# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/58912/text
# Catalogue record: 58912 — Ad Merlo Horstii Monita Sapientiae Christianae
# Incipit: Jac. Merlohorstius in Monitis Sapientiae Christianae nonnulla egregia
# Date: 1671-11
# Akademie-Ausgabe: AA VI,2 N. 037
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=58912&katnr=Cc1+1141
# AA VI,2: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068291
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 3, 3
# Folios: Bl. 1–4 (from the shelfmark LH 1, 3, 3 Bl. 1-4): 8 pages, canvases 1–8, page ids 00068291:0001 to 00068291:0008
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068291&page=1
# Lines: 298 recognised on 8 of 8 pages, mean confidence 0.88
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068291:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
aota
ia
ra
s
5
ae
e
degus
e c
ate
aglque oner 
ee
hacens lade aat edita feat
n aetica mode
ne emuh. oalia iia
e
aede lrus
e b2. 3v9
umsa
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee

## Folio 1v — 00068291:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 4r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Monsis sapientiae Christianae nonnulla egregia practica exalis
n
sac. Mertohorstius musu
vib
autoribus exerpsit  quotidie mane cogitanium de faciendis tota die, . peratua institu enda re-
flexo ad glorium Dei 3. interrogandi superioresiisque parendum. Intet eos autem primus deus tog. andus
ut salutaria suggerat. 9. Medio diei quasi in cursu cogitandum quid agas, an id quod mane designasti
T. In decursu examinanda acta, et bm quibus peccasti defrandatione aliqua sutili sabitati) voluptotis
punienda 7. delige Tibi perpetuum consiliarium, et monitorem virum probume sapientem
8. u more Hebraeorum oimnia ascribenda Dho, vg. Deus tonat, deus hoc fent, deus nos creavit
deus haec hobis suppeditavit. In hoc consistit perpetua reflegio ad honore De 4) 9. eligendum gerus vitaae
10. bia ad regulam e methodum instituenda, lectio, scriptio, orutio, meditatio. 11. peccati reque ne
differ expiationem. (1 12. Expiatio consissit in conatu reparandi. +X Nullatu tejuniae, e Hec.
aliaeque mortificationes si sed utiles simul Sanitati, adhibendae ad expiandam voluptatem ex peccato;
13. Elec mosynae aliaque opera caritatis ad reparandum damnum datum. +) (+14. inter damnae po-
nendum est non lucrari, scilicet temporis- +) 15. propositum vitae melioris recte ordinandum.
16. quaerenda incidendaque radix mali tui (+17 Nonnunquam exercendum illud: Tolle
lege, Angustini et loh. Davidi in veridico, Christiano 1) 18. Vitandae occasiones malae (+ effi aem
dum ne  earum reminibentia, conspectus, potestas propinqua subeat 19. Vrtanda prava conversa–
t (+ id est vitandi qui admonent mimoriumque refricant rerum matarum aut pravarum occasio muu
sitendarum sunt instrumenta), 20. principiis matorum obsta ( nihil procassina )  2
22 Mortem perpetuo cogita.  ac proinde tibi procrastinandum non esse, posse enm facile
occasionem bona agendi adimi +) 23. Tentatio exercitium virtutis. 24. Minora quaedam vitius
non omniuo expignare, argomentum humilitate. Es. vanitas voluptatum cogitanda. (+ Nota non
adminitio ad
nisi futura bonas mal sunt. Praeterita mata non sunt mata, sed inter bona nisi quatenus
futurorum causae timentur. 25. logita statum moritundorum. Utinam cum illis miscere consilia
liceret videres quam fluctuent anxia judicu et aeternitatis expectave, sententiamque trenebunde praesto-
centur, quot suspiriis praeterita gesta defluunt, quam sanctis propositis longioris vitae si possint spatium
disponant (26. Fingere unusquisque debet se nunc in statu miserabili, pericutoso infelicique esse
