# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Piece: https://leibnizlegible.com/api/records/8631/text
# Catalogue record: 8631 — Leibniz an Johann Friedrich Leibniz
# Incipit: Quod de Heiniano responso mature ad me perscripsisti gratias ago. Quod
# Date: 1691-10-13 (91-10-03)
# Sender: Leibniz — Addressee: Leibniz, J.Fr.
# Akademie-Ausgabe: AA I,7 N. 388
# Other printings: teilw.: Lehmann Jahrb. f. brandenb. Kirchengesch. 14 S. 123 ff.
# Record in the Leibniz-Katalog: https://leibniz-katalog.bbaw.de/de/extended-search?id=8631&katnr=K+7565
# AA I,7: its series at leibnizedition.de: https://www.leibnizedition.de/de/reihen/reihe-i/
# Work: https://leibnizlegible.com/work/DE-611-HS-866791
# Title: LBr. 883 · Spener, Ph.J.
# Folios: Bl. 84–85 (from the shelfmark LBr 883 Bl. 84-85): 4 pages, canvases 171–174, page ids DE-611-HS-866791:0171 to DE-611-HS-866791:0174
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=DE-611-HS-866791&page=171
# Lines: 196 recognised on 4 of 4 pages, mean confidence 0.90
# Catalogue: Leibniz-Katalog / Arbeitskatalog der Leibniz-Edition (https://leibniz-katalog.bbaw.de/), ed. Arbeitsstelle Potsdam I der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften, CC BY 4.0.
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 84r — DE-611-HS-866791:0171
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 85v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866791/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 39 lines, status machine
pater cacesene
Quod de Herniand responso mature ad me
C
perscripsisti gratia ugo. Quod prudenter
e
mones, ne inscriptio suetationis praetextum
effugii ac praetelationis praebeat cavere
volui nova charta, praeter titulum
pura hic summissa spero intur hic
nundinis rem posse confici. sed monetam esse aportet
qrobam.
Halensis Academia lipsiensibus fateor grata
admodum esse non potest. Itaque civile non erat in ipso
 sueto professoribus lipsiensibus alteo (vel potiu
nigro, Mraeargent 2 et) indica lectiones Haleuse
Quod si penerus veniam petisset 
0s
invenis.
affigende schedae, fecisset elegantius, et magis
momordisset, negare non ausuros, vel certe incivi
la
litate apud negantes statura
nil possum definire
re pietistica quae nunc agitatur non satis
2t
demam
Equidem curam pietatis verae non satis
urgeri posse arbitror. Sed possunt ab illis qui hoc agunt
quod decum habeo.
vel puaetendunt multa dici fierique inconsalte, aut etiam
malitiose quis quidvis potius quam animarum profectus
unde
an praviarectus sape
uctus consequatur e sapepinum sub religionis
velo latent. Equidem speneri non tantum  Lelum
sed et poudentiam agnosco et exosculor moderatio-
nemus qua Magero et Harnaccio respondititaudo
See Franckium quoque puto (esse virum bonum
et doctum nondum enim quicquam ad me pervenit

## Folio 84v — DE-611-HS-866791:0172
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 85r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866791/jpgs/default/00000172.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 46 lines, status machine
lui
eamu santani pondentiamat tantumque sagittamo fribuos ut puti
jedictam pelsineavi patrocinium diri nisi causa bene cognita no
isuissqus susceptum
udi contrarium judicare cogar. Et nostrum est
nihil de quoquam mali  credere ante pro
bationem.
Sed multa tamen iechilicetem mihi
sevrae
narrantur de nonnullis, qui se pietatis asscitores
severiores habere volunt, quae suspicionem vel errorum
vel affectuum illaudatorum faciunt. Equidem suspicionis
hoc est jus estra non tribuamas a non quidem ut
quod suspicamum tribuamus alteri, sed tamen ut nobis
et Reipublicae caveamus, quam turbas in qua turbas
dari cum plet in qua facile turbas dant demagogi, qui
sunctitalis ubi sanctitatis quadam specie autoritatem
nacti animos vanis religionibus impletos ci
falsis
in praecipitia impellunt. et ad aud ubi audacia
audacia  jam prozelo imponente. Itaque in
antipitibus, praesertim ubi de peipublicae salute
agitur has duas ego regulas probo, alteram
pande unam justitiae, alteram prudentiae: nempe
ut quoties de nocendo aliis agitur nemo sola suspi–
cione gravetur. quoties autem priorem ut
omnes homines credamus bonos (nisi a quamdin
ut quamdin nil certius exploratum est, omnes
quatenus
homines credamus bonos suoulo agitur de conser-
non
n malo ipsis inferendo aut conservar
e
eo ipsorum bono; altera alteram; ut qua
quatenus deonostra tuenda satute aut conservando
dublico bono agitur, omnes homines vereamur
linalus tanquam malos et cavendos, nec quic
quam magni momenti facile simplici aliorum
itar ad summam
ei et probitati commistamus.
quollercum
Magistratum persinet, carere ne quod Rescubtiae detimenti copiat
ertum est in plebe spaigi miras quasdam
voces et sentculias. funt qui regeneratos non
putet, nisi qui perfectas. Et cum illud pauli
legem quandam in membus suis devinae contrariam

