Omne A est B. omne
B est C. Ergo omne A est C. hoc ex Logicis suppono. Quae forma cum
sit indisputabilis, examinandae sunt tantum propositiones duae assumtae, omne A est B
B est C. Hae propositiones nisi probantur argumirum aut certae ut
vel sint per s
item p per 
pro certis admittuntur, vel probantur cet rurtua
per see sunt illae propositiones quae vel sentu constant vel quarum quae constant
perientia
ex terminis, sive quarum oppositum implicat contradictionem. Quorum utrumque dijudica
pab ut probentur rursus opus est argumento s
quodm ad eamd formam reduci potest:  edit ergo eadem
in potestate est.
ratiocinatios et  as qui argumentatur, deficiet tandem in probando, side
allegabit aliquid quod hoc modo probare non possit, et tunc totum cadet ejus
argunentum, vel tandem  omnia reducet ad propositiones per se notas, et praepositio
erit demonstrata.
Neque refert quod quaedam sunt probabilia tantum, nam
de his demonstari potest ipsa probabilitas.
prop. 8

## Folio 41r — 00068365:0081
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068365/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
Le Cardinat de Richeliey enitendoit les controverses à fonds, comme chacun scait, et prenoit plaisir
d’en parler avec les habiles gens. Un jour il fit Monsienr de Guoot pour conferer avec luy. Ce fut
lors que hons. de 9 Mais il faut sçavoir que clons. de Groot alors estoit tout autre qu’il n’avoit
esté dans sa jeuresse: car ayant jetté ce feu de dispute, qui échauffe plustes qu’il n’éclaire;
a
et ostant revenu à  cette simplicité  qui  seule p estre agreable à Dieu, les
ye il enoi sageoit les controverses tout autrement qu’il n’avoir fait. Le Cardinal l’ayant
Veu luy dit, Monsienr Groot, je serdy bien aise de vous deentendre parter sur ce les
contro verses vostre sentiment sur le moyen de reconcilier des les controverses, car je sçay que
vous avez foit medité la dessus.
G. Il est vray  que cette étude m’a ocupe
assez long temps; mais V. E. me permettin de luy dire, que j’en suns revenu R. commer
uZedertet ndinu
vous une  recherche qui doit estre si lmpontante
si importante. G. je ne la meprise pas, mais je tiens qu’elle est
imitile, tandis que nons n negligeons une autre, C. Il est vray qu’il n’y  point
puisgo ella
de chemin si aise à e la reputation que de se mettre sur les contrvorises cly que la
voye des controverles.  Un homme qui est versé un peu dans l’antiquité et qui aver
cela sçait l’art de raisonner n’a point de peine d’y reussir
De uhlitate controversiarum.
Cum controversiarum angittissime ,aut quae de Unitati st Schismate agitantur, s
Controversiae dip
de lisce judicium harum utilitatem expendi suffecerit.
Schisma non aliam ob cansam malum est, quea quiaqadversatur caritati. laedit caritatem
quod nubi locor quod commni sunctorum Patrum consensu ostendi potest.
De controversiis maxi
Ergo p
C du tanto controversiarum numero semper sum miratus illas minime agitari, quae maxime
necessaria sunt. Equidem fatentur omnes Hanti Haereticum facere pertinacium, schismatiam esse qui
De Utilissimo contro versiarum
ex
minime agitari semper sum miratus.
anitatem a
improbitatem
Cammunis opinio est non opinionem sed malitiam facere haereticum. Schisua quoque non
Aute omnia ergo de Overa
errorem
alia magis in re quam Caritatis laesione constare.
pobitats atque caritatis natura disputandum esset nobis, si solida magis quam speciosa
amaremus. Quoniam valde verisimile est non nocere errorem sine impietate, et plane
Dotendum veri est s ausem At vero, dicac aliquis inbiliter Bisputatur de rell omnibus
certum est non prodesse fidem sine caritate.
explorata. Ego vero eptarem notg esse rriartio ut nullius optra indigeret Quaero
igituo qui fiat, quod hominum amor  erga Deum c
Neque vero potundum est exploratum satis omnibus verae Caritatis naturam esse, alioqui
omnes divino quodam ardore succensos videremus; cum cognita bona non possint non desiderari.
Et vul nemo unqua dubitesset, an aliquis sine caritse rit actu amoris dei super omnia salvari
possit Neque vero dubitassent aliqui an sinc actu amoiis dei super omnia sat exercito
servari quisquam possit; neque contritionem minime in potestate esse arbitrarentur, neque ineptas saepe et
amorem
a vera cantate alicuas praescriberent formulas, sim antu neque tultum deodebitum in creaturas
transferrent si satis scirent quid sit Deum super omnia amare.
se mplius dico nemo gloriari potest se Deum amare ut oportet, nisi paratus sit am jectura
aii etrum non opum tantum, et voluptatum, sed et famae vitaeque jactura gloriam Dei et
bonum praeferre redimere gloriam Dei, et publicum bonum.
imo ille vere extra Ecclesia est, qui caret cantatem non est.
quque quisquis Dum vere aral, quisquis commune bonum publicum sincero affectu quaers
is vere in Ecclesia Catholica est, reliqui omnes omnes schismatici sunt. Nam
Schisma est quod laedit caritatem quam illud caritatis vingul vinculum generale
Fateor maximi ad bonum sublicum momenti fore Christianorum reunionem sub
capite commani, nec daffiter, quantu satrm : ideo non abuno

## Folio 41v — 00068365:0082
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 40r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).