# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/58795/text
# Catalogue record: 58795 — Praefatio Novi Codicis (Imperator Caear Leopoldus, etc.)
# Incipit: Ut querelis civium subveniatur, haec necessaria esse constat: in
# Date: 1680-08
# Akademie-Ausgabe: AA VI,4 N. 508
# Other printings: Grua: Textes, 1948, S.624-628.
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=58795&katnr=53887
# AA VI,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068658
# Title: Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 4, 4
# Folios: Bl. 24–25 (from the shelfmark LH 2, 4, 4 Bl. 24-25): 4 pages, canvases 49–52, page ids 00068658:0049 to 00068658:0052
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068658&page=49
# Lines: 352 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.93
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 24r — 00068658:0049
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068658/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 78 lines, status machine
Imperator Casar Leopoldus etc.
haere
Ut que lis civium subveniatur, necessaria
iu
im
esse constat: in Republica ipsa dinem et
autoritatem, in Magistratibus prudentiam et
claritatem et sufficientiam
religionem, in ipsis legibus certitudinem et omnibus causis
facilitatem. Majestas Reipublicae DEo nostra salusque
Curae erit Reipublicae nestrae ac Sacri imperii
Deo curae erit; nobis atque ordinibus  delectus
hominumper quos rempublicam administremus
nunc autem constituimus Leges promulgare,
unde quisque officium suum in omni negotio
facile discat, neque aut ignorantia se lapsum
aut subtilicate juris circumventum queri possit
Didilimus enim eas hominum ac temporum
indiciis
vitio tenebras invectas esse, ut raro causa alicujus
momenti tractatur, in qua inter ipsos peritos
controversiae satis perplexae nasci non possint.
Integras provincias, cires quin imo in eadem
provincia Academias aut scabinatus, in eadem
urbe tribunalia dissidere, circa quotidiana
juris capita: unde fierit pdices per litigantes de eventu auxi suspensique ac malisartibus obnexi sint
perinde exentus incerti sint ac si alea ludant; fortunaeque multorum ac vita ipsa in ambiguo
pr at enim juveni judex magistrum in juventute discrimine versentur, dum pro
habuit, aut Academiam Nam promagistro
do acta pro tandio prout locus erit ad quem
transmittentur acta judicii fransmittentur, petendi
responsi causa, aut prout judex vel assessor
in apud Dector pro Academia ut Doctoriem
ta
placitis, quos audivit judex aut ubi tirocinium posunt;
aliud ius nascetur. Usque adeo ut si in super
eadem causa decem decies consulas, dena
diversa consilia sis habitu expectes. 
tum a consuetudinibus, petenda est. Leges ipsae ob vetustatem et multipligotate
causa. incerti lux
moribus
ipsae difficiles sunt, neque causis sufficientes. Et in magna earum multitudine deprehensum est
no
Difficiles rane tam ob vastitatem voluminum
quibus comprehunduntur, tum quia verba resque
eorum sape a nostris temporibus abhorrent ursima
Difficiles sane, quia vaistis voluminibus, continentur,
ero
unde in quibus saepeneque ordo neque consensus.
Eadem saepius dicuntur diversis locis diversaque ratione;
noq cnde animo Condendi legem, sed interpretandi
factumque est praepostere ut inter pretationum fragmenta fatrumque responsa
habeamus hodie pro legibus  ipsa veleres leges edictaque
non extent. Quin et in eodem legum corpore priora
posterioribus abrogantur; et magna pars nonnunquam autem
dubium est quae a quibus. Nam eodex repetitae prelectionis, quin quaginta decisionibus satis agitatis
digestis qui multa in digestis mutavit; Novellae autem digestis et codici, sed etiam
atm ipsae sibi pugnant. Quousque autem porrigatur
juris mutatio saepe disputabitor.  itaque qui
 ipso poois  Legum Eor Remanatum Corpore
praesatio Novi Codicis
placitis atque sectis torum, locisque unde
responsa petuntur.
