# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/62237/text
# Catalogue record: 62237 — Leibniz an Veit Ludwig von Seckendorff
# Incipit: [...] Sed ut de ipso argumento aliquid dicam, visus es profecto resusc
# Date: 1692-01-06 (91-12-27)
# Sender: Leibniz — Addressee: Seckendorff
# Akademie-Ausgabe: AA II,2 N. 134, AA I,7 N. 273
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=62237&katnr=10155
# AA II,2: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# AA I,7: its series at leibnizedition.de: https://www.leibnizedition.de/de/reihen/reihe-i/
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-866575
# Title: LBr. 854 · Seckendorff
# Folios: Bl. 92–96 (from the shelfmark LBr 854 Bl. 92-96): 10 pages, canvases 187–196, page ids DE-611-HS-866575:0187 to DE-611-HS-866575:0196
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-866575&page=187
# Lines: 213 recognised on 10 of 10 pages, mean confidence 0.97
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 92r — DE-611-HS-866575:0187
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 93v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 25 lines, status machine
Leronitius Seckendorio
d: XVII. dec. 1691.
Ellme
ac Generosissime Domine
Quantacunque fuerit mea de magnifico illo munere ex
pectatio, quod orbi destinabus; fatendum est tamen to
tam magnitudinem ejus tum demum nobis intellectam
fuisse, cum incredibilis curae tuae ac summi ingenii feu–
cus nuperrime privatum bonum esse desiit. Be certe non
tam ea affecere, quae a Te expectabam dudum (quanquam
capitalia sint,) scilicet vis iudicii maxima, notitia rerum
gravissimarum ad religionem et rempublicam pertinentium
eloquentia denique digna scriptore, digna argumento;
quam quae spondere sibi a persona tua, a dignitate, a
vacetuaine oudax vel iniquum erat; labor scilicet im
mensus, diligentia infinita, complexus vastissimi operis
intra id tempus elaborati, qual delicatis ad legendum
studiosis etiam ad intelligendum vix satis erat. Haec
sunt, quae metfateor, in stuporem dedere, etiam primo aspectu.
Quid de inde in legendo progredienti factum putas? pro-
fecto poenituit me peguitque ordinis nostri, qui sibi
stucla literarum quasi propria vindicat, domi suae ac
velut in suo regno victi. Hoc ego mihi tacitus dicebam
tanquam vausquisque de populo, qui aliquem harum
rerum

## Folio 92v — DE-611-HS-866575:0188
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 93r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 25 lines, status machine
rerum gustum habet. Et magnitudo admirationis pene
priuati beneficii sensum obruerat, donec a lectione inter-
quiescentem officii memoria interpellauit, suc cessitque
pudor ex conscientia splendoris Tui et tenuitatis nostrae
cuius otriusque opere tuo dono mihi misso oblitus
videbare, me vero dememinisse non decebat. Videbam
me ibi eo nomine debere gratitudinem cum omnibus
hinc
gratias cum paucis; quas ago otcunque, quandovt
res postulat, non licet. Neque aliud quam cultum red-
dere in mea manu est, commune tributum magnae
virtuti persoluendum; tametsi praeterea peculiaria
et ingentia in me beneficia tua aliquid amplius
exigant. Sed ea es benignitate, ut voluntate contentus
sis, quam onam ego integram et sincerum prastare
possum.
Sed ut de ipso argumento aliquid dicam, visus es pro
fecto resuscitase nobis, et totum quantus est, reddidisse
Lutherum, in vitia hominum et ecclesia de honestamenta
tonantem. )et cum antea vis verborum ejus, quam Eras-
mus apud Fe Magicam appellat, fere intra Gec-
manicae linguae fines staret, tu transfusam in Latinum
sermonem, et publicam et durabilem fecisti, et monu-
mentum, erex isti viro, post illud, quod ipse sibi fecit, ma-
ximum.

## Folio 93r — DE-611-HS-866575:0189
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 92v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 23 lines, status machine
ximum laque Tibi consilium fuisse puto in illis felicissimis
excerptis Fuis plerorum que Lutheri libeorum, ut scilicet
detracto multo cortice, quicquid in illis pulcherrimum est,
intextum Historiae tuae facilius perennaret. Quanquam
autem non dissimulaneris pro candore tuo, siquid hu-
mani possus est; excusationem tamen ex ipsa rerum serie, omni
cum Apologia potiorem, dedisti Nunquam profecto maior ap-
paruit Lutherus, et tunc quoque, cum aliqua vellemus
moderatius secisse, mox nostra pene ipsi iudicia damna-
mus, ubi explicantem sesc in historia tua fatorum or–
dinem intuemus.  Solent magnae dotes aliqua vitio-
rum vicinia inumbratae in rebus gerendis purae sed me
diocri vistuti prasture, et heroum etiam erroribus non
tam venia, quam veneratio ab hominibus parata est.
Si non errasset, fecerat ille minus. )quicquid prouidentiae
placuit, optimum iudico. Et qui fortasse illis temporibus
cum nondum intelligeretur consilia Dei, inter Luthe-
rum et Erasmum hasissem, agnosco ex successu sor-
tibus remediis opus suise. Nec dubium est Lutheri
beneficia etiam ad hostes viri manasse, Multa in
melius pudore vel amulatione mutarunt. Non con-
temnenia paro doctorum Romanae Ecclesiae doctrinam
eius