de atque ita tum deliberare quid ibi acturus sit, ut sit in via praemeditatus; tum ut praesentem exulta
tionem metio temporet. Pilopoemenem laudat forn. Hepos, quod etiam iter faciens cum amicis
nonnunquam cogitaret acq fingeret aut contaret hostes adesse invadi se lationibus, statimus
cogitoret quid facto opus, quis locus capiendus +) ((27. Instiouendus inter servos ministrosve
cortarum rerum utilium monitor ordinanque. Ita Romanus ille, qui servorum eruiditione sapiebat,
non absurde per oia. Ita Philippus sibi illud inclamari jubebat, vive memor mortis +) (128. Con-
stituendum Almanach spirituale. Id est dispositio totius anni, et particulatio, totius diei, ad vi-
tam mud fructu instituendam. Uti  pro hortulanis Almanach Evelini et Almanact oeconomicale in
solero. 1) 19. Redde quod accepistiantori;,  vide quid super sit quid gloriari possit ( uti in opt
no Republica id demund unius cujqusque esse intelligi debet quod ingenio ex labore paratum iso
quod fortuna. Y) Remedium super biae. 30. Remudia avanitie: contentum esse (+us quae sufficiunt ad
animae tranguillitatem  Omnes avari esse debemus in quaerndis occasionibus udtile quiddam producendi.d
caecro, semper contenti +) 40. cogitandum diviti plures patere ad inferos vias. (+ unde nemo rebet optare

## Folio 2r — 00068291:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
eugus tinsa et 
e
eeeeeeeeeea

## Folio 2v — 00068291:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 3r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
Ad Mertororsii, monita sapienti
Christianae
(+63. statis temporibus jejunandum id est bibendum
tantum: edendum nihil aut parum. 64. Zudoc-
wisten zeiten balddreste, bold zem art von cue
salt ut in aestate Taura brunum luce contra
bilem et calculum; in hyeme milis cur contra
Podagram et phthisin seu recticam.
65. Etiam
ipsa diei tempora sic dispertienda Mane sumno aliquid
lactis in quo decocta utilia, aut saltem jusculum.
Vinum in mensa pro ptomacho, cerevisia prositi.
Vinum dicutum hoi aqua horis pomeridianis, eut aci
dulae per se
b. Maturae et praecise, mensa sur
gendum. (6) utile comedere stantem, uno am
vulantem instar procincti +) Remedia invidiae
(b8 spera majora de reipso it remini utcunque fortuna
to invidebis Beribt der Centura dem gerwinn, fahr
du Grille immen sin. Quisquis futurae felicitats certus
est, habet cur nemini invideat, multorum misereatur +)
(+by+) cogita quam miserabilis sint, quos fortunatos
nutas et nemini invidebis. Contraria enim misericordique
et in vidia, ut ignis et aqua, alterat ab altera extingui
tur. Cogita igitur volupeates morbis, fortunam in
vidia, potentiam periculo, honores laboribus, opescuris.
scelera poenis, bona malis, mala bonis pensariaut
pensatum iri
70) cogita omnium dispensatorem esse Deum et
nemini invidebis. Gott est hrrec in seinem sant, wa
ie s tfriet iad aub rub aut. At quomo-
do possibile est inquies impatientia quadam doloris non
vasci ipsi Deo tam inaequaliter dispensanti; aut versare
animo illud claudiani: saepe mini clubiam traxit seu
tentia mentem: Ego quoque aliquando dubitavi, quomodo
posibile sit exulare a beatis invidiam erga beatiores, et
misericordiam erga damnatos, praesertim notos propinquos
humanae dolorem ex contemplatione tam botri quam
mali alieni. Non reperies facile, qui satiffuciet huic
difficultati. Solutio vera et profunda haec est. Nemo est
qui absolute impossibilia quaerat, cum intelligit impos-
sibilitatem. Beati intelligunt impossibilitatem mutationis
implicare contradictionem, ut hi non sint ipsis beatiores, ut
illi non sint damnati: quid ita? quia  in beati inte
vident Deum, Deus autem, est harmonia universalis.