seoid tutur hrbon.)
quemadmodum robis recatum est
variasque lectiones
nonnulla manifeste, plurima consequentiis inter
si pugnare
singulariat
jurisconsultorat
F quibus tamen responsa vel interpretum
vel etiam Caesarum nitebantur
u
Fnonnullae etiam incertae sunt
+Denique
autoritatis, quema
qodum et sumtae
ex illis Authenticae

## Folio 24v — 00068658:0050
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 25r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068658/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 70 lines, status machine
certa juris capita condere volet, immenso
exhausto-
labore post innumerabilem regularum atque
exceptionum multitudinem digestam ac recensitam,
satis adhuc in incerto erit, quoties textus corruptus
arguetur, aut ob ex fragmenta abruptia aut vel
seusus inextricabilis obscuritas relinquetur. lagasque ipsae textusque ipsi vel recta vel consequentiis pugnabunt
ob veterum verborum rerumque ignorantiam 
Argumentis etiam cumque omnia x legibus, non comprehendantur, quas utique sufficientes icine
um
utra
enuntiari nequeant implicabitur argumentis saepe pugnantibus
legum. Argumenta autem a simili a contrano fere petuntur
intertu
a legis ratione, quasa nihil in tanta velastate
incertius: et disputari potest am neque omniuo in universum concedendum est
liquidum est, eam esse interpretum autoritatem
ut ipsi extendere ad similia sententiam legis possint
praesertim cum ipsae Leges nunc admiltere
nunc rejicere hunc argumentandi modum;
antut
et lubrica sit similitudinis astimatios. Axiomata etiam vel regulas juris
etiam ex legibus ernere sibi quisque fotet, quibus postea
in causis definiendis utatur, quae tamen distitioia sint
adhus
passim eliduntur, et officium perdunt: incertaque praeereat dubiae sunt
ex hujusmodi regulis jus sumi debere. Itaque ut taceamus ob varias juris mutationes multa
denique
autoritatis habentur, ipsae enim leges negant
lum alius verbis legum plane standum atait satis absurda et imohaerentra
invecta esse sunt, quae sub regula
putat alius rationibus mentam ejus inspiciendam mentem autoris iaspiciendam aequitatis
censet, quam rursus diversi varie accipiunt
cogi non possunt
jam vero quemadmodum magna veteris juris pars cum ipsis rebus
junis pars hodie exolevit, ita contramulta vicissim editae sunt
hodie alia rerum facies nova negotiorum forma enala est,
novae rerum formae quae pristinis tegibus
regotiorum
regi non possunt: ubi vero leges siluere, ibi
maxima coepit fingendi refingendique juris licentia
seanti sunt pars eonum Quanquam enim
pragmaticae imperii sanctiones; et locorum
statuta partem nonullis causis normam
dederint, pleraque tamen arbitrio reliquere.
sed et ad consuetudines plenumque provocati solet
quas tamen probare difficile est. et quotidie
vid quod unus moribus abrogatum ait, alter
vim suam retinnisse contendit: reditur itaque ad
subinde
receptas judiciorum  collegiorum  jura jus
obligant, et mire inter se pugnant, hinc tribunalium
o perpetuae tribunalium lites et sententiarum decretorumque
pronuntiasse censetur, ut proinde multum intersit
quis velut in forte novissimus exeat, et quo
postremum acta mittantur
doctores casu aliquo consentiant; ut fere unum de grege mult alii plurimi
reliqui sequi solent, oritur id quod vocant
Communem opinionem, quae quam vim habeat
adhuc in controverso est quae neque naturam satis
adhuc certam habet neque vim obligandi. Quid si enim Nam quib savent trabunt
in consoetudinis ab his in consuetudinis nomen trathitur, perinde ac si vim juris haberet
ne probabilmam, quidem parere existitunt ei relinquit
adversa autempars vo a puotat emibe ver interioat
dicentium vel de jure respondentium sententias, quae tamen peque unius antoritate nascuntur intereum
quae quatenus posteros obtigent neque satis posteros
reformationes, s enim judex recte
quodsi multi
insignem virum
Aaveas

## Folio 25r — 00068658:0051
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068658/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 103 lines, status machine
quid vero
si pagnent communes opiniones contra communes
aut opin sententia aliqua communior vel
communissima dicatur. Itaque sine Bibliotheca amplissima
suffragiaque non amplius a viventibus assessoribus
sed prius a mutis doctoribus petenda eru petentur, quorum et numerus infinitus est
quuracula saepe ambigua saepius pugnantia  redduntur
eun quis jam taedium feret evolvendi et quo
colore causarum pationis prolixitatem allegandi
ditionibus consultatione peritorum habita, celebriores
quasdam controversias definierunt non sine fructu.
