# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/5936/text
# Catalogue record: 5936 — Ad Schedam Hamaxariam
# Incipit: ad § 1. Substantia corporea, seu materiâ praedita vim habet agend
# Date: 1692
# Akademie-Ausgabe: AA VI (assigned, not yet published)
# Other printings: -O. Ottaviani/R. Arthur: Leibniz's ad schedam Hamaxariam: Introduction, Text and Translation, in: Leibniz Review 31 (2021), S. 61-106 (mit engl. Übers.)
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=5936&katnr=41366
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068579
# Title: Leibniz-Handschriften zur Philosophie LH 4, 3, 5
# Folios: Bl. 1–2 (from the shelfmark LH 4, 3, 5c Bl. 1-2): 16 pages, canvases 1–20, page ids 00068579:0001 to 00068579:0020
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068579&page=1
# Lines: 933 recognised on 15 of 16 pages, mean confidence 0.89
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068579:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
AC
Scientia Motuum quam Mechanicen vocant, principia tradere
constituimus. Principia autem esse debent, clara, certa, pauca
causa
et explicandis caeteris sufficientia: Cola ut (intelligant certa
lua sdentiem parianti,  quibus in una quaque scientia constitutis reliqua
patius
caetera ec attentum tenneium animum quatm singularem. Engenii
cim pestulant  fere quodam calculi genere transiguntur
difficultues quastiones
Gectr rga Geometricae pats paucis
Ut enim
ex Euclides adhibitis
admodum. Theorematis, propositionibuss intellectis reducitur
desinunt desinunt ita
acaeri ad arithmetica, saduenntur; et nobis id agendum est
n
ut principlisa nostris intelledis difficultates mechanicae ad puram
sic
non erit difficilius
quorundam com
Geometriam reducantur. ia enim de mad
cuccessu nae fficltus quam de theorematum 
veritate judicare
ars
Et si quando seleetia enumerationum
quam combinatoriam vocant inte ua characteristicae rationalis interventu
sole
non fore difficiliorem, quam problemabum Geometricorum constructionem
Nec ante Naturalem scientiam magnopere  provetri posse
aliter ante
sperandum est, quemadmodum enim Mechanica  Geometria
subjicitur, ita Physica Mechanica rationes mutuatur, et quamdiu
aptas
machinas o hominibus humanis usibus destinatas invenire dit aut ab hominibus inventas
causas rerum naturalium et
explicare
labor erit, frustra divina arbis specimina in naturae phaenomenis
edita exponere attentabimus
Quoniam autem cognita quoque principia non est cujusvis
applicare exemplis ie ex nisi factum ab aliis viderit
ideo utilior  ubi principia Mechanica tradiderimus. per variaa
scientiae partes itimus scientiae specimmna dabimus in  omni
notuum genere lectis exemplis illustrata. Et quiadm scriptores
Elementorum Mechanicorum fere non nisi quinque pote gra
aequiponderantiam doctrinam et quinque potentias, quibus minon
Dis majorem aequare potest, tradere consueverunt acetr
vim autem tensorum arcus autem tensos, et ictus autem et
Concursus, et solidorum scurs
abstrusior
et fluidorum  scurses
falia multa id genus non altingunt;
et
quorum non minus
ucunda atque utilis contemplatio est, ideo
conomur hunc erum deseto pu oroptere, quaerter ad
et ad scientiam
superiorem ac
simpliciorem
revocantur

## Folio 1v — 00068579:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 79 lines, status machine
aliis
aditum traeditis aperiendum satis erit
suve
Ut Prncipia Mechanica, idee motuum leges penitus intelligantur
utile eriter nostrarum inquisitionum vestigia duaere lectorem
 Motu manifestum est considerari posse, corpus quod movetur,
Motum manifestum est esse Moveri corpus dicimus, quod
Mn Motus est affectio rea cujusdam
situm habentis, mo non corporis tantum Motus
Quoties moveri aliquid cap dicimus, videamus
locum mutat
Observamus ante omnia notamus, mutationem quandam sive
est matatio
statum rerum sensibilium ab eo quem paulo ante sen sisse meminimus
diversum. Ea vero mulalio diversitas in eo consistit
in situ seue corporum distantia, curus mutatam aquoscimu
tantum
quantitatem situs agnoscitur ex distantia, nam si quafiat
olore
mutatio in corporum qualitate, aut viribus, ut incalore pondere
am in eamotum etsi subsit fortasse aliquis, non agus unus sertim
Situs est id cujus ope qucurus cognitione status quidam corporum
cujus eo quo cognitoe ex quibusdam corporibus datis sive repertis,
aliuo quoddam corpus detegere atque attingere possumus, sive
u
situs est modus secundum quem corpus aliquod reperiri potest
nulla qualitarum ejus tametsi nihil in ipso speciatim cognoscamus, quo
Hic modus inveniendi corpus pendet
ex cognita ejus ab alis corporibus distantia vel etiam ex cognito
ab aliis discerni possit.
angulo, sine figura quam cum alio corpore facit H quoniam tamen
aus quoque ex quo figura ex angulis cognoscitur, angulus
vero ex sita distantia quorundam punctorum; ieleo patet
denique situs cognitionem ad distantiam reducic adeoque mutationem
distantiae cujudam mytatione.
abu via
a
distantiae cognoscitur comparatione si nulla est distantia
ideo.