vident ergo tam consentaneum esse harmoniae uni–
versali hunc damnatum, hunc in hoc damnationis
illum beatiorem ipsis esse, ut contrario posito 
sequatur tolli harmoniam universalem, et per con-
sequens tolli Deum, et per ansequans proinde etiam
beatitudinem ipsam  imo cum Deo omnia, et inter
omnia etiam ipsos. vident ergo esse de essentioo iptoru
ipsorummet, vel arte beatitudinis ipsorummet
illum se beatiorem, hunc damnatum esse. Qua con-
templatione omnis misericordia et invidia absorbe-
tuf Contra in teiris hac divinae, providentiae contempla
tione invidia tollitur, non misericordia; quia nondam vi-
demus harmoniam universalem, igitur in dubio ppraesumen–
dum est pro bonis ea velle, pro malis ea nolle Deum
Ergo aliorum bona non minuere sed angere, mata non
augere sed imindere debemus Eodem argumento Manichae-
oram et Turcarum stuttitia de fato telli convincitur Pu
tant neque quae vitanda pericula, nec quaerendas bonorum oc
casiones, quia omnia sint necessaria. Ita est domnia futura
tam sunt necessariam est esse futu  quam necessarium
est omnia praesentia esse praesentia sed hinc ad ignaviam
esse
tussit aliter
qua egre. nt t Pi 12

## Folio 3r — 00068291:0005
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 84 lines, status machine
estam nihil quaerendi, vel stripiditatem nihil vitandi non
valet consequentia. Et si tu vescias, quid sit futurum, quid
velit deus, quid consentancum sit harmonia nuversali pra-
sumere tamen debes en dubio, n bona tua cum labo-
re praecedente, malorum vica declinationem cum
cautione praecidente esse consentane harmoniae dei e
proinde futu ra. Laborare ergo debes in bonum contramatum.
C. si amandi inimici, nemini invidendum est Tessera
est Christinnitatis, amare inimicos,
G2. nvidisi ent siculi non invenere Tyranni
tormentum majus. Nihil ergo justius invidia quae vid
dex sui. quanquam hoc in peccaltis plerisque
Remedia Acediae. Acedia est negligentia spiritualis, igna
via in negotio salutis, contemtus non sensibilium. Origo ejus net
ub Aa l a desoetudine contemplatoi seu refle-
ctendi in seipsum. Plerique homines Audiose vitant, ne cogantur
reflectere in seipsos respicere finem: hinc plerius nolunt de morte
de tristibus de aternis mentionem fieri, videre aegrotos, moribun-
dos, audire cautiones mortem olentes Contra diverfere se quaerunt,
quid est divertere, nisi abire a via; omnes joci, tudi  convivia
compotationes, conversationes  nugae, adde ocupationes, honores
opes, huc tendunt,  plerumque ut nos divertamus, ut animum
occuremus, alienis ne cogamur redire in nos ipsos. Sune maxi
si maximam Regem jusseris, parculo tempore cogitare seipsum,
recteque sui admomieris in summas miserias anxietates me
laucholiam, metum terrorem conjicies. Henrico IV. ut nar-
rant ejus familiares impossibile erat integrum horae quadran
tem seriis impendere, quin statim es tristitia corriperetur.
Unde plerumque omnin jocis migisque distinquebat, amabatus
non serios, sed migatores. Et hoc ingenio sunt plenus homines
qui in conversatione jucundissimi videntur, ut in se redenntes
prae auxietate vix sint apud se, o miseram laetitiam
quae concta est. si chinister status ab nuta remotus in Thuscula-
num summ relegetur, quid obsecro de est ipsi. non opes
non volustates, non omnis generis deliciae, neque ademtum
quicquam nisi potentia oncrosa Et tamen alle sibi aliisque
miser videtur sititque, et cauhelat ad pristim negotia occulte
vel manifesse. cur ita, quia ademta diversione ordinaria
qua animum occupabat, conctus est redire in seipsum;aliis
diversionibus, quia infoetis non capitur. Hinc apparet ple
rosu homines esse hostes sui, ritare se ipsos non libenter apud
se esse. Cur ita quia in se nihil inveniunt nisi Miseriam
Sed hoc per errorem. Nimo libentius apud se est, nemo
se et justius et ardentius amat nemo felicior est quam
sapiens, pius, bonus. Homo, nil nisi miseria est si nesciat
nil nisi felicitas si intelligat bonasua. Quae illa bona
spes telicitatis fubura  immensae, inanditae, certa non
deceptura modo serio velit. certum est enim posse.