jurisconsulto esse cuiquam non licebit:
cupamus, pauideu
 principes quidam prudentis in suis
inter suc
Sed obstmendus est fous mali superiore manu
Sed exigua haec sunt et arctis limitibus
jam
comprehensa: itaque obstruendus est fons
mali superiore manu quod melius fieri
non posse quam Codice novo condito jam
dudum prudentibus visum est. Sed in hoc
non tantum brevitas inclaritati jungenda est
llimunt
eum
eribus
quod diffit
Sufficientia egor o
e qua
portimi I redit necesse sit
er
Hoc tamen assequemur, si quidem distinguamus
ea quae definiri possunt ab his quae per naturam
rerum in arbitrio judicis relinqui necesse est
Deinde si definita juris capita ita enumeremus,
ut constet ac diserte edicamus ne ulla imposterum a judice
cuiquam detur actio vel exceptio vel replicatio
vel ut verbo dicamus postulatio, nisi quae
in aliquo capitum propositorum velut in albo
nominatim ostendi possit: utque ipse judex
nihil sponte agit, nisi concessa legibus istis nstris
potestate legibus istis nostris diserte concessa.
li
Rejicimus autem omneqarguma argomenta
quae a legum, legis hujus ratione petentur,
argumenta legum a e generalibus
quibusdam formulis oma comprehendere conatisumus
omnessa
nequam ad similia aut contraria gi procedendi
occasionem relinqueremus. Itaque neque ullam amplius
inter jus strictum et aequitatem h o in
legibus istis interpretandis distinctionem feremus;
quoniam ipsas leges ad aequitatem composuimus.
Exeussimus Excussae enim sunt jusse nostro
ita comporere
quo finem acdiperent
ut verbaa
actae quo finem
nus ugnsatit observata
acciperent. Sq Quodciam tamen
la homines
sunt quibus in hoc opere componenda usi sumus
Quoniam tamen Incredibilis est negotiorum
est retum varietas, et ab hominibus nihil perfecti sperari potest
tantaquee
expectari po itaque si quid qua causa offeretur
in qua judex pro religione sua jd aestimabit
igoae
injuriam inferri posse, tum vero quia inter positum inter jus aequitatemque discrimen
servato legum nostrarum rbis, gravem alicui
ndis solis eice insprcele, vilun ao nos reserm, vel ad eos
portet et
cujus vitandi causa multi
d inconsideratas sententias
rraecipitabunt
in tanta perplexitate juris
ne cumulentur potius
controversiae ut fere fit
novis constitutionibus
quam tollantur
= extra ea quae arbihio judicis relinquemus
Fsed muida subsumtione
omnis  ratiocinatio
constaret
ac difficultates
verba nostras atsente linam
et ex diversis locis inter se componer
neque enim aliunde
patiemur.
of
conseenti
distinctiones inferi
in quo propter minas
ione
rerum
satis
excrcenda pru
hi
entio
nae campum habebus
pti et
 ac
positum

## Folio 25v — 00068658:0052
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 24r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068658/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 101 lines, status machine
idem pr vomus poremus
quibus hanc curam committemus. t si qua
consa minime nondum satis comprehe aq
actionis alicujus vel alterius postulationis omissa a nobis videbitur
offeretur, quae magnam rationem habebit; aut siqua controversia ex verbis nostris nascatur
neque enim privatis facultatem concedimus
supplendi juris. Contra leges a Omnes legibus autem et
Conquetudini statutis autem et consuetudinibus
omnibus, huic Codici contranis, quae nominatim
exceptae non sunt eonsque bim omnem erus abrogamus.