si duorum corporum extrema simul sint. Unde si a modo
notemus, modo distare,  aliquam situs umtationem
intervenisse sciemus colligemus.  distantiam autem majorem
minoremre aut ex aliis jam cogritis geometrica quadam ratiocinatione
simuil esse
initia
in rudibus quoque deprehenduntur colligimus, aut
repetita et ui mansuram autem
aliqueties
intingere
definimus
ex durabili quadam materia elaboramus, quoniam infida
fispn
ejai memoria foret sine abaao quantitatis ipsius per
oplicat
net ret
dittantiam metiri; et corpus se memoria esse non potest, nisi qualitatibus quibusdam notabilis
plerumque
eddatur. Si nulla alia sit mesura solet hominibs pro mensura
sse corpus
suum ejusque partes Unde pe passu, pde, palmo
Destantia est brevissima de puncto ad punctum ia. Magnitudo
satuis non contingere sine uno ad corpue
d
linea enim vel solae vel
cum angulis problemata
determinant, ut ex
Frigonometria notum
est
Dilantia C.
exm agnitudine vel multitudicui corporum
interjatorum definimqus; laqu
suod si unum quoddam constans esrpus ali
inter duo corpora dissita
rcollocari posse
experiamur, hoc iphum eri
in recta line
estans appellabitur mensura
quam he nova determination
ursus indiget

## Folio 2r — 00068579:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
digito usae sunt gentes ad res mensurandas, et quemadmodum
quae manu tangimus eo majora judicamus quo majorem ejus partem occupant
ita quorum imago fundum oculi attingit, astimamqus ex magnitudine
portionis quam implent Ex imaginis autem magnitudine et
jum cognita
magnitudine distantiae similiter  de corporis cujusdam magnitudine
aut duorum punctorum simul visorum distantia judicamus. Auodsi
s
nottr.
jam in his am mutatio notabilis inter veneri motum aliquem
intervenis se pronuntiamus.
Verum nondum hoc suffinet ut pronuntiemus, quodnam ex corporibus
in quibus mutationem situs deprehendimus motum sit. Nam si
sre
dicimus sed nosra terra. la po in atu russqe
tamets
indestigandum est ergo quasnam causas habeamus
cur alteri potius corporum
ut
Nonnunquam enim alterutri corporum
motum tribuimus ut si portu solvamus dicimus Appare quonc
situs mutatio nondum
Purro c
Verum needem haec sufficit ut motum certo cuidam corpori
judicemus, minam eorum quae situm inter se commutavere ascribendus sit
Ubi quidem inquirendum est in causas unde judicent homines
itaque separatim inquirendum est in hujus judicus cansasratione
motus.
quales utique habere sibi videntur homines, quoniam nunc alterutri corporum
nunc utrique motum ascribunt, et proinde Motum a situs mutatione
Exempli causa cum portu solvunt ideo potius navi
quam terrae ascribunt motum, quod sirunt facilius d naveo
distinguunt
vident inflari vela remiges dento, mur mare sub remorum
ictibus spumare: cum ambulant se potius ad oppidum accedere
eredunt quam oppidum ad se, quod assitudinem aliquam atque
Taborem in se sentiunt, et aliunde compertum habent exiguis
sueti, sunt
corpora facilus quam grandia potius quam grandibus motum tribnere
Ex quibus jni patet illi corporumtribui motum in quo est mutationis
duorum
vidimus, aut quod
inter ipsa situs causa quod scilicet, ictum recepere aut sa instabli–
rictus recepti
in loco positum est, aut dislocatum deformatumque est aliasve mutationis et mutationis
in se ipso factae notas gerit. Quae _ notae si absint, judicamus ex eo
quod facilius fieri potuit, aut hactenus fieri solitum est. ita non
non dubitamus quin currus moveatur, quam a nam cum arbor, arbor
non
onim radicibus agro connectitur, ager orbis terrarum partem facit.
quis autem dubitet currum potius super telture, quam tellurem
dubitat
nemo autem
si lapis cadat Si nullae sint in contrarium
aaero eu itie sa alis suerit redus quo aceistutum quie
sub curru moveri.
inde in ipso fate

## Folio 2v — 00068579:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 74 lines, status machine
et hunc vocant
tellurem
ita stellas potius circa terram singulis diebus
converti creditum est, quam tellurem circa axem suum; quia ntique
satem enim apparens est stellarum motus, ratione nostri; ab eo autem
quod apparet sine ratione discedi de non debuit. Rationes
vero philosophorum
vicism a
Philosophi ero contrriae sententiae causas habuere
immensa
iraves nam et modi
edecta
e rationi
potius consentaneum credidere mediocrem telluri motum tribui quam univeri
aspectabile insana quadam rotatione cieri. Nam et caelum esse liquid
praeterea cum coelum liquidum deprehenderint facile agnovere coelestia
corpora, nullo amplius firmo vinculo connecti, nec proind. facile uno
mplicitat
ingeniosissimos quodsulchritudo quoque et cocunitas syste matis
commutni motu cieri. posse
Copernicani facile mnes in partes traxit, quibus judicandi libertas.