## Folio 85r — DE-611-HS-866791:0173
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 84v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866791/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 48 lines, status machine
sentientis
Objicereta neparet hauc Pauli imbecillitatem in seac
se
sui similis  ac sui similes experiri et pantum
si diisplaet) hoc fuipsisse nondum (si diis placet)
segeneratum. Alius mox superveniens numerum regi
C
repatorum in toto aliquo oppido inire aggreditur
quasi admissus ad arcana consilia ddmini, qui novis
utique qui sint sui. Quis non videt superbiam, insultandi
animum et n paedagoaecam superbiam paecagogicam
dominatum alia affectantium superbiam in his latere
pharisaicam sibi plaudentis, quasi aliis non simili; et quod
amens est contur sine se ani et quod majus est
ambitionem paedagigicam dominatumq et serutam in
in alios et ferua jos ferulae affectantis,  dum in
porudi cieati l
pulgus spanuntur, quae bonorum virorum famam gravant.
t possim ex sptoribus cenferos sine syfrngiocrem
sun quise
Nequ illum ego praetextum laudo, quod liceat hostium
pietatis vitia detegere, ut appareat neminem nisi
sceleratum antiphetistam esse. E Eue qu possit
pallim eligene adeven dum eut catumnia
 dubuer
Hoc quid aliud est, quam calumniandi jus sibi quardre
qua conquirere rumusculos et vera falsis mista publice
a
Tantum religio, sed male sana matorum trant. Sapien
tius legis latores quam isti politici quam isti sanctuti
et sinctius
indicarunt famotum e injuri famosum libellum esse
etsi vera crimina improperentur  Duo mali
remedia video unum a viris probis et sapientibus
qui  pietatis curam attentius urgent alterum
Rectoro
nnimetias
sricimilus abusibusque imperioorum prut peritorum
tabusibus imperitorum non possunt occurrere rectius
quam si de publice privatimus declarent, tum niti
ndim
nun quae sit vera quid sit sentiendum de perfectiones Christi
ana et distincta ab ea natura regenerationis, cum
quamodo sit agendum, ne turba, odia calumniae, scissiones
nascantur. Plebejos homines admonebunt officii, remittent ad
edoctum
vocationem quemque suam, admonitum, ut semper deum et caritate
oboculos habeat neminem prae se spernat, optima de unoquoque speret

## Folio 85v — DE-611-HS-866791:0174
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 84r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/DE-611-HS-866791/jpgs/default/00000174.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 79, 2026-09-07T03:33:42Z — 63 lines, status machine
ateos potius tene consult
dinores s
es doftaternt
da sma dilinenter obest et in officio qualicunque strenne
laboret
coptet verbum Deum non verbis tantum et gotis sed
et potissimum factis coli dum quisque du deo prodesse non potest
odest confert quod in se est in bonum fociet  proximi, quod
rems
s
i
deus sibi dixit curo esse tanqumm suam. Iaccurrut egenis, miseros
et circumspectine
Coletur errantes scummalenitote in vian quo
Y
 dine
studio teute alito
petat
qui esi tue munera publica sustinent in quibus annexa est cura
qua
animarum dare debent operam ne in his quae otum ad
coetus pertinent conventusque sive publicos  in Ecclesia
sive privatos domi (numerosos tamen, quicquam  facile
sunovent ne imprudentes malis causam praebeant. Si quid
in melius mutari posse censent, hanc ineant viam regiam
ut  consistoriorum sententiam expetant, quibus haec cura
a summa potestate commissa est. Eeu erpfectu doleo
 ipsiantem Rectores pubtii  insistentes arisno
e
seteribus et
et oidinationibus, per ditiones receptis, hac qua R
ipsi
atque ipsi rerum ordini, ea quae suasimus ut viri
illi praeclari sponte faciant ab ipsis jure suo exigere
quidem doleo pia desideria optimo–
rum virorum in consulto quorumam zelo intercipi et
possunt.
dum suspicio ultra meritum porrigitur etiam ea impe–
ri, quae laudabiliter et tuto innovarentur. Ejus rei
Hujus mali reos fore abbitur camillos non tantum illis quibus
autem
ad mmnis nietate cura nutla ed iaeaticum et libera
nisum sur metgunt nulla est cura pietatis, sed etiam quibus
eos rui in quorum animo male aspecto cogitata per se
bago velut in vase iplecto amanel  erroritent
affectibusque malis imbuto, optrma cogilatio per se
optima, velat in vase infecto amarescit
neque enim neguri potest verae devotions erga
Eum devinouis ardoveu
qetatis ondorem dimium
velde refrixise sed dum impiadenter
eiq cura urgetur fit ut optima
quaeque consilia et  infucata
pietas ex illa publies corruptionis
commeni suspicioni
(ece exire nitens, suspiciom cinvoluta
vel pro atra bilis motu vel
pro nypocrisi ambitiosa
habeantur summ animam
aetrimento et malorum autora
mento
aut intemsivast
et exconobomo, quam