## Folio 93v — DE-611-HS-866575:0190
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 92r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000190.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 23 lines, status machine
de gratia et liberi arbitrii viribus hodie tuetur, quam
ipse capitalem putabat. Et quicunque secundum illam
staupitii vocem, qua se Lutherus excitatum scripsit, in ca-
ritate veca, seu divino amore vim omnem verae poeniten-
tiae, conversionis, instificationis, renovationis, bonorum
denique operum collocant, quid aliud, quam illam fidem
viuam designant. Protestantibus non tam in intellectu
quam voluntate collocatam, hoc est siduciam filialem
ex immensa bonitate Dei, et collatis per filium beneficiis
conceptam, et obediendi ardore efficacem. His saluis
catera ipse Lutherus tolerabiliora iudicabat; etsi protem-
poribus variauerit. Ft res eo mihi redactae videntur
inhac luce seculi, nisi nona barbaries ingruerit, vtnon
sit amplius magnoxere de oppressione veritatis metuen-
dum. Fortasse ubi Reformatos omnes Gallia expulerit
ipsa Gallia reformata fiet, non nomine, sed re quam
temperare incipiant dogmata nemo Te rectius nouit
versatissimo in scriptis doctissimorum ejus gentis viro-
rum. Diffundi lumen in italiam et contagio quo,
dam serpere studium purioris antiquitatis, in nupero
itinere didici, et Rom de adeo laudabili Cardinalis Bar-
badici consilio, instituuntus statis temporibus collatio-
nes

## Folio 94r — DE-611-HS-866575:0191
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 95v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 23 lines, status machine
nes eruditorum virorum, in ipso collegio propogandae fidei
quibus aliquoties afsui ipse inuitantibus amicis, et si sic per-
gitur, messem aliquam non poenitendam ex hac semente
expecto; ut de mysticorum studio non dicam, vocantium
homines a creaturis ad Deum, quibus etiam postop-
pressos aeuietistas suus in Romana Ecclesia honos
manet. Penique ita sentio, si maior esset communica-
tio, facilius illas gentes lucem recepturas, quam nostros
populos ad tenebras redituros. Sed hac quidem Deocu-
rae erunta non interim gratulari debemus Zcclesiae
quod res, omnium in ea inde a Constantini M2. tempo-
ribus gestarum maxima, digne tandem et plene scri-
pta est. (Et habeo tamen (ut ingenuitatem meam videas)
quod in tuo opere desiderem, aut potius, quod in eo non
desiderassem. Puid illud, inquies. Deinburgium, inquam,
qui profecto melius exulasset, scriptor futilis, aut po-
tius exscriptor, indignus quem Tu refutares, Hu-
ius libellum, velut basin, substernere molituae, erat
gigantem fygmaei humeris imponere, et panno la-
cero aurum et purpuram intexere. Sed in gratiam
cum homine redeo, quoties cogito, nos ecus reptili
conatui incomparabile opus tuum debere. Protestan-
tium

## Folio 94v — DE-611-HS-866575:0192
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 95r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000192.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 24 lines, status machine
tium erit, publico consilio dare operam, ut reliqua Ecclesiae
Reformata Historia pari saltem apparatu et fide (nam
caeteras tuasdotes quis alius promitteret.) pectexatur,
Luod otinam fiat sub oculis tuis, et per viros ate
lectos et instrudos, ut otio etiam illo fruamur, quod
post exhaustum tantum laborem non magis Tibi ac
valetudini, quam Reipublicae, debes: cuius interest
conservari insignes viros. Meum ceste votum est, non
nunc demum solenni consuetudine exeuntis anni na-
tum, sed perpetuum, ut lorig issimis adhuc temporibus
te valente ac florente fruamus. Pauca adiicio e
desideriis eorum, queiscum aliquando de opere Tuo
sermones miscentur. Equidem non potest nimis pro-
lixum opus esse, in quo infinita et magna ex tabu
lariorim publicorum arcanis fontibus derivata
continentur, tantumque abest, ut ea dere queri de
beant intelligentes, ut potius optandum videatur
ocollectionem
uttistoriae pedisse quam publicari, qua inedita complu-
ra a se citata principum, Lutheri, Melanchthonis
aliorumque magnorum virorum, conseruentur serae
posteritati. Quod eo facilius a Te, credo, impetrabitur
quia hic tuo indicio, sed alieno labore uti potes. Sed
scis