fuit, sele enim in centro posito et tellure inter platietas m
loco media am inua circuli eccentrici sol enim maximus
planetarum, lucisque ac caloris fans, mo ac fortasse motus
quoque fons in medio recte locari visus est,
soli
tellura autem
multi circuli imaginarii
in locum ipsi hactenus ascriptum translata circuli eccentria
aut aliae atque aliae slles eidem
fixarum apparentes mutentur
temporibus
terrae puncto diversis tetturis sint verticate
motus telluris annui consentiat 
ectresis
id que Hypothesi
Accesit aliud judicium novum a Terrae motibus, nam si certum cutque
constars est durante Terrae. motu pendulas in eEblesis ampades
ab oriente in occidentem constanter vibrare, aut ean fluctus
non nisi illis litoribus impingere quibus erientalibus atque occidenta
libus impingere; credibile est indicium hoc esse, aliquod diurni motus
telluris, tametsi connexio nondum satis distncte sit explicata
argum ertum
Erumpente enim
nam qui sensibilis redditur cum aliqua felluris pars extraordinem movetur
c
Potest
ad mutationem situs explicandam
Ee
notum
Aliquando fit ut duobus si
necess
sit
Ca
duobus corporibus motum tribultes, ita in ravis qua in quo quorum
compositione salvari possit motus apparens. DEt magni saepe usus est
duos metus a se invicem distinguere  quaenam celeritas et directio
simul vento et
currentibus feratur, possitque exacte semper degrui quae pars
motus singulis competat poterimus exte aestimare cursum navis.
am idq instrumentis quibusdam ad eam rem accommodatis sic satis
obtinere posse arbitror. Interea, sac certum Vent Nam et venti, et
currentium vis separatim aestimali potest. Ventus quo fortior est hoc
vela inflat magis, et aqua quo celerius currit hoc petius ultra libellam
deberem
assurgit, quae omnia subtili aestimatione discerrae definiri passent. asrgit
qualeis in aliis quoque
mundanis corporib
 plerisque
nostro seculo deprehensus
qua fit ut tellus
ad fixas situm mut
et invenire
senlocum quo pervenit

## Folio 1r — 00068579:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Il n’y a point de figure precise et arrestée dans
les corps à cause de la so division actuelle
des parties à l’infini.
soit par exemple une droite
ABCp
Co je dis qu’elle n’est pas
exacte. Car chaque partie ds l’univers
sympathisant avec toutes les autres
il faut necessairement que si le point A tend dans la
droite AB, le point B ait une autre direction. cur
Car laschaque partic, tachant d’entrainer avec elle, tout
de B
autre, mais particulierement la plus voisine, la direction
Pera composée de celle d’A, et de quelques autres et il ne
se peut point que B indefiniment voisine de R soit precise
nient exposée de la même facon à tout l’univers que A
en forte que AB compolent un tout, qui n’ait aucuns
sensdivision. Il est vray qu’on pourra cousjours
mener une ligne imaginaire chaque instant, mais
cette ligue dans les mêmes parties ne durera que
cet instant. parce que cayves part chaqe par
tre a un mouvement different de toute autre
puisque elle exprime autrement tout l’univers.
diusi il n’y point de corps qui ait une
a 1
aucune figure tans, un certan temps quelue
durant
S
petit qu’il puisse
 que ce qui
est
croiss
e. or je e qui est
que dans un moment n
dans unxissenge
puisqu il comence
n a ancune subtistance
et finit en même temps. l’ay prouvé ailleurs
qu’il n’y a point de moment moyen ou moment
iin changement Mais seulement unumoment
un moment de le dermier moment de l’estat pracedant
et le premier moment de l’estat suivant mans
cela suppose un estat durable. Ortous les estats

## Folio 1v — 00068579:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
durables, sont vagues; et il n’y aucun
 precis. par exemple, on peut dire qu’un
carps ne sortira pas d’une telle place plus
grande que luy durant un certan temps mans
p
il n y aucune place precise ou egale au corps, ou il dure
un  peut done conclure, qu’il n y a
aucun mobile d’une certane figure, 
dont les partees par exemple il n’est pas
possible qu’il se houve dans la nainre
une sphere parfaite tuns qui fasse un
corps mobile en forte que cette sphere
puisse estre mue par le moindre espace.
 concevoir
on pourra bien Nimariner une sphere qui
passe par plusienis imaginaire qui passe
pare qui dans un tas de pierres passe
par toute sesp ces pierres a travees de
à travers de toutes nes pierres, mais on
ne trouvera jamais aucun corps, qu
fasse precisement une sphere dont la
surface toit precisement spheriqu
L
un peut même doute si cela arriveau
monus in instanti car chaque corps souffrant
de toutes les autres de l’univers il ne se peut
ces impressions infiniment variables
c
e
Laccordent a placer precisement
pont que
in instanti tout mouuement n’est aut
la ma
eot on p luy donnee telles
comme s
pas consivere,, c’est
estot tonte unes
X alors Tus les cors
oute la velriete dans les corps
ut mis aussi
fiur qus ou v
cessey et par consequent tous les corp
dse hapile
ont detruts, car le monnement fate
fait lepi essence ou difference. Et dans ce moment
ont revient un cass L’efort ne se auroit estre
concu dans la massentenle

## Folio 1r — 00068579:0011
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 80 lines, status machine
d schedam Hamaxariam
ad 8. Substantia corporea, seu materia predita vim habet agendi et resistendi
Nam b Materiae natura consistit in resistentia, seu principio passivo.
Si dicas replere spatium, ut solebam, olim, veradices, sed non satis explicata. Nihil aliad enum
exprimes, quam addi aliquid positioni sive extensioni,  de a uti res numerata
aliquid addit numero, sed dicendum quid addatur
ad 5. 2. In extenso non tantum sunt partes extra partes sed etiam partes coexistunt, et
extensio involvit continuitatem, ut duratio, motus.
9n
positionem incorporeorum
non admiserim.
extensib
qui dicel Extensum esse quod punctu eedit, primum explicare debet, in quo consistat
punctum,  quo sentiet dificultatem, quando revera punctum est extensi extremum.
an
Deinde debet dicere explicare quid hic excessus. an velit repetitionem punctorum. Si punctum
ubi
definias principium magnitudinis circulus committetur, nam
praesupponitur magitudo, ea enim cujus principiam est punctum non alia est quam
extensio. Et sane omne extensum divisibile est, ut partes in eo assignari possinbu Actaque
en
magni
sint assignatae in materia, potentiales vero sint in ipsa extensione, ut in numero.