neque aut receptarum in judicando ac pronuntiando sententiarum
consoetudinis eque opinionis doctorum, utcunque
communis rationem habem imposterum habemus.
satis enim eas examinari curavimus semel,
cum de stoCodice scribendo consultaretur
Qeteres leges merito retinentur, quia nostras,
tamen
magnam partem inde excerpsimus; notumque nostras
ex illis interpretationem capere, sed contra illas
ex nostris: neque ullum inde argumentum in judicio
peti concedimus, quod non ne nolumus etiam postululioni
se
pas ex illis sumi, quod non a nobis conffirmatum
constet: alioqui nihil actum erit hac diligentia
nostra, revolvemurque in priorem ambsiguitates
es quoque Lege
utiliter tamen adtibebuntur, ut formenttur
tot praeclaris constitutionibus Arite cessorum nostrorum
camru Antentiis, animi jura
un porpent
colentium formentur faciliuse collatione constet
quid quove consilio a nobis actum sit tet libris doctorum virolum,
egmegiis suis usus manebiso, multa nam quae in inde discent
nam in tanta reu odet excitabitur emisondee
e
lagendo, et praesertimican
sse buss ulories prodenit enim
ac lutigantium relictis cirgumentorum copiaae
habebitur, unde pro sua quisque prudentia statuet
quode
videbitur. Quae vero ns 
finitum
jus certum reddere possumus, modum tamen
ipsas illas circumstantias eruendi atque animadvertendi
fradere doctoris est non legis latoris. Progrediemur
tamen 
i articul
formulis (atque artilis tindicibus praescriptis,
juvabins hominum infirmitatem.
itaque
si quis imposterum jure suo excidet, non nobis
neque legibus, sed vel calamitati temporum, vel suacu
suae imprudentia imputabit Nos certe pro vibus et
munere quod nobis summus rerum arbiter credidit, dabimus
per operam quantum in nobis erit, ut neque  rectis legibus legibs utneque
boni magistratu t neque instis decredtis legitimis
dcitatro
legitimis seutentiis atque decretis sua vis dneque probatis legibus bonimagistratus desint.
1C
Neque dubitamus omnes Sacri imperii ordines in
partem nostra curae nostrae pro venturos esse ut jurisdictio
quam a nobis atque imperio. habent recte exercentur
si quisecus facient, srant a se violata faciamenti religionem, fendique lega ti reddi
rationem, ac provocandius ad nos facultatem laeso cuivis denegatae justitiae causa
patere. Denique si quid temprum vitio statim vindicari
non possit, Deum ultorem non defuturum.
legumque et conditor
et intrap rectes idem
merito habetur
nam intanta rerum ubertate excitabitur
memoria legendo et ipsa exercitation
comparabitur promta de jure facultas
aesertim si quis oblatas speciestexigat
ad constitutiones nostras. itaque umque
omnibus non statim detur in foro ac luce
versari, judiciisque assidere; ect poterit
lectione prudentum aliquatenus supplebitis
quod aetati aut occasioni deest. Praesertim
autem prodevit tum puederit tunc proderit
in bonis autoribus versatum esse,
cum
ea in autoribus
incident causae arbitrio species exigat
judicis ac litigantium
constitutiones
relictae ubi vel de cotilitate
ostras
potius quam de jureilitur vel eru
vel facti potius quam juris quaessia est.
libris, enim per inde enim atque ex usu fori
multipsex
observationum
un
ul
u
n
fertim si quis oblatar
mascetu
abebitur, quae sponte cuivis in mentem non venissent
Etsienim, positis certis circumstantiis
lege lata