omnes beatos esse, modo serio velint. Quod autem poterat
obsecro Deus numanae naturae privilegium majus dedisse, quam
potestatem se beandi. Huo quivemrpit Ergo ultimum
Acedie fudamentum Atheismus quidam occultus esd, ut scilicet
esuturam vitam, vel non credamus, vel ignoremue vel saltem
non cogitemu; qua separata cum nihil in nobis miseria sit
consequens sut cogitationem nostri seriam, mentionem mor-
tis novissimorum, spiritualium, velut tristitiae incitamenta
vitemus, et proinde mundi vanitatibus diversionibusque immersi,
in Acediam spirituatium inadamue. Periculosior nc morbus quui
videtur, saepe, in extremis praesertim degenerans in Athersimum
verum, vel desterationem. Remedia ergo videamus,
ex 31) assuesiendi sumus contemplationi mortis non theericaes tantum
sed et practicae, id est ut, aegrotis moribundisqe assistamus.
74u item mitert untenies danda item opera est ut miserias,
aliorum nece nesciamus. vix denimus qui  centesimus quisius
u o sa tenstiba pur se ra gi sisteatae
curiositates chymicar Xt Mechanicae
ut fallamus tempus, id est nos ipsos imo deu
qui tamen falli non potest
quasi nulla nobis aliquando ratio reddenda
epset.
qualis illorum qui domi afflicti ebrietate se-
peliunt iverorem, Herotuinectus bab rerud
 nisi forte librorum lectione, ad fallendum tempus
(praesentia enim non sunt nisi catena
miseriarum)
divites
hoc si facerent principes X, potentes magis
plebis miseria tangerentur et muliore
essent luo resthumanae. Sed et ipsi magis
redirent in fe ipsos cogitare utque de reddendi
aliquan hotenti et
isasio
ext
1Y

## Folio 3v — 00068291:0006
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 8 lines, status machine
2
et 12
ane sis, a.  st
nonis
e
gonsa een macu pen t. 22)
eo
ISISCHE LANDESBIBLI

## Folio 4r — 00068291:0007
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
potentiam, nisi qui se novit saprentem. Unde res esset plena pericili stajis philosophorum Priventes
cavent in rita: Hwere suct dienste. Talia sunt officia omnium potentum. Notandum est
tranguillitatem hanc corruptam esse et coram Deo non excusandam hanc quam nonnulli sibi fingund
animi tranquillitatem, ad intra se reducti nihil pablice utile efficere curent, et ita Deo
servise perversissime putent 1) Irae rencedia: (40. non reflectere ad n ateriam crascendi, sed
quasi tenum ipso connivere, abstrahere ammund,  velut faciem avertere. Nam ubi animo
applicare sese indulseris, impetus erumpet, 41.  differresentactum. (+ quae
aere incotruenti aliud quod cogitis. it Ut ein conversatione conviciis scommatis ve
tactus pindenteragous si prae tervolare sinat consi non senserit, quaeratus continio aliquid quod
aliorqum animos caetror aversat. Idem faciat sibi. (+42. constituendae quaedam quasi
loges positivae cuidam cuilibet homini praeter raales ut determinatio praecisa corti ordinis,
certarum caeremoniarum affectus divertentium, certarum sivenarum: + +43 quo
ties tibi cmi alio negotium est logila te illi, loco esse. 1) (44 de aliis praesume optima 
offersive pessima defensive. +) (H de scipso prosumore pessima assensive, seu cmquaeriti
alii offendendi, e optima defensive. Haec regula vera metus et spei. .)
Gulae remedia ( efficere it tibi mecesse sit in edendo bilendous interrumpi (+47. sut-
gere cum appetitu. (148. edere cibos qui edentem remorantur. 1) (MM ex eo principio quod
st surgendum cum appetitu; reperio potum ad extremum delatum esse damnosum, sectio
eami ata mihi prorsus extingui tunc sitim. Matum. Ergo e pseass taeunctae +) 49
(4y cavere laiborum varietatem. ) (+ t50. uti cibis naturalibus ut lacte.) (a51 habere
perpetia monitoria quae te admoneant non rogata, non hoces tantum sed n alias, uisi
ris
eumi sunt caercter excitatoria ex somno; ita possunt, ex citatoria a negligentia.
Talia sunt egere semper aliquid exlibro de regulis vitae. Item ea quae maxime no-
tanda sunt colloca _ uti Buconi Cardam, Baconi, campanellae, Concenii tum in Fabron
fortunae tum in uno necessario. Loenum de animae tanquillitatet) (153 esacere sibi
ipse instrictionem universalem, quales solent dari Legatis. Nos enim sumus regati Dei
conscientia nobis vice- DEu, seu Iudex  contro versiarum 1 (+ 54. facere tibi ipsi cap..
proponere
port relationem, t uti faciunt, legati, rei ad si excusandum 1) (155 facere sibi ipsi ar-
ficulos examinatoris, instar acrisatoris qualis est in criminalibus, et deberet esse sem
per ipse index etiam in civilibus ipse Judex. (456. Naturam audire, seu sequi, velli-
canti stimulantique, attendere. Hinc in cibis deligendis, Sapientissime Elector, din zungo
surge
capiendi,
est der vaergs tenisere. Ita non debemus differre simulos excernendique inist ubro nos
In uud nesimus. Sed habet ea res magni momenti subtititates. In quibus non con
temmenda haec, ut attendamus monitionibus naturae subtilioribus et minutis, non nisi
cum necesse est, et manifeste indemne, valde sensibilibus et crassis. Item ut atter
dumus naturae cum facere, non cum  omittere jubet. Bruta nobis sapientiora sunt
quorum stimuli in pure naturalibus, ipsis semper boni. Neque enim solent exassu cioi potusque
facile peccare. Et quod maxime mirabile est  sana sibi voluptate dignoscunt. da–
mnosa e longinquo odere, herbas venenatas vaccae ne tangunt quidem. In nobis 9.
tra est, ut saepe maxime damnosa sint, quae jucundissima. Unde solemus plerumque cibis,
parce indulgere debemus, ad quos naturae genio ferimur, quia cum natura semper sumum
actura, semper vel ipsos appetitura, vel is similee elixatura sit ex aliis; non et
tinendum ne iis justo parcius usuri simus, est cur tim eamus, ne quid nimis. Erit
ergo haec reguea ravi consentanea: uti cibis delectantibus, sed parce sit ante expletam
delestationem desinas, novo rursus naturae signo. Hinc ex iis quae esu, potatu, odoratus
auditu, visu cogitatu, grata plurimum colliges de temperamento e Nota: voluptas
in attrahendo est causa digestionis seu reactiones, ubi fastidium sub repit, quod supra est
a natura aegre digeritur, ac proinde non separatur, miscetur ciudum sanquini, gi
gnit morbos articulares. Utivinum immodice haustum, id est sultia sitim, notante Htel-
montio. 1) (897 Ecaedendam nonnunquam et solerini tandum in figendis legibus, ita de restibus
in testamento, huc judaeorum rex, de non tangendo unquam membro. pertinet haec etiam
ad regulam, de praepara toriis et occasionibus peccatorum. +) Se lniquum plus tem-
poris curandae cuti quam ornandae menti impendi C+ nam pleraque hominums eu) a
eo dirigeentur ut vel stomacho in parperibus vel pat pauperum dE Lurone
vel qulae divitum satis fiat
C5yE conrivis proscribenda scurrilitas et dlicabit
illa incentrix libidinis haec excontentu alieno dimentum ambitionis. 60. Compotationes
conviviis sanibres. 6i. Omnis potus qui ultra necessitatem, dituendus. 61. Ciban Cibus in
aesrite aie aesres s etu ua su a eu purau srsr e  u

## Folio 4v — 00068291:0008
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068291/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 8 lines, status machine
mur
u
be rtso
n
Ce
 
WILHELML
CHSISCHE LANI