## Folio 95r — DE-611-HS-866575:0193
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 94v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 25 lines, status machine
scis, multos in aulis nostris, multos apud exteros latinae
linguae usu non satis valere; qui tamen legunt libenter
et cum fructu. Nec deesse etiam inter eruditos, quos ne-
gotia aut vires magno volumini impares fecere. His
optaremus succurri eleganti aliquo et exquisito vasti ope-
tis tui compendio, quod vim omnem rerum maximarum
velut in tabula spectandam daret. Non defuturi essent
Germani Gallique, qui Latino sermone scriptum in
patrium transferrent. Haec nisi tuo consilio fient
vereor, ne tentet aliquis Te inconsulto, et improba-
turo; quemadm odum excellenti Historia Aethiopicae
Ludolphi nostri contigit, onde Gallus quidam brevia-
rium fecit, omissis, quae minime decebat. Sed desino
apud Fe consutorem agere et nequic quam ingerere
dudum praeuisa, et fortase iam constituta. Serenissimus
princeps Ernestus, Landgrauius Hassiae, magnas Hi-
storiae tuae laudes agnouit nuper; putat tamen de
buisse protestantes relinquere Pontificus suas eccle-
suo
sias, suos census; et fine vero cultur propriis sumti-
bus consulere: ita nihil praeter humana gentium iura
fuisse factucos. Atque huiusmodi aliquid notasti et
et
Henrico Brunsuicensi visum, Et Flectorem loannem a se-
questra-

## Folio 95v — DE-611-HS-866575:0194
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 94r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000194.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 24 lines, status machine
questratione bonorum ad deserta monasteria pertinentium
non alienum fuise. Sed cum non acciperetur conditio,
visum est postremo, crescentibus animis, ius territorii
eo porrigi, ut princeps pro conscientiae sensu constituere
posset rectum rerum Ecclesiasticarum osum, nulla indici-
orum Imperii, aut maioris suffragiorum comitialium
partis respectu, quae fateor perplexiorem habere discusi-
onem, ut pleraque omnia publici icris, praesertim ante
constitutiones nouas, quibus certa rebus imperii for–
ma data est. Meldensis =piscopi Responsum Bana
gio oppositum videris. Cateris misis mona fere ac.
cusatione rebellionis haeret, videturque de libertate
principum Germaniae aliter sentire, quam Rex suus
maioresque eius, qui semper nostris armorum et
vk
foederum iura assererunt. Accidit forte, antemen-
ses complures serenissima ducissae iussus darem breves
stricturas in Pdlissonci cogitata de veligione, viri ut
seis doctrina et ingenio famae suae paris. His ad Ab-
batissam, ducissae sororem, in Gallias missis, respondit ho-
nestissime, et ame replicatum est. Postremo ipse omnia
cum suo nouissemo responso Lutetiae Parisiorum edi cu-
ravit. Inter alia obieceram, ex sententia gravissimo-
oum

## Folio 96r — DE-611-HS-866575:0195
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 16 lines, status machine
rum Theologorum Romanae Ecclesiae protestantes plerosque
non nisi hareticos materiales esse, atque adeo sincero amore
Dei, quem Doctores contritionem vocant, id est (uti loque
rentur nostri) vera vivaque fide saluari; quam oltra
nec a nostris quicquam requiritur: quin homanos ipsis
Protestantibus longe esse laxiores cum ad paganos
concidere
usque beneficium extendere videantur. Ita consicea
illud, quod venditant aliqui, priuilegium Romanae par-
tis, quasi ipsa cateros damnet magis, quam a caeteris
damnetur. Hanc difficultatem responsis suis non sa-
tis mihi videtur sustulisse. Et ermus Princeps Er
nestus mihi scripsit, sese ex ore cardinalis Pallavicini
et Honoculi Fabri, Tesuitae nuper celebris; et Poeniten-
tiarii Portificii in ade S. Petri, eadem, quae ego obieci
agnosci audisse.

## Folio 96v — DE-611-HS-866575:0196
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866575/jpgs/default/00000196.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 5 lines, status machine
seeeeeeeeeeeeeee
OHTFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBLIOTH
eeea
:LBr. 8.
FDERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK