# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/6479/text
# Catalogue record: 6479 — [De praestantia systematis Copernicani. Zweite Fassung]
# Incipit: Praeclarum Ciceronis dictum est, opinionum commenta delet dies,
# Date: 1689
# Akademie-Ausgabe: AA VI,4 N. 377
# Other printings: -Gerhardt: Mathematische Schriften, Bd. 1-7, 1849-1863, 6 S. 145-147 (tlw.). -Robinet: Iter Italicum, 1988, S. 107-110
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=6479&katnr=41717
# AA VI,4: its series at Leibniz-Forschungsstelle Münster (online after accepting its terms): https://www.uni-muenster.de/Leibniz/seite5.html
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068312
# Title: Leibniz-Handschriften zur Theologie LH 1, 3, 8 D (shelfmark LH 1, 3, 8d)
# Folios: Bl. 7–8 (from the shelfmark LH 1, 3, 8d Bl. 7-8): 4 pages, canvases 13–16, page ids 00068312:0013 to 00068312:0016
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068312&page=13
# Lines: 173 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.96
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 7r — 00068312:0013
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068312/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
L ad vol. 3, v.
Sacra Scriptura
deleaditur oirra
Adronomiam.
Laus Copernican.
systematis.
Praeclarum Ciceronis dictum est, opinionum commenta delet
dies, naturae judicia confirmat. Id nos circa optimam mundani systematis
explicandi rationem experimur, quae novis quotidie inventis eo jam
pervenit, ut vix quisquam sit insignium Mathematicorum, qui non
praeferendam fateatur, si per superiorum decreta censurasque liceret. Unde
jam olim Christophorus clavius societatis Jesu Mathematicus celebris, cum
senex pova per Telescopium inventa coelestia et instrimis Lunulas
detectas
Joviales intellexisset, actum esse exclamavit de recepta Astronomia
Videbat enim vim maximam Analogiae, quam postea nova feperta
annuli et comitum saturni tam manifestam reddidere, ut vix
ei amplius resisti possit. Et claudius des hales ex eadem Societate
Jesu vir in his studiis versatissimus, ingenue fassus est vix aliam Hypothesir
sperari posse quae phaenomenis tam pulchre pleneque satis faciat. Absurdam
Hypothes in Copernicanam
quidem in philosophia non essesut olim credebatur concedent hodie plenique
omnes. Ricciolus ipse omnia argumenta vulgaria contra eamallata
gravium aut
rejecit, excepto uno quod sumitur a motu, projectorum. Sed hoc quoque nullam
vim habere Gassendus, P. Stephanus de Angelis, et Joh. Alphonsus Borellus
evicerunt
Quod attinet ad argumenta Cheologica ab autoritate scriptura sacra
sumta fassi sunt P. Mersennus Ordinis Minimorum et P. Honoratus Fabrius
e societate Jesuus nihil prohibere, quin Ecclesia post agnitam aliquando ab
eruditis rationum naturalium efficaciam pondusque maximum declaret
verba autorum sacrorum sic posse accipi ut accipiuntur verba omnium
Mathematicorum, qui, licetnovum systema sequantur, semper tamen dicent
moveri
et dicere debent, solem coccidere et oriri, quoties theoriam planetarum
non ex professo tractant

## Folio 7v — 00068312:0014
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068312/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 74 lines, status machine
audacia
Interim merito censurae subjecta est eorum , quiminus
reverenter de Scriptura Sacra sentire visi sunt, quasi scilicet non satis
accurate sit locuta, quoniam finis ejus non sit docere philosophiam sed
viam salutis. Honorifecentius enim et verius est agnoscere in saeris libris
Omnes scientiarum quoque thesauros reconditos latere, et de rebus non
minus Astronomicis quam aliis omnibus rectissima dici. Quod salvo
etiam novo systemate asseri potest. Nam autores saeri aliter sine
absurditate non poterant sensa animi exprimere, etiamsi millies verum
ponatur systema novum. Et ridiculus foret Historicus quamcunque demum
in Mathematicis ostinionem secutus, qui non solem sed terram
oriri et ogeidere dictitaret.
H
Quod ut
necessario
est  vees intelligatur exactius, sciendum est, Motum ita sumi
aliquid nonctum satis ,ut involvat aliquid respectivum et non posse dari phaenomena, ex
ni, et ad tollendam quibus absolute determinetur motus aut quies. Consistit enim motus
in mutatione situs seu loci, et ipse locus rursus aliquid relativum
involvit, etiam ex Aristotelis sententia, qui definivit superficie ambientis
Hinc in rigore omne systema defendi potest, ita ut nec ab Angelo quidem
Metaphysica certitudine aliquid absolute determinari queat; quoniam ea
ipsa conditio est legum motus generalium, ut omnia eodem modo in
phaenomenis  eveniant, nec dijudicari possit utrum et quatenus
corpus aliquod datum quiescat vel moveatur, nisi rationem majoris
explicabilitatis habendo. Idque adeo verum est, ut ne vis quidem agendi
  matus andiciuve certum sit motus absoluti indicium
proi
Ut si globus in navi manu impulsus currat per lineam rectam homipontale
a prora verius puppim, nalliseritmats glabicegate capeendo et
quipse que
aliam esse in Motibus contraria (a puppi ad proram; nullus erit motus globi absolute loquendo
absolute enim globus in eodem manet loco spatii ut apparet spectanti ex
ripa quae supponitur immota. Et tamen globus habet motum respectivum
respectu eorum quae sunt in navi; et licet (ex Hbys pothesi) quiescat absolute
et in rigore, tamen aliquid in navi oppositum frangere potest
tapbourcat
ed opera prefium
madmonere hoc loco,
adhuc vulgo animadver
si
omnem difficultate in
negotii, ceuparae que
nensicam
et Copernicanum que
systema ab omne
censura vindicandu
plane suffecturum
Nempe concedunt
omnes sustema
Copernicanum pos
doceri tanquam
Hypothesin, plarique
intelligentes etiam
fatentur ex omnibus
Hypothesibus nullam
esse Copernicana
simpliciorem atque
intelligibiliorem.
Verum hine sequitu
sciendum est (quan-
appariturum, psit nullam
realitatem quam
Hypotheticam
et nec aliam
in rerum na Scilicet
tara dari notam
veri systematis,
quam ut per ipsum
omnia aptissime
explicentur (incessa
ergo Hypothesin Coperni
canam esse simplicissiumam
en ipso conceditur ese v

## Folio 8r — 00068312:0015
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068312/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
velutde
taque quemadmodum quotres de nav et his quae in va fiunt,  impressione
es
manus in globum, aut ruptura alicujus vasis vitrei, quod in navi forte globo
obstiterat, agitur, omnes vere et recte dicemus globum moveri; respectu vero ripae
rursus vero et recte. diclmus globum quiescere
uemte cundem tem
ad omnia puncta immota in ripa assumta ervet; ita eodem modo dicemus
suo qua modo ac respectu
veram esse  non minus doctrinam sphaericam Ptotemaei, qua
Meoricam Copernici, et tam ineptum esse, motum terrae infercire explicationi sphaeriore
primi mobilis, quam ineptum est per innumeros Epicyclos et Eccentricos Theoriam
Planetarum tradere velle, quam Hypothesis nova, vel potius antiqua renobata
mira simolicitate intellectui exhibet. Unde patet qui Hypothes in Copernici
veram esse dicunt, sic sentire vel intelligi debere, ut sit optima, hoc est ad ex
plicanda phaenomena aptissima, neque aliam in re quae sua natura respectum
Involvit veritatem locum habere. His recte perceptis, quilibet salvi censu
Et sic quoque salvelbmpotest, Hy. Quod dixerunt cenfoves
opernicanus esse  potest un summa grad
typoturesin coneunicatiam absurdam esse
pilosophia
et perverse applicetur ad ea
adhibitam potis turbaretur
Haec vero agnosci tandem aliquando non parum interest et pietatis et
rationem
scientiarum. Ut illis os obturetur, qui fidem et scientiam 
non sine alterutrius injuria inter se committunt; quibus obsistendum
esse merito decrevit postremum Concilium Lateranense. Sufficit igitur eorum
damnari audaciam, qui scripturam sacram minus accurate de rebus Astrorum
locutamdicere non verentur. Aliis  autem salva decaetero relinqui potest
libertas statuendi de veriore hypothesi. es quo res ipsa ostendit, systema novum
uti hodie explicatur neque absurdum esse, neque temere defendi sed maximis niti
argumentis, et salva fide catholica multos viros magrae doctrinae et pietatis
ad ejus defensionem inclinare. Atque hac sane censurae pristinae explicatione
tolletur scrupulus qui multos male habet, et praevenient Censores revocandi
aliquando decreti necessitatem, neque sese torrenti proficientis seculi ac publiae
eruditorum voci frustra opponent. Quin et falsis eorum improperationibus
occurretur, qui veritatem apud Catholicos opprimi jactant, et erectas mentes
ab Ecclesiae communione avertunt. Idem honoris italiae interest, ita enim
praestantia ingenia non ibi minus quam apud alias gentes frui poterunt luce
seculi et praeclaris inventis incumbere, quae nunc saepe abaliis praeripiuntur. Nequs
pene
aliam ego summorum virorum mentem esse puto, quos censurae jus est.

## Folio 8v — 00068312:0016
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068312/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
citatione Harmo
quae non tam
Et vero tanta est Copernicani systematis praestantia ad
explicanda Phaenomena planetarum ut fatendum sit Astronomum
qui id non intelligeret in meris tenebris versaturum. Tantac indies
nova inventa ejus harmoniam et simplicitatem confirmant, ut
rerendum sit ne qui ipso uti nolunt, ipsius dei gloriam obscurent
ademta agnoscendae in tantis operibus admirabilis ejus sapientia
occasione. Id vero nunc maxime (Si unquam) dici posse
videtur ex quo nova quaedam nuperrime lux exorta est de Physicu
motus Planetarii causis: carjus leges universa les mira felicitate
Circulatione harmoniea in qua proprius planeta nisus cum dvor treis motu
explicantur;  cutatioe cepribarita cra eotem
etirculatione harmonica circa. solem materiae aethereae planetam deferentis
cura poprias prapia nibus accedat, egi  o simu tatmanic prodit
tanquam gravis ad centrum. Quae non tam per modum hypitheseos
assumuntur, quam per regressum geometricum ex phaenomenis demon
trantur Uet jam de optimo systemate vix amplius rubitand
locus aliquis relictus viteatur.
supponendo,