Miror Dn. Thomasium Spiritibus seu incorpor tribuere patce partes.
P. 6. Omnis creaturae cogitatio mea sententia involvit corpus. Unde cum antiquis etiam
patribus censeo etiam es genios vel alios quoscunque spinitus corpore praeditos esse
Neque eti alia ratione ad caeteris  substantiis creatis ccordinarentur
sed semper corpus aliquod vetinere, nunc crescens nunc decrescens; eaque in re pulcharimum
ordinem non minus ac in aliis rebus a natura observari. It ay non anima tantum
sentio autem nullum alia 
sed et animans est immortale, nec magis in philosophico rigore vera mors, quam vera
generatio est. Haec et multo plura puto a me demonstrata
5. 7. vellem  medicinam tam bene constitutam haberemus quam doctrnam
Ad 5. 8.  Etsi putem omnia in physicis fieri mechanice, principia tamen mechanisim
de natura co spirite materiae spiritus, corporis.
ex altioribus peioriuntur, ut saepe monui. Leges enim motuum non ex solis consi–
Ac
derationibus  numerorum et figurarum possunt deduci, sed ex Meta-
principium motus primum agere ordinate cum intellectu,  et r
finem respectu, qui consistit in perfectione  quan quam eadem etiam aliunde possiat demonstrari
quam ex o smdne se anim dubitandum non est esse Mentis louge nostris per
physicis quoad efficio
G
produnt nto leve
spicaciores et potentiores, quanquam nostrae quoque mentis potentia paucis sit explorata.
Coterum quae  chaldorii despriotibus habent, jactantiae suspecta tensebuntur
mento et vanttatis, done experimentis confirmentur. interim verissimum est, omnem
mantem max, sed mxi antnam, sed in in primis nostram, omnia involvere aliquo modo
in praesenti sao statu, praeterita et futura;  et in omnia etiam agere, vicina et
atque adeo aliqua habere omnipotentae et omniscientiae simulaerum.
Ad S. 10. in omni Anima sive Entelechia praeter vim agendi, etiam aliquem perceptionis
et appetitionis gradum esse oportet. itaque haec insunt omni substantiae corporea, quam opponi massis seu
remota: A
aggregatis quae  nullo communi spiritu continentur
Non licet deum comparare
non est unum  cum sit extensione infinitum, quale quid pro uno toto habere
non licere, in Mathematicis est de monstratum. Et deus continet in se rationem ipsius universi
 D omnis passio adeoque et dolor a limitatione et confuso; apud Deum omnes cogitationes distinctae
flumini,  totut
Mens intellectus in cerebro, aut alio, loco  sed g qrnu nis dum
deeenane ale
Eoe   rerum e ocis
possibilitas in divino intellectu
Non puto commode deum dici spatium, quod que madmodum et tempus est oedo possibilium posit
ut tempus non substantia sed qua
a
diepositio seu ordo possibilium positionum, ut numerus sed omnium possibilium realitas in deo est
ans
determinato non est; sed totius Machina
ne dispositio possibilis, ut numerus. Fundantur tamen ut omn
esse spatium, sed est enim spatium
spiritus sit ens incorporeum percipiens, exse movens
appetitu subtilissimam materiam mentis genitricem primo trahens, admittere non ausim, e
primum enim deus non debet dici anima mundi, cum sit causa Mundi deinde spatium non est substantia sed
ita in deo est spatii fundamenta deu
non male  pronuntiatur. Sed seu
Ens relatioumut ordo et numerus quemadmodum et tempus. involvitque possibilitatem existendi, cujus funda
est in essentia divina. Deinde spatium  appesitas es appetens concipi non potest, non
 uui quiae ites neuas pur puaris certr cue e
mentum utique

## Folio 1v — 00068579:0012
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 101 lines, status machine
voluntas optimi, seu voluntas p substantiae maxime intelligentis maxime g
potentis causa est repletionis spatii hoc est existentiae rerum. Materia subtilissima nulla
e esse potest,  danturque gradus subtilitatis in infinitum. Mentem constituit.
non subtilitas materiae, sed  altius quiddam oriens ex ipsa distributione Animarum
seu Ente lechiarum, eamqus comitatur materia quod in corpore comitantur organa
anta ad constituendos characteres quibus veritates neessariae et universales necessario,
pasu immaterialia repraesentantur quae in re directe pingi non possunt. Altius illud distinguit
Mentem ab anima  plantae et animalis, alterics aliorumque fortasse orga-
nicorum nobis ignotorum. Ma M intellectum esse faculta
tem summo gradu cogitandisive percipiendi non male dicitur. Antequam
investigetur origo intellectus investiganda est origo perceptionis in universum
qua intellecta perspecta non poterit quaeri an materia (int mire hic fieri video:)
an materia intellectum producato collisione sua vel contremiscentia ex se, an afficiendo
appetitum spatu, ut i quasi venatur et in tatem, virtutem degeneret. Ut it a vel
dicendum sit intellectus est virtus collisione et certo motu tenerrimo materia orta qua
mens schemata recepta interne sibi repraesentat. Conjungtvel sic: intellectus
circa aptam materiam orta qua
perceptionem ui et immaterialium degenerat, eaque appetere
est virtus ex modificatione appetitus 
ipse ideas intime componit, seu
es sel
esset appetitus immaterialium, timor mortis, essetuo dispersionis subjecti
in
iucipiens suas
delectatur exaltati
ihi Neutrum
ferum quibus afficitur schemata varie
Robum puto d, intelligi posse aut hiclocum habere, aut omnim intelligi posse.
nisi dum
collisionem
velut in
Euripo pars aliqua nunc huo nunc illuc fertur. sed quid hoc ad actum intelligendi. omnis motus
contre materia non contremiscit
materiae facere intellectum, quae connexio
et e Grassus respectu multotenioris.
Mens scremata non recipit, esset hoc recidere in species intentionales schola-
est tener respectu cassii alterius multo crassiorius
tarogitatur
En effe-
Intelle Mentem esse Terminum quend efectum
tum voluntati divinae Mentem non dicerem modificationem appetitus divini; sed
vel terminum divinae voluntatis. Modificationes evanidae sunt, Montes omnesque animae perstant
teneriovis. Mentem esse productum volunt
lis
atque ipsaemet modificantur, Deus etiam proprie modificari non potest. Et quae quaso materia
Timor
anta intelligi potest ad efficiendum, ut Mens se et immaterialia percipiat.
Hae Primarium h_ quod hic maxime mon consoderandum puto hoc
sicorum.
n eo video inprimis recedi a rei natura, quod res ita
optiri aut occidere possent. Ostendi alibi qui fat, fier oporteal
ut, mo unde appa orpatur apparentia generationis et corruptionis sive mortis;  ex quo
gimor mortis
male intellecto, vitae sunt inexplicabiles difficultates de origine substantiarum naturali
luit
sed  qui rem intine perspicit,  propius perspiciet, videbis non aliter montes imo quas-
Mente
praecipuum hite
anqua
concipru
Mira etiarm quae subjiciuntur:
Angelus est pars Dei particulari appetitu et motu circa proportionatam materiam
proqualilate materiae mente praeditus. Intellectus hominis
cunque animas oriri posse quam ipsum universum.
est angetus materiae constantuis inhaerens. sed qsed partes deo non nisi figurcta
loculione bribui possunt, ut cum dicitur anima divinae particula aurae. Mentes non sunt partes
sed effectus dei Deus et mentes, et animae omnes sunt substantia partibus carentes. Hon
ett
exerens
materias aptas esse
tempus
ammabus coordinatas, nempe organica corpora. Ubi set est ubique in materia
 subjicitur:
Non propo outur mens a proportionata mateoriem, etsi verum sit
est appetitus, ubique organicum, ubique non ad tempus, sed constans utrumque
censio etiam bruti est cogitatio imperfecta appesitu proqualitate materise magis discon-
tinuato.. Hoc quidem recte de appetitu et imperfecta cogitatione. sed non putandum hoc
oriri ex qualitate materiae, sed ut dixi harmoniam esse inde praestabilitm
quod subjictur Alii spititus v. g. plantae, imo animae hominis videntur tantum circampulsio materiae a stella
su sole e aethere agitatae Anima vel principium motus stellae, est appelitus spatii ob
non per omnia
majores materiae partes magis continnatus et pno senu solum motum assecntus
probari potest. HAnima non est circum pulsio, nec ui circumpulsio corpoes organicum statim
constituit: longe profundior ea res est et organicorum nulla origot mechanica est ec An aliqua
Magnitudo num
impeditet materiae hon impediret mentem;  nam in magnis ut in parvis organa
sit anima globi solaris, ansadstri nec affirmare nec negare possum
:ExUnguentum armarium, et transplantationes morborum nihil cum
his commune habent, non magis quam magnetis directio ad polum, quae multo est mirabilior
si unguentum illud verum deprehenderetur, faite experimentis, facile ex natura corporum
esse possunt
explicaretur. Eminus aut in distans  naturalis actio nulla est
5. 14. Recte definitioni substantiae adichorrasib allatae, (: substantia est Ens natura
liter unitum, circum circaterminatum objicitur, paucarum esse substantiaum, nam exelu
duntur spiritus, artificialia. a imo nec miraculosa, ut ranae teg in Aegipto aMvsC
producta cum non fueriat naturaliter unitae. ie quoque et imago in speculo, quae sunt naturaliter
 contra Medium lapidis
linutes quou
unicae et undiue ferminatae substantiae emali Motus quoque erit substantia
essinte uuo erp a padicmenti ideretus iuto originsodte
et qebticadle tuo es sdim praeditementi, de rebus lignita originis dibitabitur amtesat

## Folio 2r — 00068579:0013
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 93 lines, status machine
praeterea limites
geodum moo 
vel conservetur, sed quid sit et 20 per se mela physice, non physice  quodemmod
esse sumendum, Limites quoque rei essentiam non explicare. Addi posses quod
accidentia etiam, ut figurae, motusque habent partes unitas et circurrquaque terminatas
Recte pro nova definitione defenditur vetus, per se subsistens, seu alio non indi–
gens, si scilicet intelligatur res de requisitis immediatis q extraneis.
Extraners inquam, nam alias totum excluderetur quia indiget partibus; immediatis
a adhibeantur, sumtae ex rationibus universi, nuum nulla
substantia sola esse potest, uti nullum potestes vacuum. Recte etiam agno
se
quia ei rn
sat stantias quod dicitur omnem substantiam perpetuam et inextinquibilem
esse, verissimum est (etsi prioribus de spirituum extinctione non cbhaereat) modu
intelligatur de simplicissamis simplicibus substantiis quae mihi solae verae esse
substantiae videntur, caeteraque (nempe acogregata) si akxiβja
sectemur, existere Vosmo tantum, ut  democrito verbo utar seu
opinione. Et in simplicibus s materia et sprait entelectia, id est princi–
intelligas, principium existendi, recta seu fundamentum dispositionis existentium
iimmobile
involvat
non
determinans
sumta quam ipsa actio ac passio interrra
non ipsam disposendi possibilitatem, recte de deo accipres dicest esse Ens
simplex et infinitum. Penetrabile tamen nefcio anapte eo dicere nolim, ita enim
poterit habere partes, nisi se vox ita explicetur, ut nullas partes in
Replens nihil aliud est quam ipsum existens passivum qua tale. Accidens
male dicitur determinare Modum putem propiie esse accidens
seu limites quosdam adjiciens ei quod perpetuum est et modificatur. Ratatani audem tribo
Relatio autem
es aliquo
Relationi autem seu omni accidenti adeoque omni accidenti nolum hoc tribuere.
ex substantia e modis resultat nulla prosriu mutatione, sed consequentia tantum
simul reale sit, quia Ratio ipsa res omnes vi summ
intellectus constituuntur, quae causa est cut possibilitates et veritates sint aeternae, etiam
quod dicitur putem utiliter haec distingui non
modo Ens rationis dici potest, et
saum et nec logices tantum, sed e philososophi esse bene discernere notiones
neque antequum il facient habebunt demonstrationes in philosophia ad morem
cum ea existentia abest
saclidearum seque ego ante haec penitus evoluta potui pervenise ad Elem mea
quodam calculi genere demonstrata. It aque relatio
Elementa aternarum, veritatum
Recte dicitur
veritatibus fundentur
se rerum, imo tempus et s
locum seu spatium si ut ordines concipiantur possibilium rerum seu dispositiones possi–
ordo valor non sunt phantasiae cum in
tet locatio durationem et locationem modos
bilium rerum. Quod in utroque substantiale est, in deo est. Unde
recte  dominus Animadvetor in Thomasianam substantiam notat
Ens spatium, si non donatur vi Maeditum seu Ensrale Deus, non esse Ens reale
numero rerum excludas. Est enim
si substantiale intelligas per reale; seu si ordigeso nomnmetriaque est possibilitalae istarum
bractatio. Et ideo extensio ipsa possibilis meb sive continua non habet
ut saepe dixi dispositio possibi compossibiliam
De Physicis
quod secus est
seu existentibsubi divisiones sunt actu factae. Quemadmodum non datur minima fractio in numeris,
Unitas numerica
ita nec minimum in Geometria, punctumque est extremum non pare, sed in rebus
partes determinatas, non magi
caeferum optume notatur
DEum primum et necessarium esse cu
ipsis dantur minima simplices nempe substantiae
Cogitantem prius quidem se percipere, sed tamen et simul deum se
conitationem sibi primam esse in cognoscendo,
Essendo,
Res et rei modus differunt, quod res sub diversis modis eadem
Etsi spiritus sit simplex, tamen  modificatur varietate phaenomenorum
ess
quae sunt in ipso, et haec respondent externis eesi ak BBcos loquendo ab ipsis non oriantur
priorem 
A 5. 21. Recte hic dicitur materiam esse ut corpus anrimandum, for corpus ut
sd
persistit
dum motatur
materiam animatam. Soleo ego distinguere substantiam corpoream a materia
ex materia et hujus, modificationibus rerum essentias
Ad 5. 20.
formari, est enim aliquid in natura altius Geometricis seu materiariis notionibus
Ad 525. 26. Optime Hic no optime Unitas realis distinguitur a puncto et
Matim tamen dicere punctum
quanquam non careat situ
Ad 5. 23. Hic recte negatur
omne extensum puncto esse majus.
quod veritates dat non posse pertinere ad stulti–
parti qua
non esse mensurabile quia partibua
tiam; et ssi non habe applicetur ad usum, hominum id bitrofieri
Ad 8. 28 Hic optime notatur
non

## Folio 2v — 00068579:0014
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 1r — 00068579:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
Lulliana Avonis Ivonis
in digesso sapient, ae D. Ivonis debebant raedicibusY
Indices rerum Alphabetiai
trium Lomorum redigi in unum, et non tam paginae adjici, quam potius combinationes
ad quas una quaeque res pertinet, viq acceptilatio rom. 2. p.5ib adiiciendum er at in
indice Alphab in indice Alphabetico dicitur nAcceptilationem quaerendam, tomo
s
pag: 516. satius dixisset quaerendam sub hc combinatione bi cui eam subjecit
nempe; r finis contrarietatis.
Eundum erat a combina
tionibus ad terniones et quaterniones. ta: cognitio finis contrarietatis.
potestas cognitionis virtutis.
ta octo decim illis Termini sunt: Bonitas, Magnitudo duratio, Potestas, cognitio, volum
Abcoenti.
tas virtus, veritas Gloria. Relativi differentia, concordantia contraietas,
principium medium finis; Majoritus aequalitas minoritas.
Absolutos ita versob disticho huic inclusi.
3 si m Bonitas Magna est Duratque Potentia Docti
5 3)
 vult virtutem vera illi gloria praesto est
qui
a
Relatiuos huic versui
 Convenit in MMedio quodcunque aequale vocatur
omne bonum magnum est
luatque poteatia docti
si vis virtulem stat
sibi verus honor
Nam sub (invenientae seu concordantia facile meminisse possumus differentiae et contra
rietatis; sub Medio principii et finis, sub aequali majoris et minoris.
displicent
omum
aeterum in ipsis acodecim termnis haec desidero:
superesse at
aliquos amplius resolvi posse
in alios exhis ipsis: ita Dun est agnitu voluntas est cognitio bonita virtus est po-
testas banitatis. Gloria est cognitio virtutis. Majoritas aequalitas Minoritas ad magni
20 multos terminos deesse, exempli gratia locus, actio, tarsu
denc duratio resolvitur, partum in terminos duos unum ex positis alium ex omissis
tudinem reducuntur
est enim magnitudo temporis
3. posse plures relativos subouno comprehendi
Nempe differentia concordantia contrarietas sub collatione. principium
Medium finis sub ordine.
isti tancum. Bonilas, Magnitudo,
a
Huc ergo Ex his ergonocta decim supererepunt
Duratio potestas, cognitio, ordo, collatio
entia coessentia. Existentia, coexistentia. 
q
Cogitatio, Extensio
vel sic potius: Essentia, Relutio Muratio, Relatio; cogitatio, extensio. Ex relatione
exsentiae multitudo et comparatio. Ex multitudine eorum quae in aliquo comparari perfecte possunt
seu homogenea sunt totum et pars. seu magnitudo. Magnitudo essentiae in parvo subjecto
a
est perfectio sn bonitas. x perfectione exisentia. Ex i entia et Mulatione causa et effectus

## Folio 1v — 00068579:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 91 lines, status machine
actrio passio. Ex his etiam prius et posterius; adeoque tempus; simul, adeoque locus.
les redit ad ista qualuor praedicamenta: Substantia sive subjectum; qvalitas
ioe forma; Mabet see Actio passio) Actio passio sive Mutatio. Denique
Nam cogitatio et Extensio sunt speciales quaedam expressione
C
P
tfonmae et subjecti. Et va videtur extensio ipsa subjecti ratio coilta ater
ipsunta cogitandi autem  Omnis substantia esse cogitans, extensa et cogitans
elatie
simul, adeoque substantiae, qualitatis, imulationis relationis varietates, ab exten
E
F
u
Formas  non alias
invenio quam ieas seu ad quo cogitationes distinguuntur. Est autem in cogitatione
siones et cogitationes varetade sumi
ad hua aliud quiddam quam in objecto. Nam in objecto sunt tantum extensio situs
motus cogilatio. Sed Magnitudo figura, motus, supponunt alicuus
nec magnitudinem et figuram veluti subjecti; quod ipsum subj ectum denique rursus cogitans
magnitudo et figura
in
itaque cum in rebus reperiantur: magnitudo mutatio
extensio, motus, cogitatio, necesse est esse aliquid in cogitatione quod in his non est.
est. Ner aliquod aliud qua
pogitatio est expressio objecti multiplicis in uno subjecto.
Ox
praeterea
Ino videtur
sui. Actio haec in sipsum videtur intima
constituere naturam cogitationis. Nam etsi expressa mihi sint objecta
Ne expressio
oe coortatione esse
l
itaque ex Actione
ea mihi expressa esse, nihil agam.
mea percipio, perceptio enim nihil aliud est quam actonis in seipsum modqus h
cognoscere non possim
actione et passione necesse est agens in patiente exprimi
Caelerum ad promtum terminorum generalium usum maliuque nonnihil, jam compositos quam
in ommi
Quante
Bonitar Magnitudo, tempus Locus
malitas
sumamus ergo.
quantitas, qualitas,  Aato, passio
scientia Voluntat quando, ubi situs ordo. versus: res talis
c
plane simplices adhibere:
ladicamenta
potentia
substantia
etet quando cubi et ordo
C
Relatio
specialiora: Extensio, Figura Motu Motus, Potentia scientia, voluntas
 Actio - passio,
artu
praedicabilia: Genus specie individuum, Genus species, differentia, proprium accidens
age
Bonitas fibra situ
tanta est
d+
Nomen definitio, divisio. ea c idem
subjectum, Adjunctur
t
C
Quaestiones: quis quid ubi quibus auxiliis cur quomodo quando. Quamdiu, quibuscum quanto
e
Antecedentia, consequentia; consonantia repugnantia
(quamdia et quantoper e su complecti loceut sub quousque.) quoties, quove atdine
a odu Hoc in deliberativo. ibi quaeritur non quid sed quomodo
v
tutum, instum, pulchium, commodum aptum
incundum, Abecessarium honestum, jucundum utile comprobatemm consuetum durabile Hoc in demonstra
pere
e
rationes: Testes peocamenta  confessio, signa, omina. Haec in genere judierali ubi quaeritur ari aliquod
tivo, ubi quaeritur non quomodo sed quid
p
+5
commendationes
una
factum sit aut etum sut
qetilius ram tolam una imanime complecti et ejus partes per
uirere quam surcidere per dichote mnicas
L
EK
8
3
as
ineraia

## Folio 1r — 00068579:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 113 lines, status machine
persuadendi consistit tum in rationibus
explicandis, tum in affectibus commovendis
tum vero in horum omnium velut vetri–
culo, arte scilicet parandi attentionem
quae separatis, quibus dam regulis constat.
Nam pleraque quae no novimus, non sequinum
quia inter agendum non attendimus.
Est autem meattentio, nihil aliud quam
reflexio.
t u n sgurgba gumesm in dovenem. e
usus fucugnarb in pairet  mngnasqu ereik
memtr uut mnumuna b opsuo rut
an nem in nah erstra 2h ingil. 23 3Vor
sumoecs gugmue Gunoee guonet
gurver non ducguerehm reum rnis emni,
kunt egutti mas oinmibret rlunnyt,
in visuem momnum hego   pal souni
en sounne Eture ven viupu muroi in notu
iviso  in oge ihincumaatto numo 
rathos navi Duis non surgbae isii honati
angulo tis uut agrat uns uaisegueq x
e
snee foueiruo) sergus numur sumur
symrgus ngio  sgurbu, d Sohus
tagn ugnd eguomam in ga dguans aVane
quomimes in vilocs egrs ainttut gis nen iguu
ab mngnerns machaget vo vrn Ws
somnus a Vigilia distat, quod in Sigilia omnia deurursin onur crorgygomum
ad finem diriountur. In somnus nul ulti–
mum implicite faltem diriguntur. At somni
anti ad summami rerum nulla relatio est. Unde
fit ut d evigilare nihil aliud sit, quam r–
colligere sese, cogitare illud: dic cur hic Diis
bsinueus. Incipere connectere statum in quo
nunc es cum caetera Tua vita, seu tecum ipso
Unde et hoc sommii a vigilia vigilantis sensu
discernendi xei Tugior est, quod dum demum o-
stat nos) vigilare, cum recordamur qua raione
datum g
in locum praesentem venerimus, Ut quamdiu
videmusus rerum quae apparent inter se aptam
connexionem cum praecedentibus aptam connexio
nem, quam in somniis nec miramur, nec depre–
hendimus adesse, nec abesse miramur. Notandum
est a. ipsum sommantem insudum quod somniet
durmgo signomne detmor aumm
smm men,nnt e gmwwa synihnis
0in hisomere paat 13 dpener. Irgnns
mugnier instros son nm en ognn egini
n uniumo) mneb osse sygurme o
uttet in mus ro5: enni Vd mger. 80
vi olge synio hn vphentim mns nvel
zuper vometum n simmes in
diyao
viso invat nun e6) onoque megneigne mne ou
lungee vomgn sezortul sergn son
nmo duo solmitanet malliu vrouyorit
.
unuu t Uere soab runs mert mugo
dvinrt nnn nvosi omniumnae dmen
inpa uupum ino hergomaen
ima iia  geressae psi mmnm Gnogibae
s
cnuu unioi cum osir ivetrum nmpo
mnimnit
animadvertere, ac nihilominus somnum continuare. Sorgis gunaa uno dilo) gnointare 
ibi cogitandus est velut exiguo temporis e inter- reia sorunribia himated unat
vallo evigilans, rursusque a sepore oppressus priore regurso  runt cgnomaera in i
speciem resumsisse.
Cur etiam sed et illud no-  erunan utinrum rac mwiris um
tandum, nonnullos homines semet exritare posse, as ehert num dueor vn nrumno utm
mihique ipsi lioc perfamiliare esse, ut ingrata
eoignanum ominomsrume) in ih mnus
quadam specie oblata recorder me sommiare, tentemus um lig) cum unt su x
oculos, ac digitis divellum id lumen admittunt
Notendum ettiam Iund etiam cogitendum est
unde fiaut illi apparentes de alecto lapsus
in
is
qu
Pocatum ascribit
qui fere inter confinia somni et vigiliae contingere
nonnunquam et nonmullis solent, quibus subito
in ipso obdormitionis momento resuscitantu.
Ego cum miho aliquando una vice hoc conti-
gisset. potui vixtota nocte mihi so meis ocu–
lis somnummihi somnum persuadere. Nam cum
primum eram in momento ob dormiscendi, subit
me recolligens et hoc ipsum sentiens, subsilii
subsultavi.
Nec illud praetereundum vene
rem in somnis spontaneam nihi non aeque
bannib
alterere corpus, quam quae bivus forti agita
tione exprimitur, moventibus sese nitus sola
forti imaginatione spiritibus hine membroni
attritu. Hoc u a medicofirmatum audivi
mnucut at es) hugcant su  tuna part
ceuus gunaa une sigaro Snerrus usu waheyn
escn incent mis oo dieb hnegoananurs
numpurui o iom humson, altomnam
we mnch onremoina ruum vargiter non
 mnuunl gna suno lonons sit umuru
herearbgo unicnt simmas in mmuge unt
e orrgils grygo giis anau ∞ mnu sigau v
uris un 1 oxnertar  es. imnouer X
Eunvirgirae X mnu huurgne diloch smmos in
zougb mnaent rumo mneb mgneggibo b
gugsoni do curumt ens cnuant Hus
saeben e ungursirago schurp ven tiuris
u sie mnaa synat lhzano unweis hjas
ctaminum om mmxul rru nurc orginuuo
misussond en trumes in ruuno quo iigusart

## Folio 1v — 00068579:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 17 lines, status machine
ve
a en e4 
peia
a
 sia
ine
qubra t 10ta  e
 C Em C su Ce a no 
i
se
e
e
et dicm sect um
ne
lise 6. dem
e
2

## Folio 2r — 00068579:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 17 lines, status machine
fu
ex incoharentia omniorum principrum
a
1
labidur comnium a digilia Dlinguends
Voravit
 quae in somnies quaerimus, non pisse
no invenire, cum vigitantes eadem in simili
casu reperturi essemus. Somnia veram nuper
ne chartam quandam in labula reponere
nox cum amico otendere vellem omni cura
adhibita reperire non posse. Ntempe non
cartam reposueram in tabula, ed fluxam
quandam chartae repositae imaginem vntari
quae disparnerat, aimfil
nullumque sovestigium in residua Tabula
magine reliquera

## Folio 2v — 00068579:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068579/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
TFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBLI
eee  
isa
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
EDEKSACHSISCHE LANDESBIBLIOTHE